060

PATROLOGIAE CURSUS COMPLETUS

SIVE BIBLIOTHECA UNIVERSALIS, INTEGRA, UNIFORMIS, COMMODA, OECONOMICA, OMNIUM SS. PATRUM, DOCTORUM SCRIPTORUMQUE ECCLESIASTICORUM QUI AB AEVO APOSTOLICO AD INNOCENTII III TEMPORA FLORUERUNT; RECUSIO CHRONOLOGICA OMNIUM QUAE EXSTITERE MONUMENTORUM CATHOLICAE TRADITIONIS PER DUODECIM PRIORA ECCLESIAE SAECULA, JUXTA EDITIONES ACCURATISSIMAS, INTER SE CUMQUE NONNULLIS CODICIBUS MANUSCRIPTIS COLLATAS, PERQUAM DILIGENTER CASTIGATA; DISSERTATIONIBUS, COMMENTARIIS LECTIONIBUSQUE VARIANTIBUS CONTINENTER ILLUSTRATA; OMNIBUS OPERIBUS POST AMPLISSIMAS EDITIONES QUAE TRIBUS NOVISSIMIS SAECULIS DEBENTUR ABSOLUTAS DETECTIS, AUCTA; INDICIBUS PARTICULARIBUS ANALYTICIS, SINGULOS SIVE TOMOS, SIVE AUCTORES ALICUJUS MOMENTI SUBSEQUENTIBUS, DONATA; CAPITULIS INTRA IPSUM TEXTUM RITE DISPOSITIS, NECNON ET TITULIS SINGULARUM PAGINARUM MARGINEM SUPERIOREM DISTINGUENTIBUS SUBJECTAMQUE MATERIAM SIGNIFICANTIBUS, ADORNATA; OPERIBUS CUM DUBIIS TUM APOCRYPHIS, ALIQUA VERO AUCTORITATE IN ORDINE AD TRADITIONEM ECCLESIASTICAM POLLENTIBUS, AMPLIFICATA; DUOBUS INDICIBUS GENERALIBUS LOCUPLETATA. ALTERO SCILICET RERUM, QUO CONSULTO, QUIDQUID UNUSQUISQUE PATRUM IN QUODLIBET THEMA SCRIPSERIT UNO INTUITU CONSPICIATUR; ALTERO SCRIPTURAE SACRAE, EX QUO LECTORI COMPERIRE SIT OBVIUM QUINAM PATRES ET IN QUIBUS OPERUM SUORUM LOCIS SINGULOS SINGULORUM LIBRORUM SCRIPTURAE TEXTUS COMMENTATI SINT. EDITIO ACCURATISSIMA, CAETERISQUE OMNIBUS FACILE ANTEPONENDA, SI PERPENDANTUR: CHARACTERUM NITIDITAS CHARTAE QUALITAS, INTEGRITAS TEXTUS, PERFECTIO CORRECTIONIS, OPERUM RECUSORUM TUM VARIETAS TUM NUMERUS, FORMA VOLUMINUM PERQUAM COMMODA SIBIQUE IN TOTO OPERIS DECURSU CONSTANTER SIMILIS, PAETII EXIGUITAS, PRAESERTIMQUE ISTA COLLECTIO, UNA, METHODICA ET CHRONOLOGICA, SEXCENTORUM FRAGMENTORUM OPUSCULORUMQUE HACTENUS HIC ILLIC SPARSORUM, PRIMUM AUTEM IN NOSTRA BIBLIOTHECA, EX OPERIBUS AD OMNES AETATES, LOCOS, LINGUAS FORMASQUE PERTINENTIBUS, COADUNATORUM.

SERIES PRIMA,

IN QUA PRODEUNT PATRES, DOCTORES SCRIPTORESQUE ECCLESIAE LATINAE A TERTULLIANO AD GREGORIUM MAGNUM. ACCURANTE J.—P. MIGNE, CURSUUM COMPLETORUM IN SINGULOS SCIENTIAE ECCLESIASTICAE RAMOS EDITORE.

PATROLOGIAE TOMUS LX.

PRUDENTII

TOMUS POSTERIOR.

DRACONTII

TOMUS UNICUS.

PARISIIS, VENIT APUD EDITOREM, IN VIA DICTA D'AMBOISE, PRÈS LA BARRIERE D'ENFER, OU PETIT-MONTROUGE.

1847

QUINTI SAECULI POETARUM SERIES CONTINUATUR, NOVAQUE ET ACCURATISSIMA EDITIONE DONANTUR

AURELII PRUDENTII

NECNON

DRACONTII

CARMINA OMNIA,

JUXTA EDITIONEM AREVALI, GLOSSAS VETERES, LECTIONES VARIAS ERUDITISSIMOSQUE COMMENTARIOS EXHIBENTEM.

PRUDENTII TOMUS POSTERIOR.

DRACONTII TOMUS UNICUS.

PRIX: 7 FRANCS.

PARISIIS, VENIT APUD EDITOREM, IN VIA DICTA D'AMBOISE, PRÈS LA BARRIERE D'ENFER, ou PETIT-MONTROUGE.

1847.

ELENCHUS OPERUM QUAE IN HOC TOMO CONTINENTUR.

PRUDENTIUS.

Psychomachia

Liber Peristephan

273

DRACONTIUS.

Carmen de Deo

679

Satisfactio ad Guntharium regem

901

TABULA I.

[Col. 0001]

Sancti martyres in crucem, capitibus ad coelum elevatis, tollebantur. Appendebantur quandoque brachiis post tergum revinctis: quorum pedibus a diaboli ministris gravia pondera vinciri aliquando solebant. Item cruci, capitibus in terram versis, affigebantur. Mulieres christianae capillis suspendebantur.

TABULA II.

A Martyr pedibus suspendebatur, igne, ut suffocacaretur, supposito.

B Martyr laqueo appenditur.

C D Martyres in crucem agebantur

TABULA III

A Martyr funibus corpori alligatis appensus, humeros oneratos habens glebis salis, in cujus ore lignum ad majorem poenam immittebatur.

B Martyr unco suspensus.

C Martyr ambobus pedibus appensus, cujus caput malleis contundebatur.

D Postremus denique, oneribus collo et pedibus ligatis.

TABULA IV.

A Christianis quandoque suspensis lentus ignis supponebatur ut, fumo ex illo proveniente, faucibus premerentur. Hi quidem erant, qui cum sancto Propheta Davide canere poterant: Igne, dulcissime Jesu, nos examinasti, et non est inventa in nobis iniquitas.

TABULA V.

[Col. 0002]

A SS Martyres nondunquam, ut muscarum et fucorum aculeis excruciarentur, stipitibus erectis, melle delibuti, radiisque solis expositi appendebantur.

B Aliquando vel utroque pede, ingentibus saxis ad eorum cervices alligatis:

C Vel altero pede, fumo supposito:

D Vel etiam apicibus pollicum manuum, eorum pedibus gravibus additis oneribus:

E Vel demum altero quoque pede in genu deflexo, et genu ferreo injecto vinculo, altero deinde pede ferri pondere gravato.

TABULA VI.

A Cyphonis supplicium.

B Martyres corio bovis inclusi radiis solis objiciebantur.

C Scaphismi supplicium.

D Martyres quandoque humi positi, radiis item solis ad maximum eorum cruciatum exponebantur.

TABULA VII.

A Martyres quandoque rotis, mucronibus undique affixis, ligati, super cuspides ferreos circumagebantur.

B Aliquando, quibus affixi non erant praenota i mucrones, super cuspides item ferreos.

C Aut saltem, ut misere vitam finirent, super ardentes prunas.

D Demum rotarum convexis alligati, e loco sublimi praecipitabantur.

E Aut rotarum radiis intexti, sic ad plurimos dies, ut interirent, relinquebantur.

TABULA VIII.

A Martyres torculari premebantur, eo prorsus modo, quo uvae olivaeque ad vinum oleumque exprimendum premuntur.

B Trochleis extendebantur.

C Iisdem item elevabantur.

TABULA IX.

[Col. 0003]

A Martyr in equuleo.

B Martyr pendens ab equuleo.

C Lampades accensae. His torquendi instrumentis qui in equuleum agebantur excruciari aliquando solebant.

D Scorpiones. His torquendi instrumentis qui in equuleum agebantur excruciari aliquando solebant.

TABULA X.

Modi sunt hi, quibus sancti Martyres loris, vel flagris, aut consimilibus caedebantur.

A Unum horum indicat,

B Alterum.

C Tertium.

TABULA XI.

Duo alii itidem modi quibus pariter SS. Martyres caedebantur.

A Primum ostendit atque demonstrat,

B Alterum: qui modus, in sanctorum Martyrum rebus gestis, his verbis exprimitur: Cathomo caedatur.

TABULA XII.

A Martyres aliquando hoc modo lapidibus premebantur:

B Pugnis, alapis, calcibus, aliisve modis percutiebantur:

C Lapidibus item quandoque obruebantur.

TABULA XIII.

[Col. 0005]

A Ungulae.

B Uncus.

C Ferrei pectines. His instrumentis sancti Martyres discerpebantur.

TABULA XIV.

A Martyres torrebantur,

B Vel taedis,

C Vel funalibus.

D Aut ardentibus lampadibus, quarum figura etiam in equuleo exprimitur. Tabula IX, lit. C.

TABULA XV.

A Martyres de equuleo depositi, divaricatis cruribus, vi ad quartum aut quintum foramen distendebantur.

B Aut viva calce, oleoque ebullienti, et consimilibus perfundebantur.

C Vel denique nudi super testaceis fragmentis premebantur, volvebanturque.

TABULA XVI.

A Martyres in crate ferrea torrebantur,

B Aliquando etiam vel in lecto ferreo,

C Aut in ignita sartagine,

D Aut in olla,

E Vel in tauro aeneo,

F Et demum quandoque in lebete.

G Ferro hujus formae utebantur gentiles in his SS. Martyrum carnificinis.

TABULA XVII.

[Col. 0004]

Igni tradebantur SS. Martyres vel in fossis ardentibus carbonibus refertis.

Vel ad quatuor stipites alligati, Vel in cupas, Aut in rogum injecti, Quandoque vel stipitibus erectis, funibus oleo et consimilibus illitis ligati. Aut in propriis aedibus, vel carcere inclusi, Denique vel in fornacem deturbati, Aut in navim impositi, et in altum devecti

TABULA XIX.

A Urgebantur sancti Martyres de carnibus immolatis, deque sacrificii vino degustare. Qui tamen ad hoc sacrilegium perpetrandum nulla vi nullisque minis adduci unquam potuerunt.

TABULA XVIII

A Martyres ardentibus prunis impositi volutari in eis solebant.

B Nonnunquam in lectulis ferreis ligati, liquato plumbo, resina ferventi, et pice cruciabantur.

C Aliquando sub axillis, ferris ignitis semiustulabantur.

D Aut etiam nudis pedibus per candentes carbones incedere cogebantur.

TABULA XX.

A Sanctae Christi Virgines ignominiae causa vel ad meretricum prostibula vi ducebantur,

B Vel sic ad turpitudinem radebantur.

TABULA XXI.

[Col. 0006]

A Martyribus ob Christi fidem vel pellis detrahebatur,

B Vel eisdem adhuc tepentibus cor et viscera extrahebantur:

C Securi quandoque ipsorum capita contundebantur:

D Aliqui gladio obtruncabantur,

E Alii telis configebantur,

F Vel praeacuta sude aut consimilibus transverberabantur:

G Alii ad duarum arborum ramos alligati discerpebantur:

H Aliqui demum acutis calamis sub manuum pedumque unguibus infixis torquebantur.

TABULA XXII.

A Sanctorum Martyrum vultus notis deturpabantur:

B Eisdem crura confringebantur.

C Alii vel ferarum pellibus induti, canibus objiciebantur.

D Vel hoc qui expressus est modo canibus objiciebantur.

E Alii praeterea aut in puteos praecipites dabantur:

F Aut culeo in profluentem projiciebantur

G Vel denique plumbeis loculis inclusi in profluentem projiciebantur:

TABULA XXIII.

A Christianorum aliqui vel muribus redendi, ea, quam haec figura demonstrat, forma, tradebantur,

B Vel unus super alium perinde ac agmina locustarum in angustioribus custodiis includebantur,

C Vel etiam immissis equitibus obterebantur.

TABULA XXIV.

A Sancti Martyres vestibus denudati vel super ferreos murices premebantur.

B Vel sic alligati per diversa loca ducebantur,

C Aut in calcis fornacem conjiciebantur.

D Vel demum ex altissimis locis praecipites dabantur.

TABULA XXV.

[Col. 0007]

A B Dabantur Sancti Martyres in metalla:

C Quandoque vero, praesertim nobiles, animalium rationis expertium pastores ac custodes constituebantur:

D Alii aut ad arenam fodiendam,

E Aut ad segetes desecandas damnabantur.

F Vel denique camelorum curae ascribebantur.

TABULA XXVI.

Instrumenta Martyrii Romae in coemeteriis reperta.

Specimen codicis de quo supra in Prolegomenis Dracontii operum, in fine capitis VII, col. hujus tomi 640.

OPERA OMNIA PRUDENTII.

Inscriptio dedicatoria

Arevalus, Faustinus

[Col. 0009]

Inscriptio dedicatoria.

SANCTISSIMO. PATRI ET. D. N. PIO. VI. PONT. MAX. QVI. PRO. EXIMIO. ET. SINGVLARI. STVDIO ECCLESIASTICAE. DOCTRINAE EXCOLENDAE. AMPLIFICANDAE. COHONESTANDAE EDITIONE. ROMANAE. CARMINVM M. AVRELII. CLEMENTIS. PRUDENTII TITVLVM. SACRATISSIMI. NOMINIS. PRAESCRIBI BENIGNISSIME. INDVLSIT VOLVMEN. ALTERVM. QVO. CATHOLICVS. POETA CONCVLCAT. SACRA. GENTIVM. LABEM. INFERT. IDOLIS CARMEN. MARTYRIBVS. DEVOVET. LAVDAT. APOSTOLOS FAVSTINVS. AREVALVS POST. HVMILLIMA. PEDVM. OSCVLA. BEATORVM D. D. L. MERITO.

Praefatio

Arevalus, Faustinus

[Col. 0009]

PRAEFATIO.

Habes, L. B., commentarium in Prudentii carmina, quae supererant excudenda, serius fortasse quam multorum opinio, aut etiam exspectatio ferebat, verum multo citius quam aut res ipsa pati debere videbatur, aut quam destinatum mihi erat ut opus ex animi mei sententia in lucem prodiret. Equidem volumen prius e manibus mihi elabi, atque in vulgus venire, haud aegre tuleram, quod ita mecum constitueram fieri posse ut aliorum qua monitis, qua reprehensionibus doctior factus, aut nonnulla jam dicta retractarem, in meliusque converterem, aut deinceps dicenda ad severiorem judicandi normam exigerem. Hujus mei consilii exstiteritne aliquis fructus, ultro aliis judicandum relinquerem, nisi rem ita esse grati animi causa praestaret profiteri. Verum, si quod aliud scriptionis genus, commentarius certe in doctissimum poetam Christianum diuturni temporis mora indiget ad maturitatem. Nam in varietate et copia argumentorum prope infinita quam multa, etiam dum aliud agimus, tempus et casus offerunt, quae incassum alias quaereres, ac ne cogitatio quidem quaerendi facile excitaretur? Quid in ipsa adeo familiari et quotidiana sermonis communicatione consilia doctorum hominum et cogitata commemorem? Romae praesertim, ubi tam multi sunt qui in antiquitatibus sacris et profanis investigandis juvare te possint et velint, nusquam ut alibi majora adsint adjumenta ad hujusmodi rerum commentationes perficiendas. Caeterum ne tarditatis et procrastinationis arguar, aut cessasse potius videar quam temporis opportunitatem voluisse exspectare, quoad opus maturesceret, aliorum demum consilio acquievi, moremque voluntati gessi. Illud etiam addebat animos, quod industriam a me in priori volumine positam multi viri graves sibi non solum gratam, verum etiam ratam fuisse haud obscura animi significatione declararunt: viri, inquam, graves, a partium studio semoti, et acri judicio praestantes, quique praeterea liberam sententiam omnium maxime proferre possunt. Quanquam de me quis liberrime non judicet? qui liberiores quorumlibet hominum censuras, praejudicatas etiam non legentium castigationes, fastidia eorum qui, cum meliora fortasse facere ipsi possint, nihil tamen extricant, maluntque in republica litteraria judicia ferre quam subire, nec cohibere possim, si velim, neque adeo velim, si possim. Quo majorem gratiam his habere debeo, qui bene de me sunt meriti. Accedebat, quod cum duobus voluminibus carmina Prudentii comprehendere decrevissem, ita eorum moles mihi necopinanti accrevit, ut plura resecare, quaedam in aliud opus rejicere coactus sim. Atque id praecipuum illud est, quod ante monere volui, ne sine causa praefari videar. Quippe pollicitus fueram duas me diatribas commentario posterioris hujus voluminis praepositurum, alteram de Eversione arae Victoriae, alteram de Fide Prudentii in actis SS. martyrum referendis. Quibus de rebus cum locus non sit uberius disserendi, in commentariis ea dixi quae necessaria visa sunt, et satis esse debent ad poetam explanandum, ejusque auctoritatem vindicandam. Alia quae in utroque argumento distinctius et explicatius pertractando addi possunt, ita separato opere complecti est animus, ut ad Prudentii interpretationem absolvendam non supervacanea sint, si accedant, neque, si absint, magnopere desiderentur. Itaque Prudentium perinde nunc edo, ac sua opera absolvere solent nonnulli architecti, qui aedibus quamvis amplissimis, et quibus nihil jam ad perfectionem et absolutionem videatur deesse, ita tamen fastigium imponunt, ut ex aliquo latere projecturas, et crepidines murorum, quasi vestigia continuandi operis, relinquant, unde aedificium possit vel ab ipsis, vel ab aliis, si usus veniat, aliquando amplificari, et in augustiorem formam redigi. Vale.

Psychomachia

Prudentius

[Col. 0011]

PSYCHOMACHIA.

PRAEFATIO PSYCHOMACHIAE.

[Col. 0011A] 577 Senex fidelis, prima credendi via,

Abram, beati seminis serus pater,

578 Adjecta cujus nomen auxit syllaba,

[Col. 0012A] Abram parenti dictus, Abraham Deo.

579 Senile pignus qui dicavit victimae,

Docens, ad aram cum litare quis velit,

[Col. 0013A] Quod dulce cordi, quod pium, quod unicum,

Deo libenter offerendum credito.

Pugnare nosmet cum profanis gentibus

Suasit, suumque suasor exemplum dedit:

Nec ante prolem conjugalem gignere,

Deo parente, matre virtute editam,

580 Quam strage multa bellicosus spiritus

Portenta cordis servientis vicerit.

Victum feroces forte reges ceperant

Loth, immorantem criminosis urbibus

Sodomae et Gomorrhae, quas fovebat advena,

Pollens honore patruelis gloriae.

Abram, sinistris excitatus nuntiis,

[Col. 0014A] Audit, propinquum, sorte captum bellica,

Servire duris barbarorum vinculis:

Armat trecentos, terque senos vernulas,

Pergant ut hostis terga euntis caedere:

581 Quem gaza dives, ac triumphus nobilis

Captis tenebant impeditum copiis.

Quin ipse ferrum stringit, et plenus Deo

Reges superbos mole praedarum graves

Pellit fugatos, sauciatos proterit,

Frangit catenas, et rapinam liberat,

Aurum, puellas, parvulos, monilia,

Greges equarum, vasa; vestem, buculas.

Loth ipse ruptis expeditus nexibus

[Col. 0015A] Attrita pons colla liber erigit.

582 Abram triumphi dissipator hostici.

Redit, recepta prole fratris inclytus,

Ne quam fidelis sanguinis prosapiam

Vis pessimorum possideret principum.

Adhuc recentem caede de tanta virum

583 Donat sacerdos ferculis coelestibus.

Dei sacerdos, rex et idem praepotens,

[Col. 0016A] Origo cujus fonte menarrabili

Secreta nullam prodit auctorem sui

Melchisedech, qua stirpe, queis majoribus

Ignotus, uni cognitus tantum Deo.

Mox et triformis angelorum trinitas

Senis revisit hospitis mapalia.

Et jam vieta Sara in alvo fertilis

[Col. 0017A] 584 Munus juventae mater exsanguis stupet,

Haerede gaudens, et cachinni poenitens.

Haec ad figuram praenotata est linea

Quam nostra recto vita resculpat pede;

Vigilandum in armis pectorum fidelium,

Omnemque nostri portionem corporis,

Quae capta foedae serviat libidini,

585 Domi coactis liberandam viribus.

[Col. 0018A] Nos esse large vernularum divites,

Si quid trecenti, bis novenis additis,

Possint, figura noverimus mystica.

Mox ipse Christus, qui sacerdos verus est

Parente inenarrabili, atque uno satus,

Cibum beatis offerens victoribus.

Parvam pudici cordis intrabit casam,

586 Monstrans honorem Trinitatis hospitae.

[Col. 0019A] Animam deinde spiritus complexibus

Pie maritam, prolis expertem diu,

Faciet perenni fertilem de semine.

[Col. 0020A] Tunc sera dotem possidens puerpera,

Haerede digno patris implebit domum.

PSYCHOMACHIA.

[Col. 0019]

[Col. 0019B] 587 Christe, graves hominum semper miserate labores,

[Col. 0020B] Qui patria virtute cluis, propriaque, sed una,

(Unum namque Deum colimus de nomine trino:

[Col. 0021A] 588 Non tamen et solum, quia tu Deus ex Patre, Christe)

Dissere, rex noster, quo milite pellere culpas

Mens armata queat nostri de pectoris antro.

Exoritur quoties turbatis sensibus intus

Seditio, atque animam morborum rixa fatigat,

Quod tunc praesidium pro libertate tuenda,

Quaeve acies furiis inter praecordia mixtis

Obsistat meliore manu; nec enim, bone ductor,

589 Magnarum virtutum inopes, nervisque carentes

[Col. 0022A] Christicolas vitiis populantibus exposuisti.

Ipse salutiferas obsesso in corpore turmas

Depugnare jubes: ipse excellentibus armas

Artibus ingenium, quibus ad ludibria cordis

Oppugnanda potens tibi dimicet, et tibi vincat.

Vincendi praesens ratio est, si cominus ipsas

Virtutum facies, et colluctantia contra

Viribus infestis liceat portenta notare.

Prima petit campum dubia sub sorte duelli.

[Col. 0023A] 590 Pugnatura Fides, agresti turbida cultu,

Nuda humeros, intonsa comas, exerta l certos.

Namque repentinus laudis calor ad nova fervens

Praelia, nec telis meminit, nec tegmine cingi:

591 Pectore sed fidens valido, membrisque retectis

Provocat insani frangenda pericula belli.

Ecce lacessentem collatis viribus audet

Prima ferire Fidem veterum Cultura deorum.

Illa hostile caput, phalerataque tempora vittis

Altior insurgens labefactat, et ora, cruore

[Col. 0024A] De pecudum satiata, solo applicat, et pede calcat

Elisos in morte oculos: animamque malignam

Fracta intercepti commercia gutturis arctant,

Difficilemque obitum suspiria longa fatigant.

Exsultat victrix legio: quam mille coactam

Martyribus regina Fides animarat in hostem.

Tunc fortes socios parta pro laude coronat

592 Floribus, ardentique jubet vestirier ostro.

Exin gramineo in campo concurrere prompta

Virgo Pudicitia speciosis fulget in armis:

[Col. 0025A] Quam patrias succincta faces Sodomita Libido

Aggreditur, piceamque ardenti sulphure pinum

Ingerit in faciem, pudibundaque lumina flammis

Appetit, et tetro tentat suffundere fumo.

Sed dextram furiae flagrantis, et ignea dirae

Tela lupae saxo ferit imperterrita virgo,

593 Excussasque sacro taedas depellit ab ore.

Tunc exarmatae jugulum meretricis adacto

Transfigit gladio: calidos vomit illa vapores,

Sanguine concretos coenoso: spiritus inde

[Col. 0026A] Sordidus exhalans vicinas polluit auras.

Hoc habet, exclamat victrix regina, supremus

Hic tibi finis erit, semper prostrata jacebis:

594 Nec jam mortiferas audebis spargere flammas

In famulos, famulasve Dei: quibus intima casti

Vena animi sola fervet de lampade Christi.

Tene, o vexatrix hominum, potuisse resumptis

Viribus exstincti capitis recalescere flatu?

Assyrium postquam thalamum cervix Holofernis

[Col. 0027A] Caesa, cupidineo madefactum sanguine lavit,

Gemmatumque torum moechi ducis aspera Judith

Sprevit, et incestos compescuit ense furores,

Famosum mulier referens ex hoste tropaeum

Non trepidante manu, vindex mea, coelitus audax.

At fortasse parum fortis matrona sub umbra

Legis adhuc pugnans, dum tempora nostra figurat,

595 Vera quibus virtus terrena in corpora fluxit,

Grande per infirmos caput excisura ministros.

Nunquid et intactae post partum virginis ullum

Fas tibi jam superest? Post partum virginis, ex quo

[Col. 0027B] Corporis humani naturam pristina origo

[Col. 0028A] Deseruit, carnemque novam vis ardua sevit,

Atque innupta Deum concepit femina Christum,

Mortali de matre hominem, sed cum Patre numen.

Inde omnis jam diva caro est, quae concipit illum,

Naturamque Dei consortis foedere sumit:

Verbum quippe caro factum, non destitit esse,

596 Quod fuerat, Verbum, dum carnis glutinat usum,

Majestate quidem non degenerante per usum

Carnis, sed miseros ad nobiliora trahente.

Ille manet, quod semper erat, quod non erat, esse

Incipiens: nos, quod fuimus, jam non sumus, aucti

[Col. 0029A] Nascendo in melius: mihi contulit, et sibi mansit.

Nec Deus ex nostris minuit sua: sed sua nostris

Dum tribuit, nosmet dona ad coelestia vexit.

Dona haec sunt, quod victa jaces, lutulenta Libido,

Nec mea post Mariam potis es perfringere jura.

Tu princeps ad mortis iter, tu janua lethi,

597 Corpora commaculans, animas in tartara mergis,

Abde caput tristi jam frigida pestis abysso,

Occide, prostibulum, manes pete, claudere Averno,

Inque tenebrosum noctis detrudere fundum.

[Col. 0030A] Te volvant subter vada flammea, te vada nigra,

Sulphureusque rotet per stagna sonantia vortex.

Nec jam Christicolas, furiarum maxima, tentes:

Ut purgata suo serventur corpora regi.

Dixerat haec, et laeta Libidinis interfectae

Morte Pudicitia, gladium Jordanis in undis

Abluit infectum: sanies cui rore rubenti

598 Haeserat, et nitidum macularat vulnere ferrum.

Expiat ergo aciem fluviali docta lavacro

Victricem victrix, abolens baptismate labem

Hostilis juguli: nec jam contenta piatum

Condere vaginae gladium, ne tecta rubigo

[Col. 0031A] Occupet ablutum scabrosa sorde nitorem,

Catholico in templo divini fontis ad aram

599 Consecrat, aeterna splendens ubi luce coruscet.

600 Ecce modesta gravi stabat Patientia vultu,

[Col. 0032A] Per medias immota scies, variosque tumultus,

Vulneraque, et rigidis vitalia pervia pilis

Spectabat defixa oculos et lenta manebat.

Hanc procul Ira tumens, spumanti fervida rictu,

Sanguinea intorquens suffuso lumina felle,

[Col. 0033A] Ut belli exortem, teloque, et voce lacessit,

Impatiensque morae conto petit, increpat ore,

Hirsutas quatiens galeato in vertice cristas.

En tibi Martis, ait, spectatrix libera nostri,

601 Excipe mortiferum securo pectore ferrum:

Nec doleas, quia turpe tibi gemuisse dolorem.

Sic ait, et stridens sequitur convicia pinus

Per teneros crispata notos, et certa sub ipsum

Defertur stomachum, rectoque illiditur ictu:

Sed resilit duro loricae excussa repulsu.

Provida nam virtus conserto adamante trilicem

Induerat thoraca humeris, squamosaque ferri

Texta per intortos commiserat undique nervos.

Inde quieta manet Patientia, fortis ad omnes

[Col. 0034A] Telorum nimbos, et non penetrabile durans:

602 Nec mota est jaculo monstri sine more furentis,

Opperiens propriis perituram viribus Iram:

Scilicet indomitos postquam stomachando lacertos

Barbara bellatrix impenderat, et jaculorum

Nube supervacuam lassaverat irrita dextram:

Cum ventosa levi cecidissent tela volatu,

Jactibus et vacuis hastilia fracta jacerent:

Vertitur ad capulum manus improba, et ense corusco

Connisa in plagam, dextra sublimis ab aure

Erigitur, mediumque ferit librata cerebrum.

Aerea sed cocto cassis formata metallo

[Col. 0035A] 603 Tinnitum percussa refert, aciemque retundit

Dura resultantem: frangit quoque vena rebellis

Illisum chalybem, dum cedere nescia cassos

Excipit assultus, ferienti et tuta resistit.

Ira, ubi truncati mucronis fragmina vidit,

Et procul in partes ensem crepuisse minutas,

Jam capulum retinente manu sine pondere ferri

Mentis inops, ebur infelix, decorisque pudendi

Perfida signa abicit, monumentaque tristia longe

Spernit, et ad proprium succenditur effera lethum:

Missile de multis, quae frustra sparserat, unum

Pulvere de campi perversos sumit in usus,

[Col. 0035B] Rasile figit humi lignum, ac se cuspide versa

Perfodit, et calido pulmonem vulnere transit.

604 Quam super assistens Patientia, Vicimus, inquit,

Exsultans vitium, solita virtute, sine ullo

Sanguinis, ac vitae discrimine: lex habet istud

Nostra genus belli, furias, omnemque malorum

[Col. 0036A] Militiam, et rabidas tolerando exstinguere vires.

Ipsa sibi est hostis vesania, seque furendo

Interimit, moriturque suis Ira ignea telis.

Haec effata, secat medias impune cohortes,

Egregio comitata viro: nam proximus Iob

Haeserat invictae dura inter bella magistrae,

Fronte severus adhuc, et multo funere anhelus:

Sed jam clausa truci subridens ulcera vultu,

Perque cicatricum numerum sudata recensens

Millia pugnarum, sua praemia, dedecus hostis.

Illum Diva jubet tandem requiescere ab omni

Armorum strepitu, captis et perdita quaeque

Multiplicare opibus, nec jam peritura referre.

Ipsa globos legionum, et concurrentia rumpit

[Col. 0036B] 605 Agmina, vulniferos gradiens intacta per imbres,

Omnibus una comes virtutibus associatur,

Auxiliumque suum fortis Patientia miscet.

Nulla anceps luctamen init virtute sine ista

Virtus; nam vidua est, quam non Patientia firmat.

[Col. 0037A] Forte per effusas inflata Superbia turmas

Effreni volitabat equo, quem pelle leonis

Texerat, et validos villis oneraverat armos:

Quo se fulta jubis jactantius illa ferinis

Inferret, tumido despectans agmina fastu,

Turritum tortis caput accumularat in altum

606 Crinibus, exstructos augeret ut addita cirros

Congeries, celsumque apicem frons ardua ferret.

Carbasea ex humeris summo collecta coibat

Palla sinu, teretem nectens a pectore nodum.

A cervice fluens tenui velamine limbus

Concipit ingestas textis turgentibus auras.

[Col. 0038A] Nec minus instabili sompes feritate superbit,

Impatiens madidis frenarier ora lupatis.

Huc, illuc frendens obvertit terga, negata

607 Libertate fugae, pressisque tumescit habenis.

Hoc sese ostentans habitu ventosa virago,

Inter utramque aciem supereminet, et phaleratum

Circumflectit equum, vultuque, et voce minatur,

Adversum spectans cuneum: quem milite raro,

Et paupertinis ad bella coegerat armis

Mens humilis: regina quidem, sed egens alieni

Auxilii, proprio nec sat confisa paratu,

[Col. 0039A] Spem sibi collegam conjunxerat, edita cujus,

Et suspensa ab humo est opulentia divite regno,

608 Ergo humilem postquam malesana Superbia mentem

Vilibus instructam nullo ostentamine telis

Aspicit, in vocem dictis se effundit amaris.

Non pudet, o miseri, plebeio milite claros

Attentare duces, ferroque lacessere gentem

Insignem titulis: veteres cui bellica virtus

Divitias peperit, laetos et gramine colles

Imperio calcare dedit? Nunc advena nudus

Nititur antiquos, si fas est, pellere reges.

En qui nostra suis in praedam cedere dextris

Sceptra volunt! en, qui nostras sulcare novales,

[Col. 0040A] Arvaque capta manu popularier hospite aratro

Contendunt, duros et pellere Marte colonos.

Nempe, o ridiculum vulgus! natalibus horis

609 Totum hominem, et calidos a matre amplectimur artus.

Vimque potestatum per membra recentis alumni

Spargimus, et rudibus dominamur in ossibus omnes.

Quis locus in nostra tunc vobis sede dabatur,

Congenitis cum regna simul ditionibus aequo

Robore crescebant? nati nam luce sub una

Et domus, et domini paribus adolevimus annis.

Ex quo plasma novum, de consepto paradisi

Limite progrediens, amplum transfugit in orbem,

Pelli osque habitus sumpsit venerabilis Adam,

[Col. 0041A] Nudus adhuc, ni nostra foret praecepta secutus.

Quisnam iste ignotis nunc hostis surgit ab oris

610 Importunus, iners, infelix, degener, amens,

Qui sibi tam serum jus vindicat, hactenus exsul?

Nimirum vacuae creduntur frivola famae,

Quae miseros optare jubet quandoque futuri

Spem fortasse boni, laeta ut solatia mollem

Desidiam pigro rerum meditamine palpent.

Quidni illos spes palpet iners, quos pulvere in isto

Tirones Bellona truci non excitat aere,

Imbellesque animos virtus tepefacta resolvit?

Anne Pudicitiae gelidum jecur utile bello est?

An tenerum pietatis opus sudatur in armis?

Quam pudet, o Mavors, et virtus conscia, talem

[Col. 0041B] Contra stare aciem, ferroque lacessere nugas,

Et cum virgineis dextram conferre choreis!

611 Justitia est ubi semper egens, et pauper Honestas:

[Col. 0042A] Arida Sobrietas, albo Jejunia vultu,

Sanguine vix tenui Pudor interfusus, aperta

Simplicitas, et ad omne patens sine tegmine vulnus,

Et prostrata in humum, nec libera judice sese

Mens humilis, quam degenerem trepidatio prodit.

Faxo ego, sub pedibus stipularum more teratur

Invalida ista manus: neque enim perfringere duris

Dignamur gladiis, algenti et sanguine ferrum

Imbuere, fragilique viros foedare triumpho.

Talia vociferans, rapidum calcaribus urget

Cornipedem, laxisque volat temeraria frenis,

Hostem humilem cupiens impulsu umbonis equini

[Col. 0042B] Sternere, dejectamque supercalcare ruinam.

612 Sed cadit in foveam, praeceps quam callida forte

Fraus interciso suffoderat aequore furtim:

[Col. 0043A] Fraus detestandis vitiorum e pestibus una,

Fallendi versuta opifex, quae praescia belli

Planitiem scrobibus violaverat insidiosis,

Hostili de parte latens, ut fossa ruentes

Exciperet cuneos, atque agmina mersa voraret.

Ac ne fallacem puteum deprendere posset

Cauta acies, virgis adopertas texerat oras,

Et superimposito simularat cespite campum.

At regina humilis, quamvis ignara, manebat

Ulteriore loco, nec adhuc ad fraudis opertum

Venerat, aut foveae calcarat furta malignae.

Hunc eques illa dolum, dum fertur praepete cursu,

Incidit, et caecum subito patefecit hiatum:

613 Prona ruentis equi cervice involvitur, ac sub

[Col. 0043B] Pectoris impressu fracta inter crura rotatur.

At Virtus placidi moderaminis, ut levitatem

Prospicit obtritam monstri sub morte jacentis,

Intendit gressum mediocriter, os quoque parce

Erigit, et comi moderatur gaudia vultu.

[Col. 0044A] Cunctanti Spes fida comes succurrit, et offert

Ultorem gladium, laudisque inspirat amorem.

Illa cruentatam correptis crinibus hostem

Protrahit, et faciem laeva revocante supinat.

Tunc caput orantis flexa cervice resectum

Eripit, ac madido suspendit colla capillo.

Exstinctum Vitium sancto Spes increpat ore.

Desine grande loqui: frangit Deus omne superbum:

Magna cadunt: inflata crepant: tumefacta premuntur.

Disce supercilium deponere, disce cavere

Ante pedes foveam, quisquis sublime minaris.

614 Pervulgata viget nostri sententia Christi:

Scandere celsa humiles, et ad ima redire feroces.

[Col. 0044B] Vidimus horrendum membris, animisque Goliam

Invalida cecidisse manu: puerilis in illum

Dextera fundali torsit stridore lapillum,

Trajectamque cavo penetravit vulnere frontem.

[Col. 0045A] Ille minax, rigidus, jactans, truculentus, amarus,

Dum tumet indomitum, dum formidabile fervet,

Dum sese ostentat clypeo, dum territat auras:

Expertus, pueri quid possint ludicra parvi,

Succubuit teneris bellator turbidus annis.

Me tunc ille puer virtutis pube secutus,

Florentes animos sursum in mea regna tetendit,

Servatur qua certa mihi domus omnipotentis

Sub pedibus Domini, meque ad sublime vocantem

615 Victores caesa culparum labe capessunt.

Dixit et auratis praestringens aera pennis,

[Col. 0046A] In coelum se virgo rapit: mirantur euntem

Virtutes, tolluntque animos in vota, volentes

Ire simul, ni bella duces terrena retardent.

Confligunt vitiis, seque ad sua praemia servant.

Venerat occiduis mundi de finibus hostis

616 Luxuria, exstinctae jam dudum prodiga famae,

Delibuta comas, oculis vaga, languida voce,

Perdita deliciis: vitae cui causa voluptas,

Elumbem mollire animum, petulanter amoenas

Haurire illecebras, et fractos solvere sensus.

Ac tunc pervigilem ructabat marcida coenam:

[Col. 0047A] Sub lucem quia forte jacens ad fercula, raucos

Audierat lituos, atque inde tepentia linquens

Pocula, lapsanti per vina, et balsama gressu,

Ebria calcatis ad bellum floribus ibat.

Non tamen illa pedes, sed curru invecta venusto

Saucia mirantum capiebat corda virorum.

O nova pugnandi species! non ales arundo

617 Nervo pulsa fugit, nec stridula lancea torto

Emicat amento, frameam nec dextra minatur:

Sed violas lasciva jacit, foliisque rosarum

Dimicat, et calathos inimica per agmina fundit.

Inde, eblanditis virtutibus, halitus illex

Inspirat tenerum labefacta per ossa venenum;

[Col. 0047B] Et male dulcis odor domat ora, et pectora, et arma,

Ferratosque toros obliso robore mulcet.

Dejiciunt animos, ceu victi, et spicula ponunt

[Col. 0048A] Turpiter, heu! dextris languentibus obstupefacti,

Dum currum varia gemmarum luce micantem

Mirantur, dum bracteolis crepitantia lora,

Et solido ex auro pretiosi ponderis axem

618 Defixis inhiant obtutibus, et radiorum

Argento albentem seriem, quam summa rotarum

Flexura electri pallentis continet orbe.

Et jam cuncta acies in deditionis amorem

Sponte sua versis transibat perlida signis,

Luxuriae servire volens, dominaeque fluentis

Jura pati, et laxa ganearum lege teneri.

Ingemuit tam triste nefas fortissima virtus

Sobrietas, dextro socios decedere cornu,

[Col. 0048B] Invictamque manum quondam sine caede perire.

Vexillum sublime crucis, quod in agmine primo

Dux bona praetulerat, defixa cuspide sistit,

[Col. 0049A] Instauratque levem dictis mordacibus alam,

Exstimulans animos, nunc probris, nunc prece mixta:

619 Quis furor insanas agitat caligine mentes?

Quo ruitis? cui colla datis? quae vincula tandem,

Proh pudor, armigeris amor est perferre lacertis,

Lilia luteolis interlucentia sertis,

Et ferrugineo vernantes flore coronas?

His placet assuetas bello jam tradere palmas

Nexibus? his rigidas nodis innectier ulnas?

Ut mitra caesariem cohibens aurata virilem

Combibat infusum croceo religamine nardum,

[Col. 0050A] Post inscripta oleo frontis signacula, per quae

Ungentum regale datum est, et chrisma perenne:

Ut tener incessus vestigia syrmate verrat,

620 Sericaque in fractis fluitent ut pallia membris,

Post immortalem tunicam, quam pollice docto

Texuit alma Fides, dans impenetrabile tegmen

Pectoribus lotis, dederat quibus ipsa renasci.

Inde ad nocturnas epulas, ubi cantharus ingens

Despuit effusi spumantia damna Falerni,

In mensam cyathis stillantibus, uda ubi multo

Fulcra mero, veterique toreumata rore rigantur?

[Col. 0051A] 621 Excidit ergo animis eremi sitis: excidit ille

Fons patribus de rupe datus, quem mystica virga

Elicuit, scissi salientem vertice saxi?

Angelicusne cibus prima in tentoria vestris

Fluxit avis: quem nunc sero felicior aevo

Vespertinus edit populus de corpore Christi?

His vos imbutos dapibus jam crapula turpis

Luxuriae ad madidum rapit importuna lupanar:

Quosque viros non ira fremens, non idola bello

622 Cedere compulerant, saltatrix ebria flexit.

State, precor, vestri memores, memores quoque Christi.

[Col. 0051B] Quae sit vestra tribus, quae gloria, quis Deus, et rex,

Quis dominus, meminisse decet: vos nobile Judae.

[Col. 0052A] Germen ad usque Dei genitricem, qua Deus ipse

Esset homo, procerum venistis sanguine longo.

Excitet egregias mentes celeberrima David

Gloria, continuis bellorum exercita curis.

Excitet et Samuel, spolium qui divite ab hoste

Attrectare vetat, nec victum vivere regem

Incircumcisum patitur: ne praeda superstes

Victorem placidum recidiva in praelia poscat,

Parcere jam capto crimen putat ille tyranno:

At vobis contra vinci, et succumbere votum est.

Poeniteat, per siqua movet reverentia summi

Numinis, hoc tam dulce malum voluisse nefanda

Proditione sequi: si poenitet, haud nocet error.

[Col. 0052B] Poenituit Jonathan jejunia sobria dulci

623 Conviolasse favo sceptri, mellisque sapore

Heu! male gustato, regni dum blanda voluptas

Oblectat juvenem, jurataque sacra resolvit.

[Col. 0053A] Sed quia poenituit, nec sors lacrymabilis illa est,

Nec tingit patrias sententia saeva secures.

En ego Sobrietas, si conspirare paratis,

Pando viam cunctis virtutibus, ut malesuada

Luxuries, multo stipata satellite, poenas

Cum legione sua Christo sub judice pendat.

Sic effata, crucem Domini ferventibus offert

Obvia quadrigis, lignum venerabile in ipsos

Intentans frenos: quod ut expavere feroces

Cornibus oppansis, et summa fronte coruscum,

624 Vertunt praecipitem caeca formidine fusi

Per praerupta fugam: fertur resupina reductis

Nequidquam loris auriga, comamque madentem

Pulvere foedat humi: tunc et vertigo rotarum

Implicat excussam dominam: nam prona sub axem

[Col. 0053B] Labitur, et lacero tardat sufflamine currum.

[Col. 0054A] Addit Sobrietas vulnus lethale jacenti,

Conjiciens silicem rupis de parte molarem.

Hunc vexilliferae quoniam fors obtulit ictum,

Spicula nulla manu, sed belli insigne gerenti,

Casus agit saxum, medii spiramen ut oris

625 Frangeret, et recavo misceret labra palato.

Dentibus introrsum resolutis, lingua resectam

Dilaniata gulam frustis cum sanguinis implet.

Insolitis dapibus crudescit guttur, et ossa

Colliquefacta vorans revomit, quas hauserat, offas.

Ebibe jam proprium post pocula multa cruorem,

Virgo ait increpitans: sint haec tibi fercula tandem

[Col. 0054B] Tristia praeteriti nimiis pro dulcibus aevi.

Lascivas vitae illecebras gustatus amarae

[Col. 0055A] Mortis, et horrifico sapor ultimus asperet haustu.

Caede ducis dispersa fugit trepidante pavore

Nugatrix acies. Jocus, et Petulantia primi

Cymbala projiciunt: bellum nam talibus armis

Ludebant resono meditantes vulnera sistro.

626 Dat tergum fugitivus Amor: lita tela veneno,

Et lapsum ex humeris arcum, pharetramque cadentem

Pallidus ipse metu sua post vestigia linquit.

Pompa ostentatrix vani splendoris, inani

Exuitur nudata peplo, discissa trahuntur

Serta Venustatis, collique, ac verticis aurum

Solvitur, et gemmas Discordia dissona turbat.

Non piget attritis pedibus per acuta fruteta

[Col. 0056A] Ire Voluptatem: quoniam vis major acerbam

Compellit tolerare fugam: formido pericli

Praedurat teneras iter ad cruciabile plantas.

627 Qua se cunque fugax trepidis fert cursibus agmen,

Damna jacent, crinalis acus, redimicula, vittae,

Fibula, flammeolum, strophium, diadema, monile.

His se Sobrietas, et totus Sobrietatis

Abstinet exuviis miles, damnataque castis

Scandala proculcat pedibus, nec fronte severos

Connivente oculos praedarum ad gaudia flectit.

Fertur Avaritia, gremio praecincta capaci,

Quidquid Luxus edax pretiosum liquerat, unca

Corripuisse manu, pulchra in ludibria vasto

Ore inhians; aurique legens fragmenta caduci

Inter arenarum cumulos: nec sufficit amplos

[Col. 0057A] Implevisse sinus: juvat infarcire crumenis

Turpe lucrum, et gravidos furtis distendere fiscos:

628 Quos laeva celante tegit, laterisque sinistri

Velat oprimento: velox nam dextra rapinas

Abradit, spoliisque ungues exercet aenos.

Cura, Fames, Metus, Anxietas, Perjuria, Pallor,

Corruptela, Dolus, Commenta, Insomnia, Sordes,

Eumenides variae, monstri comitatus aguntur.

Nec minus interea rabidorum more luporum

Crimina persultant toto grassantia campo,

Matris Avaritiae nigro de lacte creata.

Si fratris galeam fulvis radiare ceraunis

Germanus vidit commilito, non timet ensem

[Col. 0057B] Exerere, atque caput socio mucrone ferire,

De consanguineo rapturus vertice gemmas.

Filius exstinctum belli sub sorte cadaver

Aspexit si forte patris, fulgentia bullis

[Col. 0058A] 629 Cingula, et exuvias gaudet rapuisse cruentas:

Cognatam civilis agit Discordia praedam,

Nec parcit propriis Amor insatiatus habendi

Pignoribus, spoliatque suos Fames impia natos.

Talia per populos edebat funera victrix

Orbis Avaritia, sternens centena virorum

Millia vulneribus variis: hunc lumine adempto,

Effossisque oculis velut in caligine noctis

Caecum errare sinit, perque offensacula multa

Ire, nec oppositum baculo tentare periclum.

Porro alium capit intuitu, fallitque videntem,

Insigne ostentans aliquid: quod dum petit ille,

Excipitur telo incautus, cordisque sub ipso

Saucius occulto ferrum suspirat adactum,

[Col. 0058B] Multos praecipitans in aperta incendia cogit,

630 Nec patitur vitare focos, quibus aestuat aurum,

Quod petit arsurus pariter speculator avarus.

[Col. 0059A] Omne hominum rapit illa genus, mortalia cuncta cuncta

Occupat interitu: neque enim est violentius ullum

Terrarum vitium, quod tantis cladibus aevum

Mundani involvat populi, damnetque gehennae.

Quin ipsos tentare manu, si credere dignum est,

Ausa sacerdotes Domini: qui praelia forte

631 Ductores primam ante aciem pro laude gerebant

Virtutum, magnoque implebant classica flatu.

Et fors innocuo tinxisset sanguine ferrum,

Ni Ratio armipotens, gentis Levitidis una

Semper fida comes, clypeum objectasset, et atrae

Hostis ab incursu claros texisset alumnos.

Stant tuti Rationis ope, stant turbine ab omni

[Col. 0060A] Immunes, fortesque animi: vix in cute summa

Praestringens paucos tenui de vulnere laedit

Cuspis Avaritiae, stupuit lues improba, castis

Heroum jugulis longe sua tela repelli:

Ingemit, et dictis ardens furialibus infit.

632 Vincimur, heu! segnes, nec nostra potentia perfert

Vim solitam; languet violentia saeva nocendi,

Sueverat invictis quae viribus omnia ubique

Rumpere corda hominum: nec enim tam ferrea quemquam

Formavit natura virum, cujus rigor aera

Sperneret, aut nostro foret impenetrabilis auro,

Ingenium omne neci dedimus, tenera, aspera, dura,

[Col. 0061A] Docta, indocta simul, bruta, et sapientia, necnon

Casta, incesta meae patuerunt pectora dextrae.

Sola igitur rapui, quidquid Styx abdit avaris

Gurgitibus: nobis ditissima tartara debent,

Quos retinent, populos: quod volvunt saecula nostrum est:

Quod miscet mundus, vesana negotia, nostrum.

Qui fit, praevalidas quod pollens gloria vires

Deserit, et cassos ludit fortuna lacertos?

633 Sordet Christicolis rutilantis fulva monetae

Effigies, sordent argenti emblemata, et omnis

Thesaurus nigrante oculis vilescit honore.

Quid sibi docta volunt fastidia? Nonne triumphum

[Col. 0062A] Egimus e Scariot? magnus qui discipulorum

Et conviva Dei, dum fallit foedere mensae

Haudquaquam ignarum, dextramque parapside jungit,

634 Incidit in nostrum flammante cupidine telum,

Infamem mercatus agrum de sanguine amici

Numinis, obliso luiturus jugera collo.

Viderat et Jericho propria inter funera, quantum

Posset nostra manus; cum victor concidit Achan,

Caedibus insignis, murali et strage superbus,

Succubuit capto victis ex hostibus auro:

Dum vetitis insigne legens anathema favillis,

Moesta ruinarum spolia insatiabilis haurit.

[Col. 0063A] Non illum generosa tribus, non plebis avitae

Juvit Juda parens, Christo quandoque propinquo

Nobilis, et tali felix patriarcha nepote.

635 Queis placet exemplum generis, placeat quoque forma

Exitii: sit poena eadem, quibus et genus unum est.

Quid moror aut Judae populares, aut populares

Sacricolae summi (summus nam fertur Aaron)

Fallere fraude aliqua, Martis congressibus impar?

Nil refert, armis contingat palma, dolisve.

Dixerat, et torvam faciem, furialiaque arma

Exuit, inque habitum sese transformat honestum.

[Col. 0063B] Fit virtus specie, vultuque, et veste severa,

Quam memorant frugi, parce cui vivere cordi est,

Et servare suum: tanquam nil raptet avare,

[Col. 0064A] Artis adumbratae meruit, ceu sedula, laudem.

636 Hujus se specie mendax Bellona coaptat,

Non ut avara lues, sed virtus parca putetur:

Necnon et tenero pietatis tegmine crines

Obtegit anguinos, ut candida palla latentem

Dissimulet rabiem, diroque obtenta furori,

Quod rapere, et clepere est, avideque abscondere parta,

Natorum curam dulci sub nomine jactet.

Talibus illudens male credula corda virorum

Fallit imaginibus; monstrum ferale sequuntur,

Dum credunt virtutis opus: capit impia Erinnys

Consensu faciles, manicisque tenacibus arctat.

Attonitis ducibus, perturbatisque maniplis,

[Col. 0064B] Nutabat virtutum acies errore biformis

Portenti, ignorans, quid amicum credat in illo,

Quidve hostile notet: lethum versatile, et anceps

[Col. 0065A] Lubricat incertos dubia sub imagine visus.

637 Cum subito in medium frendens Operatio campum

Prosilit auxilio sociis, pugnamque capessit

Militiae postrema gradu, sed sola duello

Impositura manum, ne quid jam triste supersit.

Omne onus ex humeris rejecerat, omnibus ibat

Nudata induviis, multo et se fasce levarat:

Olim divitiis gravibusque oppressa talentis,

Libera nunc miserando inopum, quos larga benigne

Foverat, effundens patrium bene prodiga censum.

Jam loculos ditata fide spectabat inanes,

[Col. 0065B] Aeternam numerans redituro fenore summam.

[Col. 0066A] Horruit invictae virtutis fulmen, et impos

638 Mentis Avaritia stupefactis sensibus haesit,

Certa mori: nam quae fraudis via restet, ut ipsa

Calcatrix mundi, mundanis victa fatiscat

Illecebris, spretoque iterum sese implicet auro?

Invadit trepidam virtus fortissima duris

Ulnarum nodis, obliso et gutture frangit

Exsanguem, siccamque gulam: compressa ligantur

Vincla lacertorum sub mentum, et faucibus arctis

Extorquent animam: nullo quae vulnere rapta

Palpitat, atque aditu spiraminis intercepto

Inclusam patitur venarum carcere mortem.

Illa reluctanti genibusque, et calcibus instans,

Perfodit et costas, atque ilia rumpit anhela.

[Col. 0066B] Mox spolia exstincto de corpore diripit, auri

[Col. 0067A] 639 Sordida frusta rudis, nec adhuc fornace recoctam

Materiem: tineis etiam marsupia crebris

Exesa, et virides obducta aerugine nummos

Dispergit servata diu, victrix et egenis

Dissipat, ac tenues captivo munere donat.

Tunc circumfusam vultu exsultante coronam

Respiciens, alacris media inter millia clamat.

Solvite procinctum, justi, et discedite ab armis:

Causa mali tanti jacet interfecta, lucrandi

Ingluvie pereunte, licet requiescere sanctis.

Summa quies nil velle super, quam postulet usus

Debitus: ut simplex alimonia, vestis et una

640 Infirmos tegat, ac recreet mediocriter artus,

[Col. 0067B] Expletumque modum naturae non trahat extra.

Ingressurus iter peram ne tollito, neve

De tunicae alterius gestamine providus ito:

Nec te sollicitet res crastina, ne cibus alvo

[Col. 0068A] Defuerit: redeunt escae cum sole diurnae.

Nonne vides, ut nulla avium cras cogitet, ac se

Pascendam, praestante Deo, non anxia credat?

Confidunt volucres victum non defore viles,

Passeribusque subest modico venalibus asse

Indubitata fides, Dominum curare potentem,

Ne pereant: tu cura Dei, facies quoque Christi,

An dubitas, ne te tuus unquam deserat auctor?

Ne trepidate, homines; vitae dator, et dator escae est.

Quaerite luciferum coelesti dogmate pastum,

641 Qui spem multiplicans alat invitiabilis aevi,

Corporis immemores: memor est, qui condidit illud,

Suppeditare cibos, atque indiga membra fovere.

[Col. 0068B] His dictis curae emotae, metus, et labor, et vis,

Et scelus, et placitae fidei fraus inficiatrix,

Depulsae vertere solum. Pax inde fugatis

Hostibus alma abigit bellum, discingitur omnis

[Col. 0069A] Terror, et avulsis exfibulat ilia zonis,

Vestis ad usque pedes descendens defluit imos,

Temperat et rapidum privata modestia gressum.

Cornicinum curva aera silent: placabilis implet

Vaginam gladius: sedato et pulvere campi

Suda redit facies liquidae sine nube diei,

Purpuream videas coeli clarescere lucem.

642 Agmina casta super vultum sensere Tonantis

Arridere hilares, pulso certamine, turmae,

Et Christum gaudere suis victoribus arce

Aetheris, ac patrium famulis aperire profundum.

Dat signum felix Concordia, reddere castris

Victrices aquilas, atque in tentoria cogi.

Nunquam tanta fuit species, nec par decus ulli

[Col. 0069B] Malitiae, cum dispositis bifida agmina longe

Duceret ordinibus, peditum psallente caterva,

Ast alia de parte equitum resonantibus hymnis.

Non aliter cecinit respectans victor hiantem

Israel rabiem ponti post terga minacis,

Cum jam progrediens calcaret littora sicco

Ulteriora pede, stridensque per extima calcis

[Col. 0070A] Mons rueret pendentis aquae, nigrosque relapso

Gurgite Nilicolas fundo deprenderet imo,

643 Ac refluente sinu jam redderet unda natatum

Piscibus, et nudas praeceps operiret arenas.

Pulsavit resono modulantia tympana plectro

Turba Dei, celebrans mirum, ac memorabile saeclis

Omnipotentis opus, liquidas inter freta ripas

Fluctibus incisis, et subsistente procella

Crescere, suspensosque globos potuisse teneri.

Sic, expugnata vitiorum gente, resultant

Mystica dulcimodis virtutum carmina psalmis.

Ventum erat ad fauces portae castrensis, ubi arctum

[Col. 0070B] Liminis introitum bifori dant cardine claustra.

Nascitur hic inopina mali lacrymabilis astu

Tempestas, placidae turbatrix invida Pacis,

Quae tantum subita vexaret clade triumphum.

Inter confertos cuneos Concordia forte,

Dum stipata pedem jam tutis moenibus infert,

Excipit occultum vitii latitantis ab ictu

[Col. 0071A] Mucronem laevo in latere, squalentia quamvis

644 Texta catenato ferri subtemine corpus

Ambirent, sutis et acumen vulneris hamis

Respuerent, rigidis nec fila tenacia nodis

Impactum sinerent penetrare in viscera telum.

Rara tamen chalybem tenui transmittere puncto

Commissura dedit, qua sese extrema politae

Squama ligat tunicae, sinus et sibi conserit oras.

Intulit hoc vulnus pugnatrix subdola victae

Partis, et incautis victoribus insidiata est.

Nam, pulsa culparum acie, Discordia nostros

Intrarat cuneos, sociam mentita figuram.

Scissa procul palla, structum et serpente flagellum

Multiplici, media camporum in strage jacebant.

[Col. 0071B] Ipsa redimitos olea frondente capillos

Ostentans, festis respondet laeta choreis:

645 Sed sicam sub veste tegit, te, maxima virtus,

Te solam tanto e numero, Concordia, tristi

Fraude petens, sed non vitalia rumpere sacri

Corporis est licitum: summo tenus extima tactu

[Col. 0072A] Laesa cutis, tenuem signavit sanguine rivum.

Exclamat virtus subito turbata: Quid hoc est?

Quae manus hic inimica latet? quae prospera nostra

Vulnerat, et ferrum tanta inter gaudia vibrat?

Quid juvat indomitos bello sedasse furores,

Et sanctum vitiis pereuntibus omne receptum,

Si virtus sub Pace cadit? Trepida agmina moestos

Convertere oculos: stillabat vulneris index

Ferrata de veste cruor, mox et pavor hostem

Cominus astantem prodit: nam pallor in ore,

Conscius audacis facti, dat signa reatus,

Et deprensa tremunt languens manus, et color albens.

Circumstat propere strictis mucronibus omnis

[Col. 0072B] Virtutum legio, exquirens fervente tumultu

Et genus, et nomen, patriam, sectamque, Deumque,

646 Quem colat, et missu cujatis venerit. Illa

Exsanguis, turbante metu, Discordia dicor,

Cognomento Heresis: Deus est mihi discolor, inquit.

[Col. 0073A] Nunc minor, aut major: modo duplex, et modo simplex:

Cum placet, aerius, et de phantasmate visus,

Aut innata anima est, quoties volo ludere, numen,

Praeceptor Belia mihi, domus, et plaga mundus.

Non tulit ulterius capti blasphemia monstri

Virtutum regina Fides: sed verba loquentis

Impedit, et vocis claudit spiramina pilo,

647 Pollutam rigida transfigens cuspide linguam.

[Col. 0074A] Carpitur innumeris feralis bestia dextris:

Frustatim sibi quisque rapit, quod spargat in auras.

Quod canibus donet, corvis quod edacibus ultro

Offerat, immundis coeno exhalante cloacis

Quod tradat, monstris quod mandet habere marinis.

Discissum foedis animalibus omne cadaver

Dividitur: ruptis Heresis perit horrida membris.

Compositis igitur rerum, morumque secundis

[Col. 0075A] 648 In commune bonis, postquam intra tuta morari

Contigit, ac statione frui, valloque foveri

Pacificos sensus, et in otia solvere curas:

Exstruitur media castrorum sede tribunal

649 Editiore loco: tumulus quem vertice acuto

Excitat in speculam, subjecta unde omnia late

Liber inoffenso circumspicit aere visus.

Hunc sincera Fides, simul et Concordia, sacro

Foedere juratae Christi sub amore sorores,

Conscendunt apicem: mox et sublime tribunal

Par sanctum, carumque sibi supereminet aequo

Jure potestatis: consistunt aggere summo

[Col. 0075B] Conspicuae, populosque jubent astare frequentes.

Concurrunt alacres castris ex omnibus omnes,

[Col. 0076A] Nulla latet pars mentis iners, quae corporis ullo

Intercepta sinu per conceptacula sese

Degeneri languore tegat: tentoria apertis

Cuncta patent velis: reserantur carbasa, ne quis

Marceat obscuro stertens habitator operto.

Auribus intentis exspectat concio, quidnam

Victores post bella vocet Concordia princeps,

650 Quam velit atque Fides virtutibus addere legem.

Erumpit prima in vocem Concordia tali

Alloquio: Cumulata quidem jam gloria vobis,

O Patris, o Domini fidissima pignora Christi,

Contigit, exstincta est multo certamine saeva

Barbaries, sanctae quae circumsepserat urbis

[Col. 0076B] Indigenas, ferroque viros, flammaque premebat.

Publica sed requies privatis rure, foroque

[Col. 0077A] Constat amicitiis: scissura domestica turbat

Rem populi, titubatque foris, quod dissidet intus.

Ergo cavete, viri, ne sit sententia discors

Sensibus in nostris, ne secta exotica tectis

Nascatur conflata odiis: quia fissa voluntas

Confundit variis arcana biformia fibris.

651 Quod sapimus, conjungat amor: quod vivimus, uno

Conspiret studio: nil dissociabile firmum est.

Utque homini, atque Deo medius intervenit lesus.

Qui sociat mortale Patri, ne carnea distent

Spiritui aeterno, sitque ut Deus unus utrumque:

Sic, quidquid gerimus mentisque, et corporis actu,

[Col. 0077B] Spiritus unimodis texat compagibus unus.

Pax plenum virtutis opus, pax summa laborum,

Pax belli exacti pretium est, pretiumque pericli.

Sidera pace vigent, consistunt terrea pace:

[Col. 0078A] Nil placitum sine pace Deo, non munus, ad aram

Cum cupias offerre, probat, si turbida fratrem

Mens impacati sub pectoris oderit antro:

Nec si flammicomis Christi pro nomine martyr

Ignibus insilias, servans inamabile votum

Bile sub obliqua, pretiosam proderit lesu

652 Impendisse animam: meriti quia clausula pax est.

Non inflata tumet, non invidet aemula fratri,

Omnia perpetitur patiens, atque omnia credit.

Nunquam laesa dolet, cuncta offensacula donat.

Occasum lucis venia praecurrere gestit

Anxia, ne stabilem linquat sol conscius iram.

Quisque litare Deo mactatis vult holocaustis,

Offerat imprimis pacem: nulla hostia Christo

[Col. 0078B] Dulcior: hoc solo sancta ad donaria vultum

Munere convertens, liquido oblectatur odore.

Sed tamen et niveis tradit Deus ipse columbis

Pennatum tenera plumarum veste colubrum

Rimante ingenio docte internoscere, mixtum

Innocuis avibus: latet et lupus ore cruento

[Col. 0079A] 653 Lacteolam mentitus ovem sub vellere molli,

Cruda per agninos exercens funera rictus.

Hac sese occultant Photinus, et Arrius arte,

Immanes feritate lupi: discrimina produnt

Nostra, recensque cruor, quamvis de corpore summo,

Quid possit furtiva manus. Gemitum dedit omnis

Virtutum populus, casu concussus acerbo.

Tum generosa Fides haec subdidit: Imo secundis

In rebus cesset gemitus: Concordia laesa est,

[Col. 0080A] Sed defensa Fides: quin et Concordia sospes,

Germanam comitata Fidem, sua vulnera ridet.

654 Haec mea sola salus: nihil hac mihi triste recepta.

Unum opus egregio restat post bella labori,

O proceres: regni quod tandem pacifer haeres

Belligeri, armatae successor inermus et aulae

Instituit Salomon: quoniam genitoris anheli

Fumarat calido regum de sanguine dextra.

Sanguine nam terso, templum fundatur, et ara

Ponitur, auratis Christi domus ardua tectis.

Tunc Jerusalem templo illustrata, quietum

[Col. 0081A] 655 Susce it jam diva Deum, circumvaga postquam

Sedit marmoreis fundata altaribus arca.

Surgat et in nostris templum venerabile castris:

Omnipotens cujus sanctorum sancta revisat,

Nam quid terrigenas ferro pepulisse phalangas

Culparum prodest, hominis si filius arce

Aetheris illapsus, purgati corporis urbem

Intret inornatam, templi splendentis egenus?

Hactenus alternis sudatum est cominus armis:

Munia nunc agitet tacitae toga candida pacis,

Atque sacris sedem properet discincta juventus.

656 Haec ubi dicta dedit, gradibus regina superbis

[Col. 0082A] Desiluit, tantique operis Concordia consors,

Metatura novum jacto fundamine templum.

Aurea planitiem spatiis percurrit arundo

Dimensis, quadrent ut quatuor undique frontes,

Ne commissuris distantibus angulus impar

Argutam mutilet per di sona semetra normam.

Aurorae de parte tribus plaga lucida portis

Illustrata patet: triplex aperitur ad austrum

Pertarum numerus: tres occidualibus offert

657 Janua trina fores, toties aquilonis ad axem

Panditur alta domus: nullum illic structile saxum;

Sed cava per solidum, multoque forata dolatu

[Col. 0083A] Gemma relucenti limen complectitur arcu,

Vestibulumque lapis penetrabile concipit unus.

Portarum summis inscripta in postibus auro

Nomina apostolici fulgent bis sena senatus.

Spiritus his titulis arcana recondita mentis

Ambit, et electos vocat in praecordia sensus,

Quaque hominis natura viget, quam corpore toto

658 Quadrua vis animat, trinis ingressibus aram

Cordis adit, castisque colit sacraria votis:

Seu pueros sol primus agat, seu fervor ephebos

[Col. 0084A] Incendat nimius, seu consummabilis aevi

Perficiat lux plena viros, sive algida borrae

Aetas decrepitam vocet ad pia sacra senectam:

Occurrit trinum quadrina ad compita nomen,

Quod bene discipulis disponit rex duodenis.

Quin etiam totidem gemmarum insignia textis

Parietibus distincta micant, animasque colorum

Viventes liquido lux evomit alta profundo.

659 Ingens chrysolithus, nativo interlitus auro,

Hinc sibi sapphirum sociaverat, inde beryllum,

Distantesque nitor medius variabat honores,

Hic chalcedon hebes perfunditur ex hyacinthi

[Col. 0085A] Lumine vicino: nam forte cyanea propter

Stagna lapis cohibens ostro fulgebat aquoso.

Sardonychen pingunt amethystina: pingit iaspis

Sardonium juxta appositum, pulcherque topazon.

Has inter species smaragdina gramine verno

Prata virent, volvitque vagos lux herbida fluctus.

Te quoque conspicuum structura interserit, ardens

660 Chrysoprase, et sidus saxis stellantibus addit.

[Col. 0086A] Scridebat gravidis funalis machina vinclis,

Immensas rapiens alta ad fastigia gemmas.

At domus interior septem subnixa columnis

Crystalli algentis, vitrea de rupe recisis,

Construitur, quarum tegit edita calculus albens

In conum caesus capita, et sinuamine subter

661 Subductus conchae in speciem, quod mille talentis

Margaritum ingens, opibusque, et censibus hastae

[Col. 0087A] Addictis, animosa fides mercata pararat.

Hoc residet solio pollens Sapientia, et omne

Consilium regni celsa disponit ab aula,

Tutandique hominis leges sub corde retractat.

In manibus dominae sceptrum, non arte politum:

662 Sed ligno vivum viridi est, quod stirpe recisum,

Quamvis nullus alat terreni cespitis humor,

Fronde tamen viret incolumi: tum sanguine tinctis

Intertexta rosis candentia lilia miscet,

Nescia marcenti florem submittere collo.

Hujus forma fuit sceptri gestamen Aaron

Floriferum: sicco quod germina cortice trudens,

Explicuit tenerum spe pubescente decorem,

[Col. 0088A] Inque novos subito tumuit virga arida fetus.

663 Reddimus aeternas, indulgentissime doctor,

Grates, Christe, tibi, meritosque sacramus honores

Ore pio: nam cor vitiorum stercore sordet,

Tu nos corporei latebrosa pericula operti,

Luctantisque animae voluisti agnoscere casus.

Novimus, ancipites nebuloso in pectore sensus

Sudare alternis conflictibus, et variato

Pugnarum eventu, nunc indole crescere dextra,

Nunc inclinatis cervicibus ad juga vitae

Deteriora trahi, seseque addicere noxis

Turpibus, et propriae jacturam ferre salutis.

O quoties animam, vitiorum peste repulsa,

Sensimus incaluisse Deo: quoties tepefactum

[Col. 0089A] Coeleste ingenium post gaudia candida tetro

Cessisse stomacho! fervent bella horrida, fervent

Ossibus inclusa: fremit et discordibus armis

664 Non simplex natura hominis: nam viscera limo

Effigiata premunt animum: contra ille, sereno

Editus afflatu, nigrantis carcere cordis

Aestuat, et sordes arcta inter vincla recusat.

[Col. 0090A] Spiritibus pugnant variis lux, atque tenebrae.

Distantesque animat duplex substantia vires:

Donec praesidio Christus Deus adsit, et omnes

Virtutum gemmas componat sede piata.

Atque, ubi peccatum regnaverat, aurea templi

Atria constituens, texat spectamine morum

Ornamenta animae: quibus oblectata decoro

Aeternum solio dives Sapientia regnet.

Dittochaeum

Prudentius

[Col. 0089]

DITTOCHAEUM.

TESTAMENTUM VETUS.

665 1. Adam et Eva. 1. Eva columba, sunt tetrasticha. —Tum, primo, I. 1 et 2. Hoc opus Aldus vocat Dittochaeum; et non video cur alii titulum mutaverint, et de novo inveniendo cogitaverint. In Prag. inscriptio est Dicta Prudentii Aurelii: versus omnes sunt continuati absque ullo titulo. In Mar., Incipiunt tituli historiarum per Adam et Adam (legendum per Adam et Evam ). In cod. Vat. A nullus titulus, et negligentissime omnia scripta. In Vat. B, Tituli historiarum per Adam et Evam; ita etiam in Rat. In Alex., Incipiunt tituli historiarum; ad marginem charactere veteri, sed minutiori, Iste liber Dirocheum vocatur, id est duplex refectio. In Urbinate cod. Incipit liber Ditrocheus, qui continetur in titulis historiarum. In Vat. I, Incipiunt tituli historiarum per Adam et Eva. In Vat. Q desunt tituli. Alia vide proleg. cap. 3, 4 et 5, ubi de operibus Prudentii agitur. In Mar. ponitur Dittochaeum post odem Immolat Deo Patri, quae est epilogus in Aldo et in nostra editione. In Vat. B ponitur post librum Peristephan w n. Chamillardus cum aliis Enchiridion inscribit, et addit nonnullos cum Fabricio hoc poemation tribuere Amoeno cuidam ignoto priscis poetae, alios cum Sichardo Sedulio, quia scilicet cultius hoc poema est caeteris carminibus Prudentii. Ante Chamillardum Philippus Labbeus asseruerat, hoc carmen caeteris Prudentii praestare, ideoque Prudentio a multis abjudicari. Idem affirmat Bailletus in Judiciis Sapientum de Prudentio. Aldus in Vita Prudentii contrarium testatur: Dittocaivon, duplex cibus, dittoúû duplex, et ojchú cibus. Sunt enim tituli historiarum Veteris et Novi Testamenti, atque hinc puto Dittochaeum, hoc est, duplicem cibum appellatum hunc librum a Prudentio. Sed quoniam non sic excultus est et elaboratus hic liber, ut caeteri a poeta compositi, sunt qui non esse Prudentii dicunt. Ego vero ipsum a caeteris separare non sum ausus, tum quia Gennadium, qui post divum Hieronymum scripsit de viris illustribus, Dittochaeum a Prudentio compositum dicit, tum etiam quia in antiquissimo codice caeteris Prudentii operibus insertus et hic erat libellus, et pro DITTOCHAEUM, DIRROCHAEUM titulus, scriptorum culpa, quod conjicio facile, quia interpretatum inibi est antiquissimis characteribus, DUPLEX REFECTIO pro DUPLEX CIBUS. De hoc titulo antiquissimo in codd. et interpretatione vide proleg., praesertim toto capite quarto. Heinsius ex suis notat: In glossa Oxon., Iste liber proprie Dirochaeum vocatur: in Oxonio altero codice, Incipiunt tituli historiarum Aurelii Prudentii Hispaniensis, quod Dirocheum de utroque Testamento vocatur. In Thuan. sub titulo Historiarum citatur initio operis, ubi index poematum Prudentianorum exhibetur. Et sub finem hujus poematis, Explicit Tituli historiarum. In Cauch., Tetrasticha de Veteri et Novo Testamento. Heinsius Diptychon inscribit ex conjectura Gifanii, negatque fetum Prudentii esse: sed quod Aldum idem censuisse affirmat, fallitur, ut ex verbis Aldi patet. Ex Thuan. cod. lemmata tetrastichorum expressit Heinsius, quo vetustius aliud exemplar non viderat. Sichardus ait, se inscriptionem vulgatam hujus libri mutasse, nixum exemplaribus veteribus, quae non habent Dittochaeum, sed Enchiridion: fatetur vetustissima quaeque exemplaria in eo mire convenire, ut Prudentio adjudicent hoc opus, sed suspicatur esse Sedulii, aut Amoeni cujusdam, cujus nomen praefixum viderat in vetusto codice Argentoratensi. Hunc codicem fuisse Werneri Wolflini Argentoratensis refert ipse Sichardus in praefatione ad omnia opera. Fabricius non recte ait, Sichardum in ea esse opinione, ut opus sit Sedulii: nam dubius est Sichardus. Quod autem Fabricius in haesitatione putat sequendum, quod libro antiquo teste probaretur, adeoque carmen Amoeno adjudicandum, non satis sibi constat, nam versus Dittochaei passim laudat sub nomine Sedulii, et aliunde fatente Sichardo vetustissima quaeque exemplaria Prudentio illud attribuunt. Verum exemplaria nostra vetusta ab exemplaribus Sichardi dissident, nam Dittochaeum habent, non Enchiridion. Existimo etiam, Prudentio nomen Amoeni adhaesisse ex ipso opere, quod amoenum ab aliquo dictum fuerit. Weitzius ex codice, ut videtur, Goldasti Dittochaeum hac inscriptione, et versibus antiquis decoravit: Prudentii Amoeni Diptychon, sive Tituli historiarum Veteris et Novi Testamenti. Incipiunt Tituli libri manualis amoeni. Reliquos versus habes in proleg. num. 244. Non dubito quin auctor vetus horum versuum Manuale amoenum vocaverit, sive librum manualem amoenum. Aliquis intellexit Manuale Amoeni, ut Facetus quidam poeta nunc nominatur, quia in principio carminis anonymi vox facetus occurrit. Ex Gennadio quidem elogium petitum est, ut cernere licet proleg. cap. 3, ubi eadem sunt verba Exceptis personis. Eadem fere ratione Enchiridii appellatio est conficta, quod liber facile manu gestari posset, sive esset manualis; et cum eo lemmata, seu tituli historiarum contineantur, tituli historiarum est vocatus. Minus mirum est vocabulum tetrastichorum, quod ex genere carminis petitur: solet enim in antiquis codicibus Prudentii genus metri singulis carminibus affigi. In Rat. cod. elogium Prudentii ex Gennadio refertur, et cum in Gennadio plerique Dittochaeum, nonnulli Dirocheum legant, Rat. habet ceirocaiðon, addita glossa, i. e. manualem librum. Itaque dubius haesi aliquandiu, au Chirochaeum a Prudentio scriptum crederem.: sed Dittochaeum non mutandum decrevi. Hoc opusculum saepius est seorsum editum, et in Bibliotheca Patrum inter opera Prudentii, et sub Amoeni nomine, ubi carmina esse interpolata, monuit Heinsius. Prisca manu in scriptis nusquam reperi inscriptionem Diptychon, seu Diptychion, ut restituendum suspicatus est Gifanius Indic. Lucr. pag. 359, verbo MARE MAGNUM, quia in jure occurrit multa mentio Diptychi et Diptychii, non quod in veteribus membranis hanc lectionem seu ejus vestigium invenerit, ut Cellarius asseruit: ait enim Gifanius, in vet. lib., et in Gennadii Vita Prudentii esse Dittocheum, Dirocheum, Chirocheum. Giselinus etiam agnovit la quibusdam vocari Chirocheum, quod manuale vertebant; sed auctoritate sui cod. et alterius Buslid. praetulit titulum Tetrasticha de Veteri et Novo Testamento; cujus similes sunt inscriptiones in Ausonio et aliis. Glossas hujus opusculi deprompsi ex Manuali biblico sacrae Scripturae edito anno 1610, de quo vide proleg. cap. 4. Quamvis enim Joannes Fabricius Biblioth. Lat. vet. lib. III, cap. 2, num. 20 affirmet, eas glossas in Weitzii Prudentio obvias esse, falsum tamen id est, nam Weitzius ignorans eas glossas, quae ante prodierant, ex cod. ms. pauculas sumpsit, ut conferenti utrasque fiet manifestum. Labbeus, in Nov. Biblioth. mss. pag. 64, codicem ms. hujus operis Prudentiani laudat, qui emendatior erat Tetrastichis Manualis biblici Goldasti. Imagines rerum, quas Prudentius describit, exstare plures depictas in antiquorum Christianorum sepulcris observare potes tom. III Antiq. Christ. doctissimi viri P. Thomae Mariae Mamachii, pag. 30 et seqq., ubi explicationes et significationes adducit. Barthius, cap. 12 lib. VIII Adversar, ex multis locis similibus arguit, auctorem Dittochaei esse Prudentium, ex quo nos proficiemus, plura alia addentes. Eva primum candida columba, tum nigra dicitur, ut Psych. vers. 787, Niveis tradit Deus ipse columbis: nam quod ait Barthius, alibi Prudentium dixisse de Paulo, Corvos mutare columbis, hoc in ipso Dittochaeo exstat vers. 192. Vide cap. 2 Genes. Plurimi vers. 2 scribunt anguinum, alii anguineum. Non semel hoc vocabulo usus est Prudentius. Pro malesuada habent malesuasa Vatt. N, Y, Z, AA, BB, CC, quos minime sequar. Eva columba fuit tum candida, nigra deinde 666 Facta, per anguinum malesuada fraude venenum, 3. Tinxit, infecit. —Maculis, peccatis, I. 4. Tegmina, alias perizomata, I. 5. Nutu distante, discretiva potestate, I. 6. Refutans, respuens, I. 7. In Abel, moraliter, I. 4. In uno Vat. reperit Teolius Mox draco dat nudis ficulnea tegmina victor. In Vall. exstat dat nudis ficulnea mox draco tegmina victor. Barthius observat non esse ex textu sacri libri, sed ex interpretatione Judaeorum, quod draco, seu Satanas Adamo et Evae texuerit velamina ficulnea. At pro nostro poeta responderi potest ejus verba esse dat victor draco tegmina, non quod texuerit, sed quia causa fuit peccati, ex quo tegmina ficulnea consecuta sunt. Titulus 2 abest a Vat. B. In Vat. A, D, Alex., Abel et Cain. In Mar., Rat., Vat., I, Cain et Abel. Ald., et Thuan. De Abel et Cain. In Vallicellano nulli sunt tituli tetrastichis praefixi. Vide Genes. IV. 6. Gold., occipiens, mendum puto, pro accipiens. De hac historia Prudentius in praefat. Hamartigeniae, ubi vers. 5: Hic terrulentis, ille vivis fungitur. In hymno Exsequiarum caro terrea, spiritus vivus dicitur, et in Hamartigenia caro exemplo Caini exprimitur et exponitur. Titulus 3 in Vatt. B, I, Mar., Rat., et Thuan., Arca Noe. In Vat. A Ald., De Noe et diluvio, cum Alex. In Vat. D, De arca Noe et diluvio. Vide Genesis cap. VIII. 667 Tinxit et innocuum maculis sordentibus Adam. Dat nudis ficulna draco mox tegmina victor. 2. Abel et Cain. Fratrum sacra Deus nutu distante duorum Aestimat, accipiens viva, et terrena refutans. Rusticus invidia pastorem sternit. In Abel Forma animae exprimitur: caro nostra in munere Cain. 3. Arca Noe. 14. Pertexit, vel protexit, I. 16. Ferri, dari, I. 17. Quo, ut, I. 19. Hoc illud, scilicet est, I. 20. Spelaeum, spelunca, I. 22. Portendunt, significant, I. 23. Uberis, ubertatis, I. 26. Cratera, scyphum, I. 12. Heinsius lib. I Advers. posth., cap. 6, corrigi vuit ratae pro datae. Nihil opus est correctione. Teolins in verbo haeserat notat, Prudentium legisse juxta LXX, Qui (corvus) egrediebatur, et non revertebatur. Sed cur non juxta Vulgatam, quae eodem modo legit? Titulus 4 in Gisel. et Thuan., Hex Mambre. Vatt. B, I, Rat., Mar., Weitz., Ad ilicem Mambre. Alex., De Abraham et hospitio ejus. Vat. D. De hospitio Sarae. Aldus, De Abraham et hospitio. Vide Genes. cap. XVIII. 13. Vat. A, haec pro hoc, male. In uno Vat. desiderari hoc advertit Teolius, quod pariter abest a Vallic. Interpretes plures putant Abrahamum Dominum ipsum, non angelos, hospitio excepisse, et SS. Trinitatis mysterium agnoscunt. In eadem sententia est Prudentius Apotheos. vers. 28 et seqq., ubi Abraham hospes Christi, hoc est Verbi dicitur. 14. Vat. A, mendose, armentalis enim. Rat., Weitz., Gold. apud Weitzium supra, praetexit. Prag., praetexit. Mar., pertexit. Ald., Gis., Urb., protexit. Goldastus in Manuali biblico, pertexit, quod ex eodem Goldasto in textu indicavit Weitzius. Alexandr. quoquo pertexit, ut alios omittam. Culmen aliquando sumitur pro vili casa, ut apud Virgilium ecloga 1, Pauperis et tuguri congestum cespite culmen. Confer not. hymn. 1 Cath., vers. 14, Stantes sub ipso culmine. 15. In Vall., gaudia tarda, et pro diversa scriptura sera. Titulus 5. Plerique optimi, Monumentum Sarae pro titulo 5, nisi quod nonnulli scribunt Sarrae. Vat. D, De Abraam et agro empto. Aldus, Abraham agrum emisse. Genes. XXIII. 17. Weitz., Gis., mercatur, cum Pal. et Goldasto Weitzii. Scripti fere omnes mercatus, sed in nonnullis mendose additur verbum substantivum est, nam mercatus agrum dicitur per epexegesim. Contra metrum veto est mercatus est agrum, quod in uno Vat. invenit Teolins. Heinsius com Thuan., Egm. et nonnullis aliis, cui conderet, quod Aldus expresserat. Nostri plerique quo, ut Mar., Rat., Prag., Vall., Vatt. I et Y. In Vat. D, in quo. In aliis tamen est cui, ut Alex. et Vat. A. Etiam in nonnullis nostris est mercatur a secunda manu, scilicet in Mar. et Rat. Teolius edidit quo, sed in notis ad hunc versum et ad vers. 105 Psychomachiae videtur praeferre cui. 18. Vat. A et Palat., moratus, perperam. 19. In uno Vat. apud Teol., hoc illi millibus emptum. 20. Vall. contra metrum, sepulcrum pro spelaeum. Favilla pro defunctorum, quorum corpora non comburuntur, reliquiis alibi etiam a poeta accipitur. Vide Cath. hymnum Omni ora, vers. 100, et hymn. Exsequiar., vers. 142. Titulus 6 est Somnium Pharaonis in plerisque. Aldus, Pharao somnium vidisse. Vat. D, De somno Pharaonis. Adisis Genesis cap. LXI et hymnum 6 Cath., vers. 57. 21. In Rat., Prag., Goldasto apud Weitzium, Vat. uno apud Teol., spicae et vaccae, quod tenuit Weitzius. In reliquis spicae, vaccae. Vall., spicae et totidem vaccae . 22. Giselinus ad oram, portendunt visae per somnum. Ita Sichardus. 23. In Bong. et Vat. I, tum pro duo. In Mar. etiam dum, vel tum, supra duo. Pro uberis Vat. A verberis, mendose. 24. Hoc etiam saepissime a Prudentio usitatum, ut Christum pro Deo, et Verbo divino ponat. Vide Cath. hymn. 4, vers. 68. Tituli 7 lemma in plerisque, A fratribus agnitus Joseph, vel Joseph a fratribus agnitus; hoc secundo modo habent Vatt. B, I, Alex., Mar., Rat. In Vat. D, De Josephi venditione a fratribus. Consule Genes. cap. LXIV. 25. Vat. B, venditur. 26. Vat. A, male, in terris sacco. Fabr., Pal., Cratera in fratris sacro. Weitzius crateram cum Urb. Giselinus cum Goldasto in Manuali biblico et multis mss. vett., cratera. Aldus quoque cratera, et a Weitzio allegatur pro fratris sacco; apud me habet in farris sacco. Codices Vati. recentiores, ut D, N, AA et alii, in fratris sacco. Alii, farris sacco, ut I, Q. In Vat. d. et Vallic., in sacco fratris. Vat. B, Mar., Rat., Prag., Crateram in farris sacco. 27. Heinsiani, Mar. a prima manu, Urb., Alex., Vatt. A, I, Weitzius, Gisel. ad oram, Vallic., auctio fallax, quam lectionem probant verba sequentis versus veniaque pudescunt, nempe venia a Josepho data ob auctionem seu venditionem ipsius, quae tunc prodita fuit et manifestata. Legunt actio fallax Vatt. B, D, N, Q, Mar. a secunda manu, Rat., Prag., Widm. et alii, qui intelligunt actionem, qua Josephus fratres, rei gestae ignaros, aliquandiu felehit. Nuntia diluvii jam decrescentis ad arcam Ore columba refert ramum viridantis olivae: 668 Corvus enim ingluvie per foeda cadavera captus Haeserat: illa datae revehit nova gaudia pacis. 4. Ad ilicem Mambre. Hospitium hoc Domini est, ilex ubi frondea Mambre Armentale senis pertexit culmen; in ista Risit Sara casa, sobolis sibi gaudia sera Ferri, et decrepitum sic credere posse maritum. 5. Monumentum Sarae. Abraham mercatus agrum, quo conderet ossa Conjugis: in terris quoniam peregrina moratur 669 Justitia, atque fides: hoc illud millibus emptum Spelaeum, sanctae requies ubi parta favillae est. 6. Somnium Pharaonis. Bis septem spicae, vaccae totidem Pharaoni Per somnum visae portendunt dispare forma Uberis, atque famis duo per septennia tempus Instare: hoc solvit patriarcha, interprete Christo. 7. Joseph a fratribus agnitus. Venditus insidiis fratrum puer: ipse vicissim Cratera in farris sacco clam praecipit abdi, Utque reos furti Joseph tenet, auctio fallax 33. Tutus agit, protectus agit. —Vel per mare, vel etiam, I. 37. Montis apex, Sinai, I. 38. Saxorum pagina, tabulae, I. 48. Cruce suspendit, propter figuram mysticam, I. 49. Lacuna, fossa aquae, I. 50. Tristificos, amaros, I. 28. Gis. ad marg., veniaque pudescunt cum plerisque; in textu vanique pudescunt. Hoc verbo usus est Prudentius Cath. hymn. 2, vers. 26, et Apoth. vers. 776. Teolius ex uno Vat. notat veniamque petiscunt pro petissunt, vel petessunt cum glossa poscunt. In Vall., male, veniamque poscunt, cujus glossa petunt cum pudore videtur facta pro pudescunt. Titulus 8 in fere omnibus Ignis in rubo. Aldus Mosem rubum vidisse ardentem. Res narratur cap. III et IV Exodi. 29. Deus igneus Prudentianum est, ut hymn. Cath. Circa exsequias, Deus, ignee fons animarum, et saepe alias. Confer not. in vers. 1 ejus hymni. Hanc eamdem historiam poeta noster complexus est hymno 5 Cath., vers. 31 et seqq. ubi similes phrases. Vide etiam Apotheos. vers. 55 et seqq., Sed tamen et sentam, etc. Titulus 9, Iter per mare, ex scriptis et editis. Aldus, Pharaonem in mari submersum. Legi potest cap. XIV Exodi. 33. Idem poeta Cath. hymno 4, vers. 46, O semper pietas, fidesque tuta. Cyprianus in epistola ad Donatum extrema laudat mentem in Deum solidam, fidem tutam, quem locum frustra sollicitat Gronovius Observat. eccles. cap. 3, nam rectissime fides tuta dicitur. Mare magnum passim apud poetas, e Graeco sumptum; de quo Gifanius Indic. Lucr., verbo MARE MAGNUM. Celebris est hic titulus cujusdam veteris bullae, et nunc Romae recentis poematis Italici. In Vall. legitur vel per mare Rubrum, quod est glossema. 34. Vat. A, mendose, scissum pro scissim. Bong., sensim. In hymno S. Vincentii, vers. 842, Rubrum salum dehiscere. 35. Ald., Prag., Alex., Vallic., rapidos; in aliis, rabidos. In 10 titulo lemma Moses accepit legem cum Alex., Vatt. B, I, Mar., Rat., et Weitzio; in Giselino et aliis, accipit. Aldus, Mosi legem datam. Relege cap. Exodi XIX et XX, et Cath. hymnum 7, vers. 36 et seqq. 37. Vall., Montis fumat apex. 39. Error Vat. A, rejussit pro revisit. 40. Egm., Vat. A, vitulis, male, nam forma vituli Deus erat Hebraeis. Titulus 11. Manna et coturnices. Aldus, Manna in deserto datum. Habes historiam Exodi cap. XVI, et Psychom. vers. 374, ubi occurrunt eadem fere verba angelicus cibus et tentoria. 44. Torn., conjecta coturnix. Hymno 5 Cath. multi ex his titulis comprehenduntur. In eo hymno, vers. 101 et seqq., de nube coturnicum, quam hic iterum refert. Lemma tituli 12, Serpens aeneus in eremo. Alii, aereus. Ita in Rat., sed recenti manu, prioribus abrasis. Aldus corrigendus est in remo pro in eremo. Consule cap. XXI Numerorum. 45. Aldus, Aspide sicca malo via defervebat eremi; eodem prorsus modo Rat. recenti manu, prioribus erasis. Emendationes hujusmodi ineptis illis correctoribus debentur, qui ea quae non intelligunt, audacter corrigunt. Nolebant, secundam in eremi corripi, et eam ob rem novum versum invexerunt. In Vat. B recenti manu factum est acris pro atris, et interpungitur versus Fervebat via sicca eremi serpentibus; acris, Jamque venenati. 46. In Urb., Pal. ac nonnullis aliis, per vulnera livida. 48. In Vat. A, virus qui temperet. In Vat., B, qui verus, sed factum qui virus. Vat. I, Weitz., virus ut temperet. Communior lectio, qui virus temperet. Titulus 13, Lacus myrrhae in eremo in Vat. B, Mar., Rat., Weitz., Thuan. In quibusdam scribitur heremo, ut in Vat. I. Giselinus habet Lacus deserti amarus. Aldus, Moses aquas amaras per lignum in dulcedinem vertit. Alex., Lacus amara in eremo. Videndum caput XV Exodi, et hymnus 5 Cath. de novo lumine vers. 93. Loco cit. Exod., vers. 23, id habetur: Et venerunt in Mara, nec poterant bibere aquas de Mara, eo quod essent amarae: unde et congruum loco nomen imposuit, vocans illum Mara, id est, amaritudinem. Hinc Alexandrini inscriptio: Lacus amara, fortasse Lacus mara; in aliis, myrrha, quod ea sit amara. S. Paulinus epist. 27 ad Victricium: Quibus (epistolis) mentem nostram de peccatis amaram, quasi myrrham illam in manu Moysi per lignum mysterii, etc. Et Natali 8: Quo myrrham tristem sacri dulcedine ligni In populi potus crucis immutavit imago; et mox, Quasi tristia myrrhae Poeta hominem mutat. Prudentius cum hic, tum alibi usurpat tristificos, contristare, ut amarum significet. Vide Rosweidum in not. ad Paulin., pag. 869. 670 Proditur, agnoscunt fratrem, veniaque pudescunt. 8. Ignis in rubo. Sentibus involitans Deus igneus ore corusco Compellat juvenem, pecoris tunc forte magistrum. Ille capit jussus virgam: fit vipera virga. Solvit vincla pedum: properat Pharaonis ad arcem. 9. Iter per mare. Tutus agit vir justus iter, vel per mare magnum. Ecce Dei famulis scissim freta Rubra dehiseunt, Cum peccatores rabidos eadem freta mergant. Obruitur Pharao: patuit via libera Mosi. 10. Moses accepit legem. Fumat montis apex divinis ignibus: in quo 671 Scripta decem verbis saxorum pagina Mosi Traditur, ille suos suscepta lege revisit: Forma sed his vituli solus Deus, et Deus aurum. 11. Manna et coturnices. Panibus angelicis albent tentoria patrum. Certa fides facti: tenet urceus aureus exin Servatum manna; ingratis venit altera nubes, Atque avidos carnis saturat congesta coturnix. 12. Serpens aeneus in eremo. Fervebat via sicca eremi serpentibus atris, Jamque venenati per livida vulnera morsus Carpebant populum: sed prudens aere politum Dux cruce suspendit, qui virus temperet, anguem 13. Lacus myrrhae in eremo. Aspera gustatu populo sitiente lacuna 672 Tristificos latices stagnanti felle tenebat. 53. Moysi, pro Moyse, Iso. 54. Vitreo, lucido, Iso. 55. Septenas decies, septuaginta, Iso. 56. Pinxit, figurat, 1. 62. Meretrix, al. meritrix. —Tanta fidei vis, est, vel erat, I. 64. Offert, scilicet seipsa, I. 51. Vat. usus apud Teol., gurgite in isto, quod reperitur etiam in Vallic. 52. Plerique veteres scribunt conicite, non conjicite; quae tamen nunc est orthographia communior. Vat. I, concite, et supra et, ut sit concite, et in dulcem. Bongars., Concite, et in dulces vertentur amara sapores. Legendum conjicite. Fabr., Conjicite, in dulces vertentur amara sapores. Titulus 14 in Vat. B, Helim locus in eremo. Ita Alex., Mar., et Vat. 1 cum Weitzio et aliis. Rat. et Thuam., Helim lucus in eremo. Aldus, De XII fontibus et LXXX palmis (legendum LXX). Giselinus, Fontes duodecim, et palmae septuaginta. Vide cap. XV Exodi. 53. Aldus, Mosi duce; alii, Mose duce, aut Moyse. Teol., Moysi duce, nescio an data opera. 55. Aldus ediderat qui mysticus aelim; correxit qui mysticus olim: praestitisset non emendare. Scribendum quidem est Helim: sed Egm. habet aelim; alii Elim, quod amplector cum Vulg. edit. sacrae Scripturae. 56. Egm., locus. Ratio metri postulat lucus. Apostolicus numerus in duodecim fontibus signatus; numerus discipulorum, qui quodammodo apostolicus potest appellari, in palmis septuaginta. In Vulgata quidem legitur, septuaginta duos fuisse discipulos: sed in textu graeco solum est eJbdomhvkonta, , septuaginta: de qua controversia vide Brugensem ad cap. X Lucae, vers. 1, et criticos sacros. Nos Vulgatae lectionem praeferimus, et a Prudentio aliisque minorem numerum negligi defendimus. S. Ildefonsus cap. 9 de Itinere deserti, tomo I PP. Toletanorum, p. 236, Inde venitur ad duodecim fontes aquarum dulcium, et septuaginta palmarum, quae nobis ostendunt duodecim apostolos, et septuaginta discipulos, etc. Alia habet Ildefonsus, quibus Dittochaeum possis illustrare. Confer Isidorum, Quaest. in Exod. cap. 21, et quae ex eo exscribit S. Martinus Legionensis, serm. 2 de Natali Domini, § 20, pag. 297 et seq., tom. l operum, quae ex autographo notis illustrata publicavit Segoviae 1782 eminentissimus D. D. Franciscus Antonius de Lorenzana, archiepiscopus Toletanus, primas Hispaniae, suis aliorumque scriptis editis de Ecclesia benemerentissimus, nunc ipsum, dum haec edimus, merito suo ac summo omnium plausu in sacrum cardinalium collegium cooptatus. In titulo 15 lemma Duodecim lapides in Jordane, quod exstat in Vatt. B et I, Alex., Mar., Rat., Thuan. et aliis, Giselinus, Lapides duodecim in Jordane. Aldus, Filii Israel Jordanem transeunt, et ex eo lapides colligunt. Vide cap. IV Josue, et Cath. hymn. 12, vers. 177, ubi refluens amnis dicitur, et Hamartig. vers. 482, Si ripis reflui Jordanis. 58. Wid., populus, non bene, pro populis. Vat. B, Rat., Mar., Prag., Weitz., Urb., Vat. I, reliquit. Aldus, Alex., Gis. et alii, relinquit. 60. Sich., Gisel. ad oram, Fabr., Egm., Bong. supra, ad formam. Vall., in forma. Titulus 16, Domus Raab meretricis, Thuan., Raab meretrix. Giselinus, Domus Rahab. Aldus, Raab in Hierico speculatores recepit. Cap. II Josue. 61. Ald., Fabr., Gisel. ad marg., sola astant; melius reliqui sola stant. Giselinus simile hoc putat licentiae illi via sicca eremi supra vers. 45, sed fallitur; nam ob st dictionis sequentis vocalis brevis saepe producitur. 62. Nonnulli antiqui scribunt meritrix. Giselinus putat, posse hunc versum contra omnium codicum fidem ita inverti, vis tanta fidei est, quamvis Prudentius aliis in locis semper secundam corripuerit. Scripti constanter, tanta est fidei vis, excepto Goldasto, qui in manuali biblico legit tanta fidei vis. Paulinus non semel secundam produxit, et in re simillima carm. de S. Joanne Bapt. habet: Auscultat nato genitrix (vis tanta fidei). Ita legerem in Prudentio, si aliquando is e in fidei produxisset, aut si membranae paterentur. Carolus Cangius Adnotat, in offic. Cicer. laudat hemistichium Prudentii levisque fidei, et reprehendit sciolos, qui ausi sint ita mutare fidei quoque plenus. In operibus quae exstant Prudentii hujusmodi hemistichium non comparet. Parrhasius vers. 428 Passionis Romani legit Aliter precabor, quam fidei ut militent: sed scripti et alii editi quos vidi habent fidele. Iso apud Goldastum in glossis legit tanta fidei vis, aut vis tanta fidei, nam addit est, vel erat pro glossa. 63. Weitz., Ald., Gis., Vall., et alii vulg., incolumi secura domo, cum Alex. a prima manu. Goldastus, a Weitzio laudatus, Vat. B, Urb., Rat., Mar. a prima manu, incolumis secura domus, et in Vat. B glossa domus esse genitivum, ut intelligamus, Raab esse securam domus incolumis, vel quod domus incolumis esset servanda. In Prag., Incolumis, secura domo, quod habet Mar. a secunda manu. Spectabile coccum vocat poeta funiculum coccineum, quo speculatores e fenestra suspensi fuerunt: de quo cap. cit. Josue. Titulus 17. Ald., Vat. B, Mar., Rat., Samson. In Thuan., Samson leonem necat. Gis., Weitz., Samsonis leo. In Vat. A desideratur hoc tetrastichon, uti etiam in Vat. I. Deerat quoque in Alex., sed subjectum est in fine paginae. Barthius Prudentio adjudicandum censet, quamvis in suo codice illud non invenerit. Abest praeterea ab Egm. et Palat. apud Weitzium. Historia exposita patet cap. XIX et XV Judicum. 67. Ald., Weitz., Heins., Teol., asinae; alii, asini, quod verius est: nam saepe in hoc loco sacra pagina asinum, non asinam vocat. Moses sanctus ait: Lignum date, gurgitem in istum Conjicite: in dulcem vertentur amara saporem. 14. Elim lucus in eremo. Devenere viri, Mose duce, sex ubi fontes, Et sex forte alii vitreo de rore rigabant Septenas decies palmas: qui mysticus Elim Lucus apostolicum numerum libris quoque pinxit. 673 15. Duodecim lapides in Jordane. In fontem refluo Jordanis gurgite fertur, Dum calcanda Dei populis vada sicca reliquit. Testes bis seni lapides, quos flumine in ipso Constituere patres, in formam discipulorum. 16. Domus Raab meretricis. Procubuit Jericho: sola stant atria Raab. Hospita sanctorum meretrix (tanta est fidei vis) Incolumis secura domus spectabile coccum 674 Ignibus adversis in signum sanguinis offert. 17. Samson. Invictum virtute comae leo frangere Samson Aggreditur; necat ille feram: sed ab ore leonis Mella fluunt: maxilla asini fontem vomit ultro. 70. Pone faces, post, juxta, I. 71. Vulpis pro vulpes, I. 72. Nunc heresis, scilicet, quae. —In agros, id est, Ecclesiae, I. 73. Et modo, et tantum, I. 75. Inde ad delicias, scilicet formans, id est adductus, I. 80. Altar, crucis, I. 84. Gaza, bona operatio. —Barbara, inculti mores, I. 90. Exsilium, scilicet suum, I. 68. Asino stultitiam indicari notum est. Lemma tetrastichi 18. Item Samson in Vat. B, Mar. et Rat. Aldus, De Samson. Giselinus Samsonis vulpes. Thuan., Samson vulpes capit. Alex., Samson. Legesis caput XV Judicum. 69. Egm., mendose, trecentum. 71. Hac voce allophylus usus est Prudentius Hamartig. vers. 500. Vide notas. Hic pro Philistaeis ponitur. Aldus, ut prima in heresis non esset brevis, ita hos versus reformavit: Allophylum, segetesque cremat, nunc haeresis ignes, Callida quae vulpes, vitiorum spargit in agros. Reclamant scripti, et consuetudo Prudentii, qui primam in heresis semper corripuit. Pro vulpes alii vulpis, ut saepe dictum est. Fabr., quae callida vulpes. Titulus 19. David in Rat., Mar., Vatt. B et I, Weitzio et aliis. Aldus, David pastor ovium in regem evadit. Thuan., David Goliam sternit. Giselinus, David pastor. Lege lib. I Regum XVI et XVII. 73. Vat. A, Jessem; melius Jesse. 74. Weitzius ex Egm. notat hanc lectionem variantem olive; ego voco mendum pro ovile. 76. Alii Golian, alii Goliam scribunt. Pugnam Davidis poeta descripsit Psychom. vers. 291 et seqq., ubi ait fundali stridore, quod nunc dicit funda stridente. Tetrastichon 20. Regnum David in Mar., Rat., Vatt. B, I, Weitzio et aliis. Aldus, David rex ungitur. Thuan., De regno David. Giselinus, David rex. In Alex. hoc lemma et nonnulla alia sequentia desiderantur. 77. Egm., Vatt. A et Q, Alex., Heinsiani, mitifici. Plerique nostri, mirifici, ut Vatt. B, Q, Mar., Prag., Rat., Urb., Vall., cum Ald., Weitz., Giselino aliisque multis. Itaque id retineri posset, licet non negem, verbo mitificus poetam usum aliquando. Paschalius, de Coronis pag. 47, lib. I, cap. 15, hos versus laudat. 78. Mar., Vat. I, oleum, et cornu; alii, oleum, cornu, sine et. 80. Hoc quoque vocabulum Prudentianum est altar pro altare, hymn. S. Cassiani vers. 100, et hymno S. Eulaliae vers. 212. In Glossario nomine Isidori est altar et altare. Utuntur hac voce Alcuinus, Beda et alii. Titulus 21 est Aedificatio templi in Vatt. B, I, Mar., Rat., Gis., Thuan., Weitz. Aldus, Salomon templum aedificat, et regina austri munera affert. Vide lib. III Regum VI et X. 83. Egm., sub tempore Christum. Vat. A, sub pectore Christum. Vera lectio, sub pectore Christus. 84. Aldus, Gis. in textu, Palat., Alex., quod Graia colant, quod barbara ditent, et in Alex. glossa GRAIA, id est Graeca. Ex Egmondano citat Weitzius, quod la, fortasse quod dia, nam in Vat. A est quo dia colant, quo barbara ditent, nescio quo sensu. In Vat. N, Quo Gaza colat, quo barbara ditent, et glossa Quo, id est templo. Urb., Vatt. B, I, Q, Iso et alii cum Weitz., Quod Gaza colat, quod barbara ditent. Consonant Mar. et Rat. In Prag. quod Gaza colit, quod barbara ditent. Gis. ad marg., Goldastus in Manuali biblico, quod Gaza colentum barbara ditet. Hoc ipsum in Aldo esse Weitzius refert; non tamen sic exstat in mea editione. Sichardus habet quod Gaza colant, quod barbara ditent. In Vall., quod Gaza colat, quo barbara dicet, cum glossa sanctificet. Sed dicet a verbo dico, dicas, repugnat carmini. Gallandius Gaza mendum esse putabat. Tetrastichon 22. Aldus, De filiis prophetarum ligna caedentibus. Weitzius, Filii prophetarum ligna caedunt; caeteri, Filii prophetarum. De quibus agitur lib. IV Regum VI. Titulus 23. Captivitas Israel in plerisque. Aldus, De captivitate Hebraeorum. Confer lib. IV Regum XX, et psalmum CXXXVI. 89. Haec quoque vox peccamen Prudentium redolet. 90. Teolius observavit in uno Vat., ad arces. Sed ad amnes verum est ex psalmo laudato. De hoc hemistichio dirae Babylonis ad amnes vide proleg. num. 74, in nota. 91. Sichardus, dum patrios. Goldastus apud Weitzium, Tum patrios cantare modos praecepta, recusat Organa, quae in ramis salicis suspendit amarae. Idem habet Vat. I. Melius alii distinguunt praecepta recusat, Organaque. Stultitia exundat lymphis, dulcedine virtus. 18. Item Samson. Ter centum vulpes Samson capit, ignibus armat, Pone faces caudis circumligat, in sata mittit Allophylum, segetesque cremat. Sic callida vulpes Nunc heresis flammas vitiorum spargit in agros. 19. David. David parvus erat, fratrum ultimus, et modo Jesse 675 Cura gregis, citharam formans ad ovile paternum: Inde ad delicias regis; mox horrida bella Conserit, et funda sternit stridente Goliam. 20. Regnum David. Regia mitifici fulgent insignia David: Sceptrum, oleum, cornu, diadema, et purpura, et ara. Omnia conveniunt Christo: chlamys, atque corona, Virga potestatis, cornu crucis, alter olivum. 21. Aedificatio templi. Aedificat templum sapientia per Salomonis Obsequium: regina Austri grave congerit aurum. Tempus adest, quo templum hominis sub pectore Christus Aedificet, quod Graia colant, quod barbara ditent. 676 22. Filii prophetarum. Forte prophetarum nati dum ligna recidunt Fluminis in ripa, cecidit discussa bipennis. Gurgite submersum est ferrum: sed mox leve lignum Injectum stagnis, ferrum revocabile fecit. 23. Captivitas Israel. Gens Hebraeorum peccamine capta frequenti, Fleverat exsilium dirae Babylonis ad amnes: Tum patrios cantare modos praecepta recusat, 93. Hic, in hac domo, I. 94. Praescriptum, aetatis, I. 95. Tendere, prolongare. —Gradibus, lineis. —Vespera, vel vespere, I. 101. Bethlem, het liquida, I. 103. Agebat, vivebat, I., Mar 92. In uno Vat. apud Teolium amaris exstat pro amarae. De salice amara vide quae notat Savaro ad Sidonium pag. 119 ex Virgilio, salices carpetis amaras, ex Vitruvio, Plinio et Columella. Titulus 24. Weitz., Mar., Vatt. B, I, Domus Ezechiae. Giselinus Domus Ezechiae regis. Aldus, De Ezechia rege. Thuan., De rege Ezechia. In Rat. nullus titulus. In Urbinate trajecta sunt haec duo tetrasticha, primo loco ponitur Domus Ezechiae, secundo Captivitas Israel. Lege lib. IV Regum XX. 95. Aldus, Alex., Egm., Gisel., quod gradibus, quos vespera texerat umbra. Et Giselinus quidem advertit, antea legi tot gradibus quot, quasi ipse primus restituisset, quod jam Aldus excuderat. Vatt. B, N, Urb., Mar., Prag., Rat. aliique, tot gradibus quot. Alex. cum Giselino facit. Heins., umbram: secuti sunt alii. 96. Prag., lumine profusis, vel praefusis. Alii, perfusis. Vall., lumine perfuso. Post hoc tetrastichum in Vat. B, et Mar., Incipit de Novo Testamento. Vat. I, Weitz., Rat., Finit Vetus Testamentum. Incipit Novum Testamentum. Maria et angelus Gabriel. In Aldo solum id est Adventus Domini. In Thuan., Testamentum Novum. Annuntiatio dominica. Giselinus, Testamentum Novum. Gabriel ad Mariam. Alii aliter. Ea quae sequuntur, usque ad titulum 39, exposita sunt Cath. hymn. 9, 11, 12, et Apoth. vers. 650 et seqq. Capita Evangeliorum tantum indicabo. Annuntiatio dominica Lucae cap. I narratur. 100. Etiam hac eadem quantitate Prudentius Maria dixit Apoth. vers. 643, et Psych. vers. 88. Pro implebit habent implevit Ald., Egm., Pal., Thuan., Oxon., Heins., Teol. et alii. Implebit magis congruit verbis Evangelii. In Rat. aliena et recenti manu, prioribus erasis, O Maria, implebit, ineptissime. Prudentius in verbis Lucae videtur accipere Spiritum sanctum pro Verbo, ut fusius dicam ad vers. 266 lib. II in Symmach. Titulus 26 Civitas Bethlem, seu Bethleem, seu Bethlehem in Mar., Vat. B, Rat., Gis., Thuan., Weitz. aliisque. Aldus, Bethlem caput orbis. In Vat. I, Civitas Bethel a prima manu, recte emendatum a secunda manu. Consule cap. II Matth., ubi Bethlehem scribitur, sed poetis contractione uti licet. 101. Aldus probe ediderat Sancta Bethlem caput est orbis, quae protulit Iesum: secundis curis improbe correxit quae protulit ipsum. Prudentius non semel ex duabus primis Iesus unam longam fecit. Pro Bethlem alii scribunt Bethlehem, quod non reprehendo: nam synaeresis fieri potest. 103. Mar., Rat., hominem Iesum. 104. Prag., Mar. a prima manu, Gold. in textu, ante Deum, male. Tetrastichon 27. Magorum munera. Aldus, Magi dona ferunt. In Epiphaniae hymno et Apotheosi haec de magis historia simillimis verbis exponitur ex cap. II Matth. 108. Ald., Gis. in textu, regemque supremum. Scripti nostri, Heinsiani et Weitziani, regem quoque summum. Titulus 28, Ab angelis pastores admoniti in scriptis cum Weitzio. Aldus, Nuntiat pastoribus natum Christum. Giselinus, Angeli ad pastores. Vide Lucae cap. II. 110. Ald., Pal. et alii, De virgine. Mar., Rat., Vat. I, Weitz. aliique, Ex virgine. Giselinus, E virgine. 112. Barthius observat, adeo tenacem phraseos esse Prudentium, ut cuna in singulari numero repetiverit ex Cath. hymno 11. Sed in eo hymno, vers, 98, legi solet Et virgo feta, et cunulae, ut in notis docuimus. Lemma tetrastichi 29, Occiduntur infantes in Bethlehem., Ita Rat., Ald., Alex., Thuan. In Vat. I et Gold. Manuali biblico, Occiduntur in Bethlehem infantes. Giselinus, Infantum in Bethlehem caedes. Vat. B et Mar., Occisio infantium in Bethlehem. Weitzius, Occiduntur in Bethlehem pueri. Historiam habes Matth. cap. II. 113. In Thuan., caedibus noctis, emendatum actis. Alii, hostis. Herodes impius hostis dicitur etiam a Sedulio in hymno abecedario, A solis ortus cardine, scilicet, Hostis Herodes impie, pro quo nunc recitamus, Crudelis Herodes, Deum Regem venire quid times? ut metri ratio constet. Sed ut alias in Hymnodia Hispanica monui, dulcius restitui posset, Herodes hostis impie: atque ita fortasse Sedulius scripserit; ita certe edidit Fabricius in poetis Christianis, sed, ut puto, ex conjectura Erasmi, non ex fide codicum. Organaque in ramis salicis suspendit amarae. 24. Domus Ezechiae. Hic bonus Ezechias meruit ter quinque per annos Praescriptum proferre diem, legemque obeundi Tendere: quod gradibus, quos vespera texerat umbra, 677 Lumine perfusis docuit sol versus in ortum.

TESTAMENTUM NOVUM.

25. Gabriel ad Mariam. Adventante Deo descendit nuntius alto Gabriel Patris ex solio, sedemque repente Intrat virgineam. Sanctus te Spiritus, inquit, Implebit Maria: Christum paries, sacra virgo. 26. Civitas Bethlehem. Sancta Bethlem caput est orbis: quae protulit Iesum, Orbis principium, caput ipsum principiorum. Urbs hominem Christum genuit: qui Christus agebat Ante Deus, quam sol fieret, quam lucifer esset. 678 27. Magorum munera. Hic pretiosa magi sub virginis ubere Christo Dona ferunt puero, myrrhaeque, et thuris, et auri. Miratur genitrix tot casti ventris honores, Seque Deum genuisse hominem, regem quoque summum. 28. Ab angelis pastores admoniti. Pervigiles pastorum oculos vis luminis implet Angelici, natum celebrans ex virgine Christum. Inveniunt tectum pannis, praesepe jacenti Cuna erat, exsultant alacres, et numen adorant. 29. Occiduntur infantes in Bethlehem. Impius innumeris infantum caedibus hostis 117. Perfudit fluvio, subaudi populum, I. 121. Pinna, sancta Ecclesia, vel penna, sicut Maximus, posito exemplo, qui ambulas super pennas, I. 122. Angulus, spiritalis sensus; ipsa Ecclesia, quia in Ecclesia Golgotha, vel potius Christus, I. 125. Auspice, felici, I. 115. Saepe voce lacteolo utitur Prudentius; in re eadem vers. 699 Passionis Romani: Tenerumque duris ictibus tergum secent, Plus unde lactis, quam cruoris, defluat. Juvenalis de haedulo satira 11, Qui plus lactis habet, quam sanguinis. Ausonius de Ostreis epist. 7, Carnem lacteoli sanguinis indicat. Hartmannus Sangallensis in festivitate Innocentium poetam nostrum aemulatus est: Salve, lacteolo decoratum sanguine festum. 116. Prag., udis pro calidis. Titulus 30, Baptizatur Christus, ex Vatt. B, I, Mar., Rat., Alex. In Aldo, Christus in Jordane baptizatur. Idem in Giselino. Thuan., Christus baptizatur. Lege III caput Matthaei. 117. Mar., Rat., Vallic., Vat. I, Alex. a prima manu, Thuan., perfudit, quod ex suis amplexus est Weitzius. Alii, perfundit. Et syllabam et rem imitatum esse Prudentium ex hymno Jejunantium, monet Barthius ad haec verba pastus Baptista locustis. Certe; sed cur alia quantitate locustis efferre debuit? Juvencus pariter lib. I, Arvis qui solitus ruralibus esse locustas. In Copa Incerti, sive Virgilii legebatur: Nunc vero in gelida sede locusta sedet. Burmannus, tom. I Anthol., pag. 716, cum aliis vult legi lacerta, sed rationem non afferunt cur debeat o in locusta esse longum. Fabricius. Comment. in poet. Christ., ait eos qui locustas putant esse Hispanorum ragustas. nondum probasse. Fabricius fortasse voluit dicere langostas, nam Hispanis nihil est ragustas. 118. Goldastus in Manuali biblico, silvarum favis, sine conjunctione que, quam exigit carmen. Male etiam Aldus, amictu pro amictus, et ridicule Vat. A, camilli pro cameli. 119. Teolius ex uno Vat. indicavit tinxit pro tinxerat. At metrum non patitur tinxit. 120. Vat. unus apud Teol., qui cunctis, quod ego invenio in Vallic. Titulus 31, Pinna templi, magno codicum scriptorum et editorum consensu. Confer Matth. cap. XXI, et psalmum CXVII, vers. 22: Lapidem, quem reprobaverunt aedificantes, hic factus est in caput anguli. 131. In nonnullis vulg. prima mendum pro pinna. Barthius late exponit vulgarem traditionem veterum de pinna templi. Christiani quemdam lapidem, qui templi pinna olim fuit, sepositum habebant pro lapide illo angulari, cujus similitudine dixerit de se Dominus, se nimirum ex seposito lapidem factum esse angularem. Unde religio, an superstitio, velut dicti quoddam testimonium lapidem quemdam angulis conspicuum commonstrabat. Quod Barthius colligit ex hoc Prudentii loco, et ex Itinerario vetustissimo Burdigalensi, quod Petrus Pithoeus edidit, ubi haec legere licet: Ibi est et lapis angularis magnus, de quo dictum est: Lapidem, quem reprobaverunt aedificantes. Item ad caput anguli et sub pinna turris ipsius sunt cubicula plurima, ubi Salomon palatium habebat. Fragmenta ejusdem lapidis, quem revolutum dicebant, cum sanctis reliquiis pari veneratione colebantur, referente Gunthero monacho apud Canisium tom. V Antiquit. Eadem traditio usque ad recentiora tempora duravit, ut liquet ex Petro Bellonio, Observat. lib. II, cap. 83. Illud Barthio ultro concedo, verba sacrae paginae, quibus Christus dicitur lapis angularis, de ipso esse intelligenda, ut ornamentum domus, vivus lapis, et similia per figuram dicuntur. Et Prudentius quidem videtur ita de Christo sacra testimonia explicare, ut traditionem illam agnoscat. Caeterum nihil aliunde obstaret, quominus Dominus similitudine ejus lapidis, quem Christiani veteres ostendebant, dixerit Matth. XXI, 42: Lapidem, quem reprobaverunt aedificantes, hic factus est in caput anguli; et vers. 44: Et qui ceciderit super lapidem istum, confringetur; super quem vero ceciderit, conteret eum: cujus rei fama ad posteros permanaverit. Caeterum si quis malit affirmare, Prudentium in hoc versu minime agnoscere traditionem illam vulgarem de lapide angulari superstite, neque, me invito, id affirmabit, neque facile revincetur. 123. Aliqui vulg., Vatt., N, Y, Z, AA, spernunt; vetustiores, sprerunt. Giselinus ad oram 2 ed., quem Judaei reprobarunt. Aliter scripti. 124. Sich., Ald., Rat., Prag. a secunda manu, Mar., Alex., Vatt. A, B, I, Q. Weitz. cum suis mss., et lapidum compago novorum. In Prag. a prima manu, et lapidum compago priorum. Gisel. in textu, et laterum compago duorum. Heinsiani et Gis. ad marg., et lapidum compago duorum, quod exstat in Vall., Vatt. N, Y, Z, AA, BB. Barthius praefert laterum compago duorum. Faciet enim, inquit, protuberantem angulum duobus sibi junctis eminentior, unde et lapis offensionis dicitur. Sed recte procedit lapidum compago novorum, nam Christus caput est novi templi (Ecclesiae) et compago lapidum novorum, ex quibus templum hoc consurgit, tanquam ex vivis et electis lapidibus. Ad Ephes. II, 19 et seq.: Estis cives sanctorum, et domestici Dei: superaedificati super fundamentum apostolorum et prophetarum, ipso summo angulari lapide Christo Jesu. Titulus 32, Ex aqua vinum in Alex., Thuan., Ald., Weitz. In Rat., Vat. I, Aqua vinum. Vat. B, Mar., Aqua in vinum conversa. Giselinus, Vinum ex aqua factum. Vide Joann. cap. II. Angelus M. Bandinius edidit Florentiae anno 1746 Observationes in antiquam tabulam eburneam sacra quaedam D. N. J. C mysteria anaglyphico opere exhibentem. Anterior tabulae hujus facies miraculum exhibet, quo Christus aquam sex hydriis contentam in vinum convertit. 126. Vatt. B, I, Rat., Weitz., forte Galilaeis jam deerant; caeteri, ut edidimus. Prag., deerant jam. Gifanius ex vet. cod., pag. 438 Ind. Lucr. in synecphonesi seu episynaloepha communem lectionem tenuit. Perfurit Herodes, dum Christum quaerit in illis, Fumant lacteolo parvorum sanguine cunae, 679 Vulneribusque madent calidis pia pectora matrum 30. Baptizatur Christus. Perfundit fluvio pastus Baptista locustis, Silvarumque favis, et amictus veste cameli, Tinxerat et Christum: sed Spiritus aethere missus Testatur tinctum, qui tinctis crimina donat. 31. Pinna templi. Excidio templi veteris stat pinna superstes. 680 Structus enim lapide ex illo manet angulus, usque In saeclum saecli, quem sprerunt aedificantes; Nunc caput est templi, et lapidum compago novorum. 32. Ex aqua vinum. Foedera conjugii celebrabant auspice coetu Forte Galilaei: jam deerant vina ministris 127. Vasa aquaria, hydrias, I. 128. Inde, vel unde. —Meri veteris, vini nobilis, I. 129. Latex, scilicet erat. —Spiritus, scilicet ventus, vel flatus, I. 131. Siloam, id est missum, I. 134. Lance, disco, I. 135. Incestae, maculatae, vel stupratae, I. 136. Saltria, saltatrix, I. 138. Calce, pede. —Instabili, vento jactata. —Cumba, nave, aliter cymba, Iso. 139. Discipulum, Petrum. —Plantas, scilicet ejus, I. 144. Furiare, in furias agere, I. 127. Vas aquarium Varro dixit. Vide Lexicon Forcellini. 128. Gifan. loc. cit., verbo UNDA, legit unde meri veteris defunditur unda, et notat, doctum hunc poetam vini undam dixisse, ut Psych. vers. 370 rorem vocat vinum. Glossa Rat. interpretatur undam copiam magnam. Plerique habent inde meri; Giselinus unde. Fabr., perfunditur, pro quo alii defunditur, alii diffunditur, alii difunditur. In Vat. A mendum insigne ordo pro unda. Titulus 33, Piscina Siloa, consentientibus plerisque scriptis, et editis. In cod. Vat. I, Piscina Syloa. Legendum cap. IX Joann., et Apoth. vers. 680. 129. Ald., Egm., latet, quam. Pal. et Vat. A, latet, quem, cum Heinsianis. In Vatt. B, I, Mar., Prag., Rat., Alex., Weitz., Gis. et aliis, latex, quem. Teol. in uno Vat. invenit latet, quem correctum per latet, quam. Aliqui habent oris, sed legendum horis. 130. Fabr., Ald., fusam, scilicet medicinam, quod ex correctione exstat in uno Vat. apud Teol. 132. Alex. a prima manu, jussi; Egm., jussis, mendose. Tetrastichon 34, Passio Joannis in plerisque. Giserinus, Caedes Joannis. Weitzius Passio Joannis Baptistae. Consule cap. XIV Matth. 133. Diligentiam Giselini in secundis curis effugit hoc mendum salvatrix corrigendum per saltatrix. Prag., posuit, male, pro poscit. 134. Aldus ita interpungit, Joannis caput abscissum quod lance reportat. Incestae gremium ad matris fert regia donum Psaltrix. Giselinus, Alex., Vat. A, reportet. Vat. B, Mar., Prag., Rat., reportat. 135. Fabr., Gis., in gremium. 136. Rat., Sichardus, Mar., Weitz., Urb., Vatt. B, I, Q, CC, saltria. Prag., Gis., psaltria. Alex., psalteria, correctum psaltria. Aldus, psaltrix. Vatt. D, N, saltatrix sparsis; Vall., salta, et supra saltria. Praefero psaltria. Macrobius lib. II Saturn., cap. 1: Non defuere qui psaltriam intromitti peterent, ut puella ex industria supra naturam mollior, canora dulcedine, et saltationis lubrico exerceat illecebris philosophantes. Ita etiam vocant Livius et Quintilianus. Vide Bulengerum, de Conviviis. Titulus 35, Per mare ambulat Christus. Aldus, Per mare ambulasse Christum. Gis., Christus per mare ambulat. Ex Matth. cap. XIV. 138. Pro cymba alii cumba, alii cimba habent. 139. Apud Weitzium Giselinus, mortales; sed alium Weitzius voluit indicare, nam Giselinus habet mortalis. In Oxon., plantis. Vide not. vers. seq. 140. Gifanius Ind. Lucr., verbo MARE MAGNUM, legit mergitat, non mergit, at. Giselinus, mersitat. In Egm., plantas mergitur eleganti Graecismo, ut putat Heinsius. In Oxon., plantis mergitur. Apud Weitzium in unis Gold., mergitat; in Pal., mergitur. Aldus, Weitz., Mar., Rat., Prag., Alex., multique Vat., mergit, at. Aldus, manum tegit; alii, manum regit; nonnulli, manu regit, ut Vatt. D, Z, AA, et Rott., quod Heinsius non audet damnare: nam in simili versu Virgilii III Aeneid., Trunca manum pinus regit, et vestigia firmat, in pervetustis exemplaribus non paucis invenerat manu: et Prudentius Virgilium imitatus est. Tetrastichon 36, Daemon missus in porcos, ex scriptis et editis, Aldus, Daemonium missum in porcos. Vide Matth. VIII, Marci V, Lucae VIII. 142. In Rat. recenti manu, prioribus erasis, pedibus revolutus Iesu: de quo corrigendi vel corrumpendi potius genere saepius locuti sumus. 144. Vatt. B, I, Mar., Rat. a prima manu, Sich., Gis. in textu, Weitz., furiare: quod aemulatus videtur Theodulfus de eadem re, Das pecorum furiare greges, justissime judex apud Heinsium. Horatius lib. I, od. 25. Quae solet matres furiare equorum. Heinsiani, Ald., Pal., Vall., Alex., Urb., Vatt. D, Q, Z, raptare. Vat. N, captare, Vat. A, reputare, quae duo postrema penitus sunt rejicienda. In Mar. glossa GREGES, id est, per greges. Titulus 37. Quinque panes, et duo pisces, consentientibus omnibus editis et scriptis quos vidi. 147. Fabr., Gis., minimo. Alii, etiam Gifanius Ind. Lucr. verbo VISU, pag. 450, nimio. Dicit autem nimium fragmen, quod superfuisset, quasi superfluum, ut notat Mariettus. Haec et alia de Christi miraculis simillimis verbis in hymno Omni hora et in Apoth. explicari, ante monui. 148. Egm., mendose, opitulentia pro opulentia. Titulus 38, Lazarus suscitatus a mortuis, ex praestantioribus mss., Aldo, Weitzio, et aliis. Gis., Lazarus suscitatus. Lege Joann. XI. Caetera desunt in Vat. A, qui corruptissimus est in aliis quae adsunt. Titulus 39, Ager sanguinis. Aldus, Ager Acheldemach. Factum narrat Matthaeus cap. XXVII. Christus vasa jubet properanter aquaria lymphis 681 Impleri; inde meri veteris defunditur unda. 33. Piscina Siloa. Morborum medicina latex, quem spiritus horis Eructat variis, fusum ratione latenti, Siloam vocitant: sputis ubi collita caeci Lumina Salvator jussit de fonte lavari. 34. Passio Joannis. Praemia saltatrix poscit funebria virgo Joannis caput, abscissum quod lance reportet Incestae ad gremium matris: fert regia donum Psaltria, respersis manibus de sanguine justo. 682 35. Per mare ambulat Christus. It mare medium Dominus, fluctusque liquentes Calce terens, jubet instabili descendere cymba Discipulum: sed mortalis trepidatio plantas Mergit, at ille manum regit, et vestigia firmat. 36. Daemon missus in porcos. Vincla sepulcrali sub carcere ferrea daemon Fregerat: erumpit, pedibusque advolvitur Iesu. Ast hominem Dominus sibi vindicat, et jubet hostem Porcorum furiare greges, ac per freta mergi. 37. Quinque panes et duo pisces. Quinque Deus panes fregit, piscesque gemellos: His hominum large saturavit millia quinque. 683 Implentur nimio. micarum fragmino corbes Bis seni: aeternae tanta est opulentia mensae. 38. Lazarus suscitatus a mortuis. Conscius insignis facti locus in Bethania 153. Acheldemach, aliter Acheldama, nomen agri, id est, ager sanguinis, Iso. 154. Exsequias, corpora, I. 159. Hic peccatores, hic, id est talis, I. 161. Stetit, aliter stitit. —Atque columnis, scilicet his, I. 165. Per utrumque latus, poetica exaggeratione rei, I. 153. Aldus, Acheldemach. Mar., Acheldema, sed additum ch, ut sit Acheldemach, quod exstat etiam in Prag. In Rat., Acheldemac; in Gis., Haceldema. Weitzius, Hacheldemach. In Vulgata, Haceldama, quod in textum posset induci. Mazochius vol. III Spicileg. Bibl., pag. 55, probat, adhuc medio saeculo XII hunc campum retinuisse nomen Haceldama, in eoque peregrinos fuisse tumulatos. 155. Aldus perperam, Judae munus arctat Infelix collum laqueus. Vat. Q, Gis. ad oram, Judae nimis arctat Infelix collum laqueus. Gis. ad marg. pro diversa lectione, Gifanius in MARE MAGNUM Ind. Lucr., Juda nimis arctat Infelix collum laqueo. In Nomsio, Judae minus arctat Infelix collum laqueus. Vatt. D, O, N, Judas eminus arctat Infelix collum laqueus. Vatt. Y, AA, CC, BB, Judas eminus arctat Infelix collum laqueo. In editione Parmensi male interpungitur: Juda eminus arctat Infelix collum laqueo, pro crimine tanto. Vera lectio est Juda eminus arctat Infelix collum laqueo, quam tenent Alex. (in quo supra est laqueus ), Mar., Rat., Prag., Vatt. B, I, Z, Urb., Gis., Weitz., Vall. et alii. Frustra conjicit Heinsius Judae manus arctat Infelix collum laqueo. Frustra Gifanius putat, Prudentium non ita locutum Juda; ut enim dicit Helia, Belia, et similia, sic Juda dicere potuit. Eleganter eminus ponitur ad significandum, Judam suspensum periisse. In passione Romani vers. 109, Eviscerandum corpus eculeo eminus Pendere. Cathem. hymno 9, vers. 109: Hunc eminus aere ab alto. Mariettus pro eminus suspicabatur munus, id est pretium. Sed repugnat metrum. Titulus 40, Domus Caiphae. Consule Matth. XXVI. 157. Ald., Urb., Alex. a secunda manu, Heins., Teol., ecce; alii, alta, cum Mar., Vatt. B, I, Rat., Prag. 159. Aldus, mendose, peccatoris. Tetrastichon 41. Giselinus, Columna, ad quam Christus flagellatus est. Alii ut posui in textu. Vide Marci XV. 161. Vatt. B, D, I, Prag., Rat., Mar., Weitz., atque columnis. Alex., Urb., Gis., Ald., Pal. et alii, columnae, quod magis placet: nam infra veneranda columna. 162. Vat., I, Rat. a prima manu, Mar. a prima manu, Weitz, annexum tergum. Pro servile in Mar. erat servire, et glossa scilicet potuisset; postea factum servile. 163. De templo venerandae Columnae lego apud S. Hieronymum epist. 27, de Locis Hierosolymit.: Ostendebatur illic columna, ECCLESIAE PORTICUM SUSTINENS, infecta cruore Domini, ad quam vinctus dicitur et flagellatus. Hinc intelligis, quid sit templumque gerit. Beda in medio ecclesiae suo tempore fuisse testatur. Meminit quoque columnae hujus et miraculorum Gregorius Turonensis in lib. de Gloria martyrum. Vide Lipsium lib II de Cruce cap. 4, ubi probat, solitos ad columnam verberari. Ea sacra columna nunc Romae exstat in templo S. Praxedis. Quippe facile haec memoria inter pios Christianos ad nos usque potuit et debuit conservari. 164. Egm., immuneres, male, pro immunes. Titulus 42 idem in omnibus quos vidi, Passio Salvatoris. 165. In aliis, transjectus; in aliis, trajectus. Conjectura quorumdam, legendum Trajectusque latus dextrum, ne scilicet utrumque latus dicatur trajectum, explosa est in not. ad hymn. Cath. 9, vers. 86, ubi hanc singularem sententiam expendimus. Vel ex hoc solo tetrasticho asseri potest, Prudentium Dittochaei esse auctorem, sibi ubique constantem. In edit. Colon. ad marg. ex vet. lib. notatum est, laticemque cruorem pro diversa scriptura, sed laticem, atque cruorem vera est scriptura. Gaspar Sagittarius edidit dissertationem de lancea, qua perforatum est latus Jesu Christi; de qua locutus sum in comment. loc. cit. Nonnulli eum vocant Carolum Sagittarium, quod nominis ejus sola prima littera exprimi soleat C. Sed ea littera indicat Casparem, pro quo nos frequentius Gasparem dicimus. 166. In Gold. glossa AGIT, fudit. Aldus, victoria sanguis. Alii plerique, sanguis victoria. In Aldo deest verbum substantivum est post lavacrum. Per sanguinem, qui e latere Salvatoris fluxit, martyrium, per aquam baptismum indicari multi aiunt. Orientius apud Martenium tom. V Anecd., Martyrium sanguis sibi vindicat, unda lavacrum. Tetrastichon 43 deest in Aldo, Torn. et in multis codd. mss. Vide Matth. XXVIII; et de resurrectione sanctorum qui dormierant, cap. XXVII, vers. 53. Versus hi non videntur Prudentiani; sed constat nihilominus ex antiquis monumentis, sepulcrum et resurrectionem pingi et sculpi olim consuevisse. Exemplo sit nummus vetus cum Graeca epigraphe Anastasis, sive resurrectio, sepulcro, militibus exterritis, etc., quem beneficio eminentissimi Stephani Borgiae, antiquitatum omnium studiosissimi et peritissimi, hoc ipso tempore in sacrum cardinalium collegium ascripti, delineatum hoc loco repraesento, ut judicium facilius ferri possit. De simili nummo diu litigarunt Joannes Tristanus a S. Amante et Jacobus Sirmondus. Eumdem expendit Franciscus Vavassorius cap. 2 de Forma Christi, et parum exacte delineatum e suo museo cl. Victorius exhibuit in comment. de Nummo aereo, ubi de antiquis imaginibus Christi disputat, et templum rotundum vocat quod nos sepulcrum Christi diximus. Sirmondus enim existimat, esse templum Anastasin a veteribus dictum, et in loco resurrectionis erectum. Titulus 44, Mons Oliveti. In Aldo, Mons Olivetum. Lege cap. I Actuum apost. Vidit ab inferna te, Lazare, sede reversum. Apparet scissum fractis foribus monumentum, Unde putrescentis redierunt membra sepulti. 39. Ager sanguinis. Campus Hacheldemach sceleris mercede nefandi Venditus, exsequias recipit tumulosus humandas. Sanguinis hoc pretium est Christi. Juda eminus arctat Infelix collum laqueo pro crimine tanto. 684 40. Domus Caiphae. Impia blasphemi cecidit domus alta Caiphae: In qua pulsata est alapis facies sacra Christi. Hic peccatores manet exitus: obruta quorum Vita ruinosis tumulis sine fine jacebit. 41. Columna ad quam flagellatus est Christus Vinctus in his Dominus stetit aedibus, atque columnae Annexus tergum dedit, ut servile, flagellis. Perstat adhuc, templumque gerit veneranda columna, Nosque docet cunctis immunes vivere flagris. 42. Passio Salvatoris. Trajectus per utrumque latus, laticem, atque cruorem 685 Christus agit. Sanguis victoria: lympha lavacrum est. Tunc duo discordant crucibus hinc inde latrones Contiguis: negat ille Deum, fert iste coronam. 43. Sepulcrum Christi. Christum non tenuit saxum, non claustra sepulcri: 175. Frondibus aeternis, semper virentibus, I. 176. Probat, confirmat, I. 177. Imbri, grandine, Iso. 179. Fraudi, crimini, Iso. 184. Damnatos currere gressus, debilitatis sibi pedibus. —Damnatos, debiles, Iso, Vat. I. Laxatos, Prag. 173. Egm. et Gis. ad oram oliveti pro oliviferi. Latinius recte oliviferi posuit pro oliferi, quod reperit in Torn. 174. Heins., Gif. ex vet. lib. ita interpungunt, signans vestigia pacis Frondibus aeternis: praepinguis liquitur humor. Non placet: nam poeta videtur intelligere vestigia quae Christus, ad Patrem ascendens, dicitur impressa reliquisse: quae pacis vocat, ad montem oliviferum alludens, et effectum ascensionis considerans. Postea frondibus olivarum manasse humorem ait, qui donum chrismatis significaverit. Appellat autem frondes aeternas olivae, ut Virgilius lib. II Georgic., Palladia gaudent silva vivacis olivae, ut mysticum sensum praeteream. Sic hymno 12 Peristeph., vers. 34: Frondem perennem chrismatis feracem de oliva, melius quam alii fontem. De vestigiis in vertice montis Oliveti impressis plura exstant Patrum testimonia, Augustini, Paulini, Severi Sulpicii, Optati, Bedae, quorum loca indicat Calmetus in Dict. Bibl. 175. In Rat. a prima manu, linquitur, recte emendatum per liquitur. Titulus 45, Passio Stephani. In Vat. B, I, Mar., Rat., Weitzio, Passio S. Stephani. Vide cap. VI et VII Act. apostolorum. 177. Vatt. B, I, Mar., Prag., Rat., imbre. Ald., Gis., Alex., Urb. et alii, imbri, more Lucretii et antiquiorum. Omitto Weitzium, qui, nescio ex quo codice, ymbre edidit. In hymno S. Laurentii, vers. 371, Stephanus per imbrem saxeum. 178. Mar. a prima manu, cruenta. 180. Mar., Sich., Vatt. B, I a prima manu, Q, AA, Rat., Weitz., Vall., Gold. a prima manu, miseranda. Multo magis probo miranda cum Ald., Gis., Alex., Prag. et aliis. Primam coronam vocat protomartyrem Stephanum, pulchre alludens ad ejus nomen. Bembus in hymn. ad S. Stephanum falso ait, minores nomen Stephano ex martyrii corona fecisse: nam ante martyrium Stephanus vocabatur. Tetrastichon 46, Porta speciosa. Ex cap. III Act. apost. 181. Prag., minus bene, speciosa. 182. Manebat superstes pars atrii gentium a Salomone constructi. Vide Villalpandum lib. III de Templo, cap. 9. Porta vero illa Speciosa ex aere Corinthio fuisse a Josepho dicitur. 183. In multis antiquis mss., clodus ex usu veteri pro claudus. 184. Ald., Gis. in textu, Alex., Torn., Gall., Rat. pro diversa scriptura, Prag. pro glossa, laxatos. Vatt. B, I, Q, AA, Urb., Mar., Prag., Rat. a prima manu, Thuan., Weitz., Torn. in margine, Heinsius et alii, damnatos. In Vat. I glossa, debiles. Confer glossam Isonis. Heinsius ex laxatos, et apud Egm., laxatus, conjicit luxatos: quanquam putat, eleganter et poetice omnino dici posse damnatos gressus, ut Hamartig. vers. 650: Damna aures, Pater alme, meas. Teolius conjecturae Heinsii adhaesit, advertens tantum duos Vatt. habere damnatos. Lemma tituli 47, Visio Petri. In Mar. et Rat., Somnium Petri. Lege cap. X Act. apost. 185. Solent mystici visionem etiam claram, in mentis excessu a Deo infusam, somnium appellare. Prudentius, semper sui similis, de Apocalypsi Joannis evangelistae hymn. 6 Cath., vers. 113: Tali sopore justus Mentem relaxat heros. Cum enim visiones fere contingant in ecstasi seu alienatione mentis a sensibus corporis, congruenti vocabulo visiones per similitudinem somnia dicuntur. Somnium Epimenidis Cretensis philosophi ad annos 57 aut 50, ut alii dicunt, necnon cujusdam pueri apud Plinium lib. VII, cap. 57, ad annos 57 per mentis excessum explicant, qui eas historias credunt: ac similiter dicunt, qui tuentur, septem sanctos Dormientes somno captos in spelunca ad ducentos fere annos revera dormiisse, quod cl. Joseph Simonius Assemanius tom. I Bibl. Orient., pag. 335 et seqq., multis rationibus conatus est persuadere. Vide hymnum 10 Cath., not. ad vers. 56. S. Bernardus de sublimi animae contemplatione explicat somnum sponsae in Canticis cantic., ut dixi in comment. ad vers. 77 hymn. 6 Cathem. Titulus 48, Vas electionis. Giselinus, Paulus vas electionis. Adisis cap. IX Act. apost. 686 Mors illi devicta jacet: calcavit abyssum. Sanctorum populus superas simul ivit ad oras, Seque dedit multis tactuque oculisque probandum. 44. Mons Oliveti. Montis Oliviferi Christus de vertice sursum Ad Patrem rediit, signans vestigia pacis. Frondibus aeternis praepinguis liquitur humor: Qui probat infusum terris de chrismate donum. 45. Passio Stephani. Primus init Stephanus mercedem sanguinis, imbri Afflictus lapidum: Christum tamen ille cruentus Inter saxa rogat, ne sit lapidatio fraudi Hostibus. O primae pietas miranda coronae! 687 46. Porta speciosa. Porta manet templi, Speciosam quam vocitarunt, Egregium Salomonis opus: sed majus in illa Christi opus emicuit: nam claudus, surgere jussus Ore Petri, stupuit laxatos currere gressus. 47. Visio Petri. Somniat illapsum Petrus alto ex aethere discum 188. Surgit, e somno, I. 192. Et ore potens, scilicet fit, Iso. 195. Qui evolvere, vel quia volvere, Iso. 189. Prag. et Rat., vestitus. Nomina et adverbia locum praesentem demonstrantia, ut hic, in his aedibus, et similia, ostendunt hos titulos pro picturis quae in templis exhiberi solebant fuisse compositos, ut dictum est num. 66 proleg. S. Paulinus de hujusmodi pictura Nat. 9: Quae super exprimitur titulis, ut littera monstret Quod manus explicuit. Ex eodem Paulino intelligitur cur duplicis Testamenti pictura duplex cibus, sive Dittochaeum possit appellari: Qui videt haec vacuis agnoscens vera figuris, Non vacua fidam tibi pascat imagine mentem. 190. Prag., fit dempto. 191. Vatt. AA, BB, fit apostolus apostolorum, per peram et contra metrum. Paulus doctor populorum dicitur, ut in hymn. SS. Apostolor. Petri et Paul gentium magister. Tetrastichon 49, Apocalypsis Joannis. Visio exponitur ex Apocalypsi cap. IV et V. 195. Ald., Mar., Rat., Prag., Vat. B, I, Gis. in textu, Weitz. et alii, qui evolvere. Alex., Thuan, Urb., Vat. Q, Egm., qui volvere. Gisel. ad marg., quia volvere. Diversa lectio in Vall. et Vatt. Y, Z, AA, BB, CC, qui solvere. Et placet haec lectio, quae propius accedit ad Apocalypsis verba: Aperire librum, et solvere signacula ejus. Caeterum gravior est auctoritas codicum, in quibus est evolvere: et evolvere pro aperire recte de volumine dicitur. In Vat. I, post ultimum versum, Expliciunt tituli historiarum. In Goldasti Manuali biblico hoc ipsum, et postea, Sequuntur glossae Isonis. Confertum omnigenis animalibus. Ille recusat Mandere: sed Dominus jubet omnia munda putare. Surgit, et immundas vocat ad mysteria gentes. 688 48. Vas electionis. Hic lupus ante rapax vestitur vellere molli: Saulus qui fuerat, fit adempto lumine Paulus. Mox recipit visum, fit apostolus, ac populorum Doctor, et ore potens corvos mutare columbis. 49. Apocalypsis Joannis. Bis duodena senum sedes pateris, citharisque, Totque coronarum fulgens insignibus, agnum Caede cruentatum laudat: qui evolvere librum, Et septem potuit signacula pandere solus.

Contra Symmachum

Prudentius

[Col. 0111]

CONTRA SYMMACHUM.

PRAEFATIO LIBRI PRIMI CONTRA SYMMACHUM.

[Col. 0111C] 689 Paulus praeco Dei, qui fera gentium

Primus corda sacro perdomuit stylo,

Christum per populos, ritibus asperis

[Col. 0112C] Immanes, placido dogmate seminans,

Immansueta suas ut ceremonias

Gens pagana Deo sperneret agnito,

[Col. 0113A] 690 Actus turbinibus forte nigerrimis,

Hibernum pelagus jam rate debili

Et vim navifragi pertulerat noti.

Sed cum caerulei praelia gurgitis

Jussisset Domini dextra quiescere,

Ad portum fluitans cymba relabitur,

Exponitque solo littoris uvidi

Contractos pluvio frigore remiges.

Tunc de littoreis sepibus algidi

Arentum propere brachia palmitum

Convectant, rapidos unde focos struant.

Fascem quisque suum congerit ignibus,

Exspectans calidi luxuriam rogi.

Paulus, dum fragiles cogere surculos,

691 Et densere foci congeriem studet.

[Col. 0113B] Incautam cumulis inseruit manum,

Torpebat glacie pigra ubi vipera,

Sarmentis laqueos corporis implicans,

Quae postquam intepuit fomite fumeo,

Laxavitque ferox colla rigentia,

[Col. 0114A] Jam flecti facilis, rettulit ad manum

Vibrato capite spicula dentium.

Haerentem digiti vulnere mordicus.

Pendentemque gerens Paulus inhorruit.

Exclamant alii, quod cute livida

Virus mortiferum serpere crederent.

At non intrepidum terret apostolum

Tristis tam subiti forma periculi.

Attollens oculos, sidera suspicit,

Christum sub tacito pectore murmurans,

692 Excussumque procul decutit aspidem.

Abjectus coluber verberat aera,

Atque oris patuli solvit acumina.

Mox omnis sanies deserit, et dolor,

Ceu nullo laceram vulnere, dexteram

[Col. 0114B] Siccatusque perit vipereus liquor

Hydrum praecipitem dum rotat impetus,

Arsurum mediis intulit ignibus.

Sic nunc post hiemem, vimque trucis freti,

Quo jactata ratis tunc sapientiae est,

[Col. 0115A] Cum sub sacricolis territa regibus,

Vix panso poterat currere carbaso,

Afflictosque suos turbine saeculi

Vectarat, rabidis fluctibus innatans,

Morsum vulnificum lex pia pertulit.

Occultabat enim se prius abditum

693 Virus, nec gravidum protulerat caput,

Contentum involucris, atque cubilibus

Subter comprimere clausa silentia.

Sed dum forte latens impietas riget,

Dextram justitiae pigra momorderat,

Succensi stomacho fellis inaestuans.

Heu, quam catholicam nil prope profuit

Puppim nasse sacri remigio styli,

Quem Paulus variis gentibus edidit

[Col. 0115B] Vix portu placido tuta quieverat

Victrix, edomitis mille furoribus:

Vix astricta suis jam retinaculis

Vectores stabili condiderat solo:

[Col. 0116A] Erumpit subito triste periculum.

Nam, dum praecalidos igniculos sibi

Solvendis adolent et senio, et gelu,

694 Dum virgas steriles, atque superfluas

Flammis de fidei palmite concremant,

Ut concreta vagis vinea crinibus

Silvosi illuviem poneret idoli,

Palpavit nimius perniciem tepor.

Seps insueta subit serpere flexibus,

Et vibrare sagax eloquii caput.

Sed dextra impatiens vulneris irritos

Oris rhetorici depulit halitus,

Effusum ingenii virus inaniter

Summa Christicolis in cute substitit.

Salvator generis Romulei, precor,

[Col. 0116B] Qui cunctis veniam das pereuntibus,

Qui nullum statuis non operis tui

Mortalem, facili quem releves manu,

Hujus, si potis est, jam miserescito

[Col. 0117A] 695 Praeruptam in foveam praecipitis viri.

Spirat sacrilegis flatibus inscius,

Erroresque suos indocilis fovet.

[Col. 0118A] Obtestor, jubeas, ne citus impetus

Arsurum mediis inferat ignibus.

CONTRA SYMMACHUM LIBER PRIMUS.

[Col. 0117]

[Col. 0117C] 696 Credebam vitiis aegram gentilibus Urbem

Jam satis antiqui pepulisse pericula morbi,

Nec quidquam restare mali, postquam medicina

Principis immodicos sedarat in arce dolores.

Sed, quoniam renovata lues turbare salutem

Tentat Romulidum, Patris imploranda medela est,

[Col. 0118C] Ne sinat antiquo Romam squalere veterno,

Neve togas procerum fumoque, et sanguine tingi.

Inclytus ergo parens patriae, moderator et orbis

Nil egit, prohibendo, vagas ne pristinus error

Crederet esse deum nigrante sub aere formas:

Aut elementorum naturam, quae Patris ars est

[Col. 0119A] 697 Omnigeni, summa pro majestate sacraret?

Vir solus, cui cura fuit, ne publica morum

Plaga cicatricem summa leviter cute clausam

Duceret, et latebram tabentis vulneris alte

Impressam, penitusque putri de pure peresam,

Juncta superficies, medico fallente, foveret.

Sed studuit, quo pars hominis generosior intus

Viveret, atque animam lethali peste piatam

Nosset ab interno tutam servare veneno.

Illa tyrannorum fuerat medicina, videre,

Qui status ante oculos praesentibus, ac perituris

Competeret rebus, nec curam adhibere futuris.

Heu, male de populo meriti, male patribus ipsis

Blanditi! quos praecipites in tartara mergi

[Col. 0119B] Cum Jove siverunt, multa et cum plebe deorum.

Ast hic imperium protendit latius aevo

698 Posteriore, suis cupiens sancire salutem.

Nimirum pulchre quidam doctissimus, Esset

[Col. 0120A] Publica res, inquit, tunc fortunata satis, si

Vel reges saperent, vel regnarent sapientes.

Estne ille e numero paucorum, qui diadema

Sortiti, aetheriae coluerunt dogma sophiae?

Contigit ecce hominum generi, gentique togatae

Dux sapiens; felix nostrae res publica Romae

Justitia regnante viget: parete magistro

Sceptra gubernanti: monet, ut deterrimus error,

Utque superstitio veterum procul absit avorum,

Nec putet esse deum, nisi qui super omnia summus

Emineat, magnique immensa creaverit orbis.

Num melius Saturnus avos rexisse Latinos

699 Creditur, edictis qui talibus informavit

[Col. 0120B] Agrestes animos, et barbara corda virorum?

Sum deus, advenio fugiens, praebete latebras,

Occultate senem, nati feritate tyranni

Dejectum solio: placet, hic fugitivus, et exsul

[Col. 0121A] Ut lateam: genti, atque loco Latium dabo nomen.

Vitibus incurvum, si qua est ea cura, putandis

Procudam chalybem, necnon et moenia vestri

Fluminis in ripa statuam Saturnia vobis.

Vos nemus, appositasque meo sub honore sacrantes

(Sum quia nam coelo genitus) celebrabitis aras.

Inde deos, quorum patrias, peccata, sepulcra

[Col. 0122A] 700 Scimus, in aere hebetes informavere minores:

Advena quos profugus gignens, et equina libido

Intulit Italiae. Tuscis namque ille puellis

Primus adhinnivit simulato numine moechus.

Mox patre deterior silvosi habitator Olympi

701 Juppiter incesta spurcavit labe lacaenas.

Nunc bove subvectam rapiens ad crimen amatam:

[Col. 0123A] Nunc tenera pluma levior, blandosque susurros

In morem recinens suave immorientis oloris:

Capta quibus volucrem virguncula ferret amorem.

Nunc foribus surdis, sera quas, vel pessulus arctis

702 Firmarat cuneis, per tectum dives amator

Imbricibus ruptis, undantis desuper auri

Infundens pluviam gremio excipientis amicae:

Armigero modo sordidulam curante rapinam,

Compressu immundo miserum afficiens catamitum,

Pellice jam puero magis indignante sorore.

[Col. 0124A] Haec causa est, et origo mali, quod saecla vetusto

Hospite regnante crudus stupor aurea finxit,

Quodque novo ingenio versutus Juppiter, astus

Multiplices, variosque dolos texebat, ut illum,

Vertere cum vellet pellem, faciemque, putarent

Esse bovem, praedari aquilam, concumbere cygnum,

703 Et nummos fieri, et gremium penetrare puellae.

Nam quid rusticitas non crederet indomitorum

Stulta virum, pecudes inter, ritusque ferinos

Dedere sueta animum, diae rationis egenum?

In quamcunque fidem nebulonis callida traxit

[Col. 0125A] Nequitia, infelix facilem gens praebuit aurem.

Successit Jovis imperio corruptior aetas:

Quae docuit rigidos vitiis servire colonos,

Expertes furandi homines: hac imbuit arte

Mercurius, Maia genitus: nunc magnus habetur

Ille deus, cujus dedit experientia fures:

Nec non Thessalicae doctissimus ille magiae

704 Traditur exstinctas sumptae moderamine virgae

In lucem revocasse animas, Cocytia lethi

Jura resignasse, sursum revolantibus umbris.

Ast alias damnasse neci, penitusque latenti

Immersisse chao: facit hoc, ad utrumque peritus

[Col. 0125B] Ut fuerit, geminoque armarit crimine vitam;

[Col. 0126A] Murmure nam magico tenues excire figuras,

Atque sepulcrales scite incantare favillas,

Vita itidem spoliare alios, ars noxia novit.

Artificem scelerum simplex mirata vetustas

Supra hominem coluit, simulans per nubila ferri,

Aligerisque leves pedibus transcurrere ventos.

705 Ecce deum in numero formatus, et aeneus astat

Graius homo, augustaque Numae praefulget in arce.

Strenuus exculti dominus quidam fuit agri,

Hortorumque opibus memorabilis; hic tamen idem

Scortator nimius, multaque libidine suetus

[Col. 0126B] Rusticulas vexare lupas, interque salicta,

[Col. 0127A] Et densas sepes obscena cubilia inire:

706 Indomitum intendens animum, semperque paratum

Ad facinus, nunquam calidis dabat otia venis.

Hic deus e patrio praenobilis Hellesponto

Venit adusque Italos sacris cum turpibus hortos:

Sinum lactis, et haec votorum liba quotannis

Accipit, ac ruris servat vineta Sabini,

Turpiter affixo pudeat quem visere ramo

Herculeus mollis pueri famosus amore

[Col. 0128A] Ardor, et in transtris jactata efferbuit Argo.

707 Nec maris erubuit Nemea sub pelle fovere

Concubitus, et Hylan pereuntem quaerere caelebs.

Nunc Saliis, cantuque domus Pinaria templum

Collis Aventini convexa in sede frequentat.

Thebanus juvenis superatis fit deus Indis,

Successu dum victor ovans lascivit, et aurum

Captivae gentis revehit, spoliisque superbus

Diffluit in luxum cum semiviro comitatu,

[Col. 0129A] Atque avidus vini, multo se proluit haustu,

Gemmantis paterae spumis, mustoque Falerno

708 Perfundens bijugum rorantia terga ferarum.

His nunc pro meritis Baccho caper omnibus aris

Caeditur, et virides discindunt ore chelydros,

Qui Bromium placare volunt: quod et ebria jam tunc

Ante oculos regis satyrorum insania fecit,

Et fecisse reor stimulis furialibus ipsas

Maenadas, inflammante mero in scelus omne rotatas.

[Col. 0130A] 709 Hoc circumsaltante choro, temulentus adulter

Invenit expositum secreti in littoris acta

Corporis egregii scortum: quod perfidus illic

Liquerat incesto juvenis satiatus amore.

Hanc jubet assumptam fervens post vina Neaeram

Secum in deliciis fluitantis stare triumphi,

Regalemque decus capitis gestare coronam.

Mox Ariadnaeus stellis coelestibus ignis

Additur: hoc pretium noctis persolvit honore

[Col. 0131A] Liber, ut aetherium meretrix illuminet axem.

Tantum posse omnes illo sub tempore reges,

710 Indocilis fatui ducebat ineptia vulgi,

Ut transire suis cum sordibus induperator

Posset in aeternum coeli super ardua regnum.

Regia tunc omnis vim majestatis, et omnis,

Parva licet, coeli imperium retinere potestas

Credita; thure etiam ducibus, parvoque sacello

Impertitus honos: quem dum metus, aut amor, aut spes

Accumulant, longum miseris processit in aevum

Mos patrius. Coepit falsae pietatis imago

Ire per ignaros nebuloso errore nepotes.

Tum quoque, quae vivis veneratio regibus ante

Contigerat, functis eadem jam munere lucis

[Col. 0131B] Cessit, et ad nigras altaria transtulit urnas.

Inde puellarum ludibria, pignora, partus,

Et furtivus amor juvenum, et deprensa jugalis

[Col. 0132A] 711 Corruptela tori: quoniam regalibus aula

Fervere tunc vitiis solita est, nec perdita luxu

Divorum soboles sancti meminisse pudoris.

Atque ut, Roma, tuos coelesti ex sede parentes,

Queis te semideam jactant auctoribus ortam,

Praestringam breviter, Gradivum, vel Cytheream,

Ille sacerdotem violat: contra illa marito

Succubuit Phrygio: coitus fuit impar utrique.

Nec terrestre deam decuit mortale subire

Conjugium, nec coelicolam descendere ephebum

Virginis ad vitium, furtivoque igne calere.

712 Sed Venus, augusto de sanguine femina, vili,

Privatoque viro vetitum per dedecus haesit.

Et, si Rhea sacram lascivi Martis amore

[Col. 0132B] Lusa pudicitiam fluviali amisit in ulva,

Crediderim generosae aliquem stirpis, sed eumdem

[Col. 0133A] Moribus infamem, compressa virgine per vim,

Se dixisse deum, ne stuprum numinis ullus

Objicere auderet turpi, miseraeque puellae.

Haec Italos induxit avos vel fama, vel error,

Martia Romuleo celebrarent ut sacra campo,

Utque Palatinis Capitolia condita saxis

Signarent titulo proavi Jovis, atque Pelasgae

713 Palladis, et Libyca Junonem ex arce vocarent,

Cognatos de Marte deos, Veneris quoque nudum

Accirent proceres Erycino e vertice signum.

Utque deum mater Phrygia veheretur ab Ida,

[Col. 0134A] Bacchica de viridi peterentur ut orgia Naxo:

Facta est terrigenae domus unica majestatis,

Et tot templa deum Romae, quot in orbe sepulcra

714 Heroum, numerare licet: quos fabula Manes

Nobilitat, noster populus veneratus adorat.

Hos habuere deos Ancus, Numitor, Numa, Tullus

Talia Pergameas fugerunt numina flammas.

Sic Vesta est, sic Palladium, sic umbra Penatum;

Talis et antiquum servavit terror asylum.

[Col. 0135A] Ut semel obsedit gentilia pectora patrum

Vana superstitio, non interrupta cucurrit

Aetatum per mille gradus. Tener horruit haeres,

Et coluit, quidquid sibimet venerabile cani

Monstrarant atavi: puerorum infantia primo

Errorem cum lacte bibit: gustaverat inter

Vagitus de farre molae: saxa illita ceris

Viderat, unguentoque Lares humescere nigros.

715 Formatum fortunae habitum cum divite cornu,

Sacratumque domi lapidem consistere parvus

Spectarat, matremque illic pallere precantem.

Mox, humeris positus nutricis, trivit et ipse

[Col. 0136A] Impressis silicem labris, puerilia vota

Fudit, opesque sibi caeca de rupe poposcit,

Persuasumque habuit, quod quis velit, inde petendum.

716 Nunquam oculos, animumque levans rationis ad arcem

Rettulit: insulsum tenuit sed credulus usum

Privatos celebrans agnorum sanguine divos.

Jamque domo egrediens, ut publica festa, diesque

Et ludos stupuit, celsa et Capitolia vidit,

Laurigerosque deum templis astare ministros,

Ac Sacram resonare viam mugitibus ante

Delubrum Romae (colitur nam sanguine et ipsa

[Col. 0137A] 717 More deae, nomenque loci, ceu numen, habetur,

Atque Urbis, Venerisque pari se culmine tollunt

Templa: simul geminis adolentur thura deabus),

Vera ratus, quaecunque fiant auctore senatu,

Contulit ad simulacra fidem, dominosque putavit

[Col. 0138A] Aetheris, horrifico qui stant ex ordine vultu.

Illic Alcides, spoliatis Gadibus, hospes

Arcadiae fulvo aere riget: gemini quoque fratres

Corrupta de matre nothi, Ledeia proles,

Nocturnique equites, celsae duo numina Romae,

718 Impendent, retinente veru, magnique triumphi

[Col. 0139A] Nuntia suffuso figunt vestigia plumbo.

Assistunt etiam priscorum insignia regum,

719 Dux Italus, Janusque bifrons, genitorque Sabinus,

Saturnusque senex, maculoso et corpore Picus,

Conjugis epotum sparsus per membra venenum.

Omnibus ante pedes posita est sua cuique sordens

Arula. Jano etiam celebri de mense litatur

Auspiciis, epulisque sacris, quas inveterato,

Heu! miseri sub honore agitant, et gaudia ducunt

[Col. 0140A] Festa Calendarum. Sic observatio crevit.

Ex atavis quondam male coepta: deinde secutis

Tradita temporibus, serisque nepotibus aucta.

Traxerunt longam corda inconsulta catenam,

720 Mosque tenebrosus vitiosa in saecula fluxit.

Hunc morem veterum docili jam aetate secuta

Posteritas, mense, atque adytis, et flamine, et aris

Augustum coluit, vitulo placavit, et agno.

[Col. 0141A] Strata ad pulvinar jacuit, responsa poposcit.

Testantur tituli, produnt consulta senatus,

Caesareum Jovis ad speciem statuentia templum.

Adjecere sacrum, fieret quo Livia Juno,

Non minus infamis thalami sortita cubile,

Quam cum fraterno caluit Saturnia lecto.

Nondum maternam partu vacuaverat alvum,

721 Conceptamque viri sobolem paritura gerebat

Pronuba; jam gravidae fulcrum geniale paratur,

Jam sponsus, saliente utero nubentis, amicos

Advocat, haud sterilem certus fore jam sibi pactam.

[Col. 0142A] Vitricus antevenit tardum praefervidus ortum

Privigni nondum geniti; mox editur inter

Fescennina novo proles aliena marito.

Idque deum sortes, id Apollinis antra dederunt

722 Consilium: nunquam melius nam cedere taedas

Responsum est, quam cum praegnans nova nupta jugatur.

Hanc tibi, Roma, deam titulis, et honore sacratam

Perpetuo Floras inter, Veneresque creasti.

Nec mirum: quis enim sapiens dubitaverat, illas

[Col. 0143A] Mortali de stirpe satas vixisse, et easdem

Laude venustatis claras, in amoribus usque

Ad famae excidium formae nituisse decore?

Quid loquar Antinoum coelesti in sede locatum?

Illum delicias nunc divi principis, illum

723 Purpureo in gremio spoliatum sorte virili,

Hadrianique dei Ganymedem, non cyathos diis

Porgere: sed medio recubantem cum Jove fulcro,

Nectaris ambrosii sacrum potare lyaeum,

Cumque suo in templis vota exaudire marito?

Ergo his auspicibus, Trajanus, Nerva, Severus,

Et Titus, et fortes gesserunt bella Nerones:

[Col. 0144A] Quos terrena viros illustres gloria fecit,

Et virtus fragilis provexit in ardua famae

Ascita e terris sub relligione jacentes.

724 Quam pudet, hoc illis persuasum, talibus ut se,

Romanasque acies censerent Martis amore

Posse regi, dum se Paphiae male blandus adulter

Venditat, Aeneadasque suos successibus auget?

Felices, si cuncta Deo sua prospera Christo

Principe disposita scissent, qui currere regna

Certis ducta modis, Romanorumque triumphos

Crescere, et impletis voluit se infundere saeclis.

[Col. 0145A] Sed caligantes animas, et luce carentes,

In Jovis, Augustique adytis, templisque duarum

Junonum, Martisque etiam, Venerisque sacellis

Mactatas, tetro lethi immersere barathro,

Supremum regimen crassis in partibus orbis

Esse rati, mersoque poli consistere fundo.

Quidquid humus, quidquid pelagus mirabile gignit,

725 Id duxere deos: colles, freta, flumine, flammas,

Haec sibi per varias formata elementa figuras

Constituere patres, hominumque vocabula mutis

Scripserunt statuis, vel Neptunum vocitantes

[Col. 0145B] Oceanum, vel Cyaneas cava flumina nymphas,

Vel silvas Dryadas, vel devia rura Napaeas.

Ipse ignis, nostrum factus qui servit ad usum,

[Col. 0146A] Vulcanus perhibetur, et in virtute superna

Fingitur, ac delubra deus et nomine, et ore

Assimulatus habet, necnon regnare caminis

Fertur, et Aeoliae summus faber esse, vel Aetnae.

Est, qui conspicuis superos quaesivit in astris,

Ausus habere deum solem: cui tramite certo

726 Conditio imposita est, vigilem tolerare laborem,

Visibus objectum mortalibus, orbe rotundo

Praecipitem, teretique globo per inane volantem,

Et quod nemo negat, mundo, coeloque minorem.

Area major enim, quam qui percurrit in illa,

Et longe campi spatium diffusius, in quo

[Col. 0146B] Emicat, ac volucri fervens rota volvitur axe.

Quamvis nonnullis placeat, terram breviorem

Dicere circuitu, quam sit pulcherrimus ille

[Col. 0147A] Circulus, et flammas immensi sideris ultra

Telluris normam porrecto extendere gyro.

Numne etiam coeli minor, et contractior orbis,

Cujus planitiem longo transmittere tractu

Circinus excurrens meta interiore laborat?

Ille Deus verus, quo non est grandior ulla

Materies, qui fine caret, qui praesidet omni

Naturae, qui cuncta simul concludit, et implet.

Solem certa tenet regio, plaga certa coercet.

727 Temporibus variis distinguitur: aut subit ortu,

Aut ruit occasu, latet aut sub nocte recurrens:

Nec torquere facem potis est ad signa trionum,

Orbe nec obliquo portas aquilonis adire,

Nec solitum conversus iter revocare retrorsum.

[Col. 0147B] Hic erit ergo Deus, praescriptis lege sub una

Deditus officiis? Libertas laxior ipsi

Concessa est homini: formam cui flectere vitae,

Atque voluntatis licitum est, seu tramite dextro

Scandere, seu laevo malit decurrere campo,

[Col. 0148A] Sumere seu requiem, seu continuare laborem,

Seu parere Deo, sive in contraria verti.

Ista ministranti regimen solemne dierum

Haudquaquam Soli datur a factore potestas:

Sed famulus subjectus agit, quodcunque necesse est.

Hoc sidus currum, rapidasque agitare quadrigas

Commenti, et radios capitis, et verbera dextrae,

728 Et frenos, phalerasque, et equorum pectora anhela

Aeris inaurati, vel marmoris, aut orichalci,

Jusserunt nitido fulgere polita metallo.

Post trabeas, et eburnam aquilam, sellamque curulem

Cernuat ora senex barbatus, et oscula figit

[Col. 0148B] Cruribus aenipedum, si fas est credere, equorum:

Immotasque rotas, et flecti nescia lora

Aut ornat redimita rosis, aut thure vaporat.

Hoc tamen utcunque est tolerabile, quid, quod et ipsae

[Col. 0149A] Dant tibi, Roma, deos inferni gurgitis umbrae?

Eumenidum domina Stygio caput exerit antro,

729 Rapta ad tartarei thalamum Proserpina regis,

Et, siquando suos dignatur adire Quirites,

Placatur vaccae sterilis cervice resecta,

Et regnare simul coeloque, Ereboque putatur:

Nunc bigas frenare boves, nunc saeva sororum

Agmina vipereo superis immittere flagro,

Nunc etiam volucres caprearum in terga sagittas

Spargere, terque suas eadem variare figuras.

Denique cum Luna est, sublustri splendet amictu:

Cum succincta jacit calamos, Latonia virgo est:

Cum subnixa sedet solio, Plutonia conjux

[Col. 0149B] 730 Imperitat furiis, et dictat jura Megaerae.

Si verum quaeris: Triviae sub nomine daemon

[Col. 0150A] Tartareus colitur: qui te modo raptat ad aethram,

Sidereoque deum venerandum suadet in astro:

Per silvas modo mortiferi discurrere mundi,

Erroresque sequi subigit, nemorumque putare

Esse deam, quae corda hominum pavitantia figat,

Quaeque feras perimat lethali vulnere mentes:

Depressos modo subter humum formidine sensus

Obruit, implorent ut numina lucis egena,

Seque potestati committant noctis opertae.

Respice terrifici scelerata sacraria Ditis,

Cui cadit infausta fusus gladiator arena,

Heu! male lustratae Phlegethontia victima Romae.

731 Nam quid vesani sibi vult ars impia ludi!

[Col. 0150B] Quid mortes juvenum? quid sanguine pasta voluptas?

[Col. 0151A] Quid pulvis caveae semper funebris, et illa

Amphitheatralis spectacula tristia pompae?

Nempe Charon, jugulis miserorum se duce dignas

Accipit inferias, placatus crimine sacro.

Hae sunt deliciae Jovis infernalis: in istis

Arbiter obscuri placidus requiescit Averni.

Nonne pudet regem populum, sceptrisque potentem,

Talia pro patriae censere litanda salute?

Relligionis opem subternis poscere ab antris?

Evocat, heu! poenis tenebrosa ex sede ministrum

Interitus, speciosa hominum cui funera solvat.

[Col. 0152A] 732 Incassum arguere jam Taurica sacra solemus:

Funditur humanus Latiari in munere sanguis,

Concessusque ille spectantum solvit ad aram

Plutonis fera vota sui. Quid sanctius ara,

Quae bibit egestum per mystica tela cruorem?

Anne fides dubia est tibi, sub caligine caeca

Esse deum, quem tu tacitis rimeris in umbris?

Ecce deos Manes cur inficiaris haberi?

Ipsa patrum monumenta probant: Dis Manibus illic

733 Marmora secta lego, quacunque Latina vetustos

[Col. 0153A] Custodit cineres, densisque Salaria bustis.

Dic, quibus hunc scribis titulum: nisi quod trucis Orci

Imperium, verae ceu majestatis, adoras?

En quibus implicita squalebat regia summi

Imperii, tractis majorum ab origine sacris.

Cum princeps, gemini bis victor caede tyranni,

734 Pulchra triumphali respexit moenia vultu:

Nubibus obsessam nigrantibus aspicit Urbem,

Noctis obumbratae caligine: turbidus aer

Arcebat liquidum septena ex arce serenum,

Ingemuit miserans, et sic ait: Exue tristes,

Fida parens, habitus: equidem praedivite cultu

Illustrata cluis, spoliisque insigne superbis

Attollis caput, et multo circumfluis auro.

Sed nebulis propter volitantibus obsitus alti

[Col. 0153B] Verticis horret apex: ipsas quoque livida gemmas

Lux hebetat, spissusque dies, et fumus ob ora

[Col. 0154A] Suffusus rutilum frontis diadema retundit.

Obscuras video tibi circumferrier umbras,

Caeruleasque animas, atque idola nigra volare.

Censeo, sublimem tollas super aera vultum,

Sub pedibusque tuis nimbosa elementa relinquas.

Omne, quod ex mundo est, tibi subjacet, hoc deus ipse

Constituit: cujus nutu dominaris, et orbi

Imperitas, et cuncta potens mortalia calcas.

735 Non decet, ut submissa oculos regina caducum

Contemplere solum, majestatemque requiras

Circa humiles rerum partes, quibus ipsa superstas.

Non patiar, veteres teneas ut me duce nugas,

[Col. 0154B] Ut cariosorum venereris monstra deorum.

Si lapis est, senio dissolvitur, aut crepat ictu

Percussus tenui: mollis si bractea gypsum

[Col. 0155A] Texerat, infido rarescit glutine sensim.

Si formam statuae lamnis commisit aenis

Lima terens, aut in partem cava membra gravato

736 Pondere curvantur, scabra aut aerugo peresam

Conficit effigiem, crebroque foramine rumpit:

Nec tibi terra deus, coeli nec sit deus astrum,

Nec deus oceanus, nec vis, quae subter operta est,

Infernis triste ob meritum damnata tenebris.

Sed nec virtutes hominum deus, aut animarum,

Spirituumve vagae tenui sub imagine formae.

Absit ut umbra deus tibi sit, geniusve, locusve,

[Col. 0155B] Aut deus aereas volitans phantasma per auras.

Sint haec barbaricis gentilia numina pagis:

[Col. 0156A] 737 Quos penes omne sacrum est, quidquid formido tremendum

Suaserit: horrificos quos prodigialia cogunt

Credere monstra deos, quos sanguinolentus edendi

Mos juvat, ut pinguis luco lanietur in alto

Victima, visceribus multa inter vina vorandis.

At te, quae domitis leges, ac jura dedisti

Gentibus, instituens, magnus qua tenditur orbis,

Armorum morumque feros mansuescere ritus,

Indignum, ac miserum est, in relligione tenenda

Hoc sapere, immanes populi de more ferino

Quod sapiunt, nullaque rudes ratione sequuntur.

Seu nos procinctus maneat, seu pace quietas

Dictemus leges, seu debellata duorum

[Col. 0157A] Colla tyrannorum media calcemus in Urbe:

Agnoscas, regina, libens mea signa, necesse est:

In quibus effigies crucis aut gemmata refulget,

738 Aut longis solido ex auro praefertur in hastis.

Hoc signo invictus transmissis Alpibus ultor

Servitium solvit miserabile Constantinus.

Cum te pestifera premeret Maxentius aula,

Lugebas longo damnatos carcere centum,

Ut scis ipsa, patres: aut sponsus foedera pactae

Intercepta gemens, diroque satellite rapta,

[Col. 0158A] Immersus tenebris dura inter vincula flebat:

Aut si nupta, torum regis conscendere jussa,

Coeperat impurum domini oblectare furorem,

739 Morte maritalis dabat indignatio poenas.

Plena puellarum patribus ergastula saevi

Principis: abducta genitor si virgine mussans

Tristius ingemuit: non ille impune dolorem

Prodidit, aut confessa animis suspiria traxit

Vim libertatis nimiae, patriumque dolorem.

Testis Christicolae ducis adventantis ad Urbem

Milvius, exceptum Tiberina in stagna tyrannum

Praecipitans, quanam victricia viderit arma

Majestate regi, quod signum dextera vindex

[Col. 0159A] Praetulerit, quali radiarint stemmate pila.

Christus purpureum gemmanti textus in auro

740 Signabat labarum, clypeorum insignia Christus

Scripserat, ardebat summis crux addita cristis.

Ipse senatorum meminit clarissimus ordo:

Qui tunc concreto processit crine, catenis

Squalens carcereis, aut nexus compede vasta,

Complexusque pedes victoris, ad inclyta flendo

Procubuit vexilla jacens; tunc ille senatus

Militiae ultricis titulum, Christique verendum

[Col. 0160A] 741 Nomen adoravit, quod collucebat in armis.

Ergo cave, egregium caput orbis, inania post haec

Prodigia, et larvas stolido tibi fingere cultu,

Atque experta Dei virtutem spernere veri.

Deponas jam festa velim puerilia, ritus

Ridiculos, tantoque indigna sacraria regno.

Marmora tabenti respergine tincta lavate,

O proceres: liceat statuas consistere puras,

Artificum magnorum opera, haec pulcherrima, malim,

[Col. 0161A] 742 Ornamenta fiant patriae nec decolor usus

In vitium versae monumenta coinquinet artis.

Talibus edictis Urbs informata refugit

Errores veteres, et turbida ab ore vieto

Nubila discussit, jam nobilitate parata

Aeternas tentare vias, Christumque vocantem

Magnanimo ductore sequi, et spem mittere in aevum.

Tunc primum senio docilis sua saecula Roma

Erubuit: pudet exacti jam temporis, odit

Praeteritos foedis cum relligionibus annos.

743 Mox, ubi, contiguos fossis muralibus agros

Sanguine justorum innocuo maduisse recordans,

Invidiosa videt tumulorum millia circum:

[Col. 0161B] Tristis judicii mage poenitet, ac ditionis

Effrenis, nimiaeque sacris pro turpibus irae.

[Col. 0162A] Compensare cupit teterrima vulnera laesae

Justitiae sero obsequio, veniaque petenda,

Ne tanto imperio maneat pietate repulsa

Crimen saevitiae, monstrata piacula quaerit,

Inque fidem Christi pleno transfertur amore.

Laurea victoris Marii minus utilis Urbi,

Cum traheret Numidam populo plaudente Jugurtham,

Nec tantum Arpinas consul tibi, Roma, medelae

Contulit, exstincto justa inter vincla Cethego,

Quantum praecipuus nostro sub tempore princeps

Prospexit, tribuitque boni; multos Catilinas

744 Ille domo pepulit, non saeva incendia tectis,

[Col. 0162B] Aut sicas patribus, sed tartara nigra animabus,

Internoque hominum statui tormenta parantes.

[Col. 0163A] Errabant hostes per templa, per atria passim,

Romanunque forum, et Capitolia celsa tenebant:

Qui conjuratas ipsa ad vitalia plebis

Moliti insidias, intus serpente veneno,

Consuerant tacitis pestem miscere medullis.

Ergo triumphator latitanti ex hoste togatus

Clara tropea refert sine sanguine, remque Quirini

Assuescit supero pollere in saecula regno.

Denique nec metus statuit, nec tempora ponit:

[Col. 0164A] Imperium sine fine docet, ne Romula virtus

Jam sit anus, norit ne gloria parta senectam:

745 Exsultare patres videas, pulcherrima mundi

Lumina, conciliumque senum gestire Catonum,

Candidiore toga niveum pietatis amictum

Sumere, et exuvias deponere pontificales.

Jamque ruit, paucis Tarpeia in rupe relictis,

Ad sincera virum penetralia Nazareorum,

Atque ad apostolicos Evandria curia fontes,

Anniadum soboles, et pignora clara Proborum:

Fertur enim ante alios generosus Anicius Urbis.

[Col. 0165A] 746 Illustrasse caput: sic se Roma inclyta jactat.

Quin et Olybriaci generisque et nominis haeres

Adjectus fastis, palmata insignis abolla,

[Col. 0166A] 747 Martyris ante fores Bruti submittere fasces

Ambit, et Ausoniam Christo inclinare securim.

Non Paulinorum, non Bassorum dubitavit

[Col. 0167A] 748 Prompta fides dare se Christo, stirpemque superbam

Gentis patriciae venturo attollere saeclo.

Jam quid plebicolas percurram carmine Gracchos,

Jure potestatis fultos, et in arce senatus

Praecipuos, simulacra deum jussisse revelli,

Cumque suis pariter lictoribus omnipotenti

749 Suppliciter Christo se consecrasse regendos?

Sexcentas numerare domos de sanguine prisco

Nobilium licet ad Christi signacula versas,

Turpis ab idolii vasto emersisse profundo.

Si persona aliqua est, aut si status Urbis in his est,

[Col. 0168A] Si formam patriae facit excellentior ordo,

Hi faciunt, juncta est quoties sententia plebis,

Atque unum sapiunt plures, simul ac potiores.

Respice ad illustrem, lux est ubi publica, cellam,

Vix pauca invenies gentilibus obsita nugis

Ingenia, obtritos aegre retinentia cultus,

Et quibus exactas placeat servare tenebras,

750 Splendentemque die medio non cernere solem.

Post hinc ad populum converte oculos, quota pars est,

Quae Jovis infectam sanie non despuat aram?

Omnis qui celsa scandit coenacula vulgus,

[Col. 0169A] Quique terit silicem variis discursibus atram,

Et quem panis alit gradibus dispensus ab altis:

751 Aut Vaticano tumulum sud monte frequentat,

Quo cinis ille latet genitoris amabilis obses:

Coetibus aut magnis Lateranas currit ad aedes,

Unde sacrum referat regali chrismate signum.

Et dubitamus adhuc, Romam tibi, Christe, dicatam

In leges transisse tuas? omnique volentem

Cum populo, et summis cum civibus ardua magni

Jam super astra poli terrenum extendere regnum?

Nec moveor, quod pars hominum rarissima clausos

[Col. 0169B] Non aperit sub luce oculos, et gressibus errat.

[Col. 0170A] Quamlibet illustres meritis, et sanguine clari

Praemia virtutum titulis, et honoribus aucti

Ardua rettulerint, fastorumque arce potiti

Annales proprio signarint nomine chartas,

Atque inter veteres cera numerentur et aere:

752 Attamen in paucis, jam deficiente caterva,

Nec persona sita est patriae, nec curia constat,

Et quodcunque fovet studii privata voluntas,

Hoc jam rara tenet: sed publica vota reclamant,

Dissensu celebri trepidum damnantia murmur.

Si consulta Patrum subsistere conscriptorum,

Non aliter licitum prisco sub tempore, quam si

Tercentum sensisse senes legerentur in unum:

[Col. 0170B] Servemus leges patrias: infirma minoris

Vox cedat numeri, parvaque in parte silescat.

[Col. 0171A] Aspice, quam pleno subsellia nostra senatu

Decernant infame Jovis pulvinar, et omne

753 Idolium longe purgata ex Urbe fugandum.

Qua vocat egregii sententia principis, illuc

Libera cum pedibus, tum corde frequentia transit.

Nec locus invidiae est, nullum vis aspera terret,

Ante oculos sic velle patet, cunctique probatum,

Non jussum, sola capti ratione sequuntur.

Denique pro meritis terrestribus aequa rependens

Munera, sacricolis summos impertit honores

Dux bonus, et certare sinit cum laude suorum:

[Col. 0172A] Nec pago implicitos per debita culmina mundi

Ire viros prohibet: quoniam coelestia nunquam

Terrenis solitum per iter gradientibus obstant.

Ipse magistratum tibi consulis, ipse tribunal

Contulit, auratumque togae donavit amictum,

754 Cujus relligio tibi displicet, o pereuntum

Assertor divum: solus qui restituendos

Vulcani, Martisque dolos, Venerisque peroras,

Saturnique senis lapides, Phoebique furores:

Iliacae matris Megalesia, Bacchica Nisi,

Isidis, amissum semper plangentis Osirim,

Mimica, ridendaque suis solemnia calvis,

[Col. 0173A] Et, quascunque solent Capitolia claudere, larvas

O linguam miro verborum fonte fluentem,

755 Romani decus eloquii, cui cedat et ipse

Tullius, has fundit dives facundia gemmas!

Os dignum, aeterno tinctum quod fulgeat auro,

Si mallet laudare Deum: cui sordida monstra

Praetulit, et liquidam temeravit crimine vocem.

Haud aliter, quam si rastris quis tentet eburnis

Coenosum versare solum, limoque madentes

Excolere aureolis si forte ligonibus ulvas,

Splendorem dentis nitidi scrobis inquinat atra,

Et pretiosa acies squalenti sordet in arvo.

Non vereor, ne me nimium confidere quisquam

Arguat, ingeniique putet luctamen inire.

[Col. 0174A] Sum memor ipse mei, satis et mea frivola novi:

756 Non ausim conferre pedem, nec spicula tantae

Indocilis fandi conjecta lacessere linguae.

Illaesus maneat liber, excellensque volumen

Obtineat partam dicendi fulmine famam:

Sed liceat tectum servare a vulnere pectus,

Oppositaque volans jaculum depellere parma.

Nam si nostra fides, saeclo jam tuta quieto,

Viribus infestis, hostilique arte petita est:

Cur mihi fas non sit, lateris sinuamine flexi

Ludere ventosas jactu pereunte sagittas?

Sed jam tempus iter longi cohibere libelli,

Ne tractum sine fine ferat fastidia carmen.

PRAEFATIO LIBRI SECUNDI CONTRA SYMMACHUM.

[Col. 0173]

[Col. 0173C] 757 Simon, quem vocitant Petrum,

[Col. 0174C] Summus discipulus Dei,

[Col. 0175A] Lucis forte sub exitu,

Cum vesper croceus rubet,

Curvam avulserat anchoram,

Captans flamina linteis,

Et transnare volens fretum.

Nox ventum movet obvium,

Fundo qui mare misceat,

Jactatam quatiat ratem.

Clamor nanticus aethera

Plangens, atque ululans ferit

Cum stridore rudentium:

Nec quidquam suberat spei

758 Mergendis prope naufragis,

Cum Christum procul aspicit

Pallens turba periculis,

[Col. 0175B] Calcantem pedibus mare,

Ac si per solidam viam

Siccum littus obambulet.

Haec miracula caeteri

Vectores pavidi stupent.

Solus non trepidus Petrus

Agnoscit Dominum poli,

Terraeque, et maris invii:

Cujus omnipotentiae est

Plantis aequora subdere.

Tendit suppliciter manus,

Notum subsidium rogat.

[Col. 0176A] Ast ille placide annuens,

Puppi ut desiliat, jubet.

Jussis obsequitur Petrus:

Sed vestigia fluctibus

Summis tingere coeperat.

Et lapsante gradu pedes

Pessum mergere lubricos.

759 Mortalem Deus increpat,

Quod sit non stabili fide,

Nec calcare fluentia,

Nec Christum valeat sequi.

Tum dextra famulum levat,

Sistitque, et docet ingredi

Tergum per tumidum freti.

Sic me, tuta silentia

[Col. 0176B] Egressum, dubiis loquax

Infert lingua periculis:

Non ut discipulum Petrum

Fidentem et merito, et fide,

Sed quem culpa frequens levem

Volvat per freta naufragum.

Sum plane temerarius,

Qui noctis mihi conscius,

760 Quam vitae in tenebris ago

Puppim credere fluctibus

Tanti non timeam viri:

Quo nunc nemo disertior

[Col. 0177A] Exsultat, fremit, intonat,

Ventisque eloquii tumet:

Cui mersare facillimum est

Tractandae indocilem ratis:

Ni tu, Christe potens, manum

[Col. 0178A] Dextro numine porrigas.

Facundi oris ut impetus

Non me fluctibus obruat:

Sed sensim gradiens, vadis

Insistam fluitantibus.

CONTRA SYMMACHUM LIBER SECUNDUS.

[Col. 0177]

[Col. 0177B] 761 Hactenus et veterum cunabala prima deorum,

Et causas, quibus error hebes conflatus in orbe est,

Diximus, et nostro Romam jam credere Christo.

Nunc objecta legam, nunc dictis dicta refellam.

[Col. 0178B] Unde igitur coepisse ferunt, aut ex quibus orsum,

Quo mage sancta ducum corda illice flecteret arte?

Armorum dominos, vernantes flore juventae,

762 Inter castra patris genitos, sub imagine avita

Eductos, exempla domi congesta calentes,

[Col. 0179A] Orator catus instigat, ceu classica belli

Clangeret, exacuitque animos, et talia jactat.

Si vobis vel parta, viri, Victoria cordi est,

Vel parienda dehinc, templum dea virgo sacratum

Obtineat, vobis regnantibus. Et quis amicus

Hostibus hanc vestro sancte negat esse colendam

763 Imperio, cui semper adest, quod laudibus implet?

Haec ubi legatus: reddunt placidissima fratrum

Ora ducum: Scimus, quam sit victoria dulcis

[Col. 0180A] Fortibus, Ausoniae vir facundissime linguae:

Sed quibus illa medis, qua sit ratione vocanda,

Novimus: hac primum pueros pater imbuit arte;

Hanc genitore suo didicit puer ipse magistro.

Non aris, non farre molae victoria felix

Exorata venit: labor impiger, aspera virtus,

Vis animi, excellens ardor, violentia, cura,

764 Hanc tribuunt, durum tractandis robur in armis:

Quae si defuerint bellantibus, aurea quamvis

Marmoreo in templo rutilas Victoria pennas

Explicet, et multis surgat formata talentis:

[Col. 0181A] Non aderit, versisque offensa videbitur hastis.

Quid, miles, propriis diffisus viribus, aptas

765 Irrita femineae tibimet solatia formae?

Nunquam pennigeram legio ferrata puellam

Vidit, anhelantum regeret quae tela virorum.

Vincendi quaeris dominam? sua cuique dextra est,

[Col. 0182A] Et Deus omnipotens: non pexo crine virago,

Nec nudo suspensa pede, strophioque recincta,

766 Nec tumidas fluitante sinu vestita papillas.

Aut vos pictorum docuit manus assimulatis

Jure poetarum numen componere monstris:

Aut lepida ex vestro sumpsit pictura sacello,

Quod variis imitata notis, ceraque liquenti

[Col. 0183A] 767 Duceret in faciem, sociique poematis arte

Aucta, coloratis auderet ludere fucis.

Sic unum sectantur iter, et inania rerum

Somnia concipiunt et Homerus, et acer Apelles,

[Col. 0184A] Et Numa, cognatumque malum, pigmenta, camoenae.

768 Idola, convaluit fallendi trina potestas.

Haec si non ita sunt, edatur, cur sacra vobis

[Col. 0185A] Ex tabulis, cerisque poetica fabula praestat?

Cur Berecynthiacus perdit truncata sacerdos

769 Inguina, cum pulchrum poesis castraverit Attin?

Cur etiam templo Triviae, lucisque sacratis

Cornipedes arcentur equi, cum musa pudicum

Raptarit juvenem volucri per littora curru,

[Col. 0186A] Idque etiam paries tibi versicolorus adumbret?

Desine, si pudor est, gentilis ineptia, tandem

Res incorporeas simulatis fingere membris.

770 Desine, terga hominis plumis obducere: frustra

Fertur avis mulier, magnusque eadem dea vultur.

[Col. 0187A] Vis decorare tuum, ditissima Roma, senatum?

Suspende exuvias, armis, et sanguine captas,

Congere caesorum victrix diademata regum,

Frange repulsorum foeda ornamenta deorum:

771 Tunc tibi non terris tantum victoria parta,

Sed super astra etiam media servabitur aede.

Talia principibus dicta interfantibus, ille

Prosequitur, magnisque tubam concentibus inflat:

Allegat morem veterum: nil dulcius esse

Affirmat solitis, populosque, hominesque teneri

Lege sua. Sicut variae nascentibus, inquit,

Contingunt pueris animae: sic urbibus affert

Hora, diesque suum, cum primum moenia surgunt,

[Col. 0187B] Aut fatum, aut genium, cujus moderamine regnent,

Addit et arcanum rerum, verique latebras

Prosperitate aliqua deprendi posse secundi

[Col. 0188A] Per documenta boni: si sint felicia, quae quis

Experiendo probet: cessisse parentibus omne

Idolium semper feliciter, et pede dextro.

772 Enumerat longi vim temporis: excitat ipsam

Crinibus albentem niveis, et fronte vietam,

Ore reposcentem querulo sua numina Romam.

Libera sum, liceat proprio mihi vivere more.

Et quis erit qui mille meos reprehenderit annos?

Uno omnes sub sole siti, vegetamur eodem

Aere: communis cunctis viventibus aura.

Sed, qui sit, qualisque deus, diversa secuti,

Quaerimus, atque viis longe distantibus, unum

Imus ad occultum. Suus est mos cuique genti:

Per quod iter properans eat ad tam grande profundum.

[Col. 0188B] His tam magnificis, tantaque fluentibus arte,

Respondet vel sola fides, doctissima primum

Pandere vestibulum verae ad penetralia sectae.

Nam, cum divinis agimus de rebus, et illum,

[Col. 0189A] 773 Qui vel principio caruit, vel fine carebit,

Quique chao anterior fuerit, mundumque crearit,

Conjectare animo contendimus, exigua est vis

Humani ingenii, tantoque angusta labori:

Quippe minor natura aciem si intendere tentet

Acrius, ac penetrare Dei secreta supremi,

Quis dubitet victo fragilem lassescere visu,

Vimque fatigatae mentis sub pectore parvo

Turbari, invalidisque habetem succumbere curis?

Sed facilis fidei via provocat Omnipotentem

Credere: qui bona non tantum praesentia donat,

Sed ventura etiam, longisque intermina saeclis

Promittit, ne totus eam resolutus inane

[Col. 0189B] In nihilum, pereamque brevem post luminis usum.

Muneris auctores ipso de munere pendas,

Aeterna aeternus tribuit, mortalia confert

774 Mortalis: divina Deus, peritura caducus.

Omnia, quae tempus peragit, quaeque exitus aufert,

Vilia sunt brevitate sui, nec digna perenni

Largitore: cui propria est opulentia, nunquam

[Col. 0190A] Desinere, idque homini dare, quod non desinat unquam.

Nam si corruptum, corrumpendumve Deus quid

Praestat, habetque nihil, quod sit pretiosius istis:

Pauper, et infirmus, et summo indignus honore,

Et non omnipotens, sed inanis numinis umbra est.

Hac ratione fides sapienter conjicit, imo

Non dubitat, verum esse Deum: qui, quod sumus, et quod

Vivimus, illaesum semper fore, si mereamur,

Nos sperare jubet. Coelestia si placet, inquit,

Scandere, terrenas animo depellite curas.

Nam quantum subjecta polo tellus jacet infra,

[Col. 0190B] Dividiturque ab humo convexi regia coeli,

Tantum vestra meis distant mundana futuris,

Dira bonis, scelerata piis, tenebrosa serenis.

775 Quidquid obire potest, fugiatis, censeo: quidquid

Naturae ratione capit vitium, atque senescit,

Pro nihilo, in nihilum quia sunt reditura, putetis.

Cuncta quidem, quae gignit humus, quae continet, ipse

[Col. 0191A] Principio institui, nitidoque insignia mundo

Ornamenta dedi, speciosaque semina finxi.

Sed tamen esse modum volui, parcisque fruenda

Moribus indulsi, quantum moribundus, et aeger

Corporis, ac vitae volucris sibi posceret usus:

Non ut captus homo studiis, et inaniter ardens,

Duceret omne bonum positum in dulcedine rerum,

Et specie tenui, quas currere tempore jussi:

776 Atque aevum statui, sub quo generosa probarem

Pectora, ne torpens, et non exercita virtus,

Robur enervatum gereret sine laude palaestrae.

Illecebrosus enim sapor est, et pestifer horum,

Quae, dum praetereunt, miro oblectamine mentes

[Col. 0192A] Implicitas, vinctasque tenent: vincenda voluptas,

Elaqueanda animi constantia, ne retinaclis

Mollibus, ac lentis nexa, et captiva prematur.

Luctandum summis conatibus: inter acerba

Sectandum virtutis iter: ne suavia fluxae

Conditionis amet, nimium nec congerat aurum,

777 Nec varios lapidum cupide spectare colores

Ambitiosa velit: nec se popularibus auris

Ostentet, pulchroque inflata tumescat honore.

Ne natale solum, patrii ne jugera ruris.

Tendat, et externos animum diffundat in agros,

Et ne corporeis addicat sensibus omne,

Quod vult, aut quod agit: ne praeferat utile justo,

[Col. 0193A] Spemque suam in me omnem statuat, nunquam peritura,

Quae dedero, longoque die mea dona trahenda.

Haec igitur spondente Deo, quis fortis, et acer,

Virtutisque capax breve quidque perennibus in se

Praetulerit? vel quis sapiens potiora putarit

Gaudia membrorum, quam vivae praemia mentis?

Nonne hominem, ac pecudem distantia separat una,

Quod bona quadrupedum ante oculos sita sunt? ego contra

778 Spero, quod extra aciem longum servatur in aevum?

Nam, si tota mihi cum corpore vita peribit,

Nec poterit superesse meum post funera quidquam,

[Col. 0193B] Quis mihi regnator coeli? quis conditor orbis?

Quis Deus? aut quae jam merito metuenda potestas?

[Col. 0194A] Ibo per impuros fervente libid ne luxus:

Incestabo toros: sacrum calcabo pudorem:

Inficiabor habens aliquod sine teste propinqui

Depositum: tenues avidus spoliabo clientes:

Longaevam perimam magico cantamine matrem.

Tardat anus dominum dilata morte secundum.

Nec formido malum: falluntur publica jura.

Lex armata sedet, sed nescit crimen opertum,

Aut, si res pateat, judex corrumpitur auro.

779 Rara reos justa percellit poena securi.

Sed quid ego haec meditor? revocat Deus ecce severa

Majestate minax: negat interitura meorum

Per mortem momenta operum: Non occidet, inquit,

[Col. 0194B] Interior, qui spirat, homo, luet ille perenne

Supplicium, quod subjectos male rexerit artus,

Nec mihi difficile est liquidam circumdare flammis

[Col. 0195A] Naturam, quamvis perflabilis illa feratur

More noti: capiam tamen, et tormenta adhibebo

Ipse incorporeus, ac spirituum sator unus.

Quin et corporibus parilis consortia poenae

Decernam: possum quoniam renovare favillas

Antiquam in faciem; nec desperanda potestas:

Qui potui formare novum, reparabo peremptum.

780 Non desunt exempla meae virtutis: in ipsis

Seminibus natura docet revirescere cuncta

Post obitum: siccantur enim pereunte vigore,

Quo vixere prius; tunc sicca, et mortua sulcis,

Aut foveis mandata latent, et more sepulcri

[Col. 0195B] Obruta, de tumulis redivivo germine surgunt.

Nunquid nosse potes, vel conjectare, quis istud

Tam solers opifex struat? aut quae vis agat intus?

Nil vos, o miseri, physicorum dogmata fallant.

En ego gignendi dominus, ac restituendi,

Quod periit, fluxitque, potens: arentia quaeque

In veteres formas aut flore, aut fronde reduco.

[Col. 0196A] Idque ipsum quandoque homini facturus, inani

Surgat ut ex cinere, structuraque pristina constet:

Quae mihi pro meritis vel per tormenta rependat

Crimina, vel summae virtutis in arce coruscet,

Non peritura dehinc, quacunque in sorte manebit.

Interea, dum mixta viget substantia in unum,

Sit memor auctoris proprii, veneretur, et oret

781 Artificem submissa suum; non condidit alter

Halantis animae figmentum, et corporis alter.

Nec bona praesentis vitae numerosa gubernant

Numina. Non alius segetes, et spicea farra

[Col. 0196B] Suppeditat Deus: aut alius dat musta racemis,

Purpureumque gravi fundit de palmite succum.

Ipse ego sum, virides oleas pinguescere baccis

Qui facio, Graia quas Pallade fingitis ortas,

Et qui lucinas tribuo nascentibus horas.

Duplex lege mea per mutua foedera sexus

Gignere amat sobolem, generisque propagine gaudet:

[Col. 0197A] Quem vos lascivis violatis amoribus ignem,

Et stupra vestra deae Veneris praetexitis umbra.

Unus ego haec elementa rego, nec mole laboris,

782 Ut miser, infirmusve aliquis fragilisve fatigor.

Lux immensa mihi est, et non resolubilis aetas,

Sensibus et vestris haud intellecta vetustas.

Inde ministeriis ad tot moderamina mundi

Non egeo, nec participes, sociosve requiro.

Porro autem angelicas legiones, quas mea fecit

Dextera, nosse meum est, et quae natura creatis

Subsistat, qualesque mihi serventur ad usus.

Tu, me praeterito, meditaris numina mille,

[Col. 0197B] Quae simules parere meis virtutibus, ut me

[Col. 0198A] 783 Per varias partes minuas: cui nulla recidi

Pars, aut forma potest: quia sum substantia simplex,

Nec pars esse queo. Solis divisio rebus

Compositis, factisque subest: me nemo creavit,

Ut scindi valeam, cunctorum Conditor unus.

Crede, quod ex nihilo formavi, pars mea non est,

Quare age, mortalis, soli mihi construe templum,

Meque unum venerare Deum, caementa remitto,

Et quae saxa Paros secat, et quae Punica rupes,

Quae viridis Lacedaemon habet, maculosaque Synna.

Nativum nemo scopuli mihi dedicet ostrum.

Templum mentis amo, non marmoris: aurea in illo

[Col. 0199A] 784 Fundamenta manent fidei: structura nivali

Consurgit pietate nitens; tegit ardua culmen

Justitia interius: spargit sola picta rubenti

Flore pudicitia: pudor almus et atria servat.

Haec domus apta mihi est, haec me pulcherrima sedes

Accipit, aeterno, coelestique hospite digna.

Nec novus hic locus est: fluxit mea gloria in artus,

Et lux vera Dei: Deus illustravit alumnam

Materiem, corpusque parens habitabile fecit

Ipse sibi, placito ut posset requiescere templo.

Condideram perfectum hominem, spectare superna

Mandaram, totis conversum sensibus in me

[Col. 0199B] Recto habitu, celsoque situ, et sublime tuentem:

Sed despexit humum, seque inclinavit ad orbis

785 Divitias, pepulitque meum de pectore numen.

[Col. 0200A] Restituendus erat mihimet: submissus in illum

Spiritus ipse meus descendit, et edita limo

Viscera divinis virtutibus informavit.

Jamque hominem assumptum summus Deus in deitatem

Transtulit, ac nostro docuit recalescere cultu.

Scire velim, praecepta Patris quibus auribus haec tu

Accipias, Italae censor doctissime gentis.

An veterem tantum morem ratione relicta

Eligis, et dici id patitur sapientis acumen,

Ingeniumque viri? Potior mihi pristinus est mos,

Quam via justitiae; pietas quam prodita coelo,

Quamque fides veri, rectae quam regula sectae.

[Col. 0200B] 786 Si, quidquid rudibus mundi nascentis in annis

Mos habuit, sancte colere, ac servare necesse est,

[Col. 0201A] Omne revolvamus sua per vestigia saeclum

Usque ad principium: placeat damnare gradatim,

Quidquid posterius successor repperit usus.

Orbe novo nulli subigebant arva coloni.

Quid sibi aratra volunt? quid cura superflua rastri?

Ilignis melius saturatur glandibus alvus.

Primi homines cuneis scindebant fissile lignum:

Decoquat in massam fervens strictura secures

Rursus, et ad proprium restillet vena metallum.

Induvias caesae pecudes, et frigida parvas

[Col. 0202A] 787 Praebebat spelunca domos: redeamus ad antra,

Pellibus insutis hirtos sumamus amictus.

Immanes quondam populi, feritate subacta

Edomiti, jam triste fremant, iterumque ferinos

In mores redeant, atque ad sua prisca recurrant.

Praecipitet Scythica juvenis pietate vietum.

788 Votivo de ponte patrem: sic mos fuit olim.

Caedibus infantum fument Saturnia sacra,

[Col. 0203A] Flebilibusque truces resonent vagitibus arae.

Ipsa casas fragili texat gens Romula culmo:

Sic tradunt habitasse Remum. Regalia feno

789 Fulcra supersternant, aut pelle Libystidis ursae

Compositam chlamydem villoso corpore gestent:

Talia Trinacrius ductor, vel Tuscus habebant.

Roma antiqua sibi non constat versa per aevum,

Et mutata sacris, ornatu, legibus, armis;

[Col. 0204A] Multa colit, quae non coluit sub rege Quirino:

790 Instituit quaedam melius, nonnulla refugit,

Et morem variare suum non destitit, et, quae

Pridem condiderat jura, in contraria vertit.

Quid mihi tu ritus solitos, Romane senator,

Objectas, cum scita patrum, populique frequenter

Instabilis placiti sententia flexa novarit?

[Col. 0205A] Nunc etiam, quoties solitis decedere prodest,

Praeteritosque habitus cultu damnare recenti,

Gaudemus compertum aliquid, tandemque retectum,

Quod latuit. Tardis semper processibus aucta

Crescit vita hominis, et longo proficit usu.

Sic aevi mortalis habet se mobilis ordo:

Sic variat natura vices. Infantia repit,

Infirmus titubat pueri gressusque, animusque:

Sanguine praecalido fervet nervosa juventa:

Mox stabilita venit maturi roboris aetas:

791 Ultima consiliis melior, sed viribus aegra,

Corpore succumbit mentem purgata senectus.

His genus humanum per dissona tempora duxit

Curriculis aevum mutabile: sic hebes inter

[Col. 0205B] Primitias, mersumque solo, ceu quadrupes, egit.

Mox tenerum docili ingenio, jamque artibus aptum

Noscendis, varia rerum novitate politum est.

[Col. 0206A] Inde tumens vitiis, calidos adolevit in annos,

Donec decocto solidaret robore vires.

Tempus adest, ut jam sapiat divina serenae

Mentis consilio, vivacius abdita solers

Quaerere, et aeternae tandem invigilare saluti.

Quanquam si tantus amor est, et cura vetusti

792 Moris, et a prisco placet haud discedere ritu,

Exstat in antiquis exemplum nobile libris,

Jam tunc diluvii sub tempore, vel prius, uni

Inseruisse Deo gentem, quae prima recentes

Incoluit terras, vacuoque habitavit in orbe.

Unde genus ducit nostrae porrecta propago

Stirpis, et indigenae pietatis jura reformat.

Sed, quia Romanis loquimur de cultibus, ipsum

Sanguinis Hectorei populum probo tempore longo

Non multos coluisse deos, rarisque sacellis

Contentum, paucas posuisse in collibus aras.

Innumeros post deinde deos, virtute subactis

[Col. 0207A] 793 Urbibus, et claris peperit sibi Roma triumphis,

Inter fumantes templorum armata ruinas

Dextera victoris simulacra hostilia cepit,

Et captiva domum, venerans ceu numina, vexit.

Hoc signum rapuit bimaris de strage Corinthi:

Illud ab incensis in praedam sumpsit Athenis.

Quasdam victa dedit capitis Cleopatra canini

Effigies: quasdam, domitis Ammonis arenis,

Syrtica cornutas facies habuere tropaea.

Roma triumphantis quoties ducis inclyta currum

Plausibus excepit, toties altaria divum

Addidit, et spoliis sibimet nova numina fecit:

[Col. 0208A] 794 Numina, quae, patriis cum moenibus eruta, nullum

Praesidium potuere suis afferre sacellis.

Cernis, ut antiqui semper vestigia moris

Gressibus incertis varie titubasse probentur,

Asciscendo deos majoribus incompertos,

Seque peregrina sub relligione dicasse,

Nec ritus servasse suos? Quodcunque sacrorum est,

Exsulat, externumque inimicam venit in Urbem.

795 Frustra igitur solitis, prava observatio, inhaeres.

Non est mos patrius, quem diligis, improba: non est.

At solers orator ait, vataliter Urbem

[Col. 0209A] Sortitam, quonam genio proprium exigat aevum.

Cunctis nam populis, seu moenibus inditur, inquit,

Aut fatum, aut genius, nostrarum more animarum,

Quae sub disparili subeunt nova corpora sorte.

Jam primum, qui sit genius, vel qui status illi

Competat, ignoro: quid possit, et unde oriatur

Spiritus informis, sine corpore, formave, et ulla

Sit species, et quid sapiat, quae munera curet.

Contra, animas hominum venis vitalibus intus

Sic interfusas intelligo, sanguis ut ex his

Accipiat motumque levem, tenerumque vaporem.

[Col. 0209B] Unde pererratis vegetet praecordia membris,

Frigida succendat, riget arida, dura relaxet.

796 Sic hominis vitam sibi temperat, atque gubernat

Vivida mens: quam tu ficto componere tentas

Membrorum genio, qui nusquam est, nec fuit unquam.

Quin et corporibus versat mens viva regendis

[Col. 0210A] Summum consilium, fida ut tutacula nudis,

Invalidisque paret, metuenda pericula vitet,

Utile prospiciat, varias agitetur ad artes,

Consultet, cui se domino submittat, et orbis

Quem putet auctorem, quem rerum summa sequatur.

At tuus hic Urbis genius, dicas, volo, quando

Coepit adhuc parvae primum se infundere Romae,

Fluxit ab uberibus nemorosa in valle lupinis,

Infantesque aluit, dum nascitur ipse, gemellos?

An cum vulturibus volitans ignota per auras

Umbra, repentinam traxit de nube figuram?

Culminibus summis sedet, an penetralia servat

797 Instituit mores, et jura forensia condit?

An castrorum etiam fossis intervenit? acres

[Col. 0210B] Cogit ad arma viros, lituis ciet, urget in hostem?

Quae quis non videat sapientum digna cachinno?

Fingamus tamen, esse aliquam, quae talia curet,

Umbram, sive animam: per quam respublica fatum

Hauserit, et calidis animetur tota medullis.

Cur non haec eadem de relligione colenda

[Col. 0211A] Consultat? cur non suspectat libera coelum?

Cur sibi praescriptum non commutabile fatum,

Ut captiva, putat? genesis cur vincula fingit?

Cui jam nolle licet, quod tunc voluisse licebat,

Erroresque abolere suos, ac flectere sensus?

Sic septingentis erravit circiter annis,

Lubricaque, et semper dubitans, quae forma placeret

Imperii, quae regnandi foret aequa potestas.

798 Regius exortam jam tunc habuit status Urbem,

Non sine grandaevis curarum in parte locatis.

Mox proceres de stirpe senum tractasse videmus

Clavum consilii: plebeias inde catervas,

[Col. 0211B] Collatas patribus mixtim ditionibus aequis,

Imperitasse diu, belloque, et pace regendis.

Consule nobilitas viguit: plebs fisa tribuno est.

Displicet hic subito status, et bis quina creantur

Summorum procerum fastigia: quos duodeni

[Col. 0212A] Circumstant fasces, simul et sua quemque securis.

Rursus se geminis reddit ductoribus omnis

Publica res, et consulibus dat condere fastos.

Ultima sanguineus turbavit saecla triumvir.

Fluctibus his olim fatum, geniusve, animusve

799 Publicus erravit: tandem deprendere rectum

Doctus iter, caput augustum diademate cinxit,

Appellans patrem patriae, populi, atque senatus

Rectorem, qui militiae sit ductor, et idem

Dictator, censorque bonus, morumque magister,

Tutor opum, vindex scelerum, largitor honorum.

[Col. 0212B] Quod si tot rerum gradibus, toties variatis

Consiliis, aegre tandem pervenit ad illud,

Quod probet, ac sancto reverentia publica servet

Foedere: quid dubitat divina agnoscere jura.

[Col. 0213A] Ignorata prius sibimet, tandemque retecta?

Gratemur, jam non dubitat: nam subdita Christo

Servit Roma Deo, cultus exosa priores.

800 Romam dico viros, quos mentem credimus Urbis

Non genium, cujus frustra simulatur imago.

Quanquam cur genium Romae mihi fingitis unum?

Cum portis, domibus, thermis, stabulis soleatis

Assignare suos genios? perque omnia membra

Urbis, perque locos, geniorum millia multa

Fingere, ne propria vacet angulus ullus ab umbra?

Restat, ut et fatum similis dementia cunctis

Aedibus imponat: paries ut quisque sub astro

[Col. 0214A] Fundatus, structusque suo, qua sorte maneret,

801 Quando autem rueret, primis acceperit horis.

Ascribunt saxis Lachesis male fortia fila,

Tectorumque trabes fusis pendere rotatis

Credunt, atque ipsis tribuunt decreta tigillis:

Ceu distet, cujus stellae sit fraxinus ortu

Eruta, quae summum conscenderet ardua culmen.

Denique nulla hominum res est, nulla actio mundi,

Cui non fatalem memorent incumbere sortem.

Quae quia constituunt, dicant, cur condita sit lex

Bis sex in tabulis: aut cur rubrica minetur,

Quae prohibet peccare reos, quos ferrea fata

Cogunt ad facinus, et inevitabile mergunt.

[Col. 0215A] Quin et velle adigunt, pravum insinuantia votum,

802 Ne liceat miseris vetitum committere nolle.

Cedite, si pudor est, gladiumque retundite vestrum,

Aspera nil meritos poenis plectentia jura:

Autrum carcereum dissolvite, corpora sub quo

Agminis innocui fato peccante tenetis.

Nemo nocens, si fata regunt, quod vivitur, ac fit:

Imo nocens, quicunque volens, quod non licet, audet.

Alterutrum quia velle suum est, nec fata reatum

Imponunt homini: sed fit reus ipse suopte

Arbitrio, placitumque nefas, et facta rependit

Impia suppliciis, merito, non sorte peremptus.

[Col. 0215B] Quisque putat, fato esse locum, sciat, omniparentem

[Col. 0216A] 803 Esse Deum, nulli vetitum fatalibus astris,

Nec mathesis praescripto aliquo pia vota repelli,

Spirat enim majora animus, seque altius effert

Sideribus, transitque vias: et nubila fati,

Et momenta premit pedibus, quaecunque putantur

Figere propositam natali tempore sortem.

Huc ades, omne hominum genus, huc concurrite et urbes:

Lux immensa vocat: factorem noscite vestrum.

Libera secta patet: nil sunt fatalia, vel si

Sunt aliqua, opposito vanescunt irrita Christo.

Sed multi duxere dei per prospera Romam:

Quos colit ob meritum magnis donata triumphis.

804 Ergo age, bellatrix, quae vis subjecerit, ede,

[Col. 0217A] Europam, Libyamque tibi: dic nomina divum.

Juppiter, ut Cretae domineris, Pallas, ut Argis,

Cynthius, ut Delphis, tribuerunt omine dextro.

Isis Nilicolas, Rhodios Cytherea reliquit.

Venatrix Ephesum virgo, Mars dedidit Hebrum.

Destituit Thebas Bromius, concessit et ipsa

Juno suos Phrygiis servire nepotibus Afros.

Et quam subjectis dominam dea gentibus esse,

Si qua fata sinant, jam tum tenditque, fovetque,

Jussit Romuleis addictam vivere frenis.

Perfidiane deum indigenum cecidere tot urbes?

Destructaeque jacent, ipsis prodentibus, arae?

805 O pietas, o sancta fides! traduxit alumnos

[Col. 0218A] Majestas infida locos, et creditur istis

Numinibus, qui transfugio meruere sacrari?

An voluit servare suos, luctataque multum

Relligio, infestas tentavit pellere turmas

Romanis obnisa globis, sed fortior illam

Virtus luctifico camporum in pulvere fregit?

Imo ita id est: armis et viribus indiga veri

Victa superstitio est, et inanem gloria fugit.

Sed nec difficilis fuit, aut satis ardua genti

Natae ad procinctus victoria, frangere inertes,

806 Molliaque omnigenum colla inclinare deorum.

Nunc cum Dictaeis bellum corybantibus asper

Samnitis, Marsusque levi sudore gerebat.

[Col. 0219A] Nunc Mastigophoris, oleoque, et gymnadis arte

807 Unctis pugilibus, miles pugnabat Hetruscus:

Nec petaso insignis poterat, Lacedaemone capta,

Mercurius servare suas de clade palaestras.

Apenninicolam peditem Cybeleius hostis

Congressu excipiens, Asiam defendere, et Idam

[Col. 0220A] Qui potuit, cogente acies in praelia Gallo?

Idalias nisi forte rosas, laurum citharoedi

Vatis, silvicolae calamos, arcumque puellae

Dedere servitio, calcataque sacra domare

Difficilis operis fuit, immensique laboris.

808 Fluctibus Actiacis signum symphonia belli

[Col. 0221A] Aegypto dederat: clangebat buccina contra.

Institerant tenues cymbae, fragilesque phaseli

Inter turritas Memphitica rostra liburnas:

809 Nil potuit Serapis deus, et latrator Anubis.

Stirpis Juleae ductore exercitus ardens

Praevaluit, gelido quem miserat Algidus axe.

[Col. 0222A] 810 Non armata Venus, non tunc clypeata Minerva

Venere auxilio, non divum degener ordo,

Et patria extorris, Romanis adfuit armis,

Victus et ipse prius, inimica nec agmina juvit,

Si tamen antiquum norat retinere dolorem.

[Col. 0223A] Sed dicis, legisse deos, ubi sanctior usus

Templorum cultu celebri sine fine maneret,

Aeneadumque ultro victricia signa virorum

Regis amore Numae, nullo cogente, secutos.

Num Diomedis item tentoria, et acris Ulyssi

Castra volens Pallas, caesis custodibus arcis,

Legit, ubi humenti sudaret moesta sigillo?

811 Aut quoties ductor Macedum fortissimus altos

Templorum cineres victis cumulavit Amyclis:

Optarunt praedis domini se numina capta

Misceri, Assyriaeque vehi Babylonis ad arcem?

Non fero, Romanum nomen, sudataque bella,

Et titulos, tanto quaesitos sanguine, carpi.

[Col. 0224A] Detrahit invictis legionibus, et sua Romae

Praemia diminuit, qui, quidquid fortiter actum est,

Ascribit Veneri: palmam victoribus aufert.

Frustra igitur currus summo miramur in arcu

812 Quadrijugos, stantesque duces in curribus altis,

Fabricios, Curios, hinc Drusos, inde Camillos,

Sub pedibusque ducum captivos poplite flexo

Ad juga depressos, manibusque in terga retortis,

Et suspensa gravi telorum fragmina trunco:

Si Brennum, Antiochum, Persen, Pyrrhum, Mithridatem,

Flora, Ceres, Matuta et Larentina subegit.

[Col. 0225A] His tamen auspicibus successus dextra dederunt

Omina laetificos, et felix affuit ales.

Quid sibi vult virtus, quid gloria, si Corvinum

813 Corvus Apollineus penna, vel gutture juvit?

Sed tamen hic corvus cur defuit exitiali

Forte die, infaustas tegerent cum funera Cannas,

Oppeteretque super congesta cadavera consul?

Cur Cremerae in campis cornice, vel oscine parra

Nemo deum monuit perituros Marte sinistro

Tercentum Fabios, vix stirpe superstite in uno?

[Col. 0226A] 814 Nullane tristificis tritonia noctua Carris

Advolitans, praesto esse deam praenuntia Crasso

Prodidit? aut Paphiam niveae vexere columbae,

Cujus inauratum tremeret gens Persica limbum?

Sed video, quae te moveant exempla vetustae

Virtutis: dicis, domitum terraque, marique

Orbem: res laetas, et prospera quaeque retexis:

Mille triumphorum memoras ex ordine pompas,

Ductaque per mediam spoliorum fercula Romam.

Vis dicam, quae causa tuos, Romane, labores

In tantum extulerit? queis gloria fotibus aucta

[Col. 0227A] Sic cluat impositis, ut mundum frenet habenis?

Discordes linguis populos, et dissona cultu

815 Regna volens sociare Deus, subjungier uni

Imperio, quidquid tractabile moribus esset,

Concordique jugo retinacula mollia ferre

Constituit, quo corda hominum conjuncta teneret

Relligionis amor: nec enim fit copula Christo

Digna, nisi implicitas societ mens unica gentes.

Sola Deum novit concordia, sola benignum

Rite colit tranquilla Patrem: placidissimus illum

Foederis humani consensus prosperat orbi,

Seditione fugat, saevis exasperat armis,

[Col. 0227B] Munere pacis alit, retinet pietate quieta.

Omnibus in terris, quas continet occidualis

Oceanus, roseoque aurora illuminat ortu,

Miscebat Bellona furens mortalia cuncta,

Armabatque feras in vulnera mutua dextras.

[Col. 0228A] Hanc frenaturus rabiem Deus, undique gentes

Inèlinare caput docuit sub legibus iisdem,

Romanosque omnes fieri, quos Rhenus et Ister,

Quos Tagus aurifluus, quos magnus inundat Iberus,

816 Corniger Hesperidum quos interlabitur, et quos

Ganges alit, tepidique lavant septem ostia Nili.

Jus fecit commune pares, et nomine eodem

Nexuit, et domitos fraterna in vincla redegit.

Vivitur omnigenis in partibus haud secus, ac si

Cives congenitos concludat moenibus unis

Urbs patria, atque omnes lare conciliemur avito.

Distantes regione plagae, divisaque ponto

Littora conveniunt nunc per vadimonia ad unum,

[Col. 0228B] Et commune forum, nunc per commercia, et artes

Ad coetum celebrem, nunc per genialia fulcra

Externi ad jus connubii: nam sanguine mixto

[Col. 0229A] 817 Texitur alternis ex gentibus una propago.

Hoc actum est tantis successibus atque triumphis

Romani imperii: Christo jam tum venienti,

Crede, parata via est: quam dudum publica nostrae

Pacis amicitia struxit moderamine Romae.

Nam locus esse Deo quis posset in orbe feroci,

Pectoribusque hominum discordibus, et sua jura

Dissimili ratione tuentibus, ut fuit olim?

Sic incompositos humano in pectore sensus,

Disjunctasque animi turbato foedere partes

Nec liquida invisit sapientia, nec Deus intrat.

818 At si mentis apex, regnandi jure potitus,

[Col. 0229B] Pugnacis stomachi pulsus, fibrasque rebelles

Frenet, et omne jecur ratione coerceat una,

Fit stabilis vitae status, et sententia certa

Haurit corde Deum, domino et subjungitur uni.

[Col. 0230A] En ades, Omnipotens, concordibus influe terris:

Jam mundus te, Christe, capit, quem congrege nexu

Pax, et Roma tenent: capita haec, et culmina rerum

Esse jubes, nec Roma tibi sine pace probatur.

Et pax ut placeat, facit excellentia Romae,

Quae motus varios simul et ditione coercet,

Et terrore premit: nec enim spoliata prioris

Robore virtutis senuit, nec saecula sensit,

Nec tremulis, cum bella vocant, capit arma lacertis,

Nec tam degeneri venerandis supplicat ore

Principibus, quam vult praenobilis ille senator,

Orandi arte potens, et callida fingere doctus,

[Col. 0230B] Mentitumque gravis personae inducere pondus:

Ut tragicus cantor ligno tegit ora cavato,

Grande aliquod cujus per hiatum crimen anhelet.

[Col. 0231A] 819 Si vocem simulare licet, nempe aptior ista

Vox Romae est, quam nunc ejus sub nomine promam.

Quae, quia turpe putat templorum flere repulsam,

Aegidaque in dubiis pro se pugnasse periclis

Dicere, seque gravem senio inclinante fateri,

Ductores complexa suos, sic laeta profatur:

O clari salvete duces, generosa propago

Principis invicti, sub quo senium omne renascens

Deposui, vidique meam flavescere rursus

Canitiem: nam cum mortalia cuncta vetustas

820 Imminuat, mihi longa dies aliud parit aevum.

[Col. 0231B] Quae vivendo diu didici contemnere finem.

Nunc nunc justa meis reverentia competit annis:

Nunc merito dicor venerabilis, et caput orbis,

Cum galeam sub fronde oleae, cristasque rubentes

[Col. 0232A] Concutio, viridi velans fera cingula serto,

Atque armata Deum sine crimine caedis adoro.

Crimen enim, piget heu! crimen persuaserat atrox

Juppiter, ut sacro justorum sanguine tincta,

Assuetum bellis scelerarem funere ferrum.

Illius instinctu primus Nero, matre perempta.

Sanguinem apostolicum bibit, ac me strage piorum

Polluit, et proprium facinus mihi saevus inussit.

Post hunc et Decius, jugulis bacchatus apertis,

Insanam pavit rabiem: mox et sitis arsit

821 Multorum similis, per vulnera tristia flagrans,

[Col. 0232B] Extrahere insignes animas, ac ludere poenis.

Undantesque meum in gremium diffundere mortes,

Et sub jure fori non noxia colla secare.

Hac me labe ream modo tempora vestra piarunt.

[Col. 0233A] Vivo pie vobis auctoribus, impia pridem

Arte Jovis fateor: quid enim non ille cruentum

Tradidit, aut quid mite sibi, placidumve poposcit?

Qui, dum praemetuit cultus inolescere Christi,

Saeviit, ac miserum foedavit sanguine saeclum.

Et sunt, qui nobis bella exprobrare sinistra

Non dubitent, postquam templorum sprevimus aras,

Affirmentque Libyn Collinae a cardine portae

Annibalem Jovis imperio, Martisque repulsum:

822 Victores Senonas Capitoli ex arce fugatos,

Cum super excelso pugnarent numina saxo?

Qui mihi praeteritam cladem veteresque dolores

[Col. 0233B] Inculcant iterum, videant, me tempore vestro

Jam nil tale pati: nullus mea barbarus hostis

[Col. 0234A] Cuspide claustra quatit: non armis, veste, comisque

Ignotus capta passim vagus errat in urbe,

Transalpina meam rapiens in vincula pubem.

Tentavit Geticus nuper delere tyrannus

Italiam, patrio veniens juratus ab Istro,

Has arces aequare solo, tecta aurea flammis

Solvere, mastrucis proceres vestire togatos.

823 Jamque ruens, Venetos turmis protriverat agros,

Et Ligurum vastarat opes, et amoena profundi

Rura Padi, Tuscumque solam victo amne premebat.

Depulit hos equitum nimbos non pervigil anser,

Proditor occulti tenebrosa nocte pericli:

[Col. 0234B] Sed vis cruda virum, praefractaque congredientum

[Col. 0235A] Pectora, nec trepidans animus succumbere letho

Pro patria, et pulchram per vulnera quaerere laudem.

Nunquid et ille dies Jove contulit auspice tantum

Virtutis pretium? Dux agminis, imperiique

[Col. 0236A] 824 Christipotens nobis juvenis fuit, et comes ejus,

825 Atque parens Stilico: Deus unus Christus utrique:

Hujus adoratis altaribus, et cruce fronti

Inscripta, cecinere tubae: prima hasta dracones

[Col. 0237A] 826 Praecurrit, quae Christi apicem sublimior effert.

Illic ter denis gens exitiabilis annis

Pannoniae poenas tandem deleta pependit.

Corpora famosis olim ditata rapinis

In cumulos congesta jacent. Mirabere seris,

Posteritas, saeclis inhumata cadavera late,

Quae Pollentinos texerunt ossibus agros.

[Col. 0238A] 827 Si potui manibus Gallorum excisa levare

De cinerum squalore caput, redeunte Camillo

Signa renidenti fumans si fronte recepi:

Si potui miseras sertis redimire ruinas

Et male pendentes lauro praecingere turres:

Quo te suscipiam gremio, fortissime princeps,

Quos spargam flores, quibus insertabo coronis

Atria, quae festis suspendam pallia portis,

[Col. 0239A] 828 Immunis tanti belli, ac te stante sub armis

Libera, et aure tenus Geticos experta tumultus?

Scande triumphalem currum, spoliisque receptis

Huc, Christo comitante, veni: date, vincula demam

Captivis gregibus: manicas deponite, longo

Tritas servitio, matrum, juvenumque catervae.

Dediscat servire senex, laris exsul aviti,

Discat et ad patrium limen genitrice reversa

Ingenuum se nosse puer: timor omnis abesto.

Vicimus: exsultare libet. Quid tale, repulso

Poenorum quondam duce, contigit? Ille petitae

Postquam perculerat tremefacta repagula portae,

[Col. 0239B] Baianis resolutus aquis durissima luxu

829 Robora destituit, ferrumque libidine fregit.

At noster Stilico congressus cominus, ipsa

Ex acie ferrata virum dare terga coegit.

[Col. 0240A] Hic Christus nobis Deus adfuit, et mera virtus:

Illic lascivum, Campania fertilis, hostem

Deliciae vicere tuae, non Juppiter acrem

Protexit Fabium: sed juvit amoena Tarentus,

Quae dedit illecebris domitum calcare tyrannum.

His ego pro meritis quae praemia digna rependam,

Non habeo: membra statuis effingere vile est.

Virtutem nil vile decet: nam vile, quod aetas

Eripit: aera cadunt, aut fulvum defluit aurum,

Aut candor perit argenti, si defuit usus:

Et fuscata situ corrumpit vena colorem.

Viva tibi, princeps, debetur gloria, vivum

Virtutis pretium, decus immortale secuto.

[Col. 0240B] 830 Regnator mundi Christo sociabere in aevum:

Quo ductore meum trahis ad coelestia regnum.

Nil te permoveat magni vox rhetoris, oro:

Qui sub legati specie sacra mortua plorans,

[Col. 0241A] Ingenii telis, et fandi viribus audet

Heu! nostram tentare fidem: nec te videt, ac me

Devotos, Auguste, Deo: cui sordida templa

Clausimus, et madidas sanie dejecimus aras.

Unus nostra regat, servetque palatia Christus,

[Col. 0242A] Ne quis Romuleas daemon jam noverit arces:

Sed soli pacis domino mea serviat aula.

Sic affata pios Roma exoravit alumnos,

Spernere legatum, non admittenda petentem:

Legatum Jovis ex adytis ab haruspice missum,

At non a patria: patriae nam gloria Christus.

[Col. 0243A] 831 Persistit tamen affirmans, iter esse viandi

832 Multifidum, variumque, Deus cum quaeritur unus.

Hinc alios, ast inde alios properare seorsum,

Quemque per anfractus proprios: sed compita eodem

833 Fine coarctati, simul et concurrere in unum.

Quin etiam coelum, atque solum, ventos, mare, nubes

Omnibus in commune dari, vel qui colimus te,

Christe, vel exta litant sculptis qui tabida saxis.

Non nego communem cunctis viventibus usum

Aeris, astrorum, pelagi, telluris, et imbris.

Imo etiam injustus pariter, justusque sub uno

[Col. 0243B] Axe habitant: unas capit impius, et pius auras:

Castus, et incestus: meretrix, et nupta: nec alter

Ore sacerdotis, quam mirmillonis anhelat

Spiritus, aerio vitam qui temperat haustu.

Nubes verna pluit zephyro impellente: sed aeque

Furis, et innocui fecundat rura coloni.

Gurgitis aestivi sic pura fluenta viator,

Ut latro fessus, adit: sic piratis mare servit,

[Col. 0244A] Ut mercatori: nec fluctus secius hosti

834 Obsequitur, quam cum licitae fert transtra carinae.

Ergo capax utriusque rei natura creandis

Se praebet populis, nec habet discernere dispar

Viventum meritum, quos tantum pascere jussa est.

Servit enim mundus, non judicat: hoc sibi summus

Naturae dominus praescripta in tempora serva.

Nunc adsunt homini data munera legibus iisdem,

Queis concessa semel: fons liquitur, amnis inundat,

Velivolum ratibus mare finditur, influit imber,

[Col. 0244B] Aura volat tenuis, vegetatur mobilis aer,

Et res naturae fit publica, promptaque cunctis,

Dum servant elementa suum famulantia cursum.

Sic probus, atque reus capitalis criminis iisdem

Sideribus, facilisque poli bonitate fruuntur.

Vivere commune est: sed non commune mereri.

Denique Romanus, Daha, Sarmata, Vandalus, Hunnus,

Gaetulus, Garamans, Alamannus, Saxo, Galaulas,

[Col. 0245A] 835 Una omnes gradiuntur humo, coelum omnibus unum est.

Unus et oceanus, nostrum qui continet orbem.

Addo aliud, nostros potant animalia fontes.

Ipso rore mihi seges est, quo gramen onagris,

Spurca sues nostro amne natat, nostra intrat et ipsos

Aura canes, animatque levi fera corpora flatu.

Sed tantum distant Romana, et barbara, quantum

Quadrupes abjuncta est bipedi, vel muta loquenti:

Quantum etiam qui rite Dei praecepta sequuntur,

Cultibus a stolidis, et eorum erroribus absunt.

Non facit ergo pares in relligione tenenda

[Col. 0245B] 836 Aeris, et coeli communio: corpora tantum

Gignit, alit, reparat, recidivaque semina servat;

Nec refert, cujus generis, cujusve figurae,

Aut cujus meriti: modo sint, ut corpora terra

[Col. 0246A] Edita, terrenis quibus est vigor ex elementis,

Artificis quia Patris opus discrimine nullo

Influit in medium, nec avaro munere currit,

Ante datum, quam primus homo sordesceret Adam.

Nec vitio utentum restrictum deficit, aut se

Subtrahit indignis, nec foeda, aut turpia vitat.

Haud aliter solis radius colluminat omnes

Diffuso splendore locos: ferit aurea tecta:

Sed ferit et nigro sordentia culmina fumo.

Intrat marmoribus Capitolia clara: sed intrat

Carceris et rimas, et tetra foramina clausi

Stercoris, et spurcam redolenti fornice cellam.

Sed non illud erunt obscura ergastula, quod sunt

837 Regia gemmato laquearia fulva metallo.

[Col. 0246B] Nempe magis non illud erunt, qui numen in urnis

Quaerunt, ac tumulis, et larvas sanguine placant.

Quod sunt, qui summum coeli dominum venerantur,

[Col. 0247A] Justitiamque litant, et templum pectoris ornant.

Secretum sed grande nequit rationis opertae

Quaeri aliter, quam si sparsis via multiplicetur

Tramitibus, et centenos terat orbita calles,

Quaesitura Deum variata indage latentem.

Longe aliud verum est: nam multa ambago viarum

Anfractus dubios habet, et perplexius errat;

Sola errore caret simplex via, nescia flecti

In diverticulum, biviis nec pluribus anceps.

Non tamen inficior, duplex occurrere nobis

Semper iter, geminis mortalia partibus ire,

838 Cum dubitant, quonam ferat ignorantia gressum.

Altera multifida est: at simplex altera, et una.

[Col. 0247B] Una Deum sequitur, divos colit altera plures,

[Col. 0248A] Et tot sunt ejus divortia, quot templorum

Signa, quot aeriis volitant phantasmata monstris.

Aut hos thyrsigeri rapit ad Dionysia Bacchi,

Illicit aut alios ad Saturnalia festa,

Aut docet, occultus quae sacra Diespiter infans

Inter tinnitus solvi sibi poscat ahenos.

Jamque lupercales ferulae, nudique petuntur

Discursus juvenum. Megalesius hinc spado, diris

Incensus furiis, caeca ad responsa vocatur.

Sunt, qui quadriviis brevioribus ire parati

839 Vilia Niliacis venerantur oluscula in hortis:

Porrum, et cepe deos imponere nubibus ausi,

Alliaque, et Serapin coeli super astra locare.

[Col. 0248B] Isis enim, et Serapis, et grandi simia cauda.

[Col. 0249A] Et crocodilus idem, quod Juno, Laverna, Priapus.

Hos tu, Nile, colis, illos tu, Tibris, adoras.

Una superstitio est, quamvis non concolor error.

840 Hinc alia exoritur, tenebrosis tecta frutetis,

Semita: quam pecudes, et muta animalia carpunt,

Quaeque latent silvis: operitur nescia coeli

Mens hominum, saevo vivens captiva tyranno.

Haec putat, esse deum nullum: namque omnia verti

Casibus, et nullo sub praeside saecla rotari.

Hoc iter haudquaquam magno discrimine distat

Hisce viis, quas vos teritis, qui numina multa,

[Col. 0249B] Et portenta, Deum summum, numerosa putatis.

Simplicis ergo viae dux est Deus: ille per unam

Ire jubet mortale genus: quam dirigit ipse

Sublimem dextro celsa ad fastigia clivo.

[Col. 0250A] Prima viae facies inculta, subhorrida, tristis,

Difficilis: sed fine sui pulcherrima, et amplis

Praedita divitiis, et abundans luce perenni,

Et quae praeteritos possit pensare labores.

Multiplici dux daemon adest, qui parte sinistra

Centifidum confundit iter, trahit inde sophistas.

841 Barbatos, trahit hinc opibus, vel honore potentes,

Illicit et volucrum linguis, et haruspice fallit:

Instigat bacchantis anus ambage sibyllae,

Involvit mathesi, magicas impellit in artes,

Omine sollicitat, capit augure, territat extis.

Cernis, ut una via est, multis anfractibus errans,

Talem passa ducem, qui non sinat ire salutis

Ad dominum, sed mortis iter per devia monstret?

[Col. 0250B] Devia, picta bonis brevibus, sed fine sub ipso

Tristia, et in subitam praeceps immersa Charybdim.

[Col. 0251A] Ite procul, gentes: consortia nulla viarum

Sunt vobis cum plebe Dei: discedite longe,

Et vestrum penetrate chaos, quo vos vocat ille

Praevius infernae perplexa per avia noctis.

842 At nobis, vitae Dominum quaerentibus, unum

[Col. 0252A] Lux iter est, et clara dies, et gratia simplex.

Spe sequimur, gradimurque fide, fruimurque futuris:

Ad quae non veniunt praesentis gaudia vitae,

Nec currunt pariter capta, et capienda voluptas.

Ultima legati defleta dolore querela est,

[Col. 0253A] 843 Palladiis quod farra focis, vel quod stipis ipsis

844 Virginibus, castisque choris alimenta negentur:

Vestales solitis fraudentur sumptibus ignes.

Hinc ait et steriles frugescere rarius agros,

845 Et tristem saevire famem, totumque per orbem

Mortales pallere inopes, ac panis egenos.

[Col. 0254A] Quae tanta exstiterit praesenti tempore, tamque

Invidiosa fames, quam Triptolemi, Cererisque

Moverit ira penu pro virginis ulciscendo,

Non memini: nec tale aliquid vel fama susurrat.

846 Audio, per Pharios Nilum discurrere campos

More suo, viridisque sata stagnare Canopi.

Aut veniat, sicco qui flumine nuntius affert

Jejunam squalere siti sub pulvere Memphim,

[Col. 0255A] Nec Pelusiacae limum sudare paludis.

Num fons arcano naturae tectus operto

Aruit, et tenuem vix stillat vena liquorem?

Num refugus nostras odit praestringere ripas

Amnis, et exustos cursum deflectit ad Indos?

Num tractu in medio bibulus vorat alveus undam

Fluminis, et subito stagna absorbentur hiatu:

Ne sulcos operire vadis, neve arida possint

Aegypti per plana trahi, glebasque rigentes

Infusis ad pingue lutum mollire fluentis:

Unde seges late crinitis fluctuet agris,

847 Densius et gravidis se vestiat aequor aristis?

Respice, num Libyci desistat ruris arator

[Col. 0255B] Frumentis onerare rates, et ad ostia Tibris

[Col. 0256A] Mittere triticeos in pastum plebis acervos?

Numne Leontini sulcator solvere campi

Cesset frugiferas Lilybaeo ex littore cymbas?

Nec det vela fretis, Romana nec horrea rumpat

Sardorum congesta vehens granaria classis?

Ergo pyris mensas silvestribus implet arator

Poenus, et avulsas Siculus depascitur herbas?

848 Jamque Remi populo quernas Sardinia glandes

Suppeditat, jam corna cibus lapidosa Quiritum?

Quis venit esuriens magni ad spectacula circi?

Quae regio gradibus vacuis jejunia dira

Sustinet: aut quae Janiculi mola muta quie scit?

[Col. 0257A] Quantos quaeque ferat fructus provincia, quamque

Ubere fecundo large fluat orbis opimus,

Indicio est annona, tuae quae publica plebi,

Roma, datur, tantaeque manus longa otia pascit.

Sit fortasse aliquis paulo infecundior annus:

849 Nil mirum, nec in orbe novum didicere priores,

Perpessi plerumque famem, si tabidus aer

Siccavit tenues ardenti sidere nubes,

Nec vernas infudit aquas creberrimus imber,

Fruge nova, et viridi si messis adulta, priusquam

Conceptas tenero solidaret lacte medullas,

[Col. 0257B] Afflatum calido succum contraxit ab Euro,

Jejunosque tulit calamos, atque irrita vota

Agricolae sterilis stipularum silva fefellit.

[Col. 0258A] His, ni fallor, ager vitiis corruptus et ante

Subjacuit, quam Palladium, quam Vesta Penates

Sub lare Pergameo servarent igne reposto,

Quam Priami genitor conductis moenia fabris

Exstrueret, quam virgo suas fundaret Athenas

850 Pallas: in his quoniam vestalis otigo favillae

Urbibus, ut memorant, primo de fomite sumpta est,

Sacraruntque focos aut Phryx, aut Graius alumnos.

Antiquis elementa labant erroribus, ac de

Legitimo discussa modo plerumque feruntur

In casus alios, quam lex habet, aut iter anni.

[Col. 0258B] Nunc consumit edax segetem rubigo maligni

Aeris ex vitio, nunc culpam vere tepenti

Post zephyros gelidi glacies aquilonis inurit,

[Col. 0259A] Ambustum que caput culmi futigine tingit.

Seminis aut teneri turgens dum germinat herba,

851 Continuis, nimiisque perit constricta pruinis,

Nec potis est tenuem telluri affigere fibram:

Mox ejecta solo glacie sidente superfit,

Nudaque subducto radix avellitur arvo.

Ancipites tribuli subeunt, et carduus horrens.

Hos fert sicca sitis: hunc ebrius educat humor.

Temperies, effusa minus, vel plus, agit istos

Terrarum morbos, et mundum vulnerat aegrum.

Non aliter nostri corruptus corporis usus

In vitium plerumque cadit, nec in ordine recto

Perstat, et excessu moderaminis afficit artus:

Unus enim status est mundique, et corporis hujus,

[Col. 0260A] Quod gerimus: natura eadem sustentat utrumque.

Edita de nihilo crescunt, nihilumque futura

Aut titubant morbis, aut tempore victa senescunt.

Nec natura caret vitio, cui terminus instat,

Semper, crede, polus variis proventibus annos

Texuit: hos multa ditavit fruge fluentes:

852 Quosdam infelices astris damnavit iniquis,

Spe cassa, et sterili curam frustratus agrestem.

Sed, si vestales ulciscitur ista puellas

Pestis ab infido quae gignitur improba mundo,

Cur non Christicolum tantum populatur agellos,

Per quos virginibus vestris stata dona negantur?

Utimur et ruris reditu, et ratione colendi:

Exercere manus non poenitet, et, lapis illic

[Col. 0261A] 853 Si stetit antiquus, quem cingere sueverat error

Fasciolis, vel gallinae pulmone rigare,

Frangitur, et nullis violatur terminus extis,

Et, quae fumificas arbor vittata lucernas

854 Servabat, cadit ultrici succisa bipenni.

Nec tamen idcirco minor est aut fructus agelli,

Aut tempestatis clementia laeta serenae,

Temperet aut pluvius qui culta novalia ventus.

Sed nec magno opus est frugi viventibus, et cum

Maxima proveniunt, non amplo in gaudia censu

[Col. 0262A] Solvimur, inque lucrum studio exsultamusavaro.

Nam quibus aeternum spes informatur in aevum,

Omne bonum tenue est, quod praesens ingerit aetas.

O felix nimium sapiens, et rusticus idem,

Qui terras anim umque colens, impendit utrisque

Curam pervigilem: quales, quos imbuit auctor

855 Christus, et assumptis dedit haec praecepta colonis.

Semina cum sulcis committitis, arva cavete

Dura lapillorum macie, ne decidat illic

[Col. 0263A] Quod seritur: primo quoniam praefertile germen

Luxuriat; succo mox deficiente, sub aestu

Sideris igniferi sitiens torretur, et aret.

Neve in spinosos incurrant semina vepres:

Aspera nam segetem surgentem vincula texunt,

Ac fragiles calamos nodis rubus arctat acutis.

Et ne jacta viae spargantur in aggere grana:

Haec avibus quia nuda patent, passimque vorantur,

Immundisque jacent foeda ad ludibria corvis.

His Deus agricolam confirmat legibus; ille

Jus coeleste Patris non summa intelligit aure:

Sed simul et cordis segetem disponit et agri,

Ne minus interno niteant praecordia cultu,

[Col. 0263B] 856 Quam cum laeta suas ostentant jugera messes.

Exstirpamus enim sentos de pectore vepres,

[Col. 0264A] Ne vitiosa necent germen vitale flagella,

Ne frugem, segetemque animae spinosa malorum

Impediat sentix scelerum peccamine crebro.

Glarea ne tenuis jejunis siccet arenis

Marcentem sub corde fidem, ne pectoris aestus

Flagret, et effetis urat charismata venis.

Denique ne jecoris detrita in parte relinquat

Vilis cura Deum, ne spem, qua vescimur intus,

Deserat, obscenisque avibus permittat edendam,

Et projecta fides hosti sit praeda volucri.

Talis nostrorum solertia centuplicatos

857 Agrorum redigit fructus: quibus acrius instat,

[Col. 0264B] Nec metuit, ne congestum populetur acervum

Curculio, vel nigra cavis formica recondat.

Sunt et virginibus pulcherrima praemia nostris,

[Col. 0265A] 858 Et pudor, et sancto tectus velamine vultus,

Et privatus honos, nec nota, et publica forma,

Et rarae tenuesque epulae, et mens sobria semper,

Lexque pudicitiae vitae cum fine peracta.

Hinc decies deni rediguntur in horrea fructus,

[Col. 0266A] Horrea nocturno non unquam obnoxia furi.

Nam coelum fur nullus adit: coelestia nunquam

Fraude resignantur: fraus terris volvitur imis.

Quae nunc vestalis sit virginitatis honestas,

Discutiam, qua lege regat decus omne pudoris.

Ac primum parvae teneris capiuntur in annis,

[Col. 0267A] 859 Ante voluntatis propriae quam libera secta

860 Laude pudicitiae fervens, et amore deorum,

Justa maritandi condemnet vincula sexus.

Captivus pudor ingratis addicitur aris,

Nec contempta perit miseris, sed adempta voluptas

Corporis intacti; non mens intacta tenetur,

Nec requies datur ulla toris: quibus innuba caecum

Vulnus, et amissas suspirat femina taedas.

[Col. 0268A] Tum quia non totum spes salva interficit ignem:

Nam resides quandoque faces adolere licebit,

Festaque decrepitis obtendere flammea canis.

Tempore praescripto membra intemerata requirens,

Tandem virgineam fastidit Vesta senectam.

Dum thalamis habilis tumuit vigor, irrita nullus

Fecundavit amor materno viscera partu.

Nubit anus veterana, sacro perfuncta labore,

861 Desertisque focis, quibus est famulata juventas,

[Col. 0269A] Transfert emeritas ad fulcra jugalia rugas,

862 Discit et in gelido nova nupta tepescere lecto,

Interea dum torta vagos ligat infula crines,

[Col. 0270A] Fatalesque adolet prunas innupta sacerdos,

Fertur per medias, ut publica pompa, plateas,

863 Pilento residens molli, seque ore retecto

Imputat attonitae virgo spectabilis Urbi.

[Col. 0271A] Inde ad consessum caveae pudor almus, et expers

864 Sanguinis it pietas, hominum visura cruentos

Congressus, mortesque, et vulnera vendita pastu

Spectatura sacris oculis: sedet illa verendis

Vittarum insignis phaleris, fruiturque lanistis.

O tenerum, mitemque animum! consurgit ad ictus,

Et, quoties victor ferrum jugulo inserit, illa

[Col. 0272A] Delicias ait esse suas, pectusque jacentis

Virgo modesta jubet converso pollice rumpi:

865 Ne lateat pars ulla animae vitalibus imis,

Altius impresso dum palpitat ense secutor.

Hoc illud meritum est, quod continuare feruntur

Excubias Latii pro majestate palati,

Quod redimunt vitam populi, procerumque salutem?

Perfundunt quia colla comis bene, vel bene cingunt

[Col. 0273A] 866 Tempora taeniolis, et licia crinibus addunt?

Et quia subter humum lustrales testibus umbris

In flammam jugulant pecudes, et murmura miscent?

An quoniam podii meliore in parte sedentes

[Col. 0274A] 867 Spectant, aeratam faciem quam crebra tridenti

Impacto quatiant hastilia, saucius et quam

Vulneribus patulis partem perfundat arenae,

Cum fugit, et quanto vestigia sanguine signet?

Quod genus ut sceleris jam nesciat aurea Roma,

Te precor, Ausonii dux augustissime regni,

[Col. 0275A] 868 Et tam triste sacrum jubeas, ut caetera, tolli.

Perspice, nonne vacat meriti locus iste paterni,

Quem tibi supplendum Deus, et genitoris amica

Servavit pietas? solus ne praemia tantae

Virtutis caperet, Partem tibi, nate, reservo,

Dixit, et integrum decus intactumque reliquit.

Arripe dilatam tua, dux, in tempora famam,

Quodque patri superest, successor laudis habeto.

[Col. 0276A] Ille Urbem vetuit taurorum sanguine tingi:

Tu mortes miserorum hominum prohibeto litari.

Nullus in Urbe cadat, cujus sit poena voluptas;

Nec sua virginitas oblectet caedibus ora.

Jam solis contenta feris infamis arena,

Nulla cruentatis homicidia ludat in armis.

869 Sit devota Deo, sit tanto principe digna,

Et virtute potens, et criminis inscia Roma,

Quemque ducem bellis sequitur, pietate sequatur.

Peristephanon

Prudentius

[Col. 0275]

LIBER PERISTEPHANON.

870 I. HYMNUS IN HONOREM SS. MARTYRUM HEMETERII ET CELEDONII. Scripta sunt coelo duorum martyrum vocabula.

[Col. 0277A] 871 Aureis quae Christus illic adnotavit litteris,

Sanguinis notis eadem scripta terris tradidit.

Pollet hoc felix per orbem terra Ibera stemmate.

872 Hic locus dignus tenendis ossibus visus Deo,

Qui beatorum pudicus esset hospes corporum.

Hic calentes hausit undas caede tinctus duplici.

[Col. 0278A] Illitas cruore sancto nunc arenas incolae

Confrequentant obsecrantes voce, votis, munere.

Exteri nec non et orbis huc colonus advenit:

Fama nam terras in omnes percucurrit proditrix,

Hic patronos esse mundi, quos precantes ambiant,

873 Nemo puras hic rogando frustra congessit preces:

[Col. 0279A] Laetus hinc tersis revertit supplicator fletibus,

Omne, quod justum poposcit, impetratum sentiens.

Tanta pro nostris periclis cura suffragantium est,

Non sinunt, inane ut ullus voce murmur fuderit:

Audiunt, statimque ad aurem regis aeterni ferunt.

Inde larga fonte ab ipso dona terris influunt:

Supplicum causas petitis quae medelis irrigant.

874 Nil suis bonus negavit Christus unquam testibus:

Testibus, quos nec catenae, dura nec mors terruit

[Col. 0280A] Unicum Deum fateri sanguinis dispendio:

Sanguinis sed tale damnum lux rependit longior.

Hoc genus mortis decorum est: hoc probis dignum viris,

Membra morbis exedenda, texta venis languidis,

Hostico donare ferro, morte et hostem vincere.

Pulchra res ictum sub ense persecutoris pati:

875 Nobilis per vulnus amplum porta justis panditur:

Lota mens in fonte rubro sede cordis exsilit.

[Col. 0281A] Nec rudem crudi laboris ante vitam duxerant

Milites, quos ad perenne cingulum Christus vocat,

Sueta virtus bello, et armis, militat sacrariis.

Caesaris vexilla linquunt, eligunt signum crucis,

Proque ventosis draconum, quos gerebant, palliis,

876 Praeferunt insigne lignum, quod draconem subdidit.

[Col. 0282A] Vile censent expeditis ferre dextris spicula,

Machinis murum ferire, castra fossis cingere,

Impias manus cruentis inquinare stragibus.

877 Forte tunc atrox secundos Israelis posteros

Ductor aulae mundialis ire ad aram jusserat,

Idolis litare nigris, esse Christi defugas.

Liberam succincta ferro pestis urgebat fidem:

[Col. 0283A] Illa virgas, et secures, et bisulcas ungulas

878 Ultro fortis expetebat, Christi amore interrita.

[Col. 0284A] Carcer illigata duris colla boiis impedit,

[Col. 0285A] 879 Barbaras forum per omne tortor exercet manus:

Veritas crimen putatur: vox fidelis plectitur.

Tunc et ense caesa virtus triste percussit solum,

Et rogis ingesta moestis, ore flammas sorbuit:

Dulce tunc justis cremari, dulce ferrum perpeti.

Hic duorum cara fratrum concalescunt pectora:

Fida quos per omne tempus junxerat sodalitas.

Stant parati ferre quidquid sors tulisset ultima.

[Col. 0286A] Seu foret praebenda cervix ad bipennem publicam:

Verberum post vim crepantum, post catastas igneas,

880 Sive pardis offerendum pectus, aut leonibus.

Nosne Christo procreati mammonae dicabimur,

Et Dei formam gerentes serviemus saeculo?

Absit ut coelestis ignis se tenebris misceat.

Sit satis quod capta primo vita sub chirographo,

[Col. 0287A] 881 Debitum persolvit omne functa rebus Caesaris.

Tempus est Deo rependi quidquid est proprium Dei.

Ite, signorum magistri: et vos, tribuni, absistite.

Aureos auferte torques, sauciorum praemia:

Clara nos hinc angelorum jam vocant stipendia.

Christus illic candidatis praesidet cohortibus.

Et throno regnans ab alto, damnat infames deos,

Vosque, qui ridenda vobis monstra divos fingitis.

[Col. 0288A] Haec loquentes obruuntur mille poenis martyres,

Nexibus manus utrasque flexus involvit rigor,

Et chalybs attrita colla gravibus ambit circulis.

882 O vetustatis silentis obsoleta oblivio!

Invidentur ista nobis, fama et ipsa exstinguitur.

Chartulas blasphemus olim nam satelles abstulit:

Ne tenacibus libellis erudita saecula

Ordinem, tempus, modumque passionis proditum

[Col. 0289A] 883 Dulcibus linguis per aures posterorum spargerent.

Hoc tamen solum vetusta subtrahunt silentia,

Jugibus longum catenis an capillum paverint:

Quo viros dolore tortor, quave poena ornaverit.

Illa laus occulta non est, nec senescit tempore,

Missa quod sursum per auras evolarunt munera,

Quae viam patere coeli praemicando ostenderent.

Illius fidem figurans, nube fertur annulus:

Hic sui dat pignus oris, ut ferunt, orarium:

884 Quae superno rapta flatu lucis intrant intimum.

[Col. 0290A] Per poliliquentis axem fulgor auriabsconditur,

Ac diu visum sequacem textilis candor fugit:

Subvehuntur usque in astra, nec videntur amplius.

Vidit hoc conventus astaus: ipse vidit carnifex,

Et manum repressit haerens, ac stupore oppalluit:

Sed tamen peregit ictum, ne periret gloria.

Jamne credis, bruta quondam Vasconum gentilitas,

885 Quam sacrum crudelis error immolarit sanguinem?

Credis, in Deum relatos hostiarum spiritus?

[Col. 0291A] Cerne, quam palam feroces hic domentur daemones:

Qui lupino capta rictu devorant praecordia,

Strangulant mentes et ipsas, seque miscent sensibus.

Tunc suo jam plenus hoste sistitur furens homo,

Spumeas efflans salivas, cruda torquens lumina,

Expiandus quaestione non suorum criminum.

Audias, nec tortor astat, ejulatus flebiles:

Scinditur per flagra corpus, nec flagellum cernitur,

886 Crescit et suspensus ipse vinculis latentibus.

His modis spurcum latronem martyrum virtus quatit;

[Col. 0291B] Haec coercet, torquet, urit; haec catenas incutit;

Praedo vexatus relictis se medullis exuit.

[Col. 0292A] Linquit illaesam rapinam: faucibus siccis fugit:

Ungue ab imo usque ad capillum salva reddit omnia,

Confitens, ardere sese: nam gehennae est incola.

Quid loquar purgata longis alba morbis corpora?

Algidus cum decoloros horror artus concutit:

Hic tumor vultum relinquit, hic color verus redit.

Hoc bonum Salvator ipse, quo fruamur, praestitit,

Martyrum cum membra nostro consecravit oppido:

887 Sospitant quae nunc colonos, quos Iberus alluit.

[Col. 0292B] State nunc, hymnite, matres, pro receptis parvulis:

[Col. 0293A] Conjugum salute laeta vox maritarum strepat:

Sit dies haec festa nobis, sit sacratum gaudium.

II HYMNUS. INCIPIT PASSIO S. LAURENTII.

[Col. 0294A]

888 Antiqua fanorum parens,

[Col. 0295A] 889 Jam Roma Christo dedita,

Laurentio victrix duce

890 Ritum triumphas barbarum.

Reges superbos viceras,

Populosque frenis presseras:

Nunc monstruosis idolis

Imponis imperii jugum.

Haec sola deerat gloria

Urbis togatae insignibus,

Feritate capta gentium,

Domaret ut spurcum Jovem.

[Col. 0296A] Non turbuleatis viribus,

Cossi, Camilli, aut Caesaris:

Sed martyris Laurentii

Non incruento praelio.

Armata pugnavit fides.

891 Proprii cruoris prodiga:

Nam morte mortem diruit,

Ac semet impendit sibi.

Fore hoc sacerdos dixerat

Jam Xystus affixus cruci,

[Col. 0297A] Laurentium flentem videns

Crucis sub ipso stipite.

Desiste discessu meo

892 Fletum dolenter fundere:

Praecedo, frater, tu quoque

Post hoc sequeris triduum.

Extrema vox episcopi

Praenuntiatrix gloriae

Nihil fefellit: nam dies

Praedicta palmam praestitit.

Qua voce, quantis laudibus

Celebrabo mortis ordinem?

Quo passionem carmine

[Col. 0298A] Digne relexens concinam?

Hic primus e septemviris,

Qui stant ad aram proximi,

Levita sublimis gradu,

Et caeteris praestantior,

Claustris sacrorum praeerat,

893 Coelestis arcanum domus

Fidis gubernans clavibus,

Votasque dispensans opes.

Versat famem pecuniae

Praefectus Urbi regiae,

Minister insani ducis,

Exactor auri, et sanguinis.

[Col. 0299A] Qua vi latentes eruat

Nummos, operta existimans

894 Talenta sub sacrariis,

Cumulosque congestos tegi.

Laurentium sisti jubet:

Exquirit arcam ditibus

Massis refertam, et fulgidae

Montes monetae conditos.

Soletis, inquit, conqueri,

Saevire nos justo amplius,

Cum Christiana corpora

Plusquam cruente scindimus.

[Col. 0300A] Abest atrocioribus

Censura fervens motibus:

Blande, et quiete efflagito,

Quod sponte obire debeas.

Hunc esse vestris orgiis

Moremque, et artem proditum est:

895 Hanc disciplinam foederis,

Libent ut auro antistites.

Argenteis scyphis ferunt

Fumare sacrum sanguinem,

Auroque nocturnis sacris

896 Astare fixos cereos.

[Col. 0301A] Tum summa cura est fratribus,

Ut sermo testatur loquax,

Offerre fundis venditis

Sestertiorum millia.

Addicta avorum praedia

897 Foedis sub auctionibus

Successor exhaeres gemit,

Sanctis egens parentibus.

Haec occuluntur abditis

Ecclesiarum in angulis,

Et summa pietas creditur

Nudare dulces liberos.

Deprome thesauros, malis

Suadendo quos praestigiis

[Col. 0302A] Exaggeratos obtines:

Nigrante quos claudis specu.

Hoc poscit usus publicus,

Hoc fiscus, hoc aerarium,

Ut dedita stipendiis

Ducem juvet pecunia.

Sic dogma vestrum est, audio.

Suum quibusque reddito.

En Caesar agnoscit suum

898 Nomisma nummis inditum.

Quod Caesaris scis, Caesari

Da: nempe justum postulo.

Ni fallor, haud ullam tuus

[Col. 0303A] Signat Deus pecuniam.

Nec cum veniret, aureos

Secum Philippos detulit:

Praecepta sed verbis dedit,

Inanis a marsupio.

Implete dictorum fidem,

Quam vos per orbem venditis:

899 Nummos libenter reddite:

Estote verbis divites.

Nil asperum Laurentius

Refert ad ista, aut turbidum.

Sed ut paratus obsequi,

Obtemperanter anuuit.

Est dives, inquit, non nego

[Col. 0304A] Habetque nostra ecclesia

Opumque et auri plurimum,

Nec quisquam in orbe est ditior.

Is ipse tantum non habet

Argenteorum aenigmatum

Augustus, arcem possidens,

900 Cui nummus omnis scribitur.

Sed nec recuso prodere

Locupletis arcam Numinis:

Vulgabo cuncta, et proferam

Pretiosa quae Christus tenet.

Unum sed orans flagito,

Induciarum paululum,

[Col. 0305A] Quo fungar efficacius

Promissionis munere.

Dum tota digestim mihi

Christi supellex scribitur:

Nam calculanda primitus,

901 Tum subnotanda est summula.

Laetus tumescit gaudio

Praefectus, ac spe devorat

Aurum, velut jam conditum

Domi maneret, gestiens.

Pepigere tempus tridui:

Laudatus inde absolvitur

Laurentius, sponsor sui,

Et sponsor ingentis lucri.

Tribus per Urbem cursitat

[Col. 0305B] Diebus: infirma agmina,

Omnesque qui poscunt stipem,

Cogens in unum et congregans.

[Col. 0306A] Illic utrisque obtutibus

Orbes cavatos praeferens

Baculo regebat praevio

Errore nutantem gradum.

Et claudus infracto genu,

902 Vel crure trunco semipes,

Breviorve planta ex altera,

Gressum trahebat imparem.

Est ulcerosis artubus

Qui tabe corrupta fluat;

Est cujus arens dextera

Nervos in ulnam contrahat.

Tales plateis omnibus

Exquirit, assuetos ali

Ecclesiae matris penu,

[Col. 0306B] Quos ipse promus noverat.

Recenset exin singulos,

903 Scribens viritim nomina,

[Col. 0307A] Longo et locatos ordine

Astare pro templo jubet.

Praescriptus et jam fluxerat

Dies: furebat fervido

Judex avarus spiritu,

Promissa solvi efflagitans.

Tum martyr: Assistas velim,

904 Coramque dispostas opes

Mirere, quas noster Deus

Praedives in sanctis habet.

Videbis ingens atrium

Fulgere vasis aureis,

Et per patentes porticus

Structos talentis ordines.

It ille, nec pudet sequi.

[Col. 0307B] Ventum ad sacratam januam:

Stabant catervae pauperum,

[Col. 0308A] Inculta visu examina.

Fragor rogantum tollitur:

Praefectus horrescit stupens

Conversus in Laurentium,

Oculisque turbatis minax.

Contra ille, Quid frendens, ait,

Minitaris? aut quid displicet?

Num sordida haec, aut vilia?

Num despuenda existimas?

905 Aurum, quod ardenter sitis,

Effossa gignunt rudera

Et de metallis squalidis

Poenalis excudit labor.

Torrens vel amnis turbidis

Volvens arenis implicat,

[Col. 0308B] Quod terrulentum ac sordidum

Flammis necesse est decoqui.

[Col. 0309A] Pudor per aurum solvitur,

Violatur auro integritas,

Pax occidit, fides perit,

Leges et ipsae intercidunt.

Quid tu venenum gloriae

Extollis et magni putas?

Si quaeris aurum verius,

906 Lux est, et humanum genus.

Hi sunt alumni luminis,

Quos corpus arctat debile,

Ne per salutem viscerum

Mens insolescat turgida.

Cum membra morbus disjicit,

Animus viget robustior:

Membris vicissim fortibus

Vis sauciatur sensuum.

Nam sanguis in culpam calens

Minus ministrat virium,

[Col. 0309B] 907 Si fervor effetus malis

[Col. 0310A] Elumbe virus contrahat.

Si forte detur optio,

Malim dolore asperrimo

Fragmenta membrorum pati,

Et pulcher intus vivere.

Committe formas pestium

Et confer alternas lues,

Carnisne morbus foedior,

An mentis et morum ulcera?

Nostri per artus debiles,

Intus decoris integri,

Sensum venusti innoxium

Languoris expertes gerunt.

Vestros valentes corpore

Interna corrumpit lepra,

Errorque mancum claudicat,

Et caeca fraus nihil videt.

Quemvis tuorum divitum,

[Col. 0310B] Qui veste et ore praenitent,

[Col. 0311A] 908 Magis probabo debilem,

Quam quis meorum est pauperum.

Hunc, qui superbit serico,

909 Quem currus inflatum vehit,

Hydrops aquosus lucido

Tendit veneno intrinsecus.

Ast hic avarus contrahit

Manus recurvas in volam,

[Col. 0312A] Plicans et uncis unguibus,

Laxare nervos non valet.

Istum libido fetida

Per scorta tractum publica

Luto, et cloacis inquinat,

Dum spurca mendicat stupra.

Quid ille fervens ambitu,

910 Sitimque honoris aestuans,

[Col. 0313A] Mersisne anhelat febribus,

Atque igne venarum furit?

Quisquis tacendi intemperans

Silenda prurit prodere,

Vexatur, et scalpit jecur,

Scabiemque cordis sustinet.

Quid invidorum pectorum

Strumas retexam turgidas?

Quid purulenta et livida

Malignitatum vulnera?

Tute ipse, qui Romam regis,

Contemptor aeterni Dei,

Dum daemonum sordes colis,

Morbo laboras regio.

Hi, quos superbus despicis,

[Col. 0313B] 911 Quos exsecrandos judicas,

Brevi ulcerosos exuent

Artus, et incolumes erunt

Cum carne corruptissima

Tandem soluti ac liberi,

Pulcherrimo vitae statu

In arce lucebunt Patris:

[Col. 0314A] Non sordidati, aut debiles,

Sicut videntur interim;

Sed purpurantibus stolis

Clari, et coronis aureis.

Tum si facultas suppetat,

Coram tuis obtutibus

Istos potentes saeculi

Velim recensendos dari.

Pannis videres obsitos,

Et mucculentis naribus,

Mentum salivis uvidum,

Lipposque palpebra putri.

Peccante nil est tetrius.

912 Nil tam leprosum aut putridum:

Cruda est cicatrix criminum,

[Col. 0314B] Oletque ut antrum tartari.

Animabus inversa vice

Corrupta forma infligitur,

Quas pulcher aspectus prius

In corpore oblectaverat.

En ergo nummos aureos,

Quos proxime spoponderam,

[Col. 0315A] Quos nec favillis obruat

Ruina, nec fur subtrahat.

Nunc addo gemmas nobiles,

Ne pauperem Christum putes:

Gemmas corusci luminis,

913 Ornatur hoc templum quibus.

Cernis sacratas virgines,

Miraris intactas anus,

Primique post damnum tori

Ignis secundi nescias.

Hoc est monile Ecclesiae:

His illa gemmis comitur,

Dotata sic Christo placet,

Sic ornat altum verticem.

[Col. 0316A] Eccum talenta suscipe,

914 Ornabis urbem Romulam,

Ditabis et rem principis,

Fies et ipse ditior.

Ridemur, exclamat fremens

Praefectus, ac miris modis

Per tot figuras ludimur,

Et vivit insanum caput!

Impune tantas, furcifer,

Strophas cavillo mimico

Te nexuisse existimas,

Dum scurra saltas fabulam?

Concinna visa urbanitas

915 Tractare nosmet ludicris?

[Col. 0317A] Egon' cachinnis venditus

Acroma festivum fui?

Adeone nulla austeritas,

Censura nulla est fascibus?

Adeon' securim publicam

Mollis retundit lenitas?

Dicis: Libenter oppetam:

Votiva mors est martyri.

Est ista vobis, novimus,

Persuasionis vanitas.

916 Sed non volenti impertiam,

Praestetur ut mortis citae

Compendiosus exitus:

Perire raptim non dabo.

Vitam tenebo, et differam

[Col. 0318A] Poenis morarum jugibus,

Et mors inextricabilis

Longos dolores protrahet.

Prunas tepentes sternite,

Ne fervor ignitus nimis

Os contumacis occupet,

Et cordis intret abdita.

917 Vapor senescens languea,

Qui fusus afflatu levi

Tormenta sensim temperet

Semustulati corporis.

Bene est, quod ipse ex omnibus

Mysteriarches incidit:

Hic solus exemplum dabit,

Quid mox timere debeant.

[Col. 0319A] Conscende constratum rogum;

Decumbe digno lectulo:

Tunc, si libebit, disputa,

Nil esse Vulcanum meum.

918 Haec faute praefecto, truces

Hinc inde tortores parant

Nudare amictu martyrem,

Vincire membra, et tendere.

Illi os decore splenduit,

Fulgorque circumfusus est.

Talem revertens legifer

De monte vultum detulit:

Judaea quem plebs, aureo

Bove inquinata, et decolor

Expavit, et faciem retro

[Col. 0319B] Detorsit impatiens Dei.

Talemque et ille praetulit

Oris corusci gloriam

[Col. 0320A] Stephanus, per imbrem saxeum

Coelos apertos intuens.

Illuminatum hoc eminus

Recens piatis fratribus,

919 Baptisma quos nuper datum

Christi capaces fecerat:

Ast impiorum caecitas,

Os oblitum noctis situ

Nigrante sub velamine

Obducta, clarum non videt.

Aegyptiae plagae in modum,

Quae, cum tenebris barbaros

Damnaret, Hebraeis diem

Sudo exhibebat lumine.

Quin ipsa odoris qualitas,

[Col. 0320B] Adusta quam reddit cutis,

Diversa utrosque permovet:

His nidor, illis nectar est.

[Col. 0321A] Idemque sensus, dispari

Variatus aura, aut afficit

Horrore nares vindice,

920 Aut mulcet oblectamine.

Sic ignis aeternus Deus:

Nam Christus ignis vetus est:

Is ipse complet lumine

Justos, et urit noxios.

Postquam vapor diutinus

Decoxit exustum latus,

Ultro e catasta judicem

Compellat affatu brevi.

Converte partem corporis

Satis crematam jugiter,

Et fac periclum quid tuus

[Col. 0321B] Vulcanus ardens egerit.

Praefectus inverti jubet.

Tunc ille: Coctum est, devora,

Et experimentum cape,

Sit crudum an assum suavius.

Haec ludibundus dixerat:

921 Coelum deinde suspicit,

Et congemiscens obsecrat,

Miseratus urbem Romulam.

O Christe, Numen unicum,

[Col. 0322A] O splendor, o virtus Patris,

O factor orbis et poli,

Atque auctor horum moenium,

Qui sceptra Romae in vertice

Rerum locasti, sanciens

Mundum Quirinali togae

Servire, et armis cedere:

Ut discrepantum gentium

Mores, et observantiam,

Linguasque, et ingenia, et sacra,

Unis domares legibus

En omne sub regnum Remi

Mortale concessit genus:

Idem loquuntur dissoni

922 Ritus, id ipsum sentiunt.

[Col. 0322B] Hoc destinatum, quo magis

Jus Christiani nominis,

Quodcunque terrarum jacet,

Uno illigaret vinculo.

Da, Christe, Romanis tuis,

Sit Christiana ut civitas:

Per quam dedisti ut caeteris

Mens una sacrorum foret.

Confoederentur omnia

[Col. 0323A] Hinc inde membra in symbolum:

Mansuescat orbis subditus,

Mansuescat et summum caput.

Advertat abjunctas plagas

923 Coire in unam gratiam:

Fiat fidelis Romulus,

Et ipse jam credat Numa.

Confundit error Troicus

Adhuc Catonum curiam,

Veneratus occultis focis

Phrygum penates exsules.

Janum bifrontem, et Sterculum

Colit senatus (horreo

Tot monstra patrum dicere),

Et festa Saturni senis.

[Col. 0323B] Absterge, Christe, hoc dedecus.

[Col. 0324A] 924 Emitte Gabriel tuum,

Agnoscat ut verum Deum

Errans Iuli caecitas.

Et jam tenemus obsides

Fidissimos hujus spei:

Hic nempe jam regnant duo

Apostolorum principes.

Alter vocator gentium,

Alter cathedram possidens

Primam, recludit creditas

Aeternitatis januas.

Discede, adulter Juppiter,

Stupro sororis oblite,

Relinque Romam liberam

Plebemque jam Christi fug.

[Col. 0324B] 925 Te Paulus hinc exterminat,

[Col. 0325A] Te sanguis exturbat Petri.

Tibi id, quod ipse armaveras

Factum Neronis officit.

Video futurum principem

Quandoque, qui servus Dei

Tetris sacrorum sordibus

Servire Romam non sinat.

Qui templa claudat vectibus,

926 Valvas eburnas obstruat,

Nefanda damnet limina,

Obdens aenos pessulos.

Tunc pura ab omni sanguine

[Col. 0326A] Tandem nitebunt marmora,

Stabunt et aera innoxia,

Quae nunc habentur idola.

Hic finis orandi fuit,

Et finis idem vinculi

Carnalis; erupit volens

Vocem secutus spiritus.

Vexere corpus subditis

Cervicibus quidam patres,

927 Quos mira libertas viri

Ambire Christum suaserat.

Repens medullas indoles

[Col. 0327A] Afflarat, et coegerat

Amore sublimis Dei

Odisse nugas pristinas.

Refrixit ex illo die

Cultus deorum turpium:

Plebs in sacellis rarior;

Christi ad tribunal curritur.

928 Sic dimicans Laurentius,

Non ense praecinxit latus:

[Col. 0328A] Hostile sed ferrum retro

Torquens in auctorem tulit.

Tum daemon invictum Dei

Testem lacessit praelio,

Perfossus ipse concidit,

Et stratus aeternum jacet.

Mors illa sancti martyris

Mors vera templorum fuit:

Tunc Vesta Palladios lares

[Col. 0329A] 929 Impune sensit deseri.

Quidquid Quiritum sueverat

Orare simpuvium Numae,

930 Christi frequentans atria,

Hymnis resultat martyrem.

Ipsa et senatus lumina,

Quondam luperci, aut flamines,

Apostolorum et martyrum

[Col. 0330A] Exosculantur limina.

931 Videmus illustres domos

Sexu ex utroque nobiles

Offerre votis pignora

Clarissimorum liberum.

Vittatus olim pontifex

Ascitur in signum crucis,

Aedemque, Laurenti, tuam

[Col. 0331A] 932 Vestalis intrat Claudia.

[Col. 0332A] 933 O ter, quaterque, et septies

[Col. 0333A] Beatus Urbis incola:

Qui te ac tuorum cominus

Sedem celebrat ossuum.

934 Cui propter advolvi licet,

Qui fletibus spargit locum,

Qui pectus in terram premit,

Qui vota fundit murmure.

Nos Vasco Iberus dividit

Binis remotos Alpibus,

Trans Cottianorum juga,

935 Trans et Pyrenas ninguidos.

Vix fama nota est, abditis

Quam plena sanctis Roma sit,

[Col. 0334A] Quam dives urbanum solum

Sacris sepulcris floreat.

Sed qui caremus his bonis,

Nec sanguinis vestigia

Videre coram possumus,

Coelum intuemur eminus.

Sic, sancte Laurenti, tuam

Nos passionem quaerimus:

Est aula nam duplex tibi,

Hic corporis, mentis polo.

Illic inenarrabili

Allectus urbi municeps,

936 Aeternae in arce curiae

Gestas coronam civicam.

[Col. 0335A] Videor videre illustribus

Gemmis coruscantem virum,

Quem Roma coelestis sibi

Legit perennem consulem.

Quae sit potestas credita,

Et muneris quantum datum.

[Col. 0336A] Probant Quiritum gaudia,

937 Quibus rogatus annuis.

Quod quisque supplex postulat.

Fert impetratum prospere:

Poscunt, litantur, indicant,

938 Et tristis haud ullus redit.

[Col. 0337A] Ceu praesto semper adsies,

[Col. 0338A] Tuosque alumnos urbicos

[Col. 0339A] 939 Lactante complexus sinu

940 Paterno amore nutrias.

Hos inter, o Christi decus,

Audi et poetam rusticum,

Cordis fatentem crimina,

Et facta prodentem sua.

Indignus agnosco et scio

Quem Christus ipse exaudiat:

Sed per patronos martyres

[Col. 0340A] Potest medelam consequi.

Audi, benignus, supplicem

Christi reum Prudentium:

Et servientem corpori

Absolve vinclis saeculi.

III HYMNUS. IN HONOREM B. EULALIAE MARTYRIS.

941 Germine nobilis Eulalia,

[Col. 0341A] 942 Mortis et indole nobilior,

Emeritam sacra virgo suam,

Cujus ab ubere progenita est,

Ossibus ornat, amore colit.

Proximus occiduo locus est,

943 Qui tulit hoc decus egregium,

Urbe potens, populis locuples:

Sed mage sanguine martyrii,

Virgineoque potens titulo.

Curriculis tribus atque novem

[Col. 0342A] Tres hyemes quater attigerat,

Cum crepitante pyra trepidos

Terruit aspera carnifices,

Supplicium sibi dulce rata.

Jam dederat prius indicium,

Tendere se Patris ad solium,

Nec sua membra dicata toro:

944 Ipsa crepundia reppulerat,

Ludere nescia pusiola.

Spernere succina, flare rosas,

[Col. 0343A] Fulva monilia respuere:

Ore severa, modesta gradu,

Moribus et nimium teneris

Canitiem meditata senum.

Ast ubi se furiata lues

945 Excitat in famulos Domini,

Christicolasque cruenta jubet

Thura cremare, jecur pecudis

Mortiferis adolere deis,

Infremuit sacer Eulaliae

Spiritus, ingeniique ferox

Turbida frangere bella parat,

Et, rude pectus anhela deo,

Femina provocat arma virum.

Sed pia cura parentis agit,

[Col. 0343B] Virgo animosa domi ut lateat,

Abdita rure, et ab urbe procul:

Ne fera sanguinis in pretium

Mortis amore puella ruat.

Illa perosa quietis opem

[Col. 0344A] Degeneri tolerare mora,

Nocte fores sine teste movet,

946 Septaque claustra fugax aperit,

Inde per invia carpit iter.

Ingreditur pedibus laceris

Per loca senta situ, et vepribus,

Angelico comitata choro:

Et licet horrida nox sileat,

Lucis habet tamen illa ducem.

Sic habuit generosa patrum

Turba columniferum radium:

Scindere qui tenebrosa potens

Nocte viam face perspicua

Praestitit, intereunte chao.

Non aliter pia virgo, viam

[Col. 0344B] Nocte secuta, diem meruit,

Nec tenebris adoperta fuit,

Regna Canopica cum fugeret,

Et super astra pararet iter.

Illa gradu cita pervigili,

[Col. 0345A] Millia multa prius peragit,

Quam plaga pandat eoa polum

947 Mane superba tribunal adit,

Fascibus astat et in mediis.

Vociferans: Rogo, quis furor est

Perdere praecipites animas,

Et male prodiga corda sui

Sternere rasilibus scopulis,

Omnipatremque negare deum?

Quaeritis, o miseranda manus,

Christicolum genus? En ego sum

948 Daemonicis inimica sacris:

Idola protero sub pedibus:

[Col. 0346A] Pectore, et ore Deum fateor.

Isis, Apollo, Venus nihil est,

Maximianus et ipse nihil:

Illa nihil, quia facta manu:

Hic, manuum quia facta colit:

Frivola utraque, et utraque nihil.

Maximianus opum dominus,

Et tamen ipse cliens lapidum,

Prostituat, voveatque suis

Numinibus caput ipse suum:

Pectora cur generosa quatit?

949 Dux bonus, arbiter egregius

Sanguine pascitur innocuo:

[Col. 0347A] Corporibusque piis inhians,

Viscera sobria dilacerat,

Gaudet et excruciare fidem.

Ergo age, tortor, adure, seca,

Divide membra coacta luto.

Solvere rem fragilem facile est:

Non penetrabitur interior

Exagitante dolore animus.

Talibus excitus in furias

Praetor, ait: Rape praecipitem,

Lictor, et obrue suppliciis:

Sentiat, esse deos patrios,

Nec leve principis imperium.

Quam cuperem tamen ante necem,

950 Si potis est, revocare tuam,

Torva puellula, nequitiam!

[Col. 0348A] Respice, gaudia quanta metas,

Quae tibi fert genialis honor.

Te lacrymis labefacta domus

Prosequitur, generisque tui

Ingemit anxia nobilitas,

Flore quod occidis in tenero,

Proxima dotibus, et thalamo.

Non movet aurea pompa tori,

Non pietas veneranda senum,

Quos temeraria debilitas?

951 Ecce parata ministeria

Excruciabilis exitii.

Aut gladio feriere caput,

Aut laniabere membra feris,

Aut facibus data fumificis,

[Col. 0349A] Flebiliterque ululanda tuis

In cineres resoluta flues.

Haec, rogo, quis labor est fugere?

952 Si modicum salis eminulis

Thuris et exiguum digitis

Tangere, virgo, benigna velis,

Poena gravis procul abfuerit.

Martyr ad ista nihil: sed enim

Infremit, inque tyranni oculos

[Col. 0350A] Sputa jacit: simulacra dehinc

953 Dissipat, impositamque molam

Thuribulis pede prosubigit.

Nec mora, carnifices gemini

Juncea pectora dilacerant,

Et latus ungula virgineum

Pulsat utrinque, et ad ossa secat,

Eulalia numerante notas.

Scriberis ecce mihi, Domine,

[Col. 0351A] Quam juvat hos apices legere,

Qui tua, Christe, tropaea notant!

954 Nomen et ipsa sacrum loquitur

Purpura sanguinis eliciti.

Haec sine fletibus et gemitu

Laeta canebat, et intrepida.

Dirus abest dolor ex animo,

Membraque picta cruore novo

Fonte cutem recalente lavant.

Ultima carnificina dehinc,

Non laceratio vulnifica,

Crate tenus nec arata cutis:

Flamma sed undique lampadibus

In latera stomachumque furit.

Crinis odorus et in jugulos

[Col. 0351B] Fluxerat, involitans humeris,

955 Quo pudibunda pudicitia,

Virgineusque lateret honos,

[Col. 0352A] Tegmine verticis opposito.

Flamma crepans volat in faciem,

Perque comas vegetata, caput

Occupat, exsuperatque apicem:

Virgo, citum cupiens obitum,

Appetit et bibit ore rogum.

Emicat inde columba repens,

Martyris os nive candidior

Visa relinquere, et astra sequi:

Spiritus hic erat Eulaliae

Lacteolus, celer, innocuus.

Colla fluunt, abeunte anima,

Et rogus igneus emoritur:

956 Pax datur artubus exanimis,

Flatus in aethere plaudit ovans,

[Col. 0352B] Templaque celsa petit volucer.

Vidit et ipse satelles, avem

Feminae ab ore meare palam,

[Col. 0353A] Obstupefactus, et attonitus

Prosilit, et sua gesta fugit,

Lictor et ipse fugit pavidus.

Ecce nivem glacialis hyems

Ingerit, et tegit omne forum:

Membra tegit simul Eulaliae,

Axe jacentia sub gelido,

Pallioli vice linteoli.

[Col. 0354A] Cedat amor lacrymantum hominum,

Qui celebrare suprema solent,

Flebile cedat et officium:

Ipsa elementa, jubente Deo,

Exsequias tibi, virgo, ferunt.

Nunc locus Emerita est tumulo

957 Clara colonia Vettoniae:

958 Quam memorabilis amnis Ana

[Col. 0355A] Praeterit, et viridante rapax

Gurgite moenia pulchra lavit.

Hic, ubi marmore perspicuo

Atria luminat alma nitor

959 Et peregrinus, et indigena,

Relliquias cineresque sacros

Servat humus veneranda sinu.

Tecta corusca super rutilant

De laquearibus aureolis,

Saxaque caesa solum variant,

Floribus ut rosulenta putes

Prata rubescere multimodis.

Carpite purpureas violas,

[Col. 0356A] Sanguineosque crocos metite:

Non caret his genialis hyems,

Laxat et arva tepens glacies,

Floribus ut cumulet calathos.

Ista comantibus e foliis

Munera, virgo, puerque, date:

Ast ego serta choro in medio

960 Texta feram pede dactylico,

Vilia, marcida, festa tamen.

Sic venerarier ossa libet,

Ossibus altar et impositum

Illa Dei sita sub pedibus

[Col. 0357A] 961 Prospicit haec, populosque suos

Carmine propitiata fovet.

IV HYMNUS. IN HONOREM XVIII MARTYRUM CAESARAUGUSTANORUM.

Bis novem noster populus sub uno

[Col. 0358A] 962 Martyrum servat cineres sepulcro

Caesaraugustam vocitamus urbem,

Res cui tanta est.

Plena magnorum domus angelorum

Non timet mundi fragilis ruinam,

[Col. 0359A] 963 Tot sinu gestans simul offerenda

Munera Christo.

Cum Deus dextram quatiens coruscam

Nube subnixus veniet rubente,

Gentibus justam positurus aequo

Pondere libram:

Orbe de magno caput excitata

[Col. 0360A] Obviam Christo properanter ibit

Civitas quaeque pretiosa portans

964 Dona canistris.

Afra Carthago tua promet ossa,

Ore facundo Cypriane doctor;

Corduba Acisclum dabit, et Zoellum,

965 Tresque coronas.

[Col. 0361A] Tu tribus gemmis diadema pulchrum

Offeres Christo genitrix piorum.

Tarraco: intexit cui Fructuosus

966 Sutile vinclum.

Nomen hoc gemmae strophio illigatum est:

Emicant juxta lapides gemelli,

[Col. 0362A] Ardet et splendor parilis duorum

Igne corusco

Parva Felicis decus exhibebit

967 Artubus sanctis locuples Gerunda,

Nostra gestaluit Calagurris ambos,

Quos veneramur.

[Col. 0363A] Barcinon claro Cucufate freta

968 Surget, et Paulo speciosa Narbo,

Teque praepollens Arelas habebit,

Sancte Genesi.

Lusitanorum caput oppidorum

Urbs adoratae cineres puellae

Obviam Christo rapiens, ad aram

[Col. 0364A] Porriget ipsam.

Sanguinem Justi, cui Pastor haeret,

Ferculum duplex, geminumque donum

Ferre Complutum gremio juvabit

969 Membra duorum.

Ingeret Tingis sua Cassianum,

Festa Massylum monumenta regum:

[Col. 0365A] Qui cinis gentes domitas coegit

Ad juga Christi.

Singulis paucae, tribus, aut duobus,

Forsan et quinis aliquae placebunt

Testibus Christi, prius hostiarum

Pignore functae.

970 Tu decem sanctos revehes, et octo,

Caesaraugusta studiosa Christi,

Verticem flavis oleis revincta

Pacis honore.

Sola in occursum numerosiores

Martyrum turbas Domino parasti:

Sola praedives pietate multa

Luce frueris.

Vix parens orbis populosa Poesi,

[Col. 0365B] Ipsa vix Roma in solio Iccata,

Te, decus nostrum, superare in isto

[Col. 0366A] Munere digna est

Omnibus portis sacer immolatus

Sanguis exclusit genus invidorum

Daemonum, et nigras pepulit tenebras

971 Urbe piata.

Nullus umbrarum latet intus horror:

Pulsa nam pestis populum refugit.

Christus in totis habitat plateis:

Christus ubique est.

Martyrum credas patriam coronis

Debitam sacris, chorus unde surgens

Tendit in coelum niveus togatae

Nobilitatis

Inde, Vincenti, tua palma nata est,

[Col. 0366B] Clerus hic tantum peperit triumphum:

Hic sacerdotum domus infulata

[Col. 0367A] 972 Valeriorum.

Saevus antiquis quoties procellis

Turbo vexatum tremefecit orbem,

Tristior templum rabies in istud

Intulit iras.

Nec furor quisquam sine laude nostrum

Cessit, aut clari vacuus cruoris.

Martyrum semper numerus sub omni

Grandine crevit.

Nonne, Vincenti, peregre necandus

973 Martyr, his terris tenui notasti

[Col. 0368A] Sanguinis rore speciem futuri

Morte propinqua?

Hoc colunt cives, velut ipsa membra

Cespes includat suus, et paterno

Servet amplectens tumulo beati

Martyris ossa.

Noster est, quamvis procul hinc in urbe

Passus ignota dederit sepulcri

Gloriam victor prope littus altae

974 Forte Sagunti.

Noster, et nostra puer in palaestra

[Col. 0369A] Arte virtutis, fideique olivo

Unctus horrendum didicit domare

Viribus hostem.

Noverat templo celebres in isto

Octies partas, deciesque palmas

Laureis doctus patriis, eadem

Laude cucurrit.

975 Hic et, Encrate, recubant tuarum

Ossa virtutum: quibus efferati

Spiritum mundi violenta virgo

[Col. 0370A] Dedecorasti.

Martyrum nulli remanente vita

Contigit terris habitare nostris:

Sola tu morti propriae superstes

Vivis in orbe.

976 Vivis, ac poenae seriem retexis,

Carnis et caesae spolium retentans,

Tetra quam sulcos habeant amaros

Vulnera, narras.

Barbarus tortor latus omne carpsit,

[Col. 0371A] Sanguis impensus, lacerata membra;

Pectus abscisa patuit papilla

Corde sub ipso.

Jam minus mortis pretium peractum est:

Quae venenatos abolens dolores,

Concitam membris tribuit quietem

977 Fine soporo.

Cruda te longum tenuit cicatrix,

Et diu venis dolor haesit ardens,

Dum putrescentes tenuat medullas

Tabidus humor.

[Col. 0372A] Invidus quamvis obitum supremum

Persecutoris gladius negarit.

Plena te, martyr, tamen, ut peremptam,

Poena coronat.

Vidimus, partem jecoris revulsam

Ungulis longe jacuisse pressis,

Mors habet pallens aliquid tuorum,

978 Te quoque viva.

Hunc novum nostrae titulum fruendum

Caesaraugustae dedit ipse Christus,

Juge viventis domus ut dicata

[Col. 0373A] Martyris esset.

Ergo ter senis sacra candidatis,

979 Dives Optato, simul et Luperco,

Perge conscriptum tibimet senatum

Pangere psalmis.

Ede Successum, cane Martialem,

Mors et Urbani tibi concinatur,

Julium cantus resonet, simulque

Quintilianum.

Publium pangat chorus, et revolvat,

[Col. 0374A] 980 Quale Frontonis fuerit tropaeum,

Quid bonus Felix tulerit, quid acer

Caecilianus.

Quantus, Eventi, tua bella sanguis

Tinxerit; quantus tua, Primitive,

Tum tuos vivax recolat triumphos

Laus, Apodemi.

Quatuor posthinc superest virorum

Nomen extolli, renuente metro:

Quos Saturninos memorat vocatos

[Col. 0375A] 981 Prisca vetustas.

Carminis leges amor aureorum

Nominum parvi facit, et loquendi

Cura de sanctis vitiosa non est,

Nec rudis unquam.

Plenus est artis modus, adnotatas

Nominum formas recitare Christo:

Quas tenet coeli liber, explicandus

Tempore justo.

Octo tunc sanctos recolet decemque

Angelus coram Patre, Filioque,

Urbis unius regimen tenentes

Jure sepulcri.

Quin ad antiquum numerum trahentur

[Col. 0376A] 982 Viva post poenae specimen puella,

Morsque Vincenti, cui sanguis hinc est,

Fons et honoris.

Additis Caio (nec enim silendi),

Teque, Crementi: quibus incruentum

Ferre provenit decus ex secundo

Laudis agone.

Ambo confessi Dominum, steterunt

Acriter contra fremitum latronum:

Ambo gustarunt leviter saporem

Martyriorum.

983 Haec sub altari sita sempiterno,

Lapsibus nostris veniam precatur

Turba, quam servat procerum creatrix

[Col. 0377A] Purpureorum.

Nos pio fletu, date, perluamus

Marmorum sulcos, quibus est operta

Spes, ut absolvam retinaculorum

Vincla meorum.

Sterne te totam generosa sanctis

Civitas mecum tumulis: deinde

Mox resurgentes animas, et artus

Tota sequeris.

V HYMNUS. PASSIO S. VINCENTII MARTYRIS.

[Col. 0378A]

984 Beate martyr, prospera

985 Diem triumphalem tuum,

Quo sanguinis merces tibi

Corona, Vincenti, datur.

Hic te ex tenebris saeculi,

Tortore victo, et judice,

Evexit ad coelum dies,

Christoque ovantem reddidit.

Nunc angelorum particeps,

Collucis insigni stola:

[Col. 0379A] Quam testis indomabilis

Rivis cruoris laveras.

Cum te satelles idoli,

Praecinctus atris legibus,

986 Litare divis gentium

Ferro et catenis cogeret.

Ac verba primum mollia

Suadendo blande effuderat:

Captator ut vitulum lupus

Rapturus, alludit prius.

Rex, inquit, orbis maximus,

Qui sceptra gestat Romula,

Servire sanxit omnia

Priscis deorum cultibus.

Vos, Nazareni, assistite,

[Col. 0380A] Rudemque ritum spernite,

Haec saxa, quae princeps colit,

Placate fumo, et victima.

Exclamat hic Vincentius,

987 Levita de tribu sacra,

Minister altaris Dei,

Septem e columnis lacteis.

Tibi ista praesint numina;

Tu saxa, tu lignum colas:

Tu mortuorum mortuus

Fias deorum pontifex.

Nos lucis auctorem Patrem,

Ejusque Christum Filium,

Qui solus, ac verus Deus,

Datiane, confitebimur.

[Col. 0381A] 988 Hic ille jam commotior:

Audesne, non felix, ait,

Jus hoc deorum, et principum

Violare verbis asperis?

Jus et sacratum, et publicum,

Cui cedit humanum genus?

Nec te juventae fervidae

Instans periclum permovet?

Hoc namque decretum cape:

Aut ara thure, et cespite

989 Precanda jam nunc est tibi,

Aut mors luenda est sanguine.

Respondit ille altrinsecus:

Age ergo, quidquid virium,

Quidquid potestatis tibi est,

[Col. 0381B] Palam reluctor, exere.

Vox nostra quae sit accipe:

Est Christus, et Pater Deus:

[Col. 0382A] Servi hujus ac testes sumus:

Extorque, si potes, fidem.

Tormenta, carcer, ungulae,

Stridensque flammis lamina,

Atque ipsa poenarum ultima,

Mors Christianis ludus est.

O vestra inanis vanitas,

Scitumque brutum Caesaris!

Condigna vestris sensibus

Coli jubetis numina:

Excisa fabrili manu,

990 Cavis recocta et follibus:

Quae voce, quae gressu carent,

Immota, caeca, elinguia.

His sumptuosa splendido

[Col. 0382B] Delubra crescunt marmore

His colla mugientium

Percussa taurorum cadunt.

[Col. 0383A] Adsunt et illic spiritus:

Sunt sed magistri criminum,

Vestrae et salutis aucupes,

Vagi, impotentes, sordidi:

991 Qui vos latenter incitos

In omne compellunt nefas,

Vastare justos caedibus,

Plebem piorum carpere.

Norunt et ipsi, ac sentiunt,

Pollere Christum, et vivere,

Ejusque jam jamque affore

Regnum tremendum perfidis.

Clamant fatentes denique,

Pulsi e latebris corporum

Virtute Christi et nomine,

[Col. 0383B] Divique, et iidem daemones.

His intonantem martyrem

[Col. 0384A] Judex profanus non tulit,

Conclamat: Os obtrudite,

Ne plura jactet improbus.

Vocem loquentis claudite.

Raptimque lictores date,

992 Illos reorum carnibus

Pastos, manuque exercitos.

Jam faxo, jus praetorium

Conviciator sentiat,

Impune ne nostris sibi

Diis destruendis luserit.

Tibi ergo soli, contumax,

Tarpeia calcentur sacra?

Tu porro solus obteras

[Col. 0384B] Romam, senatum, Caesarem?

Vinctum retortis brachiis,

[Col. 0385A] Sursum ac deorsum extendite,

993 Compago donec ossuum

Divulsa membratim crepet.

Posthinc hiulcis ictibus

Nudate costarum abdita,

Ut per lacunas vulnerum

Jecur retectum palpitet.

Ridebat haec miles Dei,

Manus cruentas increpans,

Quod fixa non profundius

Intraret artus ungula.

Ac jam omne robur fortium

Eviscerando cesserat,

Nisusque anhelus solverat

Fessos lacertorum toros

[Col. 0385B] Ast ille tanto laetior

[Col. 0386A] 994 Omni vacantem nubilo

Frontem serenam luminat,

Te, Christe, praesentem videns.

Quis vultus iste? proh pudor!

Datianus aiebat furens:

Gaudet, renidet, provocat

Tortore tortus acrior.

Nil illa vis exercita

Tot noxiorum mortibus

Agone in isto proficit,

Ars et dolorum vincitur.

Sed vos, alumni carceris,

995 Par semper invictum mihi,

Cohibete paulum dexteras,

Respiret ut lassus vigor.

[Col. 0386B] Praesicca rursus ulcera,

[Col. 0387A] Dum se cicatrix colligit

Refrigerati sanguinis,

Manus resulcans diruet.

His contra Levites refert;

Si jam tuorum perspicis

Languere virtutem canum:

Age ipse, major carnifex.

Ostende, quo pacto queant

Imos recessus scindere,

996 Manus et ipse intersere,

Rivosque ferventes bibe.

Erras, cruente, si meam

Te rere poenam sumere

Cum membra morti obnoxia

Dilancinata interficis.

Est alter, est intrinsecus,

[Col. 0388A] Violare quem nullus potest,

Liber, quietus, integer,

Exsors dolorum tristium.

Hoc, quod laboras perdere

Tantis furoris viribus,

Vas est solutum, ac fictile,

Quocunque frangendum modo

Quin imo nunc enitere

Illum secare, ac plectere:

997 Qui perstat intus, qui tuam

Calcat, tyranne, insaniam.

Hunc hunc lacesse, hunc discute

Invictum, et insuperabilem,

Nullis procellis subditum,

Solique subjectum Deo.

Haec fatur, et stridentibus

[Col. 0389A] Laniatur uncis denuo:

Cui praetor ore subdol

Anguina verba exsibilat.

998 Si tanta callum pectoris

Praedurat obstinatio,

Pulvinar ut nostrum manu

Abomineris tangere:

Saltem latentes paginas,

Librosque opertos detege,

Quo secta pravum seminans

Justis cremetur ignibus.

His martyr auditis, ait,

Quem tu, maligne, mysticis

Minitaris ignem litteris,

Flagrabis ipse hoc justius.

[Col. 0389B] Romphaea nam coelestium

Vindex erit voluminum,

[Col. 0390A] Tanti veneni interpretem

Linguam perurens fulmine.

Vides favillas indices

Gomorrheorum criminum.

Sodomita nec latet cinis,

999 Testis perennis funeris.

Exemplar hoc, serpens, tuum est:

Fuligo quem mox sulfuris,

Bitumen et mixtum pice

Imo implicabunt tartaro.

His persecutor saucius

Pallet, rubescit, aestuat,

Insana torquens lumina,

Spumasque frendens egerit.

Tum deinde cunctatus diu,

[Col. 0390B] Decernit, extrema omnium

Igni, grabato, et laminis

[Col. 0391A] 1000 Exerceatur quaestio.

Haec ille sese ad munera

Gradu citato proripit,

Ipsosque pernix gaudio

Poenae ministros praevenit.

Ventum ad palaestram gloriae:

Spes certat, et crudelitas

Luctamen anceps conserunt

Hinc martyr, illinc carnifex.

Serrata lectum regula

Dente in frequenti exasperat:

Cui multa carbonum strues

Vivum vaporat halitum.

Hunc sponte conscendit rogum

1001 Vir sanctus ore interrito:

[Col. 0391B] Ceu jam coronae conscius

Celsum tribunal scanderet.

[Col. 0392A] Subter crepante aspergine

Scintillat excussus salis,

Punctisque fervens stridulis

Sparsim per artus figitur

Arvina posthinc igneum

Impressa cauterem lavit.

Vis unde roris fumidi

In membra sensim liquitur.

Haec inter immotus manet

1002 Tanquam dolorum nescius,

Tenditque in altum lumina:

Nam vincla palmas presserant.

Sublatus inde fortior,

Lugubre in antrum truditur:

Ne liber usus luminis

[Col. 0392B] Animaret altum spiritum,

Est intus imo ergastulo,

[Col. 0393A] Locus tenebris nigrior.

Quem saxa mersi fornicis

Angusta clausum strangulant.

Aeterna nox illic latet,

Expers diurni sideris:

Hic carcer horrendus suos

Habere fertur inferos.

In hoc barathrum conjicit

Truculentus hostis martyrem,

1003 Lignoque plantas inserit,

Divaricatis cruribus.

Quin addit et poenam novam

Crucis peritus artifex,

Nulli tyranno cognitam,

Nec fando compertam retro.

[Col. 0394A] Fragmenta testarum jubet

Hirta impolitis angulis.

1004 Acuminata, informia

Tergo jacentis sternerent.

Totum cubile spiculis

Armant dolores anxii:

Insomne qui subter latus

Mucrone pulsent obvio.

Haec ille versutus, vafra

Meditatus arte, struxerat:

Sed Belzebulis callida

Commenta Christus destruit,

Nam carceralis caecitas

Splendore lucis fulgurat,

Duplexque morsus stipitis

[Col. 0395A] 1005 Ruptis cavernis dissilit.

Agnoscit hic Vincentius

Adesse, quod speraverat,

Tanti laboris praemium,

Christum datorem luminis.

Cernit deinde, fragmina

Jam testularum mollibus

Vestire semet floribus,

Redolente nectar carcere.

Quin et frequentes angeli

Stant ac loquuntur cominus:

Quorum unus ore augustior

Compellat his dictis virum:

Exsurge, martyr inclyte,

Exsurge securus tui,

Exsurge, et almis coetibus

[Col. 0395B] Noster sodalis addere.

Decursa jam satis tibi

Poenae minacis munia,

Pulchroque mortis exitu

Omnis peracta est passio.

1006 O miles invictissime,

Fortissimorum fortior,

Jam te ipsa saeva, et aspera

Tormenta victorem tremunt.

Spectator haec Christus Deus

[Col. 0396A] Compensat aevo intermino,

Propriaeque collegam crucis

Larga coronat dextera.

Pone hoc caducum vasculum,

Compage textum terrea,

Quod dissipatum solvitur,

Et liber in coelum veni.

Haec ille, sed clausas fores

Interna rumpunt lumina,

Tenuisque per rimas nitor

Lucis latentis proditur.

Hoc cum stuperet territus

Obsessor atri liminis,

1007 Quem cura pernox manserat

Servare feralem domum:

[Col. 0396B] Psallentis audit insuper

Praedulce carmen martyris,

Cui vocis instar aemulae

Conclave reddit concavum.

Pavens deinde introspicit,

Admota quantum postibus

Acies per arctas cardinum

Intrare juncturas potest.

Vernare multis floribus

Stramenta testarum videt,

[Col. 0397A] Ipsumque vulsis nexibus

Obambulantem pangere.

Implentur aures turbidi

Praetoris hoc miraculo:

Flet victus, et volvit gemens

Iram, dolorem, dedecus.

Exemptus, inquit, carceri,

Paulum benignis fotibus

1008 Recreetur, ut pastum novum

Poenis refectus praebeat.

Coire toto ex oppido

Turbam fidelem cerneres,

Mollire praefultum torum,

Siccare cruda vulnera.

Ille ungularum duplices

[Col. 0397B] Sulcos pererrat osculis:

Hic purpurantem corporis

Gaudet cruorem lambere.

[Col. 0398A] Plerique vestem linteam

1009 Stillante tingunt sanguine,

Tutamen ut sacrum suis

Domi reservent posteris.

Tunc ipse manceps carceris,

Et vinculorum janitor,

Ut fert vetustas conscia,

Repente Christum credidit.

Hic obseratis vectibus

Densae specum caliginis

Splendore lucis advenae

Micuisse clausum viderat.

At vero postquam lectuli

Martyr quietem contigit:

Aeger morarum taedio,

[Col. 0398B] Et mortis incensus siti:

Si mors habenda ejusmodi est,

1010 Quae corporali ergastulo

[Col. 0399A] Mentem resolvit liberam,

Et reddit auctori Deo:

Mentem piatam sanguine,

Mortis lavacris erutam,

Quae semet, ac vitam suam

Christo immolandam praebuit:

Ergo, ut recline mollibus

Rejecit aulaeis caput,

Victor relictis artubus

Coelum capessit spiritus:

Cui recta celso tramite

Reseratur ad Patrem via,

Quam fratre caesus impio

Abel beatus scanderat.

Stipant euntem candidi

[Col. 0399B] 1011 Hinc inde sanctorum chori,

Parique missus carcere

[Col. 0400A] Baptista Joannes vocat.

At Christiani nominis

Hostem coquebant irrita

Fellis venena, et lividum

Cor efferata exusserant.

Saevire inermem crederes

Fractis draconem dentibus.

Evasit exsultans, ait,

Rebellis, et palmam tulit?

Sed restat illud ultimum,

Inferre poenam mortuo:

Feris cadaver tradere,

Canibusve carpendum dare.

Jam nunc et ossa exstinxero,

Ne sit sepulcrum funeris,

[Col. 0400B] Quod plebis gregalis excolat,

1012 Titulumque figat martyris.

[Col. 0401A] 1013 Sic frendit, et corpus sacrum

Profanus, ah! dirum nefas

Nudum, negato tegmine,

Exponit inter carices.

Sed nulla dirarum fames

Aut bestiarum, aut alitum

Audet tropaeum gloriae

Foedare tactu squalido.

Quin si qua clangens improbe

Circumvolaret eminus,

Trucis volucris impetu

Depulsa vertebat fugam.

Nam corvus, Eliae datus

Olim, ciborum portitor,

Hoc munus implet sedulo,

[Col. 0401B] 1014 Et irremotus excubat.

Hic ex frutetis proximis

Infestus alarum sono,

Oculosque pennis verberans,

Exegit immanem lupum.

Quis perfidorum credere

[Col. 0402A] Ausit, rapacem belluam

Tauris paratam congredi,

Cessisse plumis mollibus?

Ibat malignum murmurans,

Levi volatu exterritus:

Praedamque visam fugerat

Custodis imbellis minis.

Quis audienti talia,

Datiane, tunc sensus tibi?

Quantis gementem spiculis

Figebat occultus dolor?

Cum te perempti corporis

Virtute victum cerneres,

Ipsis et impar ossibus,

Vacuisque jam membris minor?

Sed quis, tyranne pertinax,

[Col. 0402B] Hunc impotentem spiritum

1015 Determinabit exitus?

Nullusne te franget modus?

Nullus: nec unquam desinam.

Nam, si ferina immanitas

[Col. 0403A] Mansuescit, et elementia

Corvos voraces mitigat,

Mergam cadaver fluctibus:

Insana nunquam naufragis

Ignoscit unda, et spumeum

Nescit profundum parcere.

Aut semper illic mobilis

Incerta per ludibria

Vagis feretur flatibus,

Squamosa pascens agmina:

Aut sub fragosis rupibus

Scabri petrarum murices

1016 Inter recessus scrupeos

Discissa rumpent viscera.

Ecquis virorum strenue

[Col. 0403B] Cymbam peritus pellere

Remo, rudente, et carbaso,

Secare qui pontum queas?

Rapias palustri é cespite

Corpus, quod intactum jacet,

[Col. 0404A] Levique vectum lembulo

Amplum per aequor auferas.

Sed complicatum sparteus

Claudat cadaver culleus.

Quem fune connexus lapis

Praeceps in altum deprimat.

At tu per undas emices

Rorante praepes palmula,

1017 Donec relictum longior

Abscondat aspectus solum.

Haec jussa quidam militum

(Eumorphio nomen fuit),

Violentus, audax, barbarus,

Furore fervens arripit.

Funale textum conserit,

[Col. 0404B] Suto quod implet corpore.

Emensus et multum freti

Inter procellas excutit.

O praepotens virtus Dei,

Virtus creatrix omnium:

[Col. 0405A] Quae turgidum quondam mare

Gradiente Christo straverat,

Ut terga calcans aequoris

Siccis mearet passibus,

Plantas nec undis tingeret

Vasti viator gurgitis.

Haec ipsa virtus jusserat,

Rubrum salum dehiscere,

Patente dum fundo aridum

1018 Secura plebs iter legit.

Nec non et ipsa nunc jubet,

Servire sancto corpori

Pontum quietis lapsibus

Ad curva pronum littora.

Saxum molaris ponderis,

[Col. 0405B] Ut spuma candens, innatat,

Tantique custos pignoris

Fiscella fertur fluctibus.

Cernunt stupentes navitae,

Vectam remenso marmore.

[Col. 0406A] Labi retrorsum leniter

Aestu secundo, et flamine.

Certant et ipsi concito

Pontum phaselo scindere:

Longe sed artus praevolant

1019 Telluris ad mollem sinum.

Prius relatos denique

Humus quieta suscipit,

Quam pulsa summis nisibus

Carina portum tangeret.

Felix amoeni littoris

Secessus ille, qui sacra

Fovens arenis viscera

Vicem sepulcri praebuit:

Dum cura sanctorum pia

[Col. 0406B] Deflens adornat aggerem,

Tumuloque corpus creditum

Vitae reservat posterae.

Sed mox subactis hostibus,

[Col. 0407A] 1020 Jam pace justis reddita,

Altar quietem debitam

Praestat beatis ossibus.

Subjecta nam sacrario,

Imamque ad aram condita,

Coelestis auram muneris

1021 Perfusa subtus hauriunt.

Sic corpus: ast ipsum Dei

Sedes receptum continet.

Cum Machabaeis fratribus,

Sectoque Isaiae proximum.

[Col. 0408A] Simplex sed illis contigit

Corona poenarum: quibus

Finem malorum praestitit

Mortis supremus exitus.

Quid tale sector ausus est?

Truncata nunquid corporis

1022 Segmenta post serram feris

Objecit, aut undis dedit?

Num Machabaei martyris

Linguam tyrannus erutam,

Raptamve pellem verticis

[Col. 0409A] Avibus cruentis obtulit?

Tu solus, o bis inclyte,

Solus brabii duplicis

Palmam tulisti: tu duas

Simul parasti laureas.

In morte victor aspera,

Tum deinde post mortem pari

Victor triumpho proteris

Solo latronem corpore.

Adesto nunc, et percipe

1023 Voces precantum supplices,

Nostri reatus efficax

Orator ad thronum Patris.

Per te, per illum carcerem,

Honoris augmentum tui,

[Col. 0409B] Per vincla, flammas, ungulas,

Per carceralem stipitem,

Per fragmen illud testeum,

Quo parta crevit gloria,

[Col. 0410A] Per quem trementes posteri

Exosculamur, lectulum:

Miserere nostrarum precum,

Placatus ut Christus suis

Inclinet aurem prosperam,

Noxas nec omnes imputet.

Si rite solemnem diem

1024 Veneramur ore et pectore

Si sub tuorum gaudio

Vestigiorum sternimur:

Paulisper huc illabere,

Christi favorem deferens,

Sensus gravati ut sentiant

Levamen indulgentiae

Sic nulla jam restet mora,

[Col. 0410B] Quin excitatam nobilis

Carnem resumat spiritu,

Virtute perfunctam pari.

Ut, quae laborum particeps

[Col. 0411A] Commune discrimen tulit,

Sit et cohaeres gloriae

Cunctis in aevum saeculis.

VI HYMNUS. BEATISSIMORUM MARTYRUM FRUCTUOSI EPISCOPI ECCLESIAE TARRACONENSIS, ET AUGURII, EULOGII QUE DIACONORUM.

1025 Felix Tarraco, Fructuose, vestris

1026 Attollit caput ignibus coruscum

Levitis geminis procul relucens.

Hispanos Deus aspicit benignus,

Arcem quandoquidem potens Iberam

Trino martyre Trinitas coronat.

[Col. 0412A] Ardens Augurius capessit aethram:

Nec non Eulogius simul supernum

Christi lucidus ad sedile tendit.

Dux et praevius, et magister illis

Ad tantum decus ex episcopali

Clarus nomine Fructuosus ibat.

Accitus quia praesidis repente

Jussu venerat ad forum sacerdos

Levitis comitantibus duobus.

Inde ad carceream viros catenam

Pastus sanguine carnifex trahebat:

1027 Gaudet currere Fructuosus ultro.

Ac ne quis socios timor feriret,

[Col. 0413A] Praeceptor venemens eundo firmat,

Incenditque fidem calore Christi.

Mecum state, viri, vocat cruentus

Ad poenam coluber Dei ministros:

Ne mors terreat, est parata palma.

Carcer Christicolis gradus coronae est,

Carcer provehit ad superna coeli,

Carcer conciliat Deum beatis.

His dictis, adeunt specum reorum.

Exercent ibi mysticum lavacrum.

Et purgamen aquae stupent tenebrae.

1028 Sex hic continuis latent diebus,

Tandem stant trucis ad tribunal hostis,

Fratres tergeminos tremunt catastae.

Judex Aemilianus imminebat,

Atrox, turbidus, insolens, profanus,

[Col. 0414A] Aras daemonicas coli jubebat.

Tu, qui doctor, ait, seris novellum

Commenti genus, ut leves puellae

Lucos destituant, Jovem relinquant,

Damnes, si sapias, anile dogma.

Jussum est Caesaris ore Gallieni,

Quod princeps colit, ut colamus omnes.

1029 Haec fanti placidus refert sacerdos:

Aeternum colo principem, dierum

Factorem, dominumque Gallieni:

Et Christum Patre prosatum perenni,

Cujus sum famulus, gregisque pastor.

Subridens ait ille: Jam fuisti.

Nec differt furor, aut refrenat iram,

Saevis destinat ignibus cremandos:

Exsultant, prohibentque flere vulgum.

[Col. 0415A] Quosdam de populo videt sacerdos

Libandum sibi poculum offerentes:

Jejunamus, ait; recuso potum.

1030 Nondum nona diem resignat hora:

Nunquam conviolabo jus dicatum,

Nec mors ipsa meum sacrum resolvet:

Sic Christus sitiens crucis sub hora

Oblatum sibi poculum recusans,

Nec libare volens, sitim peregit.

[Col. 0416A] Intrant interea locum rotunda

1031 Conclusum cavea: madens ferarum

Multo sanguine quem furor frequentat:

Cum spectacula perstrepunt cruenta,

Ac vilis gladiator ense duro

Percussus cadit, et fremit voluptas.

Hic flammante pyra niger minister

Ardens supplicium parare jussus,

Construxit facibus rogum supremis.

[Col. 0417A] Qui dum corpora concremanda solvit,

1032 Ferventes animas amore lucis

Fracto carceris expediret antro.

Certant officiis pii sodates:

Plantis calceamenta dissolutis,

Pronus detrahere studebat unus:

Sed sanctus vetat ora Fructuosus

Inclinata premi. Facessite, inquit,

Ne nostram gravet obsequela mortem.

Atquin ipse meos pedes resolvam,

Ne vestigia praepedita vinclis

Tardis gressibus irruant in ignem.

Cur lamenta rigant genas madentes?

Cur vestri memor ut fiam, rogatis?

1033 Cunctis pro populis rogabo Christum.

[Col. 0417B] Vix haec ediderat, relaxat ipse

[Col. 0418A] Indumenta pedum: velut Moyses

Quondam fecerat ad rubum propinquans.

Non calcare sacram cremationem,

Aut astare Deo prius licebat,

Quam vestigia pura figerentur.

Stabat calce mera, resultat ecce

Coelo spiritus, et serit loquelam,

Quae cunctos tremefecit audientes.

Non est, credite, poena, quam videtis,

Quae puncto tenui citata transit:

Nec vitam rapit illa, sed reformat.

Felices animae: quibus per ignem

Celsa scandere contigit Tonantis,

1034 Quas olim fugiet perennis ignis!

Haec inter rapidis focos crepantes

[Col. 0418B] Intrant passibus, et minantur ipsis

[Col. 0419A] Flammarum trepidantibus caminis.

Nexus denique, qui manus retrorsus

In tergum revocaverant revinctas,

Intacta cute decidunt adusti.

Non ausa est cohibere poena palmas,

In morem crucis ad Patrem levandas:

1035 Solvit brachia, quae Deum precentur.

Priscorum specimen trium putares:

Quos olim Babylonicum per ignem

Cantantes stupuit tremens tyrannus.

Illis sed pia flamma tum pepercit,

Nondum tempore passionis apto,

Nec mortis decus inchoante Christo.

Hos cum defugeret vaporus ardor,

[Col. 0420A] Orant, ut celer ignis advolaret,

Et finem daret anxiis periclis.

Exorata suos obire tandem

Majestas famulos jubet, caducis

Missos corporibus, sibique reddi.

Vidit praesidis ex domo satelles

1036 Coelum martyribus patere apertum,

Insignesque viros per astra ferri.

Quin et filiolae monens herili

Ostendit sceleris notam paterni:

Coelo vivere, quos forum peremit.

Hinc tum virginitas palam videre

Per sudum meruit, parente caeco,

[Col. 0421A] Ut crimen domini domus timeret.

Tum de corporibus sacris favillae

Et perfusa mero leguntur ossa,

1037 Quae raptim sibi quisque vindicabat.

Fratrum tantus amor domum referre

Sanctorum cinerum dicata dona,

Aut gestare sinu fidele pignus.

[Col. 0422A] Sed ne relliquias resuscitandas,

Et mox cum Domino simul futuras,

Discretis loca dividant sepulcris,

Cernuntur niveis stolis amicti,

1038 Mandant restitui, cavoque claudi

Mixtim marmore pulverem sacrandum.

O triplex honor, o triforme culmen,

Quo nostrae caput excitatur urbis,

[Col. 0423A] Cunctis urbibus eminens Iberis!

Exsultare tribus libet patronis:

1039 Quorum praesidio fovemur omnes

Terrarum populi Pyrenearum.

Circumstet chorus ex utroque sexu,

Heros, virgo, puer, senex, anicla:

Vestrum psallite rite Fructuosum.

Laudans Augurium resultet hymnus,

Mixtis Eulogium modis coaequans,

Reddamus paribus pares camoenas.

Hinc aurata sonent in arce tecta:

Blandum littoris exstet inde murmur,

[Col. 0424A] Et carmen freta feriata pangant.

Olim tempus erit, ruente mundo,

Cum te, Tarraco, Fructuosus acri

Solvet supplicio tegens ab igni.

Fors dignabitur et meis medelam

1040 Tormentis dare, prosperante Christo,

Dulces hendecasyllabos revolvens.

VII HYMNUS. IN HONOREM QUIRINI BEATISSIMI MARTYRIS EPISCOPI ECCLESIAE SISCIANAE.

Insignem meriti virum

[Col. 0425A] 1041 Quirinum placitum Deo,

Urbis moenia Sisciae

Concessum sibi martyrem

1042 Complexu patrio fovent.

Hic sub Galerio duce,

Qui tunc Illyricos sinus

Urgebat ditionibus,

Fertur catholicam fidem

Illustrasse per exitum,

Non illum gladii rigor,

Non incendia, non ferae

Crudeli interitu necant:

[Col. 0426A] Sed lymphis fluvialibus

Gurges dum rapit, abluit.

Nil refert vitreo aequore,

An de flumine sanguinis

Tingat passio martyrem.

Aeque gloria provenit

1043 Fluctu quolibet uvida.

Summo pontis ab ardui

Sanctae plebis episcopus

In praeceps fluvio datur,

Suspensum laqueo gerens

Ingentis lapidem molae.

[Col. 0427A] Dejectum placidissimo

Amnis vortice suscipit,

Nec mergi patitur sibi,

Miris vasta natatibus

Saxi pondera sustinens.

Spectant eminus e solo

Doctorem pavidi greges:

Nam Christi populus frequens

1044 Riparum sinuamina

Stipato agmine sepserat.

Sed Quirinus, ut eminens

Os circumtulit, heu! suos

Exemplo trepidos videt,

Nil ipse proprii memor

Inter stagna periculi.

[Col. 0427B] Confirmat pia pectora,

Verbis mitificis rogans,

Ne quem talia terreant,

Neu constans titubet fides,

Aut poenam putet emori.

Dicentem fluitantibus

Amnis terga vehunt vadis:

[Col. 0428A] Nec substrata profunditas

Saxoque, et laqueo; et viro

Audet sponte debiscere.

1045 Sensit martyr episcopus,

Jam partam sibi praeripi

Palmam mortis, et exitus,

Ascensumque negarier

Aeterni ad solium Patris.

Jesu cunctipotens, ait,

Haudquaquam tibi gloria

Haec est insolita, aut nova,

Calcare fremitum maris,

Prona et flumina sistere.

Scimus discipulum Petrum

Cum vestigia tingeret

[Col. 0428B] Mortali trepidus pede,

Dextrae subsidio tuae

Subjecisse salum solo.

Jordanem quoque novimus,

Tortis vorticibus vagum,

1046 Dum fertur rapido impetu,

Ad fontem refluis retro

[Col. 0429A] Confugisse meatibus.

Haec miracula sunt tuae

Virtutis, Domine, ut modo

Suspendor, leve praenatans,

Summo gurgite fluminis,

Cum collo scopulum traham.

Jam plenus titulus tui est,

Et vis prodita nominis,

Quam gentilis habet stupor.

Absolvas, precor, optime,

Hujus nunc animae moras.

Quid possis probat amnicus

1047 Qui vectat silicem liquor.

Hoc jam, quod superest, cedo,

[Col. 0430A] Quo nil est pretiosius,

Pro te, Christe Deus, mori.

Orantem simul halitus,

Et vox deserit, et calor;

Scandit spiritus ardua;

Fit pondus grave saxeum:

Corpus suscipiunt aquae.

VIII HYMNUS DE LOCO IN QUO MARTYRES PASSI SUNT, NUNC BAPTISTERIUM EST.

Electus Christo locus est ubi corda probata

1048 Provehat ad coelum sanguine, purget aqua.

[Col. 0431A] Hic duo purpureum, Domini pro nomine caesi,

Martyrium pulchra morte tulere viri.

1049 Hic etiam liquido fluit indulgentia fonte,

Ac veteres maculas diluit amne novo.

Qui cupit aeternum coeli conscendere regnum,

Huc veniat sitiens: ecce parata via est.

Ante coronati scandebant ardua testes

Atria, nunc lotae celsa petunt animae.

Spiritus aetherio solitus descendere lapsu,

Ut dederat palmam, sic tribuit veniam.

Haurit terra sacros aut fonte, aut sanguine rores,

[Col. 0432A] Exundatque suo jugiter uda Deo.

Ipse loci est dominus, laterum cui vulnere utroque

1050 Hinc cruor effusus fluxit, et inde latex.

Ibitis hinc, ut quisque potest, per vulnera Christi,

Exectus gladiis alter, et alter aquis.

IX HYMNUS. PASSIO S. CASSIANI FOROCORNELIENSIS.

Sylla forum statuit Cornelius: hoc Itali urbem

[Col. 0433A] 1051 Vocant ab ipso conditoris nomine.

Hic mihi, cum peterem te, terum maxima Roma,

Spes est oborta, prosperum Christum fore.

Stratus humi, tumulo advolvebar, quem sacer ornat

Martyr dicato Cassianus corpore.

Dum lacrymans mecum reputo mea vulnera, et omnes

1052 Vitae labores, ac dolorum acumina,

Erexi ad coelum faciem; stetit obvia contra

[Col. 0434A] Fucis colorum picta imago martyris,

Plagas mille gerens, totos lacerata per artus,

Ruptam minutis praeferens punctis cutem.

Innumeri circum pueri, miserabile visu,

Confossa parvis membra figebant stylis:

Unde pugillares soliti percurrere ceras,

Scholare murmur adnotantes scripserant.

Aedituus consultus ait: Quod prospicis, hospes,

1053 Non est inanis aut anilis fabula.

[Col. 0435A] Historiam pictura refert; quae tradita libris,

Veram vetusti temporis monstrat fidem.

Praefuerat studiis puerilibus, et grege multo

Septus magister litterarum sederat.

Verba notis brevibus comprendere cuncta peritus,

1054 Raptimque punctis dicta praepetibus sequi.

[Col. 0436A] Aspera nonnunquam praecepta, et tristia visa

Impube vulgus moverant ira et metu.

Doctor amarus enim discenti semper ephebo,

Nec dulcis ulli disciplina infantiae est.

Ecce, fidem quatiens tempestas saeva, premebat

Plebem dicatam Christianae gloriae.

Extrahitur coetu e medio moderator alumni

[Col. 0437A] 1055 Gregis, quod aris supplicare spreverat.

Poenarum artifici quaerenti, quod genus artis

Vir nosset, alto tam rebellis spiritu;

Respondent: Agmen tenerum, ac puerile gubernat,

Fictis notare verba signis imbuens.

Ducite, conclamat, captivum: ducite, et ultro

Donetur ipsis verberator parvulis.

Ut libet, illudant, lacerent impune, manusque

Tingant magistri feriatas sanguine.

Ludum discipulis, volupe est, ut praebeat ipse

[Col. 0438A] Doctor severus, quos nimis coercuit.

Vincitur post terga manus, spoliatus amictu,

Adest acutis agmen armatum stylis.

1056 Quantum quisque odii tacita conceperat ira,

Effundit ardens felle tandem libero.

Conjiciunt alii fragiles inque ora tabellas

Frangunt: relisa fronte lignum dissilit.

Buxa crepant cerata, genis impacta cruentis,

Rubetque ab ictu curva, et humens pagina.

1057 Inde alii stimulos, et acumina ferrea vibrant,

[Col. 0439A] Qua parte aratis cera sulcis scribitur:

Et qua secti apices abolentur, et aequaris hirti

Rursus nitescens innovatur area.

Hinc foditur Christi confessor, et inde secatur:

1058 Pars viscus intrat molle, pars scindit cutem.

Omnia membra manus pariter fixere ducentae,

Totidemque guttae vulnerum stillant simul.

Major tortor erat, qui summa pupugerat, infans,

Quam qui profunda perforarat viscera.

Ille levis, quoniam percussor morte negata

Saevire solis scit dolorum spiculis.

Hic quanto interius vitalia condita pulsat,

Plus dat medelae, dum necem prope applicat.

Este, precor, fortes, et vincite viribus annos:

[Col. 0440A] Quod defit aevo, suppleat crudelitas.

Sed male conatus tener, infirmusque laborat:

Tormenta crescunt, dum fatiscit carnifex.

Quid gemis? exclamat quidam, tute ipse magister

Istud dedisti ferrum, et armasti manus.

Reddimus ecce tibi tam millia multa notarum,

Quam stando, flendo, te docente, excepimus.

1059 Non potes irasci, quod scribimus: ipse jubebas,

Nunquam quietum dextera ut ferret stylum.

Non petimus toties te praeceptore negatas,

Avare doctor, jam scholarum ferias.

Pangere puncta libet, sulcisque intexere sulcos,

[Col. 0441A] Flexas catenis impedire virgulas.

Emendes licet inspectos longo ordine versus,

Mendosa forte siquid erravit manus.

1060 Exerce imperium: jus est tibi plectere culpam,

Siquis tuorum te notavit segnius.

Talia ludebant pueri per membra magistri:

Nec longa fessum poena solvebat virum.

Tandem luctantis miseratus ab aethere Christus,

Jubet resolvi pectoris ligamina:

Difficilesque moras animae, ac retinacula vitae

Relaxat, arctas et latebras expedit.

Sanguis, ab interno venarum fonte patentes

Vias secutus, deserit praecordia,

Totque foraminibus penetrati corporis exit

[Col. 0442A] Fibrarum anhelans ille vitalis calor.

Haec sunt quae liquidis expressa coloribus, hospes,

Miraris: ista est Cassiani gloria.

Suggere, siquod habes justum vel amabile votum,

Tibi siqua spes est, siquid intus aestuas.

Audit, crede, preces martyr prosperrimus omnes,

1061 Ratasque reddit quas videt probabiles.

Pareo, complector tumulum, lacrymas quoque fundo:

Altar tepescit ore, saxum pectore.

Tunc arcana mei percenseo cuncta laboris:

Tunc, quod petebam, quod timebam, murmuro,

Et post terga domum dubia sub sorte relictam,

[Col. 0443A] Et spem futuri forte nutantem boni.

1062 Audior, Urbem adeo, dextris successibus utar:

Domum revertor, Cassianum praedico.

X HYMNUS. INCIPIT PASSIO S. ROMANI MARTYRIS.

[Col. 0444A]

Romane, Christi fortis assertor Dei,

1063 Elinguis oris organum fautor move:

[Col. 0445A] Largire comptum carmen infantissimo:

1064 Fac ut tuarum mira laudum concinam:

Nam scis et ipse posse mutos eloqui.

Plectrum palati, et faucium saevus tibi

Tortor revulsit, nec tamen silentium

Indixit ori, quo fatebaris Deum.

Vox veritatis testis exstingui nequit,

Nec si recisis palpitet meatibus.

Sic noster haerens sermo lingua debili

Balbutit, et modis laborat absonis:

Sed si superno rore respergas jecur,

Et spiritali lacte pectus irriges,

Vox impeditos rauca laxabit sonos.

[Col. 0446A] 1065 Evangelista scripsit, ipsum talia

Praecepta Messian dedisse apostolis:

Nolite verba, cum sacramentum meum

Erit canendum, providenter quaerere:

Ego imparatis, quae loquantur, surgeram.

Sum mutus ipse, sed potens facundiae

Mea lingua Christus luculenter disseret:

Ipse explicabit, quos supremo spiritu

Daemon tumultus, dum domatur, moverit,

Furore pestis pejor in novissimo.

Sic vulneratus anguis ictu spiculi

1066 Ferrum remordet, et dolore saevior

Quassando pressis immoratur dentibus:

[Col. 0447A] Hastile fixum sed manet profundius,

Nec cassa sentit morsuum pericula.

Galerius orbis forte Romani statum

Ductor regebat, ut refert antiquitas,

Immitis, atrox, asper, implacabilis:

Edicta late mundum in omnem miserat,

Christum negaret, quisque mallet vivere.

Haec ille serpens ore dictat regio,

1067 Qui mortuorum de sepulcris exiens,

Clamat: Quid ante tempus adventu cito

Mea regna solvis? Parce, fili Altissimi,

[Col. 0448A] Vel possidere corda porcorum jube.

Praefectus istis imminens negotiis

Asclepiades, ire mandat milites

Ecclesia tenus, atque de sacrariis

Raptare plebem, mancipandam vinculis,

Ni disciplinam Nazarenam respuat

Mox ipse, templum cogitans irrumpere,

1068 Et dissipare sancta sanctorum studens,

Armis profanus praeparabat impiis

Altaris aram funditus pessumdare,

[Col. 0449A] Foresque et ipsas in ruinam solvere.

Praecurrit index his repente cognitis

Romanus, acris heros excellentiae,

Venire in armis perduelles nuntiat,

1069 Animos paventum praestruens hortatibus,

Stent ut parati, neve cedant turbini.

Conspirat uno foederatus spiritu

Grex Christianus, agmen imperterritum

Matrum, virorum, parvulorum, virginum:

Fixa et statuta est omnibus sententia

Fidem tueri, vel libenter emori.

Refert repulsus miles ad subsellia,

Plebis rebellis esse Romanum ducem,

Flagrare cunctos pervicaci audacia,

Jugulos retectos obstinate opponere,

[Col. 0450A] Quo gloriosa morte fortes oppetant.

Praeceps jubetur inde Romanus rapi,

Solusque, ut incitator, et fax omnium.

Pro contumaci plebe causam dicere.

It non resistens, seque vinciri petit,

Flexas et ultro torquet in tergum manus.

1070 Amor coronae pene praevenit trucem

Lictoris artem, sponte nudas offerens

Costas, bisulcis exsecandas ungulis.

Irrumpit altum limen, et praeconibus

Stupore mutis, ipse tortorem trahit.

Astanti ob ora sic tyrannus incipit:

Infame monstrum, vilis, intestabilis,

Tu ventilator urbis, et vulgi levis

Procella, mentes inquietas mobiles,

Ne se imperita turba dedat legibus.

[Col. 0451A] Populare quiddam sub colore gloriae

Illitterata credidit frequentia,

Ut se per aevum consecrandos autument,

Si bella divis, ceu gigantes, inferant,

1071 Victique flammis obruantur montium.

Hoc tu parasti, perdite, spectaculum

Cladis cruentae de necandis civibus:

Quos ut profanos, impiati et saeculi

Reos, necesse est te magistro interfici:

Tu causa mortis, tu malorum signifer.

Ni fallor, aequum est, ut, quod auctor improbus

Tolerare multos compulisti, carnifex,

In te recurrat, proque tantis caedibus,

Quae mox futurae, primus exitium luas,

Feras et ipse, quod ferendum suaseras.

[Col. 0451B] His ille contra reddit ore libero:

[Col. 0452A] Amplector, o praefecte, nec me subtraho,

Ut pro fideli plebe solus immoler,

Dignus subire cuncta, si me consulis,

Quaecunque vestra jusserit crudelitas.

1072 Intrare servis idolorum ac daemonum

Sanctam salutis non licet nostrae domum,

Ne polluatur purus orandi locus:

Confido sancto in Spiritu, nunquam tibi

Dandum, ut beatum limen attingas pede.

Ni forte noster factus, in nostrum gregem

Mereare sumi: quod Pater faxit Deus.

Incensus bis Asclepiades jusserat,

Eviscerandum corpus eculeo eminus

Pendere, et uncis, vinculisque crescere.

1073 Apparitores sed furenti suggerunt,

[Col. 0452B] Illum vetusta nobilem prosapia,

[Col. 0453A] Meritisque multis esse primum civium.

Jubet amoveri noxialem stipitem,

Plebeia clarum poena ne damnet virum.

Tundatur, inquit, terga crebris ictibus,

Plumboque cervix verberata extuberet:

1074 Persona quaeque competenter plectitur,

Magnique refert, viris, an sit nobilis:

Gradu reorum forma tormentis datur.

Pulsatus ergo martyr illa grandine,

Postquam inter ictus dixit hymnum plumbeos,

[Col. 0454A] Erectus infit: Absit, ut me nobilem

Sanguis parentum praestet, aut lex curiae:

Generosa Christi secta nobilitat viros.

Si prima nostris quae sit incunabulis

Origo, textu stemmatis recenseas,

Dei parentis esse ab ore coepimus:

1075 Cui quisque servit, ille vere est nobilis:

Patri rebellis, invenitur degener.

Honos deinde stemmati accedit novus,

Et splendor ingens, ut magistratus, venit:

[Col. 0455A] Si confitendi nominis testem probum

Signent inusta ferri, et ignis vulnera,

Et vim dolorum mors sequatur inclyta.

Cave, benignus esse perverse velis,

Nec mi remissus leniter peperceris:

Incumbe membris, tortor, ut sim nobilis.

1076 His ampliatus si fruar successibus,

Genus patris, matrisque flocci fecero.

[Col. 0456A] Haec ipsa vestra dignitatum culmina

Quid esse censes? nonne cursim transeunt

Fasces, secures, sella, praetextae togae,

Lictor, tribunal, et trecenta insignia,

Quibus tumetis, moxque detumescitis?

Cum consulatum initis, ut vernae solent,

1077 Pudet fateri, farre pullos pascitis:

Aquila ex eburna sumit arrogantiam

[Col. 0457A] Gestator ejus, ac superbit belluae

Inflatus osse, cui figura est alitis

Jam si sub aris ad sigillorum pedes

Jaceatis, infra sectilem quercum siti,

Quid esse vobis aestimem projectius?

Nudare plantas ante carpentum scio

1078 Proceres togatos metris Ideae sacris.

Lapis nigellus evehendus essedo

[Col. 0458A] Muliebris oris clausus argento sedet:

Quem dum ad lavacrum praeeundo ducitis

1079 Pedes remotis atterentes calceis,

Almonis usque pervenitis rivulum.

Quid illa turpis pompa? nempe ignobiles

Vos esse monstrat, cum luperci curritis.

Quem servulorum non rear vilissimum,

Nudus plateas si per omnes cursitans,

Pulset puellas verbere ictas ludicro?

[Col. 0459A] Miseret tuorum me sacrorum, et principum,

Morumque, Roma, saeculi summum caput.

1080 Age explicemus, si placet, mysteria,

Praefecte, vestra: jam necesse est, audias,

Nolis velisne, quid colatis sordium.

Nec terret ista qua tumes vesania,

Quod vultuosus, quod supinus, quod rigens,

Tormenta lethi comminaris asperi:

Si me movere rebus ullis niteris,

Ratione mecum, non furore, dimica.

Jubes, relictis Patris, et Christi sacris,

[Col. 0460A] Ut tecum adorem feminas mille, ac mares,

1081 Deos, deasque, deque sexu duplici

Natos, nepotes, abnepotes editos,

Et tot stuprorum sordidam prosapiam.

Nubunt puellae, saepe luduntur dolis,

Amasionum comprimuntur fraudibus.

Incesta fervent: furta moechorum calent:

Fallit maritus: odit uxor pellicem:

Deos catenae colligant adulteros.

Ostende, quaeso, quas ad aras praecipis,

Vervece caeso fumet ut cespes meus?

[Col. 0461A] 1082 Delphosne pergam? sed vetat palaestrici

Corrupta ephebi fama, quem vester deus

Effeminavit gymnadis licentia.

Mox flevit impuratus occisum gravi

Disco, et dicavit florulentum succubam.

Conductus idem pavit alienum pecus:

Eurem deinde perditi passus gregis

Segnis bubulcus, tela et ipsa perdidit.

[Col. 0462A] An ad Cybebes ibo lucum pineum?

1083 Puer sed obstat Gallus ob libidinem

Per triste vulnus, perque sectum dedecus

Ab impudicae tutus amplexu deae:

Per multa Matri sacra plorandus spado.

Sed, credo, magni limen amplectar Jovis:

Qui si citetur legibus vestris reus,

Laqueis minacis implicatus Juliae,

Luat severam vinctus et Scantiniam,

[Col. 0463A] 1084 Te cognitore dignas ire in carcerem.

Quid aureorum conditorem temporum

Censes colendum? quem fugacem non negas

Latuisse furtim, dum reformidat malum:

Quem si beate vivere audit Juppiter,

Plectat necesse est occulendi conscios.

Quid inter aras dissidentum numinum

Putas agendum? Martis indignabitur

Offensa virtus, si colatur Lemnius,

Junonis iram sentiet quisque, ut deum

[Col. 0464A] 1085 Signo aut sacello consecrarit Herculem.

Dicis licenter haec poetas fingere:

Sed sunt et ipsi talibus mysteriis

Tecum dicati: quodque describunt colunt.

Tu cur piaclum tam libenter lectitas?

Cur in theatris, te vidente, id plauditur?

Cygnus stuprator peccat inter pulpita,

Saltat Tonantem tauricornem Lydius:

1086 Spectator horum pontifex summus sedes,

[Col. 0465A] Ridesque et ipse, nec negando diluis,

Cum fama tanti polluatur numinis.

Cur tu, sacrate, per cachinnos solveris,

Cum se maritum fingit Alcmenae deus?

Meretrix Adonin vulneratum scenica

Libidinoso plangit affectu palam,

Nec te lupanar Cypridis sanctae movet?

Quid, quod sub ipsis veritas signis patet,

1087 Formata in aere criminum vestigiis?

Quid vult sigillum semper affixum Jovi

Avis ministrae? nempe velox armiger

Leno, exoletum qui tyranno pertulit.

[Col. 0466A] Facem recincta este praetendit Ceres.

Cur, si deorum nemo rapuit virginem.

Quam nocte quaerens mater errat pervigil?

Fusos rotantem cernimus Tirynthium

Cur, si Neaerae non fuit ludibrio?

1088 Quid rusticorum monstra detester deum?

Faunos, Priapos, fistularum praesides,

Nymphas natantes, incolasque aquatiles

Sitas sub alto, more ranarum, lacu.

Divinitatis jus in algis vilibus?

Ad haec colenda me vocas, censor bone?

Potesne quidquam tale, si sanum sapis.

[Col. 0467A] Sanctum putare? nonne pulmonem movet

Derisus, istas intuens ineptias,

Quas vinolentae somniis fingunt anus?

Aut, siquod usquam vanitatis mysticae

Nobis colendum est, ipse primus incipe:

Promisce adora, quidquid in terris sacri est:

1089 Deos Latinos, et deos Aegyptios,

Quis Roma libat, quis Canopus supplicat.

Venerem precaris? comprecare et simiam.

[Col. 0468A] Placet sacratus aspis Aesculapii?

Crocodilus, ibis, et canis cur displicent?

Appone porris religiosas arulas,

Venerare acerbum cepe, mordax allium.

Fuliginosi thure placantur lares,

1090 Et respuuntur consecrata oluscula?

Aut unde major esse majestas focis,

Quam nata in hortis sarculatis creditur?

Si numen ollis, numen et porris inest.

[Col. 0469A] Sed pulchra res est torma in aere sculptilis.

Quid imprecabor officinis Graeciae,

Quae condiderunt gentibus stultis deos?

Forceps Myronis, malleus Polycleti

1091 Natura vestrum est, atque origo coelitum.

Ars seminandis efficax erroribus,

Barbam rigentem dum Jovis circumplicat,

Dum defluentem leniter flectens comam,

Limat capillos, et corymbos Liberi,

Et dum Minervae pectus hydris asperat:

Injecit atram territis formidinem,

Ut fulmen aeris, ceu Tonantis, horreant

Tremant venenum sibilantis Gorgonae;

Putent ephebum post triumphos Indicos

[Col. 0469B] Ferire thyrso posse, cum sit ebrius.

[Col. 0470A] Tum quod Dianam molle succinctam vident,

Venantis arcum pertimescunt virginis:

1092 Si forte vultum tristioris Herculis,

Liquore crispo massa finxit fusilis,

Clavam minari, ni colatur, creditur.

Jam quis paventum corda terror occupat?

Junonis iram si polite expresserit,

Velut retortis intuens obtutibus,

Avertat ora de litantis hostia,

Lapis severa fronte mentitur minas.

Miror quod ipsum non sacrastis Mentorem,

Nec templum et aras ipse Phidias habet,

Fabri deorum, vel parentes numinum:

Qui si caminis institissent segnius,

Non esset ullus Juppiter conflatilis.

[Col. 0471A] 1093 Non erubescis, stulte, pago dedite,

Te tanta semper perdidisse obsonia:

Quae diis ineptus obtulisti talibus,

Quos trulla, pelvis, cantharus, sartagines,

1094 Fracta, et liquata contulerunt vascula?

[Col. 0472A] Ignosco fatuis haec tamen vulgaribus,

Quos lana terret discolore in stipite,

Quos saepe falsus circulator decipit,

Quibus omne sanctum est, quod pavendum raucidae

1095 Edentularum cantilenae suaserint

[Col. 0473A] Vos eruditos miror et doctos viros

Perpensa vitae quos gubernat regula,

Nescire vel divina, vel mortalia

Quo jure constent: quanta majestas regat,

Quidquid creatum est, quae creavit omnia.

Deus perennis, res inaestimabilis,

Non cogitando, non videndo clauditur:

Excedit omnem mentis humanae modum,

Nec comprehendi visibus nostris valet,

Extraque et intus implet, ac superfluit,

1096 Intemporalis ante, quam primus dies:

Esse et fuisse semper unus obtinet:

Lux ipse vera, veri et auctor luminis

Cum lumen esset, lumen effudit suum:

Ex luce fulgor natus hic est Filius.

[Col. 0473B] Vis una Patris, vis et una est Filii,

Unusque ab uno lumine splendor satus,

Pleno refulsit claritatis lumine.

[Col. 0474A] Natura simplex pollet unius Dei,

Et quidquid usquam est, una virtus condidit,

Coelum solumque, vim marini gurgitis,

Globos, dierum noctiumque praesides,

Ventos, procellas, fulgura, imbres, nubila,

Septentriones, hesperos, aestus, nives,

Fontes, pruinas, et metalla, et flumina,

Praerupta, plana, montium convallia,

Feras, volucres, reptiles, natatiles,

Jumenta, pecudes, subjugales belluas,

1097 Flores, fruteta, germina, herbas, arbores,

Quae sunt odori, quaeque vernant esui.

Haec non labore et arte molitus Deus,

Sed jussione, quam potestas protulit,

[Col. 0474B] Mandavit esse, facta sunt quae non erant.

Verbo creavit omniformem machinam:

Virtus paterna semper in Verbo fuit:

[Col. 0475A] Cognostis ipsum, nunc colendi agnoscite

Ritum modumque: quale sit templi genus,

Quae dedicari sanxerit donaria,

Quae vota poscat, quos sacerdotes velit,

Quod mandet illic nectar immolarier.

Aedem sibi ipse mente in hominis condidit

1098 Vivam, serenam, sensualem, flabilem,

Solvi incapacem posse, nec destructilem:

Pulchram, venustam, praeminentem culmine,

Discriminatis illitam coloribus.

Illic sacerdos stat sacrato in limine,

Foresque primas virgo custodit Fides,

Innexa crines vinculis regalibus,

Poscit litari victimas Christo, et Patri,

Quas scit placere, candidatas, simplices:

[Col. 0475B] Frontis pudorem, cordis innocentiam,

Pacis quietem, castitatem corporis,

1099 Dei timorem, regulam scientiae,

[Col. 0476A] Jejuniorum parcitatem sobriam,

Spem non jacentem, semper et largam manum.

Ex his amoenus hostiis surgit vapor,

Vincens odorem balsami, thuris, croci.

Auras madentes Persicorum aromatum:

Sublatus inde coelum adusque tollitur,

Et prosperatum dulce delectat Deum.

Hanc disciplinam quisquis infensus vetat,

Vetat probatum vivere, et sanctum sequi.

Vetat vigorem mentis alte intendere,

Nostrique acumen ignis ad terram vocat,

Nec excitari vim sinit prudentiae.

O mersa limo caecitas gentilium!

O carnulenta nationum pectora!

[Col. 0476B] O spissus error! o tenebrosum genus,

Terris amicum, deditum cadaveri,

Subjecta semper intuens, nunquam supra!

[Col. 0477A] Furorue summus, ultima et dementia est,

1100 Deos putare qui creantur nuptiis?

Rem spiritalem terrulenter quaerere:

Elementa mundi consecrare altaribus:

Id, quod creatum est, conditorem credere?

Deasciato supplicare stipiti:

Verris cruore scripta saxa spargere:

Aras ofellis obsecrare bubulis,

Homines fuisse cum scias, quos consecras,

Urnas reorum morticinas lambere?

1101 Desiste, judex saeculi, tantum nefas

Viris jubere fortibusque et liberis;

Nil est amore veritatis celsius.

[Col. 0478A] Dei perennis numen asserentibus

Nihil est pavori, mors et ipsi subjacet.

Dudum coquebat, disserente martyre,

Asclepiades intus iram subdolam,

Stomachatus alto felle, dum longum silet,

Bilemque tectis concipit praecordiis,

Tandem latentis vim furoris evomit

Pro Juppiter, quid est quod ex hoc audio!

Stat inter aras, et deorum imagines,

Et, quod fateri cogor, in medio foro,

1102 Tacente memet, hic perorat perditus,

Quidquid sacrorum est, ore foedans impio?

O fas priorum, moris o prisci status,

[Col. 0479A] Inventa regum pro salute publica

Pompiliorum nostra carpunt saecula.

Quis hos sophistas error invexit novus,

Qui non colendos esse divos disputent?

Nunc dogma nobis Christianum nascitur

Post evolutos mille demum consules

Ab urbe Roma, ne retexam Nestoras.

Quidquid novellum surgit, olim non fuit.

Vis summa rerum nosse? Pyrrham consule.

1103 Ubi iste vester tunc erat summus Deus,

Divum favore cum puer Mavortius

Fundaret arcem septicollem Romulus?

Quod Roma pollet auspicato condita,

[Col. 0480A] Jovi Statori debet, et diis caeteris.

Hoc sanctum ab aevo est, hoc ab atavis traditum

Placanda nobis pro triumphis principis

Delubra, faustus ut secundet gloriam

Procinctus, utque subjugatis hostibus

1104 Ductor quietum frenet orbem legibus

Accingere ergo, quisquis es, nequissime,

Pro principali rite nobiscum deos

Orare vita: vel, quod hostem publicum

Pati necesse est, solve poenam sanguine.

Sprevisse templa, respuisse est principem.

Tunc ille: Nunquam pro salute, et maximis.

Fortissimisque principis cohortibus

[Col. 0481A] Anter precabor, quam fidele ut militent,

Christique lymphis ut renascantur Patri,

Capiant et ipsum coelitus Paraclitum:

1105 Ut idolorum respuant caliginem,

Cernant ut illud lumen aeternae spei,

Non succulentis influens obtutibus,

Nec corporales per fenestras emicans,

Puris sed intus quod relucet mentibus.

Pupilla carnis crassa crassum perspicit,

Et res caduca, quod resolvendum est, videt:

Liquidis videndis aptus est animae liquor:

Natura fervens sola ferventissimae

Divinitatis vim coruscantem capit.

Hoc, opto, lumen imperator noverit

[Col. 0481B] Tuus, meusque, si velit fieri meus

Nam si resistit Christiano nomini,

Meus ille talis imperator non erit:

Scelus jubenti, crede, nunquam serviam.

[Col. 0482A] Statis, ministri, clamitans judex ait,

Statis, manusque continetis vindices?

Non rupta sulcis dissecatis viscera?

Animam nec intus abditam rimamini,

Erumpit unde vox profana in principem?

1106 Scindunt utrumque milites teterrimi

Mucrone hiulco pensilis latus viri,

Sulcant per artus longa tractim vulnera,

Obliqua rectis, recta transversis secant,

Et jam retectis pectus albet ossibus.

Nitendo anhelant, diffluunt sudoribus,

Cum sit quietus heros in quem saeviunt.

Haec inter addit sponte Romanus loqui,

Si quaeris, o praefecte, verum noscere,

Hoc omne quidquid lancinamur non dolet:

[Col. 0482B] Dolet quod error pectori insedit tuo,

Populos quod istos perditus tecum trahis:

Currunt frequentes undique ad spectaculum

Gentile vulgus, heu! gemenda corpora:

[Col. 0483A] 1107 Crudumque nostrae sortis exemplum tremunt.

Audite, cuncti, clamo longe, ac praedico:

Emitto vocem de catasta celsior:

Christus paternae gloriae splendor, Deus

Rerum creator, noster idem particeps,

Spondet salutem perpetem credentibus;

Animae salutem, sola quae non occidit,

Sed juge durans, dispares casus subit,

Aut luce fulget, aut tenebris mergitur,

Christum secuta, Patris intrat gloriam:

Disjuncta Christo mancipatur tartaro.

Curanda mercis qualitas, quaenam mihi

[Col. 0484A] Contingat olim perpetis substantiae:

Nam membra parvipendo quo pacto cadant,

1108 Casura certe lege naturae suae.

Instat ruina: quod resolvendum est ruat.

Nec distat, ignis et fidiculae saeviant,

An corpus aegrum languor asper torqueat,

Cum saepe morbos major armet saevitas.

Non ungularum tanta vis latus fodit,

Mucrone quanto dira pulsat pleurisis.

Nec sic inusta laminis ardet cutis,

1109 Ut febris atro felle venas exedit,

Vel summa pellis ignis obductus coquit,

Papulasque fervor aestuosus excitat:

[Col. 0485A] Credas cremari stridulis cauteribus.

Miserum putatis, quod retortis pendeo

Extentus ulnis, quod revelluntur pedes,

Compago nervis quod sonat crepantibus:

Sic ejulantes ossa clamant dividi,

Nodosa torquet quos podagra et arthrisis.

1110 Horretis omnes hasce carnificum manus.

Num mitiores sunt manus medentium,

Laniena quando saevit Hippocratica?

[Col. 0486A] Vivum secatur viscus, et recens cruor

Scalpella tingit, dum putredo abraditur.

Putate, ferrum triste chirurgos meis

1111 Inferre costis, quod secat salubriter.

Non est amarum quo reformatur salus.

Videntur isti carpere artus tabidos:

Sed dant medelam rebus intus vividis.

Quis nescit autem quanta corruptela sit

Contaminatae carnis, ac solubilis?

Sordet, tumescit, liquitur, fetet, dolet,

[Col. 0487A] Inflatur ira, solvitur […] dine:

Plerumque felle tincta livores trahit.

Aurum regestum nonne carni acquiritur?

Illusa vestis, gemma, bombyx, purpura

In carnis usum mille quaeruntur dolis.

Luxus vorandi carnis arvinam fovet.

Carnis voluptas omne per nefas ruit.

Medere, quaeso, carnifex, tantis malis:

Concide, carpe fomitem peccaminum.

1112 Fac ut, resecto debilis carnis situ,

Dolore ab omni mens supersit libera,

Nec gestet ultra quod tyrannus amputet.

Nec terrearis, turba circumstantium:

Hoc perdo solum quod peribit omnibus,

Regi, clienti, pauperique, et diviti.

[Col. 0487B] Sic vernularum, sic senatorum caro

[Col. 0488A] Tabescit, imo cum sepulcro condita est

Jactura vilis mordet, et damnum leve;

Si quo carendum est perdere extimescimus:

Cur quod necesse est non voluntas occupat?

Natura cur non vertit in rem gloriae?

Legale damnum deputemus praemiis.

Sed praemiorum forma quae sit fortibus

1113 Videamus: illa nempe quae nunquam perit.

Coelo refusus subvolabit spiritus,

Dei parentis perfruetur lumine,

Regnante Christo stans in arce regia.

Quandoque coelum, ceu liber, plicabitur,

Cadet rotati solis in terram globus,

Sphaeram ruina menstrualem destruet:

[Col. 0488B] Deus superstes solus, et justi simul

[Col. 0489A] Cum sempiternis permanebunt angelis.

Contemne praesens utile, o prudens homo,

Quod terminandum, quod relinquendum est tibi:

Omitte corpus, rem sepulcri et funeris:

Tende ad futuram gloriam: perge ad Deum:

1114 Agnosce qui sis, vince mundum et saeculum.

Vixdum elocutus martyr hanc peregerat

Orationem, cum furens interserit

Asclepiades: Vertat ictum carnifex

In os loquentis, inque maxillas manum,

Sulcosque acutos, et fidiculas transferat

Verbositatis ipse rumpatur locus,

[Col. 0489B] Scaturientes perdat ut loquacitas

[Col. 0490A] Sermonis auras, perforatis follibus,

Quibus sonandi nulla lex ponit modum,

Ipsa et loquentis verba torqueri volo.

Implet jubentis dicta lictor improbus,

Charaxat ambas ungulis scribentibus

1115 Genas, cruentis et secat faciem notis,

Hirsuta barbis solvitur carptim cutis,

Et mentum adusque vultus omnis scinditur.

Martyr fluentem fatur inter sanguinem:

Grates tibi, o praefecte, magnas debeo,

Quod multa pandens ora, jam Christum loquor.

Arctabat ampli nominis praeconium

Meatus unus, impar ad laudes Dei.

[Col. 0490B] Rimas patentes invenit vox edita,

[Col. 0491A] Multisque fusa rictibus reddit sonos

Hinc inde plures, et profatur undique

1116 Christi Patrisque sempiternam gloriam.

Tot ecce laudant ora quot sunt vulnera.

Tali repressus cognitor constantia,

Cessare poenam praecipit: tunc sic ait

Per solis ignem juro, qui nostros dies

Reciprocatis administrat circulis:

Cujus recursu lux et annus ducitur,

Ignes parandos jam tibi tristis rogi,

Qui fine digno corpus istud devorent,

Quod perseverans tam resistit nequiter

Sacris vetustis, nec dolorum spiculis

Victum fatiscit, fitque poenis fortius.

[Col. 0491B] Quis hunc rigorem pectori injecit stupor?

Mens obstinata est: corpus omne occalluit.

Tantus novelli dogmatis regnat furor!

Hic nempe vester Christus haud olim fuit,

Quem tu fateris ipse suffixum cruci.

[Col. 0492A] Haec illa crux est omnium nostrum salus,

Romanus inquit: hominis haec redemptio est,

1117 Scio incapacem te sacramenti, impie,

Non posse caecis sensibus mysterium

Haurire nostrum: nil diurnum nox capit:

Tamen in tenebris proferam claram facem.

Sanus videbit, lippus oculos obteget.

Removete lumen, dicet insanabilis:

Injuriosa est nil videnti claritas.

Audi, profane, quod gravatus oderis.

Regem perennem rex perennis protulit,

In se manentem, nec minorem tempore,

Quia tempus illum non tenet: nam fons retro

Exordiorum est, et dierum, et temporum,

Ex Patre Christus: hoc Pater quod Filius.

1118 Hic se videndum praestitit mortalibus:

Mortale corpus sumpsit immortalitas,

Ut dum caducum portat aeternus Deus,

Transire nostrum posset ad coelestia:

Homo est peremptus, et resurrexit Deus.

[Col. 0493A] Congressa mors est membra gestanti Deo:

Dum nostra tentat, cessit immortalibus.

Stultum putatis hoc, sophistae saeculi:

Sed stulta mundi summus elegit Pater,

Ut stultus esset saeculi, prudens Dei.

Antiquitatem Romuli, et Mavortiam

Lupam renarras, primum et omen vulturum.

1119 Si res novellas respuis, nil tam recens.

Vix mille fastis implet hanc aetatulam

Cursus dierum conditore ab augure.

Sexcenta possum regna pridem condita

[Col. 0494A] Proferre toto in orbe, si sit otium,

Multo ante clara, quam capellam Gnossiam

Suxisse fertur Juppiter, Martis pater,

Sed illa non sunt, haec et olim non erunt.

Crux ista Christi, quam novellam dicitis,

Nascente mundo factus ut primum est homo,

Expressa signis, expedita est litteris:

Adventus ejus mille per miracula

1120 Praenuntiatus ore vatum consono.

Reges, prophetae, judices, et principes

Virtute, bellis, cultibus, sacris, stylo

Non destiterunt pingere figuram crucis

[Col. 0495A] Crux praenotata, crux adumbrata est prius,

Crucem vetusta combiberunt saecula.

Tandem retectis vocibus propheticis,

Aetate nostra comprobata antiquitas

Coram refulsit ore conspicabili,

Ne fluctuaret veritas dubia fide,

Si non pateret teste visu cominus.

Hinc nos et ipsum non perire credimus

1121 Corpus, sepulcro quod vorandum traditur:

Quia Christus in se mortuum corpus cruci

Secum excitatum vexit ad solium Patris,

Viamque cunctis ad resurgendum dedit.

Crux illa nostra est, nos patibulum ascendimus:

Nobis peremptus Christus, et nobis Deus

[Col. 0495B] Christus reversus, ipse qui moriens homo est;

Natura duplex: moritur, et mortem domat,

Reditque in illud, quod perire nesciat.

Dixisse pauca sit satis de mysticis

[Col. 0496A] Nostrae salutis, deque processu spei.

Jam jam silebo: margarita spargere

Christi vetamur inter immundos sues,

Lutulenta sanctum ne terant animalia.

Sed, quia profunda non licet luctarier

1122 Ratione tecum, consulamus proxima:

Interrogetur ipsa naturalium

Simplex sine arte sensuum sententia:

Fuci imperitus fac ut adsit arbiter.

Da septuennem circiter puerum, aut minus,

Qui sit favoris liber, et non oderit

Quemquam, nec ullum mentis in vitium cadat:

Periclitemur quid recens infantia

Dicat sequendum, quid novus sapiat vigor.

[Col. 0496B] Hanc ille sancti martyris vocem libens

Amplexus, unum de caterva infantium

Parvum, nec olim lacte depulsum, capi,

Captumque adesse praecipit. Quidvis roga,

Inquit, sequamur, quod probarit pusio.

Romanus ardens experiri innoxiam

[Col. 0497A] Lactentis oris indolem, Filiole, ait,

1123 Dic, quid videtur esse verum et congruens,

Unumne Christum colere, et in Christo Patrem,

An comprecari mille formarum deos?

Arrisit infans, nec moratus rettulit;

Est quidquid illud, quod ferunt homines Deum,

Unum esse oportet, et quod uni est unicum.

Cum Christus hoc sit, Christus est verus Deus.

Genera deorum multa nec pueri putant.

Stupuit tyrannus, sub pudore fluctuans,

Nec vim decebat innocenti aetatulae

Inferre leges, nec loquenti talia

Furor sinebat efferatus parcere.

[Col. 0497B] Quis auctor, inquit, vocis est hujus tibi?

[Col. 0498A] 1124 Respondit ille: Mater, et matri Deus.

Illa ex parente Spiritu docta imbibit,

Quo me inter ipsa pasceret cunabula:

Ego, ut gemellis uberum de fontibus

Lac parvus hausi, Christum et hausi credere.

Ergo ipsa mater adsit, exclamat, cedo,

Asclepiades, disciplinae et exitum

Tristem suae magistra spectet impia,

Male eruditi torqueatur funere

Infantis orba, quemque corrupit, fleat.

Absit, ministros vilis ut muliercula

Nostros fatiget; quantulos autem dolor

1125 Vexabit artus, mortis auxilio brevis!

Oculi parentis punientur acrius,

Quam si cruentae membra carpant ungulae

[Col. 0498B] Vix haec profatus, pusionem praecipit

[Col. 0499A] Sublime tollant, et manu pulsent nates,

Mox et remota veste virgis verberent,

Tenerumque duris ictibus tergum secent,

Plus unde lactis quam cruoris defluat.

Quae cautes illud perpeti spectaculum,

Quis ferre possit aeris, aut ferri rigor?

Impacta quoties corpus attigerat salix,

1126 Tenui rubebant sanguine uda vimina,

Quem plaga flerat roscidis livoribus.

Ferunt minaces verberantium genas

Illacrymasse, sponte demanantibus

Guttis per ora barbarum frementia,

Scribas et ipsos, et coronam plebium,

Proceresque siccis non stetisse visibus.

[Col. 0500A] At sola mater hisce lamentis caret,

Soli sereno frons renidet gaudio:

Stat in piorum corde pietas fortior,

Amore Christi, contumax doloribus,

Firmatque sensum mollis indulgentiae.

Sitive sese parvus exclamaverat:

1127 Animae aestuantis ardor in cruciatibus

Hoc exigebat, lymphae ut haustum posceret:

Quem torva mater eminus tristi intuens

Vultu, et severis vocibus sic increpat:

Puto, imbecillo, nate, turbaris metu,

Et te doloris horror afflictum domat:

Non hanc meorum viscerum stirpem fore

Deo spopondi, non in hanc spem gloriae

[Col. 0501A] Te procreavi, cedere ut letho scias

Aquam bibendam postulas, cum sit tibi

Fons ille vivus praesto, qui semper fluit,

Et cuncta solus irrigat viventia,

Intus, forisque, spiritum, et corpus simul,

Aeternitatem largiens potantibus.

Venies ad illud mox fluentum, si mode

Animo ac medullis solus ardor aestuet

1128 Videre Christum: quod semel potum affatim

Sic sedat omnem pectoris flagrantiam,

Vita ut beata jam sitire nesciat.

Hic hic bibendus, nate, nunc tibi est calix,

Mille in Bethlehem quem biberunt parvuli:

Oblita lactis, et papillarum immemor

[Col. 0501B] Aetas amaris, mox deinde dulcibus

Refecta poclis, mella sumpsit sanguinis.

Exemplum ad istud nitere, o fortis puer,

Generosa proles, matris et potentia,

Omnes capaces esse virtutum Pater

[Col. 0502A] Mandavit annos; neminem excepit diem,

Ipsis triumphos annuens vagitibus.

Scis, saepe dixi, cum docenti alluderes,

Et garrulorum signa verborum dares,

Isac fuisse parvulum patri unicum:

1129 Qui, cum immolandus, aram, et ensem cerneret,

Ultro sacranti colla praebuerit seni.

Narravi et illud nobile ac memorabile

Certamen, una matre quod septem editi

Gessere pueri, sed tamen factis viri,

Hortante eadem matre in ancipiti exitu

Poenae et coronae, sanguini ut ne parcerent

Videbat ipsos apparatus funerum

Praesens suorum, nec movebatur parens,

[Col. 0502B] Laetata quoties aut olivo stridula

Sartago frixum torruisset puberem,

Dira aut cremasset laminarum impressio.

Comam, cutemque verticis revulserat

A fronte tortor, nuda testa ut tegmine

[Col. 0503A] 1130 Cervicem adusque dehonestaret caput.

Clamabat illa: Patere, gemmis vestiet

Apicem hunc corona regio ex diademate.

Linguam tyrannus amputari jusserat

Uni ex ephebis. Mater aiebat: Satis

Jam parta nobis gloria est: pars optima

Deo immolatur ecce nostri corporis:

Digna est fidelis lingua quae sit hostia.

Interpres animi, enuntiatrix sensuum,

Cordis ministra, praeco operti pectoris,

Prima offeratur in sacramentum necis,

Et sit redemptrix prima membrorum omnium,

Ducem dicatam mox sequentur caetera.

His Machabaeos incitans stimulis parens,

Hostem subegit subjugatum septies.

1131 Quot feta natis, tot triumphis inclyta:

[Col. 0503B] Me partus ut feracem gloriae,

[Col. 0504A] Mea vita, praestet, in tua est situm manu.

Per hujus alvi fida conceptacula,

Per hospitalem mense bis quino larem,

Si dulce nostri pectoris nectar tibi,

Si molle gremium, grata si crepundia,

Persiste, et horum munerum auctorem assere.

Quanam arte nobis vivere intus coeperis,

Nihilumque et illud, unde corpus, nescio:

Novit animator solus, et factor tui.

Impendere ipsi, cujus ortus munere es:

1132 Bene in datorem, quod dedit, refuderis.

Talia canente matre, jam laetus puer

Virgas strepentes, et dolorem vulnerum

Ridebat. Hic tum cognitor pronuntiat:

[Col. 0504B] Claudatur infans carcere, et tanti mali

[Col. 0505A] Romanus auctor torqueatur acrius.

Illum recentes per cicatricum vias

Denuo exarabant, quaque acutum traxerant

Paulo ante ferrum, mox recrudescentibus

Plagis apertas persequebantur nolas,

Quos jam superbus victor ignavos vocat.

O non virile robur, o molles manus!

Unam labantis dissipare tandiu

Vos non potesse fabricam corpusculi!

Vix jam cohaeret; nec tamen penitus cadit

Vincens lacertos dexterarum inertium.

Citius cadaver dentibus carpunt canes,

Longeque morsus vulturum efficacior

1133 Ad devorandas carnis offas mortuae.

Languetis imbelli fame, ac fatiscitis:

[Col. 0505B] Gula est ferina, sed socors edacitas.

Exarsit istis turbida ira judicis,

Seque in supremam concitat sententiam.

Si te morarum poenitet, finem citum

Subeas licebit, ignibus vorabere

Damnatus, et favilla jam tenuis fies.

[Col. 0506A] Abiens at ille, cum foro abriperent virum

Truces ministri, pone respectans ait

Appello ab ista, perfide, ad Christum meum

Crudelitate, non metu mortis tremens,

Sed ut probetur esse nil quod judicas.

1134 Quid differo, inquit ille, utrosque perdere,

Puerum, ac magistrum, complices sectae impiae?

Gladius recidat vile vix hominis caput

Infantis: istum flamma vindex concremet.

Sit his sub uno fine dispar exitus.

Perventum ad ipsum caedis implendae locum,

Natum gerebat mater amplexu et sinu,

Ut primitivum crederes fetum geri,

[Col. 0506B] Deo offerendum sancti Abelis ferculo,

Lectum ex ovili, puriorem caeteris.

Puerum poposcit carnifex: mater dedit,

Nec immorata est fletibus: tantum osculum

Impressit unum. Vale, ait, dulcissime,

Et cum beatus regna Christi intraveris

[Col. 0507A] Memento matris, jam patrone ex filio,

Dixit: deinde, dum ferit cerviculam

1135 Percussor ense, docta mulier psallere,

Hymnum canebat carminis Davidici:

Pretiosa sancti mors sub aspectu Dei;

Tuus ille servus, proles ancillae tuae.

Talia retexens explicabat pallium,

Manusque tendebat sub ictu et sanguine,

Venarum ut undam profluam manantium,

Et palpitantis oris exciperet globum.

Excepit, et caro applicavit pectori.

At parte campi ex altera, immanem pyram

Texebat ustor fumidus pinu arida,

[Col. 0508A] Sarmenta mixtim subdita, et feni struem

1136 Spargens, liquato rore ferventis picis,

Quo flamma pastu cresceret ferocius.

Et jam retortis brachiis furca eminus

Romanus actus ingerebatur rogo.

Scio, inquit ille, non futurum ut concremer,

Nec passionis hoc genus datum est mihi:

Sed restat ingens, quod fiat, miraculum;

Haec ejus orsa sequitur immensus fragor

1137 Nubis ruentis, nimbus undatim nigro

Praeceps aquarum flumine ignes obruit.

Alunt olivo semicombustas faces,

Sed vincit imber jam madentem fomitem.

[Col. 0509A] Trepidare teter carnifex rebus novis

Turbatus, et, qua posset, arte insistere,

Versare torres cum favillis humidis,

Prunas maniplis confovere stuppeis,

Et semen ignis inter undas quaerere.

Quod cum tumenti nuntiatum judici

Movisset iram fellis implacabilis,

Quousque tandem summus hic nobis magus

Illudit, inquit, Thessalorum carmine,

1138 Poenam peritus vertere in ludibrium?

Fortasse cervix, si secandam jussero

Flecti sub ensem, non patebit vulneri:

Vel amputatum plaga collum dividens

[Col. 0510A] Rursus coibit, ac reglutinabitur,

Humerisque vertex eminebit additus.

Tentemus igitur ante partem quampiam

Truncare ferro corporis superstitis,

Ne morte simpla criminosus multiplex

Cadat, vel una perfidus caede oppetat:

Quot membra gestat, tot modis pereat, volo.

Libet experiri, Lerna sicut traditur,

1139 Utrum renatis pullulascat artubus,

Ac se imminuti corporis damnis novum

Instauret: ipse praesto erit tunc Hercules,

Hydrina suetus ustuire vulnera.

[Col. 0511A] Jam nunc secandi doctus adsit artifex:

Qui cuncta norit viscerum confinia

Vel nexa nervis disparare vincula.

Date hunc, revulsis qui medetur ossibus,

1140 Aut fracta nodis sarciens compaginat.

Linguam priorem detrahat radicitus,

Quae corpore omni sola vivit nequior.

Illa et procaci pessima in nostros deos

Invecta motu, fas profanavit vetus,

Audax et ipsi non pepercit principi.

Aristo quidam medicus accitus venit,

Proferre linguam praecipit: profert statim

Martyr retectam, pandit ima et faucium.

[Col. 0512A] Ille et palatum tractat, et digito exitum

Vocis pererrans, vulneri explorat locum.

Linguam deinde longe ab ore protrahens,

1141 Scalpellum in usque guttur insertans agit.

Illo secante fila sensim singula,

Nunquam momordit martyr, aut os dentibus

Compressit arctis, nec cruorem sorbuit.

Immotus et patente rictu constitit,

Dum sanguis extra defluit scaturiens:

Perfusa pulcher menta russo stemmate

Fert, et cruenti pectoris spectat decus,

[Col. 0513A] Fruiturque et ostro vestis ut jam regiae.

Ergo ratus praefectus, elinguem virum

Cogi ad sacrandum posse, cum verbis carens

Nil in deorum obblateraret dedecus:

1142 Jubet reduci jam tacentem, ac debilem,

Multo loquentis turbine olim territus.

Reponit aras ad tribunal denuo,

Et thus, et ignem vividum in carbonibus,

Taurina et exta, vel suilla abdomina:

Ingressus ille, ut hos paratus perspicit,

Insufflat, ipsos ceu videret daemonas.

Irridet hoc Asclepiades laetior:

Addit deinde: Nunquid inclementius,

[Col. 0514A] Sicut solebas, es paratus dicere?

Effare, quod vis, ac perora, et dissere.

1143 Permitto vocem libere ut exerceas.

Romanus alto corde suspirans diu,

Gemitu querelam traxit, et sic orsus est:

Christum loquenti lingua nunquam defuit:

Nec verba quaeras quo regantur organo,

Cum praedicatur ipse verborum dator.

Qui fecit ut vis vocis expressa intimo

Pulmone, et oris torta sub testudine,

Nunc ex palato det repercussos sonos,

Nunc temperetur dentium de pectine,

Sitque his agendis lingua plectrum mobile:

[Col. 0515A] 1144 Si mandet idem, faucium sic fistulas

Spirare flatu concinentes consono,

Ut verba in ipsis explicent meatibus,

Vel exitu oris cymbalis profarier,

Nunc pressa parce labra, nunc hiantia:

Dubitasne verti posse naturae statum,

Cui facta forma est, qualis esset primitus?

Hanc nempe factor vertere, ut libet, potest,

Positasque leges texere, ac retexere,

Linguam loquela ne ministram postulet.

Vis scire nostri numinis potentiam?

Fluctus liquentis aequoris pressit pede,

Natura fluxa ac tenuis in solidum coit,

Quam dispar illis legibus, queis condita est!

1145 Solet natatus ferre, fert vestigia.

[Col. 0515B] Habet usitatum munus hoc Divinitas,

Quae vera nobis colitur in Christo, et Patre,

Mutis loquelam, percitum claudis gradum.

Surdis fruendam reddere audientiam,

[Col. 0516A] Donare caecis lucis insuetae diem.

Haec si quis amens fabulosa existimat,

Vel ipse tute si parum fidelia

Rebare pridem, vera cognoscas licet:

Habes loquentem, cujus amputaveras

Linguam: probatis cede jam miraculis

Horror stupentem persecutorem subit:

Timorque, et ira pectus in caliginem

Vertere: nescit, vigilet, anne somniet:

Miratur haerens, quod sit ostenti genus.

Formido frangit, armat indignatio.

Nec vim domare mentis effrenae potest,

Nec, quo furoris tela vertat, invenit.

Postremo medicum saevus insontem jubet

Reum citari; nundinatum hunc arguit

[Col. 0516B] 1146 Mercede certa pactus ut colluderet.

Aut ferrum in ore nil agens, et irritum

Versasse frustra se retunsis tactibus

[Col. 0517A] Aut arte quadam vulnus illatum breve,

Quod sauciata parte linguam laederet,

Nervos nec omnes usquequaque abscideret.

Manere salvam vocis harmoniam probe,

Non posse inani concavo verba exprimi,

Quae concrepare lingua moderatrix facit.

1147 Esto, ut resultet spiritus vacuo specu:

Echo sed exstat inde, non oratio.

Veris refutat medicus hanc calumniam,

Scrutare vel tu nunc latebras faucium,

Intraque dentes curiosum pollicem

Circumfer, haustus vel patentes inspice,

Lateatne quidquam, quod regat spiramina.

Quanquam forassem forte si puncto levi,

[Col. 0518A] Tenuive linguam contigissem vulnere

Titubante plectro fatus esset debilis.

Nam cum magistra vocis in vitium cadit,

Usus, necesse est, et loquendi intercidat.

Fiat periclum, si placet, cujusmodi

Edat querelam quadrupes, lingua eruta,

1148 Elinguis et quem porca grunnitum strepat,

Cur vox fragosa, clamor est inconditus:

Probabo, mutam nil sonare stridulum.

Testor salutem principis, me simplici

Functum secantis arte, judex optime,

Servisse jussis absque fraude publicis

Sciat hic, quis illi verba suggillet Deus:

[Col. 0519A] Ego, unde mutus sit disertus, nescio.

His sese Aristo purgat. At contra impium

Nil haec latronem Christianorum movent:

Magis, magisque fertur in vesaniam;

Quaerit, alienus sanguis ille asperserit

Virum, suone fluxerit de vulnere.

1149 Respondit his Romanus: Eccum, praesto sum:

Meus iste sanguis verus est, non bubulus:

[Col. 0520A] Agnoscis illum, quem loquor, miserrime

Pagane, vestri sanguinem sacrum bovis,

Cujus litata caede permadescitis?

Summus sacerdos nempe sub terram scrobe

1150 Acta in profundum consecrandus mergitur,

Mire infulatus, festa vittis tempora

Nectens, corona tum repexus aurea,

[Col. 0521A] Cinctu gabino sericam fultus togam.

1151 Tabulis superne strata texunt pulpita,

Rimosa rari pegmatis compagibus:

Scindunt subinde, vel terebrant aream.

Crebroque lignum perforant acumine,

Pateat minutis ut frequens hiatibus.

Huc taurus ingens fronte torva, et hispida,

Sertis revinctus aut per armos floreis,

Aut impeditus cornibus deducitur:

Nec non et auro frons coruscat hostiae,

[Col. 0522A] 1152 Setasque fulgor bractealis inficit.

Hic, ut statuta est immolanda bellua,

Pectus sacrato dividunt venabulo,

Eructat amplum vulnus undam sanguinis

Ferventis, inque texta pontis subditi

Fundit vaporum flumen, et late aestuat.

Tum per frequentes mille rimarum vias.

Illapsus imber, tabidum rorem pluit,

Defossus intus quem sacerdos excipit,

Guttas ad omnes turpe subjectans caput,

Et veste, et omni putrefactus corpore.

[Col. 0523A] Quin os supinat, obvias offert genas,

1153 Supponit aures, labra, nares objicit,

Oculos et ipsos perluit liquoribus:

Nec jam palato parcit, et linguam rigat,

Donec cruorem totus atrum combibat.

Postquam cadaver sanguine egesto rigens

Compage ab illa flamines retraxerint,

Procedit inde pontifex, visu horridus,

Ostentat udum verticem, barbam gravem,

Vittas madentes, atque amictus ebrios.

Hunc inquinatum talibus contagiis,

Tabo recentis sordidum piaculi,

Omnes salutant atque adorant eminus:

Vilis quod illum sanguis, et bos mortuus

Foedis latentem sub cavernis laverint.

[Col. 0524A] Addamus illam, vis, hecatomben tuam?

Centena ferro cum cadunt animalia,

1154 Variaque abundans caede restagnat cruor,

Vix ut cruentis augures natatibus

Possint meare per profundum sanguinis.

Sed quid macellum pingue pulvinarium,

Quid maximorum lancinatores gregum,

Eviscerata carne crudos, criminor?

Sunt sacra, quando vosmet ipsi exciditis,

Votivus et cum membra detruncat dolor.

Cultrum in lacertos exerit fanaticus,

Sectisque matrem brachiis placat deam.

Furere, ac rotari jus putatur mysticum:

1155 Parca ad secandum dextra fertur impia:

[Col. 0525A] Coelum meretur vulneram credulitas.

Ast hic metenda dedicat genitalia,

Numen reciso mitigans ab inguine:

Offert pudendum semivir donum deae:

Illam revulsa masculini germinis

Vena effluenti pascit auctam sanguine.

Uterque sexus sanctitati displicet.

Medium retentat inter alternum genus:

Mas esse cessat ille, nec fit femina.

Felix deorum mater imberbes sibi

Parat ministros lenibus novaculis.

Quid. cum sacrandus accipit sphragitidas?

[Col. 0526A] 1156 Acus minutas ingerunt fornacibus

His membra pergunt utere, utque igniverint:

Quamcunque partem corporis fervens nota

Stigmarit, hanc sic consecratam, praedicant.

Functum deinde cum reliquit spiritus,

Et ad sepulcrum pompa fertur funeris:

Partes per ipsas imprimuntur bracteae,

Insignis auri lamina obducit cutem,

1157 Tegitur metallo, quod perustum est ignibus.

[Col. 0527A] Has ferre poenas cogitur gentilitas.

Hac dii coercent lege cultores suos:

Sic daemon ipse ludit hos quos ceperit,

Docet exsecrandas ferre contumelias,

Tormenta inuri mandat infelicibus.

At noster iste sanguis ex vestra fluit

Crudelitate: vos tyrannide impia

Exulceratis innocentum corpora.

Si vos sinatis, incruente vivimus:

At si cruente puniamur, vincimus.

Sed jam silebo: finis instat debitus,

Finis malorum, passionis gloria:

Jam non licebit, improbe, ut licuit modo,

Torquere nostra, vel secare viscera:

Cedas necesse est, victus, et jam desinas.

[Col. 0527B] 1158 Cessabit equidem tortor, et sector dehinc:

Judex minatur: sed peremptoris manus

Succedet illis strangulatrix faucium:

Aliter silere nescit oris garruli

Vox inquieta, quam tubam si fregero.

[Col. 0528A] Dixit, foroque protrahi jussit virum,

Trudi in tenebras noxialis carceris:

Elidit illic fune collum martyris

Lictor nefandus. Sic peracta est passio:

Anima absoluta vinculis coelum petit.

Gesta intimasse cuncta fertur principi

Praefectus, addens ordinem voluminum,

Seriemque tantae digerens tragoediae:

Laetatus omne crimen in fasces refert

1159 Suum tyrannus chartulis vivacibus.

Illas sed aetas conficit diutina,

Fuligo fuscat, pulvis obducit situ,

Carpit senectus, aut ruinis obruit:

Inscripta Christo pagina immortalis est,

[Col. 0528B] Nec obsolescit ullus in coelis apex.

Excepit astans angelus coram Deo,

Et quae locutus martyr, et quae pertulit:

Nec verba solum disserentis condidit;

Sed ipsa pingens vulnera expressit stylo

Laterum genarum, pectorisque, et faucium

[Col. 0529A] Omnis notata est sanguinis dimensio,

Ut quamque plagam sulcus exaraverit,

Altam, patentem, proximam, longam, brevem:

Quae vis doloris, quive segmenti modus,

Guttam cruoris ille nullam perdidit.

Hic in regestis est liber coelestibus,

1160 Monumenta servans laudis indelebilis,

Relegendus olim sempiterno judici:

Libramine aequo qui malorum pondera,

Et praemiorum comparabit copias.

[Col. 0530A] Vellem, sinister inter haedorum greges

Ut sum futurus, eminus dignoscerer,

1161 Atque, hoc precante, diceret rex optimus:

Romanus orat: transfer hunc haedum mihi:

Sit dexter agnus, induatur vellere.

XI HYMNUS. INCIPIT AD VALERIANUM EPISCOPUM DE PASSIGNE S. HIPPOLYTI M.

Innumeros cineres sanctorum Romula in urbe

[Col. 0531A] 1162 Vidimus, o Christi Valeriane sacer.

1163 Incisos tumulis titulos, et singula quaeris

[Col. 0532A] Nomina? difficile est ut replicare queam.

Tantos justorum populos furor impius hausit,

Cum coleret patrios Troja Roma deos.

[Col. 0533A] Plurima litterulis signata sepulcra loquuntur

1164 Martyris aut nomen, aut epigramma aliquod.

Sunt et muta tamen tacitas claudentia tumbas

Marmora, quae solum significant numerum.

Quanta virum jaceant congestis corpora acervis,

Nosse licet, quorum nomina nulli legas?

Sexaginta illic, defossas mole sub una,

Relliquias memini me didicisse hominum:

Quorum solus habet comperta vocabula Christus,

[Col. 0534A] Utpote quos propriae junxit amicitiae.

Haec dum lustro oculis, et sicubi forte latentes

Rerum apices veterum per monumenta sequor,

1165 Invenio Hippolytum, qui quondam schisma Novati

Presbyteri attigerat, nostra sequenda negans,

Usque ad martyrii provectum insigne, tulisse

Lucida sanguinei praemia supplicii.

Nec mirere senem, perversi dogmatis olim,

Munere ditatum catholicae fidei.

Cum jam vesano victor raperetur ab hoste,

[Col. 0535A] 1166 Exsultante anima carnis ad exitium.

Plebis amore suae multis comitantibus ibat:

Consultus, quaenam secta foret melior,

Respondit: Fugite, o miseri, exsecranda Novati

Schismata: catholicis reddite vos populis.

Una fides vigeat, prisco quae condita templo est:

Quam Paulus retinet, quamque cathedra Petri.

Quae docui, docuisse piget: venerabile martyr

Cerno, quod a cultu rebar abesse Dei.

His ubi detorsit laevo de tramite plebem,

Monstravitque sequi qua via dextra vocat,

[Col. 0536A] Seque ducem recti, spretis anfractibus, idem

1167 Praebuit, erroris qui prius auctor erat:

Sistitur insano rectori, Christicolas tunc

Ostia vexanti per Tiberina viros.

Illo namque die Roma secesserat, ipsos

Peste suburbanos ut quateret populos.

Non contentus humum celsae intra moenia Romae

Tingere justorum caedibus assiduis.

Janiculum cum jam madidum, fora, Rostra, Suburram

[Col. 0537A] 1168 Cerneret eluvie sanguinis affluere:

Protulerat rabiem Tyrrheni ad littoris oram,

Quaeque loca aequoreus proxima portus habet.

Inter carnifices, et constipata sedebat

Officia, exstructo celsior in solio.

Discipulos fidei, detestandique rebelles

Idolii, ardebat dedere perfidiae.

[Col. 0538A] Carcereo crinita situ stare agmina contra

Jusserat, horrendis excrucianda modis.

Inde catenarum tractus, hinc lorea flagra

1169 Stridere, virgarum concrepitare fragor.

Ungula fixa cavis costarum cratibus altos

1170 Pandere secessus, et lacerare jecur.

[Col. 0539A] Ac jam lassatis judex tortoribus ibat

In furias, cassa cognitione fremens.

Nullus enim Christi ex famulis per tanta repertus

Supplicia, auderet qui vitiare animam.

Inde furens quaesitor ait: Jam, tortor, ab unco

Desine: si vana est quaestio, morte agito.

Huic abscide caput, crux istum tollat in auras,

Viventesque oculos offerat alitibus.

1171 Hos rape praecipites, et vinctos conjice in ignem:

Sit pyra, quae multos devoret una reos.

En tibi, quos properes rimosae imponere cymbae,

[Col. 0540A] Pellere et in medii stagna profunda freti.

Quos ubi susceptos rabidum male suta per aequor

Vexerit, et tumidis caesa labarit aquis,

Dissociata putrem laxent tabulata carinam,

Conceptumque bibant undique naufragium.

Squamea coenoso praestabit ventre sepulcrum

Bellua, consumptis cruda cadaveribus.

Haec persultanti celsum subito ante tribunal

1172 Offertur senior nexibus implicitus.

Stipati circum juvenes clamore ferebant,

Ipsum Christicolis esse caput populis:

Si foret exstinctum propere caput, omnia vulgi

[Col. 0541A] Pectora Romanis sponte sacranda deis.

Insolitum lethi poscunt genus, et nova poenae

Inventa, exemplo quo trepident alii.

Ille supinata residens cervice, Quis, inquit,

Dicitur? affirmant, dicier Hippolytum.

Ergo sit Hippolytus, quatiat, turbetque jugales,

Intereatque feris dilaceratus equis.

1173 Vix haec ille: duo cogunt animalia, freni

Ignara, insueto subdere colla jugo:

Non stabulis, blandive manu palpata magistri,

Imperiumque equitis ante subacta pati:

Sed campestre vago nuper pecus e grege captum,

Quod pavor indomito corde ferinus agit.

[Col. 0541B] Jamque reluctantes sociarant vincula bigas,

Oraque discordi foedere nexuerant.

[Col. 0542A] Temonis vice funis inest, qui terga duorum

Dividit, et medius tangit utrumque latus,

Deque jugo in longum se post vestigia retro

Protendens trahitur, transit et ima pedum.

Hujus ad extremum, sequitur qua pulvere summo

Cornipedum refugas orbita trita vias,

Crura viri innectit laqueus, nodoque tenaci

Astringit plantas, cumque rudente ligat.

1174 Postquam composito satis instruxere paratu

Martyris ad poenam verbera, vincla, feros:

Instigant subitis clamoribus, atque flagellis,

Iliaque infestis perfodiunt stimulis.

Ultima vox audita senis venerabilis haec est:

[Col. 0542B] Hi rapiant artus, tu rape, Christe, animam.

Prorumpunt alacres, caeco et terrore feruntur,

[Col. 0543A] Qua sonus, atque tremor, qua furor exagitant.

Incendit feritas, rapit impetus, et fragor urget:

Nec cursus volucer mobile sentit onus.

Per silvas, per saxa ruunt: non ripa retardat

Fluminis, aut torrens oppositus cohibet.

Prosteruunt saepes, et cuncta obstacula rumpunt:

Prona, fragosa petunt, ardua transiliunt.

Scissa minutatim labefacto corpore frusta

1175 Carpit spinigeris stirpibus hirtus ager.

Pars summis pendet scopulis, pars sentibus haeret:

[Col. 0543B] Parte rubent frondes, parte madescit humus.

[Col. 0544A] Exemplar sceleris paries habet illitus, in quo

Multicolor fucus digerit omne nefas.

Picta super tumulum species liquidis viget umbris,

Effigi tracti membra cruenta viri.

Rorantes saxorum apices vidi, optime papa,

Purpureasque notas vepribus impositas.

Docta manus virides imitando effingere dumos,

1176 Luserat e minio russeolam saniem.

Cernere erat, ruptis compagibus, ordine nullo

Membra per incertos sparsa jacere situs.

Addiderat caros, gressu, lacrymisque sequentes,

Devia qua fractum semita monstrat iter.

Moerore attoniti, atque oculis rimantibus ibant,

[Col. 0544B] Implebantque sinus visceribus laceris.

[Col. 0545A] Ille caput niveum complectitur, ac reverendam

1177 Canitiem molli confovet in gremio.

Hic humeros, truncasque manus, et brachia et ulnas,

Et genua, et crurum fragmina nuda legit.

Palliolis etiam bibulae siccantur arenae,

Nequis in infecto pulvere ros maneat.

Siquis et in sudibus recalenti aspergine sanguis

Insidet, hunc omnem spongia pressa rapit.

[Col. 0546A] Nec jam densa sacro quidquam de corpore silva

Obtinet, aut plenis fraudat ab exsequiis.

Cumque recensitis constaret partibus ille

Corporis integri qui fuerat numerus:

Nec purgata aliquid deberent avia toto

1178 Ex homine, extersis frondibus et scopulis:

Metando eligitur tumulo locus; Ostia linquunt:

Roma placet, sanctos quae teneat cineres.

[Col. 0547A] Haud procul extremo culta ad pomoeria vallo

1179 Mersa latebrosis crypta patet foveis.

Hujus in occultum gradibus via prona reflexis

Ire per anfractus luce latente docet.

Primas namque fores summo tenus intrat hiatu,

Illustratque dies limina vestibuli.

Inde, ubi progressu facili nigrescere visa est

Nox obscura, loci per specus ambignum,

Occurrunt caesis immissa foramina tectis,

Quae jaciunt claros antra super radios.

[Col. 0548A] 1180 Quamlibet ancipites texant hinc inde recessus

Arcta sub umbrosis atria particibus:

Attamen excisi subter cava viscera montis

Crebra terebrato fornice lux penetrat.

Sic datur absentis per subterranea solis

Cernere fulgorem, luminibus que frui.

Talibus Hippolyti corpus mandatur opertis,

Propter ubi apposita est ara dicata Deo.

[Col. 0549A] 1181 Illa sacramenti donatrix mensa, eademque

Custos filla sui martyris apposita,

Servat ad aeterni spem judicis ossa sepulcro,

Pascit item sanctis Tibricolas dapibus.

Mira loci pietas, et prompta precantibus ara

Spes hominum placida prosperitate juvat.

Hic corruptelis animique et corporis aeger

Oravi quoties stratus, opem merui

Quod laetor reditu, quod te, venerande sacerdos,

Complecti licitum est, scribo quod haec eadem.

Hippolyto scio me debere: Deus cui Christus

[Col. 0550A] Posse dedit, quod quis postulet, annuere.

Ipsa, illas animae exuvias quae continet intus,

Aedicula, argento fulgurat ex solido.

1182 Praefixit tabulas dives manus aequore laevi

Candentes, recavum quale nitet speculum.

Nec Pariis contenta aditus obducere saxis,

Addidit ornando clara talenta operi.

Mane salutatum concurritur: omnis adorat

Pubes: eunt, redeunt solis adusque obitum.

Conglobat in cuneum Latios simul ac peregrinos

Permixtim populus relligionis amor.

[Col. 0551A] 1183 Oscula perspicuo figunt impressa metallo

Balsama diffundunt: fletibus ora rigant.

Jam cum se renovat decursis mensibus annus,

Natalemque diem passio festa refert,

Quanta putas studiis certantibus agmina cogi,

Quaeve celebrando vota coire Deo?

Urbs Augusta suos vomit effunditque Quirites,

1184 Una et patricios ambitione par

[Col. 0552A] Confundit plebeia phalanx umbonibus aequis

Discrimen procerum, praecipitante fide.

Nec minus albanis acies se candida portis

Explicat, et longis ducitur ordinibus.

Exsultant fremitus variarum hinc inde viarum,

Indigena, et Piceus, plebs et Hetrusca venit.

Concurrit Samnitis atrox, habitator et altae

1185 Campanus Capuae, jamque Nolanus adest.

[Col. 0553A] Quisque sua laetus cum conjuge, dulcibus et eum

Pignoribus rapidum carpere gestit iter.

Vix capiunt patuli populorum gaudia campi,

Haeret et in magnis densa cohors spatiis.

Angustum tantis illud specus esse catervis,

Haud dubium est, ampla fauce licet pateat.

Stat sed juxta aliud, quod tanta frequentia templum

Tunc adeat, cultu nobile regifico,

Parietibus celsum sublimibus, atque superba

Majestate potens, muneribusque opulens.

[Col. 0554A] Ordo columnarum geminus laquearia tecti

Sustinet, auratis suppositus trabibus:

Adduntur graciles tecto breviore recessus,

Qui laterum seriem jugiter exsinuent.

1186 At medios aperit tractus via latior alti

Culminis exsurgens editiore apice.

Fronte sub adversa gradibus sublime tribunal

1187 Tollitur, antistes praedicat unde Deum.

Plena laborantes aegre domus accipit undas,

Arctaque confertis aestuat in foribus,

Maternum pandens gremium, quo condat alumnos,

[Col. 0555A] Ac foveat fetos accumulata sinus.

Si bene commemini, colit hunc pulcherrima Roma

Idibus Augusti mensis, ut ipsa vocat

Prisco more diem, quem te quoque, sancte magister,

Annua festa inter dinumerare velim.

Crede, salutigeros feret hic venerantibus ortus,

Lucis honoratae praemia restituens.

Inter solemnes Cypriani, vel Celedoni,

1188 Eulaliaeque dies currat et iste tibi.

Sic te pro populo cujus tibi credita vita est,

Orantem Christus audiat omnipotens.

Sic tibi de pleno lupus excludatur ovili,

Agna nec ulla tuum capta gregem minuat.

[Col. 0556A] Sic me gramineo remanentem denique campo

Sedulus aegrotam pastor ovem referas.

Sic, cum lacteolis caulas compleveris agnis,

Raptus et ipse sacro sis comes Hippolyto.

XII HYMNUS. INCIPIT PASSIO APOSTOLORUM PETRI ET PAULI.

Plus solito coeunt ad gaudia: dic, amice, quid sit.

1189 Romam per omnem cursitant, ovantque.

Festus apostolici nobis redit hic dies triumphi,

Pauli atque Petri nobilis cruore.

Unus utrumque dies, pleno tamen innovatus anno,

[Col. 0557A] 1190 Vidit superba morte laureatum.

Scit Tiberina palus, quae flumine lambitur propinquo,

[Col. 0558A] 1191 Binis dicatum cespitem tropaeis,

Et crucis, et gladii testis: quibus irrigans easdem

[Col. 0559A] 1192 Bis fluxit imber sanguinis per herbas.

Prima Petrum rapuit sententia, legibus Neronis

Pendere jussum praeminente ligno.

Ille tamen veritus celsae decus aemulando mortis

Ambire tanti gloriam magistri.

Exigit ut pedibus mersum caput imprimant supinis,

Quo spectet imum stipitem cerebro.

Figitur ergo manus subter, sola versus in cacumen:

[Col. 0560A] 1193 Hoc mente major, quod minor figura,

Noverat ex humili coelum citius solere adiri:

Dejecit ora, spiritum daturus.

Ut teres orbis iter flexi rota percucurrit anni,

Diemque eumdem sol reduxit ortus,

Evomit in jugulum Pauli Nero fervidum furorem,

Jubet feriri gentium magistrum.

Ipse prius sibimet finem cito dixerat futurum,

Ad Christum eundum est, jam resolvor, inquit.

[Col. 0561A] Nec mora: protrahitur, poenae datur, immolatur ense,

Non hora vatem, non dies fefellit.

1194 Dividit ossa duum Tibris, sacer ex utraque ripa,

Inter sacrata dum fluit sepulcra.

[Col. 0562A] Dextra Petrum regio tectis tenet aureis receptum,

Canens oliva, murmurans fluento.

Namque supercilio saxi liquor ortus excitavit

1195 Frondem perennem chrismatis feracem,

[Col. 0563A] 1196 Nunc pretiosa ruit per marmora, lubricatque clivum,

Donec virenti fluctuet colymbo.

Interior tumuli pars est, ubi lapsibus sonoris

Stagnum nivali volvitur profundo.

1197 Omnicolor vitreas pictura superne tingit undas,

[Col. 0564A] Musci relucent, et virescit aurum.

Cyaneusque latex umbram trahit imminentis ostri:

Credas moveri fluctibus lacunar.

Pastor oves alit ipse illic gelidi rigore fontis,

Videt sitire quas fluenta Christi.

Parte alia titulum Pauli via servat Ostiensis,

[Col. 0565A] Qua stringit amnis cespitem sinistrum.

1198 Regia pompa loci est: princeps bonus has sacravit arces,

Lusitque magnis ambitum talentis.

Bracteolas trabibus sublevit, ut omnis aurulenta

[Col. 0566A] Lux esset intus, ceu jubar sub ortu.

1199 Subdidit et parias fulvis laquearibus columnas,

Distinguit illic quas quaternus ordo.

Tum camuros hyalo insigni varie cucurrit arcus:

[Col. 0567A] 1200 Sic prata vernis floribus renident.

Ecce duas fidei summo Patre conferente dotes,

Urbi colendas quas dedit togatae.

Aspice, per bifidas plebs Romula funditur plateas,

Lux in duobus fervet una festis.

Nos ad utrumque tamen gressu properemus incitato,

[Col. 0568A] Et his et illis perfruamur hymnis.

1201 Ibimus ulterius, qua fert via pontis Hadriani,

Laevam deinde fluminis petemus.

Transtiberina prius solvit sacra pervigil sacerdos.

Mox huc recurrit, duplicatque vota.

[Col. 0569A] Haec didicisse sat est Romae tibi: tu domum

Diem bifestum sic colas memento, reversus,

XIII HYMNUS. PASSIO S. CYPRIANI MARTYRIS.

1202 Punica terra tulit, quo splendeat omne quidquid usquam est:

[Col. 0570A] 1203 Inde domo Cyprianum, sed decus orbis et magistrum.

Est proprius patriae martyr, sed amore et ore noster,

[Col. 0571A] Incubat in Lybia sanguis, sed ubique lingua pollet:

1204 Sola superstes agit de corpore, sola obire nescit.

Dum genus esse hominum Christus sinet et vigere mundum,

Dum liber ullus erit, dum scrinia sacra litterarum,

Te leget omnis amans Christum, tua, Cypriane, discet.

Spiritus ille Dei qui fluxerat auctor in prophetas,

Fontibus eloquii te coelitus actus irrigavit.

O nive candidius linguae genus, o novum saporem!

Ut liquor ambrosius cor mitigat, imbuit palatum,

[Col. 0571B] Sedem animae penetrat, mentem fovet, et pererrat artus:

[Col. 0572A] Sic Deus interius sentitur, et inditur medullis.

Unde bonum subitum terris dederis, Pater, revela.

Deerat apostolicis scriptis opulentus exsecutor;

1205 Eligitur locuples facundia quae doceret orbem,

Quaeque voluminibus Pauli famulata disputaret;

Quo mage cruda hominum praecordia perpolita nossent

Sive timoris opus, seu mystica, vel profunda Christi.

Unus erat juvenum doctissimus artibus sinistris,

Fraude pudicitiam perfringere, nil sacrum putare;

[Col. 0572B] Saepe etiam magicum cantamen inire per sepulcra,

Quo geniale tori jus solveret, aestuante nupta.

[Col. 0573A] Luxuriae rabiem tantae cohibet repente Christus,

Discutit et tenebras de pectore, pellit et furorem:

Implet amore sui, dat credere, dat pudere facti,

Jamque figura alia est quam quae fuit, oris, et nitoris:

Exuitur tenui vultus cute, transit in severam,

1206 Deflua caesaries compescitur ad breves capillos,

Ipse modesta loqui, spem quaerere, regulam tenere,

Vivere justitiam Christi, penetrare dogma nostrum.

His igitur meritis dignissimus usque episcopale

Provehitur solium doctor, capit et sedile summum.

[Col. 0573B] Valerianus opum princeps erat, atque Gallienus;

[Col. 0574A] 1207 Constituere simul poenam capitis Deum fatenti.

Millia terrigenum spurcissima jusserant sacrari.

Contra animos populi doctor Cyprianus incitabat,

Nequis ab egregiae virtutis honore discreparet,

Neu fidei pretium quis sumere degener timeret,

Esse levem cruciatum, si modo conferas futura

Quae Deus ipse viris intermina fortibus spopondit:

Merce doloris emi spem luminis, et diem perennem:

Omne malum volucri cum tempore transvolare cursim.

[Col. 0574B] Nil grave quod peragi finis facit et quiete donat:

Se fore principium pulchrae necis, et ducem cruoris,

[Col. 0575A] Seque caput gladio submittere, sanguinem dicare:

Qui sociare animam Christo velit, ut comes sequatur.

His ubi corda virum Christo calefacta praeparavit,

Ducitur ante alios, proconsule perfurente, vinctus.

1208 Antra latent Tyriae Carthaginis, altius reposta,

Conscia tartareae caliginis, abdicata soli.

Clausus in his specubus sanctus Cyprianus, et catena

Nexus utramque manum, nomen Patris invocat supremi:

[Col. 0575B] Omnipotens genitor Christi, Deus et creator orbis,

Christe, parens hominis, quem diligis, et vetas perire:

Ille ego, vipereis quem tu bonus oblitum venenis,

Criminibus variis tinctum, miseratus abluisti,

Jamque tuum fieri mandas, fio Cyrianus alter,

Et novus ex veteri, nec jam reus, aut nocens, ut ante,

[Col. 0576A] Si luteum facili charismate pectus expiasti.

Vise libens tenebris ergastula caeca dissipatis:

Eripe corporeo de carcere, vinculisque mundi

Hanc animam; liceat fuso tibi sanguine immolari,

1209 Nequa ferum reprimat clementia judicem, tyranni

Neu sciat invidia mitescere, gloriam negare.

Da quoque, nequis iners sit de grege quem tuum regebam:

Ne cadat impatiens poenae, titubetve quis tuorum,

Incolumen ut numerum reddam tibi, debitumque solvam.

Vocibus his Dominum permoverat: influebat inde

[Col. 0576B] Spiritus in populum Carthaginis, auctor acrioris

Ingenii, stimulis ut pectora subditis calerent

Ad decus egregium discrimine sanguinis petendum,

Non trepidare docens, nec cedere, nec dolore vinci,

Laudis amore rapi, Christum sapere, et fidem tueri.

[Col. 0577A] Fama refert, foveam campi in medio patere jussam,

Calce vaporifera summos prope margines refertam.

Saxa recocta vomunt ignem, niveusque pulvis ardet.

Urere tacta potens, et mortifer ex odore flatus.

Appositam memorant aram fovea stetisse summa

Lege sub hac, salis aut micam, jecur aut suis litarent

1210 Christicolae, aut mediae sponte irruerent in ima fossae.

Prosiluere alacres cursu rapido simul trecenti,

[Col. 0578A] Gurgite pulvereo mersos liquor aridus voravit,

Praecipitemque globum fundo tenus implicavit imo.

Corpora candor habet, candor vehit ad superna mentes.

Candida massa dehinc dici meruit per omne saeclum.

Laetior interea jam Thascius ob diem suorum

1211 Sistitur indomiti proconsulis eminus furori.

Edere jussus erat quid viveret: Unicultor, inquit,

Servo salutiferi mysteria consecrata Christi.

Ille sub haec: Satis est jam criminis, ipse confitetur

[Col. 0579A] Thascius: ipse Jovis fulmen negat. Expedite ferrum,

Carnifices; gladio poenam luat hostis idolorum.

Ille Deo meritas grates agit, et canit triumphans.

Flevit obire virum moesta Africa: quo docente, facta est

1212 Cultior, eloquio cujus sibi docta gloriatur.

Mox tumulum lacrymans struxit, cineresque consecravit.

Desine flere bonum tantum. Tenet ille regna coeli,

Nec minus involitat terris, nec ab hoc recedit orbe:

[Col. 0580A] Disserit, eloquitur, tractat, docet, instruit, prophetat.

Nec Lybiae populos tantum regit, exit usque in ortum

Solis, et usque obitum. Gallos fovet, imbuit Britannos,

Praesidet Hesperiae, Christum serit ultimis Iberis.

Denique doctor humi est, idem quoque martyr in supernis.

Instruit hic homines, illinc pia dona dat patronus.

XIV HYMNUS. PASSIO S. AGNETIS VIRGINIS.

1213 Agnes sepulcrum est Romulea in domo,

[Col. 0580B] Fortis puellae, martyris inclytae.

[Col. 0581A] Conspectu in ipso condita turrium

1214 Servat salutem virgo Quiritium:

Nec non et ipsos protegit advenas,

Puro ac fideli pectore supplices.

Duplex corona est praestita martyri,

Intactum ab omni crimine virginal,

1215 Mortis deinde gloria liberae.

Aiunt, jugali vix habilem toro

[Col. 0582A] Primis in annis forte puellulam,

Christo calentem, fortiter impiis

Jussis renisam, quo minus idolis

Addicta, sacram desereret fidem.

Tentata multis nam prius artibus,

Nunc ore blandi judicis illice,

Nunc saevientis carnificis minis,

Stabat feroci robore pertinax,

[Col. 0583A] Corpusque duris excruciatibus

Ultro offerebat, non renuens mori.

Tum trux tyrannus: Si facile est, ait,

1216 Poenam subactis ferre doloribus,

Et vita vilis spernitur: at pudor

Carus dicatae virginitatis est.

Hanc in lupanar trudere publicum

Certum est, ad aram ni caput applicat,

Ac de Minerva jam veniam rogat,

Quam virgo pergit temnere virginem.

Omnis juventus irruat, et novum

Ludibriorum mancipium petat.

Haud, inquit Agnes, immemor est ita

[Col. 0584A] Christus suorum, perdat ut aureum

Nobis pudorem, nos quoque deserat.

Praesto est pudicis, nec patitur sacrae

Integritatis munera pollui.

Ferrum impiabis sanguine, si voles:

Non inquinabis membra libidine.

1217 Sic elocutam publicitus jubet

Flexu in plateae sistere virginem.

Stantem refugit moesta frequentia,

Aversa vultus, ne petulantius

Quisquam verendum conspiceret locum.

Intendit unus forte procaciter

1218 Os in puellam, nec trepidat sacram

[Col. 0585A] Spectare formam lumine lubrico.

En ales ignis fulminis in modum

Vibratur ardens, atque oculos ferit:

Caecus corusco lumine corruit,

Atque in plateae pulvere palpitat.

Tollunt sodales seminecem solo,

Verbisque deflent exsequialibus.

Ibat triumphans virgo, Deum Patrem,

Christumque sacro carmine concinens,

Quod sub profani labe periculi

Castum lupanar, nec violabile

Experta victrix virginitas foret.

Sunt qui rogatam rettulerint preces

Fudisse Christo, redderet ut reo

1219 Lucem jacenti: tum juveni halitum

[Col. 0585B] Vitae innovatum visibus integris.

[Col. 0586A] Primum sed Agnes hunc habuit gradum

Coelestis aulae, mox alius datur.

Accensus iram nam furor incitat

Hostis cruenti. Vincor, ait gemens,

I, stringe ferrum, miles, et exere

Praecepta summi regia principis.

Ut vidit Agnes stare trucem virum

Mucrone nudo, laetior haec ait:

Exsulto, talis quod potius venit

1220 Vesanus, atrox, turbidus, armiger,

Quam si veniret languidus, ac tener,

Mollisque ephebus tinctus aromate,

Qui me pudoris funere perderet.

Hic, hic amator jam, fateor, placet:

Ibo irruentis gressibus obviam,

[Col. 0587A] Nec demorabor vota calentia:

Ferrum in papillas omne recepero,

Pectusque ad imum vim gladii traham.

Sic nupta Christo transiliam poli

Omnes tenebras aethere celsior.

Aeterne rector, divide januas

Coeli, obseratas terrigenis prius,

Ac te sequentem, Christe, animam voca,

Cum virginalem, tum Patris hostiam.

Sic fata, Christum vertice cernuo

Supplex adorat, vulnus ut imminens

Cervix subiret prona paratius.

1221 Ast ille tantam spem peragit manu:

Uno sub ictu nam caput amputat.

Sensum doloris mors cita praevenit.

[Col. 0587B] Exutus inde spiritus emicat,

Liberque in auras exilit; angeli

Sepsere euntem tramite candido.

Miratur orbem sub pedibus situm,

Spectat tenebras ardua subditas,

Ridetque, solis quod rota circuit,

Quod mundus omnis volvit et implicat,

Rerum quod atro turbine vivitur,

[Col. 0588A] Quod vana saecli mobilitas rapit:

Reges, tyrannos, imperia, et gradus,

Pompasque honorum stulta tumentium.

Argenti et auri vim, rabida siti

Cunctis petitam per varium nefas,

Splendore multo structa habitacula,

1222 Illusa pictae vestis inania,

Iram, timorem, vota, pericula:

Nunc triste longum, nunc breve gaudium,

Livoris atri fumificas faces,

Nigrescit unde spes hominum et decus,

Et, quod malorum tetrius omnium est,

Gentilitatis sordida nubila.

Haec calcat Agnes, haec pede proterit,

Stans, et draconis calce premens caput:

[Col. 0588B] Terrena mundi qui ferus omnia

Spargit venenis, mergit et inferis,

Nunc virginali perdomitus solo,

Cristas cerebri deprimit ignei,

Nec victus audet tollere verticem

Cingit coronis interea Deus

Frontem duabus martyris innubae:

[Col. 0589A] Unam decemplex edita sexies

1223 Merces perenni lumine conficit:

Centenus exstat fructus in altera.

O virgo felix, o nova gloria,

Coelestis arcis nobilis incola,

Intende nostris colluvionibus

Vultum gemello cum diademate:

[Col. 0590A] Cui posse soli Cunctiparens dedit

Castum vel ipsum reddere fornicem.

Purgabor oris propitiabilis

1224 Fulgore, nostrum si jecur impleas.

Nil non pudicum est, quod pia visere

Dignaris, almo vel pede tangere.

EPILOGUS.

[Col. 0591]

1225 Immolat Deo Patri

Pius, fidelis, innocens, pudicus,

[Col. 0592] 1226 Dona conscientiae,

Quibus beata mens abundat intus.

[Col. 0593A] 1227 Alter et pecuniam

Recidit, unde victitent egeni:

Nos citos iambicos

Sacramus, et rotatiles trochaeos,

Sanctitatis indigi,

Nec ad levamen pauperum potentes.

Approbat tamen Deus

Pedestre carmen, et benignus audit.

Multa divitis domo

Sita est per omnes angulos supellex.

Fulget aureus scyphus,

Nec aere defit expolita pelvis:

1228 Est et olla fictilis,

Gravisque, et ampla argentea est parapsis.

Sunt eburna quaepiam,

[Col. 0593B] Nonnulla quercu sunt cavata, et ulmo.

[Col. 0594A] Omne vas fit utile

Quod est ad usum congruens herilem:

Instruunt enim domum,

Ut empta magno, sic parata ligno.

Me paterno in atrio,

Ut obsoletum vasculum, caducis

Christus aptat usibus,

Sinitque parte in anguli manere.

Munus ecce fictile

Inimus intra regiam salutis

Attamen vel infimam

Deo obsequelam praestitisse prodest.

1229 Quidquid illud accidit,

Juvabit ore personasse Christum,

Quo regente vivimus.

ANNO DOMINI CCCCXL. DRACONTIUS. (Juxta editionem Arevali.)

Epistola dedicatoria

Arevalus, Faustinus

[Col. 0595]

Epistola dedicatoria.

Eminentissimo et reverendissimo principi, et D. D. Francisco Antonio de Lorenzano et Butron, S. R. E. presbytero cardinali, archiepiscopo Toletano, Hispaniarum primati, cancellario majori Castellae, praeclari regii ordinis Hispanici Caroli III magna cruce insignito, etc., Faustinus Arevalus.

1. Veterem Christianum poetam Dracontium, quem inter Patrum Toletanorum opera typis elegantissimis recusum a te, eminentissime princeps, superioribus annis acceperam, libens merito nunc tibi reddo ad codices manuscriptos bibliothecae Vaticanae, ut tibi morem gererem, diligenter recognitum. Percommodum vero, perque jucundum mihi accidit, ut hoc ipso tempore Gregorius Alfonsus Villagomez, et Lorenzana, tuus ex sorore nepos, archidiaconus Calatravensis, Romam accesserit, vir ornatissimus, atque iis animi virtutibus, iis ingenii dotibus, et doctrinarum praesidiis instructus, quae ut tibi maxime carus sit efficiunt: in cujus ego manum Dracontium de manu trado, ut hac etiam ex parte meus qualiscunque in poetam doctum et ingeniosum labor gratus tibi adveniat, quem alioqui jure tuo a me posses repetere. Ac tametsi Dracontium ita, ut vides, a me recensitum tibi non deberem, ut multis equidem debeo nominibus, tamen cui alteri potius luce denuo publica donatum offerrem? Utinam ea opera quam in eximio poeta illustrando collocavi, ut tibi debita est, ita etiam te tuoque singulari merito, doctrina, integritate morum, digna esset!

II. Cum enim priscae illi avitae Legionensi nobilitati quae Maurorum jugum ab Hispanorum cervicibus in primis excussit, reliquas virtutes amplissimae tuae dignitati consentaneas cumualtissime adjunxeris, divinarum Litterarum adeo diligens cultor, et munificus patronus existis, ut decessoribus tuis, Montanis, Helladiis, Eugeniis, Ildefonsis, Julianis, Cisneriis, te vel conferre, vel praeferre etiam possimus, caeteris praesulibus qui sunt quique futuri sunt, ad imitandum, vel certe ad admirandum proponere. Longum profecto est, et in re perspicua non necessarium, immortalia tua merita in ecclesiasticae doctrinae studiosos commemorare, omnino vero de iis tacere, quando hic mihi locus opportunus oblatus est, nefas esse arbitror.

III. Etenim in praestantissimo sublimiorum disciplinarum curriculo ecquae pars est aliquanto illustrior quam tu, eminentissime princeps, non dico ingenii acumine, judicii gravitate, industriae constantia gloriose non decurreris, verum etiam monumentis edendis qua antiquis, qua recentibus, qua tuis, qua alienis, non nobilitaveris, provexeris, auxeris? Atque ut praeteream sacrorum Bibliorum studium, ad quod pertinet non solum Analogia Veteris et Novi Testamenti auctore Martino Becano, tuis sumptibus bono publico recusa, sed et multa alia ex iis quae indicabo prima mihi ante oculos obversatur Rerum Liturgicarum Scientia, qua fides catholica maxima ex parte continetur, consensu veterum Patrum, et ipsa non interrupta saeculorum successione stabilita, vel potius unanimi omnium Christianorum voce decantata.

IV. Magno exterarum etiam gentium plausu celebratur politicus ille, sed multo magis Christianus heros, cardinalis Franciscus Ximenez de Cisneros, quod Liturgiam Isidorianam, quam Gothicam alii, alii Mozarabicam vocitant, non tam typis quam aeternitati commiserit. Ejus tu vestigiis insistere dum voluisti, longius etiam progressus es; sive missae Mozarabicae Explicationem a te elaboratam, exemplarque absolutum totius missae et Horariarum precum hujuscemodi liturgiae Angelopoli typis expressa perpendamus, sive nitorem, elegantiam, magnificentiam Breviarii Mozarabici, quod Matrici recudendum curasti, tabularum praeterea aeri incisarum artificium consideremus, sive, quod magis tuum est, prolegomena ad novam hujus [Col. 0597] Breviarii editionem inspiciamus, quibus de veteri divino officio Ecclesiae Hispanae tam docte disseris, ut nihil supra.

V. Dicerem hoc quidem loco de academicis consessibus a te, princeps eminentissime, ad illustrandam liturgiam constitutis aut promotis, nisi properantem me ad sese vocaret sumptuosa et magnificentissima editio Patrum qui sedem tuam pontificalem antiquis temporibus obtinuerunt. Quorum scriptis singularem splendorem, et lumen non solum doctis et opportunis praefationibus attulisti, verum etiam subjectis adnotationibus ex intima theologia, ex multiplici antiquitatum ecclesiasticarum notitia, atque exquisita artium reconditarum intelligentia profectis. Quo in genere studiorum silentio praetereundum mihi non est quod opera conterranei tui sancti Martini Legionensis, viri theodidacti, quorum editionem litterati homines jam diu expetebant, nonnulli incassum tentaverant, tu primus ad exemplar ex chirographo auctoris descriptum quatuor magnis voluminibus in publicam lucem emiseris.

VI. Neque vero praetermittere licet antiquissima novi orbis Concilia, quae, dum archiepiscopatus Mexicani infulis ornatus esses, maxima diligentia summoque studio collecta, catalogis antistitum singularum ecclesiarum provinciae Mexicanae, aliisque insignibus monumentis illustrata, typis mandasti: neque illos egregios duos doctrinae Christianae populo explicandae libros, quos catechismos dicimus, jussu et auctoritate concilii IV Mexicani, cui etiam ipse praefuisti, tua potissimum opera juvante, Mexici divulgatos. Nobiliora ubique sunt, multoque gravioris ponderis vetusta Ecclesiae Hispanae concilia, quae modo in summam redacta, modo perinde disposita et distributa, ut corpus juris canonici digestum est, te nimirum praeclaro auspice, in communem utilitatem prodierunt. Huc etiam referri potest quod tot tamque flagitiosis libris in vulgus contra religionis vel decora, vel fundamenta disseminatis sacrum Tridentinum concilium Hispanice conversum, tuoque patrocinio decoratum peropportune opposueris.

VII. Illis vero munificam tuam dexteram porrigere nunquam destitisti, qui tuta via ad graviora haec studia adolescentium ingenia amoenioribus politioris litteraturae praeceptis, aut philosophicis institutionibus deducunt. Quanquam hoc in argumento praecipuam laudem merentur illa ipsa quae tu in volumine Epistolarum, aliorumque operum tuorum Toleti formis expresso prudentissime tradidisti, dum scilicet novam editionem Rhetorices sacrae incomparabilis viri Ludovici Granatensis commendas, aut de recta studiorum ratione verba facis, ad majorum utique normam, quoad ejus fieri possit, accommodanda.

VIII. His omnibus libenter adderem, princeps optime, singularem beneficentiam qua meas, quamvis exigui aut nullius pretii, lucubrationes largissime prosecutus es, si id nunc agerem, ut fidelem grati animi memoriam et testificationem, quae sane a pectore aut ore meo nunquam aberit, ostentarem, ac non potius ut egregia tua in sacras Litteras merita aliqua tantum ex parte ostenderem. Verum hoc etiam est bonitatis tuae, quod in divinis his scientiis vel ipsos conatus proficiendi praemiis afficiendos esse censeas, nec modo scriptores re et maturitate commendatos, sed eos etiam qui spem et exspectationem aliquam prae se ferunt, benignissime excipias.

IX. Illud vero neque tacere debeo, neque satis pro dignitate eloqui possum, te in ecclesiasticis studiis promovendis, in publicandis et per Europam liberaliter spargendis tot ecclesiasticae doctrinae monumentis, ut bibliothecam archiepiscopalem Toletanam insigniter a te auctam, aliamque privatam selectam et locupletem tibi comparatam omittam, sumptu et magnificentia in eum modum prodiisse, ut siquis solum oculos in haec tua benefacta conjecerit, facile sibi persuadeat tuam largitatem ultra hos terminos progredi non potuisse: cum tamen ea multo magis excelluerit in sustentanda multorum inopia, in calamitatibus populorum relevandis, in viis publicis muniendis, in pontibus aedificandis, in xenodochiis erigendis, in aliis aedibus constituendis, aut a fundamentis excitandis, quibus aegri curentur, amentibus provideatur, uno verbo in publica hominum felicitate longe provehenda. In volumine tuorum operum, de quo paulo ante mentionem feci, plures sunt epistolae, quibus vera ratio traditur prospiciendi saluti et commodis egenorum; sed illa maxime digna est quae legatur ac palam celebretur epistola, qua germanum fratrem tuum Thomam; antistitem Gerundensem, eisdem quibus tu studiis gratificandi incensum, bene de multis meritum ac merentem, ad hospitalem caritatis domum aliaque publica pietatis opera absolvenda, quamvis currentem, impellis et gravissime cohortaris, allatis in medium exemplis episcoporum praesertim Hispaniae qui non insanis et invidiosis substructionibus, multoque minus sumptibus effusis cum probro ac dedecore, sed aedificiis commodo publico construendis ac domibus piis fundandis quibus pauperibus utriusque sexus provideatur, pueri et puellae, viri et feminae seorsum artibus vitae hominum necessariis et opificiis exerceantur, sempiternam sibi nominis famam pepererunt.

X. His et similibus aliis tuis praeceptis et cohortationibus, princeps eminentissime, expressam cernere licet tuae benignitatis imaginem. Tot enim exstant tuae piae liberalitatis perennia monumenta in amplissima dioeceseos tuae provincia partim ab aliis inchoata, sed a te perfecta, partim a fundamentis ad fastigium a te ipso per nobilissimos architectos perducta et perducenda: tam effusa providentia cum annona ingravescit, populis pastorali tuae curae commissis prospicis: sic artes liberales, earum etiam academica schola rite instituta, in melius provehis; sic alia opificia ad vitae usum necessaria auges, ut te uno in exemplar proposito facile ostendatur quantum Christiani cultus disciplina, et cleri catholici institutio inanibus impiorum quorumdam hominum commentationibus praestet ad universae reipublicae commoda procuranda.

[Col. 0599] XI. Intelligo, princeps optime, tantam dignitatem et magnificentiam in publicis pietatis operibus quae summatim perstrinxi, consistere non posse sine privata illa continentia caeterisque virtutum praesidiis quibus episcopum instructum esse oportet, eum potissimum qui summum honoris gradum in Ecclesia Hispana tenet, et quem potentissimus rex catholicus Carolus IV, aequissimus meritorum aestimator, inter ipsa suscepti regni initia SS. D. N. Pio VI commendavit, ut in sacrum collegium eminentissimorum S. R. E. cardinalium cooptaretur. Verum tantarum laudum praeconium, de quibus nec breviter dicere propositum mihi est, dum aliquis vigebit humanitatis sensus, Hispania celebrare non desistet, et per universum orbem Christianum, dum stabunt sacrae Litterae, tuum dulcissimum et immortale nomen personabit.

XII. Hoc unum a te, eminentissime princeps, dum ad sacrae purpurae osculum venerabundus accedo, pro tua mihi cognitissima humanitate non solum exspecto, verum etiam postulo, et, si pateris, omni studio contendo, ut in Dracontii tui gratiam ejus editorem in tuam fidem et clientelam velis recipere. Ex quo profecto fiet ut hic meus quantuluscunque conatus aliquando, si tantum sperare licet, inter argumenta singularis amoris tui, et benevolentiae erga ecclesiasticarum disciplinarum cultores, possit aliquem vel extremum locum nancisci.

Prolegomena

Arevalus, Faustinus

[Col. 0599]

PROLEGOMENA IN CARMINA DRACONTII.

CAPUT PRIMUM. [Col. 0599A] Dracontii apud veteres prima memoria. S. Isidori de eo testimonium. S. Columbanus plures versus a Dracontio mutuatus est.

1 Excellentium operum scriptores in scriptis suis potissimum vivere, atque ex eis solis interdum in publicam hominum notitiam venire, multis exemplis ac diversis temporibus repetitis, est confirmatum. Hoc ipsum de Dracontio magna ex parte licet affirmare: de quo pauca, neque satis dilucide exposita, veteres nobis reliquerunt; recentiores conjecturis rem agentes alia quaedam addiderunt, sed quae ex mss. membranis carminum Dracontii a me nuper repertis partim corrigi possint, partim illustrari. Dum enim carmina veterum poetarum Christianorum [Col. 0599B] undique perquiro, diligenter perlustro, et ad veteres codices sedulo recenseo, forte fortuna incidi in Carmen de Deo sub Aurelii Augustini nomine in membranis exaratum, ac tres in libros divisum, in quorum primo Hexaemeron Dracontii jam pridem editum continebatur: initium ejusdem libri primi, et duos reliquos libros Dracontium quoque habere auctorem pro certo nunc statuo, neque dubitabunt qui argumenta mox afferenda expendent, aut integrum opus legent. Ex 2 hoc poemate nonnulla lux vitae ac conditioni Dracontii affulget; sed multo major splendor accedit ex epistola ad Guntharium regem Vandalorum, quam valde imminutam, et tanquam ad Theodosium Juniorem Augustum scriptam Sirmondus aliique typis evulgarunt.

[Col. 0599C] 2. Non patiar igitur, quantum in me est, ut tam insignia Dracontii carmina diutius jaceant in tenebris, gratum, ut opinor, facturus iis qui, religiosi antiquitatis amatores, veterum scriptorum, praesertim ecclesiasticorum, opera renovari et illustrari malunt, quam nova aliqua cudi et in lucem emitti. Profecto saepe mecum animo cogitavi quid causae esse possit cur tantopere priscos scriptores recentibus praeferamus, cum tamen illi ipsi et sua aetate fuerint novi, et antiquiores alios unice amaverint. Pervulgatum illud est de comoediis quod Muretus lib. XVII, cap. 11 Var. [Col. 0600A] lect. profert, ut veterum scriptorum lectionem commendet, ex prologo ad Casinam Plauti:

Vino qui utuntur veteri sapientes puto,

Et qui veteres spectant libenter fabulas.

Nam nunc novae quae fiunt comoediae

Multo sunt nequiores quam nummi novi.

Caeterum querela haec fuit omnium aetatum, omnium nationum, quam Horatius, Martialis aliique egregie refutarunt.

3. Neque tamen propterea jure quisquam negabit maximo in honore et pretio habenda esse ea fere omnia monumenta quae per longam saeculorum seriem ad nos transmissa pervenerunt. Cum enim antiquis temporibus scripta non sine magno exscriptorum labore divulgarentur, judicandum certe est eos [Col. 0600B] codices, qui post multos ab auctorum obitu annos transcribebantur, aliquid prae se et in se ferre quod laudes posteritatis possit obtinere. Certe multa quae nunc typis facile edita et magnificentissime quidem excusa, aeternitati quodammodo commendantur, vereor ut post duodecim aut quindecim saecula patienter quisquam legere sustineat, cum gratia et favor cessabit, cum judicare libere licebit. Huic autem praejudicio, quod antiquis omnibus scriptoribus quorum exstant opera favet, 3 ad Dracontium commendandum accedit praeclara de eo existimatio ex imperfecto ejus poemate jam dudum concepta.

4. Cum vero ineunte saeculo v floruerit Dracontius, quo tempore et bonae litterae vigebant, et Latinitatis non contemnendae peculiaris quidam gustus, [Col. 0600C] praesertim in poetis, supererat, et doctrina ecclesiasticarum rerum summum apicem attigerat, non dubito quin tam sacrae quam profanae litteraturae studiosi ambabus ulnis meum excipiant Dracontium. De cujus laudibus plura non dicam, ne forte aliquis ex Lucilio apud A. Gellium lib. III, cap. 14, opponat:

Quidni? et scruta quidem ut vendat scrutarius laudat,

Praefractam strigilem, soleam improbus dimidiatam.

Quod in Dracontium multis locis adhuc mutilum, multis corruptum possit convenire. Qua in re si defensione opus sit, advocabo antiquarios, qui prolixas dissertationes, ac justa volumina de semesis cerrosae [Col. 0601A] alicujus inscriptionis veteris verbis conficiunt; excitabo auctores conjecturarum, probabilium, variarum lectionum, adversariorum, qui loca scriptorum obscura invenire cupiunt, ac plerumque obscuritatem ipsi sibi fingunt, ut ingenii acumen ostentent. Praesto mihi erit auxilio omnis haec manus, ac, quod aiebat Horatius sat. 4, lib. I:

Veluti te

Judaei cogemus in hanc concedere turbam.

5. Sed, ut id quod in his prolegomenis explanandum suscepi exsequar, videndum est quid veteres olim de Dracontio scriptum reliquerint, quid recentes alii excogitaverint, ut ex scriptis ejus tandem concludam et ostendam quid in his narrationibus tenendum sit, quid rejiciendum. Qui Dracontium [Col. 0601B] proprio nomine appellaverit, antiquiorem Isidoro reperi neminem. Exstat quidem Dracontii nomen in codice Theodosiano, ubi plures apparent leges ad eum directae anno 364, 365, 367, cum vicarius Africae esset, de quo videri potest commentarius Gothofredi ad leg. 16 de ann. et trib. Verum antiquior hic est quam ut illi carmina sub Dracontii nomine edenda tribui possent, nisi si forte in extrema senectute constitutus ea conscripserit. Quod tamen ut negem illa me impellit ratio, quod cum Dracontius 4 de aerumnis quas patiebatur multa dixerit, nihil de senio locutus est; quod minime oportuit omittere, ut ita facilius veniam a rege Vandalorum impetraret, et liber e carcere dimitteretur. Julianus archipresbyter in supposititio opere Advers. 498 Dracontium poetam, [Col. 0601C] et Africae vicarium eumdem hominem facit: sed illius auctoritas nulla est, opinio omni probabili fundamento caret, ut dixi.

6. Alius certe a nostro est Dracontius monetae praepositus sub Juliano imperatore, cujus meminit Ammianus lib. XXII, qui narrat eum a gentilibus Alexandriae fuisse occisum, quia aram in moneta quam regebat, recens locatam evertit. Assentior etiam Fabricio, qui in Bibl. med. et inf. Lat. a poeta hoc Dracontio distinguit tum Dracontium episcopum ad quem data est epistola S. Athanasii tom. I, pag. 63, edit. Montfauc., de quo confer infra num. 32; tum episcopum Dracontium ab Acacianis et Arianis in concilio Constantinopolitano depositum, de quo agunt Socrates lib. II, cap. 42, et Sozomenus lib. IV, cap. [Col. 0601D] 24. In epistola synodica concilii Alexandrini anno 362, quam Eusebio, Lucifero, etc., scripserunt Athanasius caeterique episcopi qui Alexandriae ex Italia, Arabia, Aegypto et Libya aderant, inter eos qui cum Athanasio scribunt nominatur Dracontius. In Vita S. Hilarionis auctore S. Hieronymo cap. 25, mentio fit Dracontii episcopi et confessoris, qui jussu Constantii ad castrum Thebatum exsulabat. Ab his omnibus, si tamen omnes inter se sunt distincti, Dracontium nostrum et tempora, et rationes vitae ab eo institutae, quantum quidem ex poemate de Deo et ex Elegia colligitur, satis aperte discernunt. Propius ad Dracontii nostri aetatem accessit Dracontius discipulus Pambonis abbatis, qui vir admirabilis dicitur in historia [Col. 0602A] Lausiaca Palladii cap. 10, et in Heraclidis Paradiso pag. 940, in Vitis Patrum Rosweydi. Sed neque hic monachus cum nostro Dracontio confundendus est. In epistolis S. Nili interprete Leone Al latio lib. I, epistola 314, dicitur missa Dracontio; lib. II, epistola 327, Dracontio Vindici; eodem lib. II, epistola 94, Dracontio monacho; lib. III, epistola 36, rursus Dracontio monacho. Haec postrema epistola a Montfauconio in Catal. biblioth. Coislian. cod. 363 inscribitur 5 Dracontio Diacono. Nilus quidem, S. Joannis Chrysostomi discipulus, Theodosio Juniore imperatore vivebat; sed hos Dracontios a nostro diversos videri ex ejus carminibus ostenditur.

7. Igitur primus S. Isidorus Dracontii meminit, inter ecclesiasticos scriptores eum recensens cap. [Col. 0602B] 37, his verbis: Dracontius composuit heroicis versibus Hexaemeron creationis mundi, et luculenter quidem composuit et scripsit. Cum haec scribebat Isidorus, non alia carmina Dracontii videtur agnovisse praeter librum primum carminis de Deo, qui a reliquo corpore separatus jam tunc erat, et Hexaemeron inscriptus; et quidem valde corruptus, ut ex alio loco Isidori potest demonstrari. Siquidem lib. XII Etym., cap. 2, ita habet: Ichneumon Graece vocatus eo quod odore suo et salubria ciborum, et venenosa prodantur. De quo Dracontius ait: Praedicit suillus vim cujuscunque veneni. Suillus autem a setis est nuncupatus. Quo in loco adnotator Grialius observat aliter legi praecidit pro praedicit. Gallandius in editione Dracontii veram scripturam esse praecidit ex contextu [Col. 0602C] colligit; sed ex contextu ipso praeferam praedicit. In suillus error manifestus est, quem neque Isidorus ipse deprehendit. Non enim de ichneumone Dracontius, sed de Psyllis Africae populis loquitur:

Inspecta tellure semel, sine flatibus ullis,

Sibila dum reticent, necdum serpente notato,

Praedicit Psyllus vim cujuscunque veneni,

Signa videt medicus mortis, etc.

Et postea concludit:

Ecce genus hominum ventura scire probatur.

8. Tacito Dracontii nomine verba ex ejus elegia protulit Isidorus lib. VI Etym., cap. 9: Cerae litterarum materies, parvulorum nutrices, Ipsae dant ingenium pueris primordia sensus. Grialius in notis animadvertit versum hunc esse Dracontii lib. II de Machina mundi: ita enim vocat ille elegiam Dracontii. [Col. 0602D] Legit autem ex ms. cod. Dracontii:

Cera dat ingenium pueris primordia sensus,

Inde fit ut praestet littera vel noceat.

Atque ita postea editum fuit in editione Sirmondiana et Matritensi 6 Patrum Toletanorum. Nec displicet quidem praestet, sed praeferam prosit cum membranis antiquissimis Vaticanis. Ex eadem elegia Dracontii plures versus reperio a S. Columbano, ante S. Isidorum nominando, acceptos, qui, ut a Prudentio, et ab Octaviano Romano (quod putat Goldastus), et ab aliis alios, ita hos mutuatus est a Dracontio in epistola ad Hunaldum, quam nonnulli setho inscribunt:

Omnia tempus agit, cum tempore cuncta trahuntur.

Alternant elementa vices, et tempora mutant.

[Col. 0603A] Accipiunt augmenta dies, noctesque vicissim.

Tempora sunt florum, retinet sua tempora messis.

Tempora gaudendi, sunt tempora certa dolendi.

Ver, aestas, autumnus, hiems, redit annus in annum.

Omnia cum redeant, homini sua non redit aetas.

Horum versiculorum nonnulli jam exstant typis editi in editione Matritensi elegiae Dracontii: alios leges in extrema ejusdem elegiae parte, quam ex veteri codice Vat. evanescentibus jam litteris exarato ab interitu vindicabo. Sirmondus quidem in sua Dracontii editione hos omnes versus omisit: imo cum ad primum versum pervenisset, Omnia tempus agit, locum penitus vacuum reliquit, et ad pentametrum scribendum progressus est, Tempora sunt vitae, etc.; et cum quinque alia disticha addidisset, finem epistolae imposuit: sive quia in suo codice ita factum [Col. 0603B] invenit, sive, ut ego magis credo, quia cum simul carmen S. Columbani cum Dracontio et Eugenio ederet, versus quos in Columbano esse animadvertit, in Dracontio praetermittendos censuit. Quod autem Columbanus a Dracontio eos versus sumpserit, non vero Dracontius a Columbano, praeter rationem temporis quo uterque floruit, persuadet etiam ipse Columbanus, qui in editione Goldasti ante eam epistolam ita lectorem alloquitur:

Quae facere meliora nequit, utor pro meis,

Nam dicta vetera invertere impietas mera est.

Confer notam ad vers. 219 Elegiae, Omnia tempus agit, et ad lib. II, vers. 44; lib. III, vers. 526, 545, ubi alii sunt versus quos Columbanus ex carmine Dracontii de Deo sumpsit. Goldastus et 7 Patricius [Col. 0603C] Flemingus, qui Columbani carmina ediderunt, fatentur multos in eo versus et quidem integros priscorum poetarum reperiri.

9. Nihilominus Columbanum inter eos non numero qui Dracontium aperte laudaverint, uti neque episcopum Constantiensem Salomonem II, exscriptorem Papiae et Isidori, ut ait Rivinus ad vers. 57 epistolae Dracontii suae editionis: qui Salomon locum Isidori ubi exstant Dracontii versus de cera, transcripsit vocab. cera. Salomonem istum non vidi. Papias vocabularista verbo CERA solum affert ex Isidoro haec verba: Cera materies fuit litterarum quae parvulorum nutrices fuerunt. Rivinus in Isidoro conjiciebat cerae litterarum matrices. Nihil mutaverim. Alios etiam nunc praetereo qui eumdem Dracontium imitati sunt [Col. 0603D] aliquando, quos suis locis indicabo. Illud vero admonebo, ipsum S. Isidorum videri ignorasse de Dracontio, an diaconus, an presbyter, an episcopus, an vir saecularis fuerit: nihil enim horum expressit, ut solet in aliis. Tacuit etiam hominis patriam, locum ubi scripserit, tempus in quo vixerit: nam quod nonnulli Dracontium ad saeculum VI rejiciunt, ut dicam num. 30, quia ab Isidoro inter Avitum et Victorem Tunnensem collocatus est, nae illi vehementer errant; neque enim Isidorus ordinem chronologicum servare potuit, ubi scriptorum aetates nescivit, neque reipsa voluit, ubi quo quisque tempore vixerit non ignorabat, nisi dicamus etiam ordinem capitum libri de Vir. illustrib. librariorum negligentia [Col. 0604A] aut audacia inversum in mss. codd. inveniri. Sed certe veteres auctores, qui catalogos scriptorum concinnarunt, de certo aetatis ordine servando solliciti non fuerunt.

CAPUT II. S. Eugenius Toletanus Hexaemeron Dracontii emendavit.

10. Post S. Isidorum memoria Dracontii exstat apud S. Eugenium Toletanum hujus nominis, ut plerique exteri vocant, secundum, ut nostri malunt, tertium; et est ille quidem 8 tertius, nam duobus Eugeniis qui Gothorum tempore Ecclesiam Toletanam rexerunt, primus Eugenius adjungendus est a S. Dionysio Parisiis Toletum missus, cujus martyrium Ecclesia Toletana et Parisiensis celebrat, et de quo [Col. 0604B] Ildumus abbas, et auctor Vitae S. Gerardi meminerunt, quamvis, Gothis in Hispania regnantibus, ejus memoria et celebritas intermissa fuisse videatur. Eugenius igitur tertius Toletanus praesul Dracontii Hexaemeron, fortasse ipsum quod Isidorus habuerat, vel ex eo exemplar descriptum emendare conatus est. Quanam vero ratione permotus id egerit, melius ex ejus epistola, quam subjicio, intelligi poterit.

EUGENII EPISTOLA AD CHINDASUINTHUM REGEM.

Inclyto, glorioso rerum domino Chindasuintho, principi summo, et maximo regum, Eugenius vestrorum fidelium servulus.

Clementiae vestrae jussis, serenissime princeps, plus volendo deserviens quam valendo, Dracontii cujusdam libellos multis videns erroribus involutos, Christo Domino [Col. 0604C] tribuente valorem pro tenuitate mei sensuli subcorrexi. Hoc videlicet moderamine custodito, quo superflua demerem, semiplena supplerem, fracta constabilirem, et crebro repetita mutarem. Versiculi sane, quos huic operi detrahendos esse putavi, et sensu tepidi, et verbis illepidi, et nulla probantur ratione subnixi: nec in eis aliquid reperitur quo lectoris animus animetur, aut mulceatur doctus, aut doceatur indoctus. Et quoniam de die septimo praefatus auctor omnino reticuit, semum mihi opusculum videbatur, si non inde aliquid in hoc codiculo haberetur. Idcirco in fine libelli, quamvis pedestri sermone, sex dierum recapitulationem singulis versiculis quos olim condidi, denotavi; de die vero septimo quae visa sunt dicenda subnexui; decretumque divale ac si non ut volui, velut valui, consummavi, [Col. 0604D] implorans vestri solii praelargissimam pietatem, ut vile servuli fidelis oblatum vestra sibi gloria efficere dignetur acceptum, fiatque 9 mihi misero repensio fructuosa laboris placida respectus vestri contributio gratiae vel favoris.

11. Huic epistolae ita a Sirmondo in prima editione Parisiensi promulgatae plane consonat exemplar codicis Toletani, nisi quod in hoc non exprimitur nomen regis cujus jussu Eugenius correctionem Dracontii fuit aggressus. Duplex alia, eaque levis discrepantia notatur; nam in codice Toletano legitur multis hactenus videns, et paulo post et crebrius repetita. In editione Lugdunensi Biblioth. Patrum 1677 postrema verba ita leguntur contribu . . . . vel favoris. [Col. 0605A] In editione Parisiensi omnium operum Sirmondi contributa gratia vel favoris. In exemplari primae editionis, quo utor, vitio typorum non clare verba haec apparent. Rivinus, qui solum Sirmondi editionem vidit, edidit contributio amoris vel favoris. Henricus Florez, Hispaniae sacrae egregius primusque auctor, qui excerptum eorum quae eo codice Toletano continentur, manu Joannis Vazquez del Marmol descriptum penes se habebat, cum videret nomen regis initio epistolae deesse, conjecit eum fuisse Reccesvinthum, qui studio sacrarum litterarum delectabatur. Hanc conjecturam eminentissimus cardinalis Lorenzana, quem honoris causa nomino, ac saepius in hoc opere nominare debeo, in eruditis adnotationibus ad Patres Toletanos praeclare et nervose refellit: [Col. 0605B] tum quia studium sacrarum litterarum Chindasuintho cum filio Reccesvintho commune fuit, tum quia Sirmondus in ms. codice nomen Chindasvinthi reperit, quod proinde retinendum est. Equidem puto Florezium editionem Dracontii Sirmondianam aut non vidisse unquam, aut non expendisse, non solum quia non advertit Chindasuinthi nomen expressum in ea esse, verum etiam quia affirmat Dracontii opus quod a Sirmondo editum fuit, non esse Hexaemeron, ut ab Eugenio correctum est, sed aliud diversum ab illo carmine quod in codice Azagrensi existit; allegatque auctoritatem Joannis Baptistae Perez in nota ad cap. 14 Ildefonsi de Vir. illustrib.

12. Sed primo loco quaeram a Florezio qui fieri potuit ut Perezius de editione Sirmondiana loqueretur, [Col. 0605C] cum ille anno 1597 obierit, Sirmondus vero Dracontium anno tandem 1619 typis vulgaverit? 10 Deinde utramque editionem consideranti, Sirmondianam scilicet et eam quam ex cod. Azagrensi eminentissimus cardinalis Lorenzana procuravit, manifesto liquet Dracontium a Sirmondo editum vere fuisse, ut ab Eugenio fuerat correctus. Itaque cum Perezius ad caput 14 S. Ildefonsi de Vir. illustr., caput 37, Isidori de Dracontio laudasset, et addidisset: Dracontius porro poeta, cujus hic fit mentio, jam diu fertur impressus, non tamen ut fuerat ab Eugenio emendatus; sed hanc Eugenii emendationem vidi in illo vetusto codice Ruizii Azagrii, cujus supra mentionem feci; laudatus cardinalis Lorenzana subjecit: Et hic Dracontius, ut ab Eugenio emendatus, editus saepius [Col. 0605D] est, primum a doctissimo Sirmondo, deinde in PP. Biblioth., tandem a nobis hic inter caetera S. Eugenii opera supra recusus. Florezius quidem fortasse ex eo deceptus est quod Nic. Antonius Bibl. vet. tom. I, lib. V, cap. 5, non satis clare explicuit, in editionibus quae Sirmondianam praecesserant deesse epistolam, prologum metricum, et recapitulationem Eugenii ad opus Dracontii; et lib. III, cap. 3, cum ex Ildefonso narrasset Dracontii Hexaemeron ab Eugenio correctum fuisse, et recapitulatione atque appendice septimi diei auctum, subjunxit: Hoc ita curatum opus primum prodiit Parisiis ex bibliotheca S. Victoris. Ipse cardinalis Aguirrius, qui editionem Bibliothecae veteris curavit, notam margini lib. V, cap. [Col. 0606A] 5, apposuit, qua ait penes se esse ex ms. codice Toletano epistolam Eugenii ad regem ( Reccesvinthum forsan, inquit, aut Chindasvinthum ), praefationem ad idem opus versibus scriptam, et recapitulationem ad finem libri Dracontii appensam, quo satis innuit visam a se Sirmondi editionem non fuisse, in qua haec omnia reperiuntur, et Chindasvinthi regis nomen epistolae praemittitur. Quod attinet quidem ad temporum rationem, utrique regi epistola data esse potuit; sed de Chindasvinthi nomine, quod ex veteri cod. Sirmondi eruitur, dubium nullum esse debet; nisi forte dubium aliquod nascatur an vere illud nomen in aliquo codice antiquis litteris exaratum legatur.

13. Dicam hoc loco de Sirmondo quod de eo ac [Col. 0606B] de multis aliis viris criticis saeculi proximi ac superioris sentio; sed dicam 11 prius me Sirmondum tanti facere quanti paucos alios; cui in judicii exacti maturitate, et hac sacra amoeniori doctrina neminem praefero. Vehementer etiam me oblectat placidum et aequabile dicendi genus etiam in contentionibus, ex quo, si aliunde nescirem, animo eum miti et tranquillo fuisse comprehenderem. Sed non propterea sine examine illico recipiendum est quidquid ab eo ita profertur, ut ex aliquo veteri ms. videri possit desumptum. Mitto oscitationes quasdam tolerabiles, quas omnino cavere humana natura non potest. Illud non probo, quod saepe Sirmondus aliique in lucem scripta vetera proferebant, quin explicatius traderent quid in membranis exstaret, quid ab ipsis additum [Col. 0606C] fuisset, sive ut corrigerent, sive ut supplerent, sive ut declararent; ac nonnunquam neque indicarent quo in loco codices asservarentur. Et illi quidem securi posteritatis bona fide agebant; at nos saepe in eas difficultates incidimus, a quibus expediri non possumus, quia illi, cum possent, viam non explanarunt. Itaque Ruinartii diligentia laudanda est, qui cum nactus fuisset codicem ms. quo Sirmondus in edenda Notitia provinciarum et civitatem Africae usus fuerat, non solum titulum veterem restituit, verum etiam scripturam codicis alicubi adhibuit, omissa interpretatione seu restitutione Sirmondi, quamvis probabilis ipsi videretur.

14. Nonnulli asserunt Sirmondum eos scriptores edidisse ex cod. ms. bibliothecae Parisiensis S. Victoris. [Col. 0606D] Hoc ipsum innuere videtur Nic. Antonius loc. cit. Bibl. vet., vel saltem ansam errandi praebere potest. Andreas Rivinus in sua Dracontii editione dubius haesit: Sirmondus, ait, Dracontium . . . . haud dubie ex Azagrii istius Hispanico exemplari, nisi fortassis ipsius Vaticanae . . . . publicavit. Putabat, ut opinor, Rivinus Dracontium curis Michaelis Ruizii de Azagra typis editum fuisse. Ex Sirmondo ipso nihil horum colligitur; nam in indice operum quae simul edebat anno 1619, post nomina Eugenii, Dracontii, Martini Dumiensis et Columbani, quos unde promat distincte non exprimit, solum addit: Severini episcopi doctrina ex bibliotheca regia et monasterii Theologiensis. Tironis Prosperi Aquitani confessio ex Vaticana. Hoc ipsum [Col. 0607A] ita repetitur in 12 editione Parisiensi omnium operum Sirmondi cura Jacobi de la Baune anno 1697, tom. II, ac solum editor ad verbum Theologiensis notat: Nunc Tholeia, coenobium ordinis S. Benedicti ad Sarram fluvium in finibus Lotharingiae, et dioecesis Trevirensis. Nihil aliud expiscari potui aut ex Bibliotheca Patrum Lugdunensi anni 1677, ubi opera Dracontii ex editione Sirmondiana recuduntur, aut ex Veneta editione omnium operum Sirmondi anno 1728 publicata.

15. In bibliotheca Parisiensi S. Victoris Montfauconius recenset Draconicium, qui est noster Dracontius; sed cum ex ea bibliotheca prodierit Dracontius anno 1560 mutilus, et sine epistola, et prologo metrico, et recapitulatione Eugenii, illum codicem [Col. 0607B] imperfectum in ea bibliotheca adhuc servari credendum est, non alium, ad quem Sirmondus suam editionem conformaverit. De bibliotheca monasterii Theologiensis nihil habeo quod in medium afferam. Magis exploratum mihi est Sirmondum editionem suam Eugenii et Dracontii adornasse ex codice bibliothecae regiae Parisiensis, quem num. 46 describam; hoc enim innuit, aut clare etiam affirmat auctor Catalogi codicum mss. ejus bibliothecae. Sed adhuc quaerendum superest an veteri charactere in eo codice scriptum fuerit, Eugenii epistola ad Chindasuinthum regem, an ex conjectura ab aliquo recentiori ita appositum, aut declarationis causa a Sirmondo adjunctum. Quippe animadvertendum est nullam in toto opere inveniri Sirmondi adnotationem [Col. 0607C] qua sciri possit an aliquod verbum obscurum aut corruptum mutaverit aut correxerit. Quis autem sibi persuadeat codicem ita omnino esse scriptum, ut a Sirmondo editus est? Crediderim facile Sirmondum nihil ausum nisi ex justa causa aut probabili conjectura. Sed nostra interest scire quid certo ex fide mss. tenendum sit, quid congruenter recipiendum ex conjecturis editorum. Quam multa passim proferimus tanquam explorata veteris alicujus scriptoris verba, quae fortasse ejus non sunt, sed primi editoris, qui locum mutilum, difficilem, vitiatum suo marte supplevit, declaravit, emendavit? Neque tamen plerique hujuscemodi editores cum Sirmondo sunt comparandi. Quae a me ita sunt disputata, 13 non ut Chindasvinthi nomen rejiciam, sed ut illud caute, [Col. 0607D] et donec aliud constet, retinendum esse concludam: tum ut ad codices Dracontii diligentius quaerendos et conferendos, si qui alii adhuc sint, Hispanorum industriam excitem.

16. Ex epistola Eugenii patet quid in Dracontio emendando ab ipso praestitum fuerit. Putant enim nonnulli nihil aliud egisse Eugenium, nisi ut codicem, vetustate et librariorum negligentia vitiatum, corrigeret. Sed aliud sibi volunt ea verba: Superflua demerem, semiplena supplerem, fracta constabilirem, et crebro repetita mutarem: tum etiam quod addit de versiculis, quos subtraxit, quia et sensu tepidi, et verbis illepidi, et nulla probantur ratione subnixi, nec in eis aliquid reperitur, quo lectoris animetur, aut [Col. 0608A] mulceatur doctus, aut doceatur inaoctus. Quod judicium Eugenii an ab omnibus fuerit probatum, paulo post videbimus. Non ignorabat ipse, in aliquorum reprehensionem posse hanc agendi rationem incurrere: adeoque in secunda praefatione, ut sese excuset, satagit. Solebant enim veteres duas praefationes libris interdum praeponere, praesertim carminibus. In Martiali id cernere licet, ex quo ad Prudentium pag. 232 notavi, praefationem hujusmodi simpliciter epistolam appellari. Id confirmatur ex Statio, lib. II Silvar. in praefat. Inter poetas Christianos Prudentius Apotheosin duobus prologis carmine conscriptis ornavit. Juvencus cum uno tantum prologo editur: sed in veterrimo codice ms. Vaticano reg. Suec., num. 333, duas praefationes hexametris confectas, ac clare [Col. 0608B] distinctas inveni. Ante primam legitur Incipit praefatio, eaque absoluta item praefatio. Hunc codicem sequar in ea quam molior editione Juvenci ad veteres codices atque editiones recogniti, perpetuisque notis illustrati. Arator duas elegias Actibus apostolorum praefixit: sed cum altera data sit ad Florianum abbatem, altera ad Vigilium pontificem, et utraque sit pro epistola dedicatoria, existimo Aratorem unum exemplar Vigilio cum epistola ad eum dedisse, alterum Floriano cum epistola ad ipsum. Nunc certe nonnulli duabus epistolis dedicatoriis sua opera muniunt, vel morem veterum secuti, vel qualibet alia ratione permoti. Sedulio tres praefationes aliqui imputant, 14 primam oratione soluta ad Bonifacium, alteram versibus elegiacis, quibus de suo Opere Paschali loquitur, [Col. 0608C] tertiam, quae dicitur Dedicatio ad Theodosium Augustum. Verum haec Dedicatio in nullo codicum Vaticanorum, qui Sedulii et de Sedulio non pauci sunt, a me reperta est, et Sedulius diversa ratione metri leges sequebatur.

17. His veterum poetarum exemplis ductus Eugenius primae praefationi alteram subjunxit, qua sese excusat quod Dracontii poema emendaverit. Ea autem ita habet in utraque editione Sirmondiana, et Matritensi sine ulla discrepantia, ut a nobis hoc loco repraesentatur.

Principis insignem faciem visure, libelle,

Cujus ad imperium meruisti sorde carere

Et capere nitidam longo post tempore pallam,

Coeperis ut limen aulae regalis adire,

Atque auro rutilo radiantem cernere sedem,

Incipe quam primum largas persolvere grates,

[Col. 0608D] Errorum quod nube carens correctus haberis:

Dein prostratus humi veniam deposce precatu,

Latorisque tui solers patronus adesto;

Ignoscat placidus, ignoscat mente benignus,

Quod te sordidulum dum conor rite lavare,

Asperius impressa manus tenuando polivit.

At si de plebe quisquam livore perustus

Dixerit: Et quis est, veterum qui carmina mutat?

Scribit qui levibus epigrammata vana libellis?

Noverit hoc ipse, quod nusquam culpa putatur,

Quam non velle videt, sed major jussio cogit

Denique jussa bona dum promulgantur agenda,

Qui complet, sapiens, qui vult contemnere, demens.

Quod si Virgilius, et vatum summus Homerus

Censuram meruere novam post fata subire,

Quam dat Aristarchus, Tucca, Variusque, Probusque,

Cur dedignetur, quod jussus principe magno

Parvula praeparui Draconti carmina libri

Parvulus Eugenius nugarum mole piavi?

18. 15 In versu 17 obscurum est quam non velle [Col. 0609A] videt; et fortasse Eugenius scripsit velle meum, aut velle suum, aut velle jubet. Poetae Christiani velle pro voluntate, posse pro potestate usurpant. Vide vers. 367 lib. I Dracontii, Velle pares, et nolle pares. Caetera commode procedunt, nisi quod saepius ratione solius caesurae brevem producit. Rivinus in emendatis, nescio cur vers. 3 correxerit Et nitidum capere longo, pro Et capere nitidam longo. Idem, ibid. vers. 14, pro et quis est posuit et quisnam est; sed in Eugenio mirum videri non debet quod produxerit quis, et frigidum est quisnam est hoc loco. In Rivino nitidum mendum videtur pro nitidam. Prima in Draconti corripienda esset, si ratio nominis inspiciatur: sed poetae Christiani in nominibus propriis magnam licentiam sibi arrogabant. Observanda est etiam phrasis [Col. 0609B] summus vatum, ut apud Prudentium Psychom. vers. 530 magnus discipulorum, vel, ut multi legunt, summus discipulorum. Virgilii Aeneidem Tuccam, et Varium jussu Augusti leviter correxisse, atque ita ut nihil addiderint, neque versus imperfectos compleverint, in Virgilii Vita, quae auctore Donato circumfertur, traditum est. M. Valerius Probus notas in Bucolica et in Georgica Virgilii scripsit. Rivinus in emendatis pro Tucca, Variusque, Probusque correxit Variusque et Tucca probusque: videtur enim velle, probus accipi pro adjectivo, quod cum Tucca cohaereat. At quid sibi tunc vellent duae illae conjunctiones et Tucca probusque? Aristarchus ita Homeri versus corrigebat, ut Homeri esse negaret quos non probabat. Apertius alii censuram in Homerum exercuerunt: [Col. 0609C] nec desunt qui tot in eum aliorum emendationes confectas putent, ut opus multorum potius quam unius auctoris censendum sit. In percelebri controversia de veterum libris corruptis non levis difficultas ex hac parte creari potest, quod multi sibi licere putarent aliorum opera in meliorem formam redigere, hoc est, si loqui simpliciter volumus, corrumpere. Neque vero credendum est, omnes qui antiquorum scripta emendabant eo animo ingenuo fuisse quo fuit Eugenius, nec tam probabili ratione permotos, ut ausum suum fateri non erubescerent. Verum ex hac ipsa praefatione recte arguitur, 16 etiam tunc vitio datum fuisse veterum scriptorum codices sine justa causa interpolare:

Et quis est veterum qui carmina mutat?

[Col. 0609D] Intolerandum certe esset, si ita veterum scripta mutarentur, ut codex sub alicujus certi auctoris nomine proferretur, quin de correctione ab alio adhibita constaret.

19. Eugenius non solum poema Dracontii emendavit, verum etiam recapitulationem et supplementum de die septimo addidit, quoniam sine aliqua diei septimi commemoratione opus semum, ut ipse loquitur, vel semiplenum, ut ait Ildefonsus in Eugenii elogio, illi videbatur. Revera in Dracontii poemate integro, ut a me editur, nulla ratio diei septimi haberi debuit: cum enim Dracontii scopus esset bonitatem Dei erga homines et justitiam, sed bonitatem maxime, [Col. 0610A] praedicare, in libro primo hominis creationem, atque ea omnia quae propter homines sex illis primis diebus Deus fecit, diligenter exposuit, quoniam ex opificio sex dierum argumentum suum insigniter illustrare poterat: tum duobus reliquis libris alia Dei opera ex Veteri Novoque Testamento in eamdem sententiam persecutus est. In ipso libro primo, atque in ipsa hujus libri parte, quam Eugenius recensuit, ultra sextum diem Dracontius longe progressus fuit. Describit enim primos parentes in paradiso jam collocatos, eorumdem peccatum, sententiam Dei misericordia et justitia temperatam, qua e paradiso sunt ejecti, sed simul in eorum usum natura jussa est opera sua exercere per miras ac varias rerum vicissitudines; qua occasione de resurrectione corporis humani [Col. 0610B] exemplis e natura petitis edisserit.

20. Recapitulationem Dracontii Eugenius sua sponte conscripserat, priusquam rex negotium Dracontii emendandi illi injunxisset. Hujusmodi recapitulationes poematum veterum plurimae exstant, scilicet argumenta rerum paucis versibus comprehensa. Graeci periochas vocant quales in Homeri Hiadem scripsit Ansonius, in Terentii comoedias Sulpicius Apollinaris, in Virgilii Georgica et Aeneidem plures, ut videri potest in Collect. Pisaur. vet. Poet., tom. IV, pag. 472 seqq., et in Anthol. Burmanni. In poetis Christianis non sunt ita frequentes periochae. 17 In bibliotheca Vaticana codex Palatinus num. 1717 habet Aratoris opera, quae cum aliis mss. contuli, in quo leguntur duo versiculi rhythmici initio uniuscujusque [Col. 0610C] capitis, quibus argumentum exponitur. Aurora etiam Petri Rigensis suas habet recapitulationes utriusque Testamenti, quas ex mss. edidit Leyserus histor. Poet. med. aevi pag. 703. Is est Petrus ille de Riga ab opere Aurorarius dictus, qui magna ex parte adhuc ineditus est, quamvis plenam ejus editionem multi sint polliciti. Romae ea egregie ad exitum perduci posset; sunt enim multi codices mss. ejus operis non solum in bibliotheca Vaticana, sed etiam in tabulario basilicae Vaticanae S. Petri. in aliisque Urbis bibliothecis. Ad meas manus, dum aliud quaero, venit codex bibliothecae Vaticanae, quem multo auctiorem deprehendi quam sint codices a Fabricio in Bibl. Lat. med. et inf. aevi laudati. Ex eo clare colligitur carmina in Novum Testamentum ejusdem Petri opus [Col. 0610D] esse, quod multi in dubium revocaverant.

21. Igitur recapitulationem Eugenii cum supplemento ad Dracontium nunc adjiciam; decrevi enim omnia quae de Dracontio Eugenius scripsit, in his prolegomenis producere, et his locus non videtur esse alienus, ac fortasse alius opportunior non occurret. Nam diversae lectiones quae in opere Dracontii ab Eugenio emendato, et in membranis Vaticanis observantur, melius sub ipsis versibus proferentur.

Primus in orbe dies lucis primordia sumpsit,

Alter splendifluis coelum firmavit in oris;

Tertius undivagum mare dat cum germine terrae,

Quartus habet Phoebum, lunamque, et sidera coeli;

Quintus plumigeras volucres, piscesque natantes;

Sextus quadrupedes, reptans, hominesque sagaces;

Septimus est Domino requies his rite peractis.

[Col. 0611A] Non quia Cunctipotens humano more laboret

Actibus, aut fessus quaerat requiescere tandem,

Qui semper requietus agit, faciensque quiescit.

Sed quod sacra quies typicis adoperta figuris

Multa gerat signis et pandat mystica nobis.

Dicta Dei requies, quod rebus jure creandis

18 Ipsa modus fuerat, cunctis et maxima finis:

Nam nova quaeque fiunt, jam tunc ordita probantur.

Dicta Dei requies, quod nostra redemptio Christus

In carne veniens, et carnis vincla resolvens,

Hoc redeunte die, felici morte quievit.

Dicta Dei requies, quod nos post mille labores

Solus ubique fovens in se requiescere cogit:

Nec datur ulla quies miseris, nisi suscipit ipse.

Dicta quoque est requies, mundana quod actio praesens

Post sex aetates quas mundus in ordine currit,

Otia percipiens aeterna pace quiescit.

Dicta quoque est requies, quae nobis ultima sors est.

Nam vitae cursus mundanae molis ad instar.

Sex sunt aetates homini, sed septima mors est.

Prima tenet ortum generis infantia simplex,

Altera deinde loco pueritia mollis habetur,

Tertia quae sequitur, ipsa vocitatur adulta,

[Col. 0611B] Quarta gerit virtutis opem speciosa juventa,

Quinta senecta gravis, et in ultima tempora vergens;

Sexta venit senium, quod vitae terminat aevum.

Haec tibi, rex summe, jussu compulsus herili.

Servulus Eugenius devota mente dicavit.

22. Sirmondus hos versus post epistolam Dracontii posuit, quibus hunc titulum praefixit: Monosticha recapitulationis septimi diei, a B. Eugenio, in fine libri Dracontii adjicienda. Prima verba Monosticha recapitulationis septimi diei ex codice sumpta sunt, ut colligi videtur ex catalogo biblioth. reg. Paris. In codice Azagrensi pro septimi diei rectius legitur septem dierum, nisi forte legendum sit Monosticha recapitulationis sex dierum, et supplementum septimi diei. Hujusmodi inscriptiones pleraeque librariorum sunt, non auctorum. Eugenius ipse in epistola ad regem ita ait: [Col. 0611C] Sex dierum recapitulationem singulis versiculis, quos olim condidi, denotavi, de die vero septimo quae visa sunt dicenda subnexui. Ex quibus hic titulus erui poterat: Recapitulatio sex dierum, et appendix septimi. Etsi autem Sirmondus, fortasse suum codicem secutus, recapitulationem epistolae 19 Dracontii subjecerit, tamen illius locus ab Eugenio designatus mihi videtur fuisse post finem Hexaemeri, sive libri primi carminis Dracontii de Deo: nam epistolam Dracontii cum poemate de opificio sex dierum non est dicendus confudisse, nisi forte in aliquem codicem valde corruptum et depravatum inciderit. In codice bibliothecae Parisiensis, quem num. 47 recensebo, indicatur solum Hexaemeron, sive liber primus versibus heroicis, cui accedit Eugenii supplementum sine [Col. 0611D] illa epistolae mentione. Epistola ipsa, ut edita est a Sirmondo et in Collectione Patrum Toletanorum, si attente inspicias, non obscure demonstrat nihil ipsi esse cum carmine de sex diebus. Certum illud est, recapitulationem ab Eugenio adjectam in fine libelli quo Dracontius Hexaemeron complexus est. Et haec est ratio cur recapitulatio dicatur. Recapitulatio enim in sacris Litteris appellatur, cum scriptura redit ad illud cujus narratio jam transierat, ut post Ticonium et Augustinum explicat Isidorus lib. I Sentent., cap. 109, et hoc fere sensu verbo recapitulandi utitur Tertullianus lib. V advers. Marcion., cap. 17, et Commodianus carm. 41. Sed cum Eugenius dicat libellos Dracontii a se correctos, idque confirmet Ildefonsus, [Col. 0612A] certum videtur non solum Hexaemeron, sed epistolam etiam Dracontii fuisse emendatam, servata tamen opportuna distinctione inter Hexaemeron et Elegiam. Imo quod ait Eugenius de versibus quibusdam detractis, magis in epistola quam in Hexaemero locum habet, ut conferenti constabit.

23. Affirmat Eugenius se olim versiculos quibus recapitulatio continetur composuisse; sed non constat an eos ad argumentum Dracontii indicandum conscripserit, an solum ad mundi creationem ex Genesi paucis versibus comprehendendam. Hoc postremum magis arridet: nam inter caetera Eugenii carmina lib. I, num. 19, exstat Heptametrum de primordio mundi, videlicet primi septem versus recapitulationis. In codice Vaticano Alexandrino num. 2078, [Col. 0612B] saeculi IX, post alia opera exscribuntur nonnulla carmina Eugenii hoc titulo: Incipit opusculum B. Eugenii episcopi. Sextum carmen est hoc ipsum Heptametron de primordio mundi. In catalogo codd. mss. bibliothecae Florentinae 20 Laurentianae, tom. II, col. 752, inter miscellanea saeculo X aut XI, perscripta indicantur a Bandinio Versus septem dierum, sive Monosticha de VII diebus hebdomadis. Diversi hi sunt a versibus Eugenii, ut ex illorum primo patet, Prima dies Phoebo sacratus numine fulget, et clarius haec discrepantia animadvertitur in codice Vaticano Urbinate 584, olim 828, ubi post multos alios versus inserta sunt carmina diversorum de anno, mensibus, hebdomadibus, etc., et primum est De VII diebus hebdomadis, et primus versus correctior quam in codice [Col. 0612C] Florentino, Prima dies Phoebi sacrato nomine fulget. Sermo enim est de hebdomadis diebus, qui a gentilium diis nomen retineat.

24. In versibus Eugenii haec notanda occurrunt. Vers. 6, Sirmondus edidit hominesque fugaces. Sed hominesque sagaces ipse ediderat inter carmina Eugenii in heptametro de VII diebus et in codice Toletano, in Vaticano, et a Brideferto Ramesiensi ad Bedae tom. II, pag. 70, ubi septem primos versus profert legitur hominesque sagaces, quae vera est scriptura: nam sagax pro rationis participe et perspicaci sumitur. Helpidius in carmine de Jesu Christi Benef.:

Contentus nostrumque genus ratione sagaci,

Et forti munisse manu.

Cicero II de Finib., cap. 14, Homines hoc a bestiis [Col. 0612D] plurimum differunt, quod rationem habeant a natura datam, mentemque et acrem, et vigentem, celerrimeque multa agitantem, et, ut ita dicam, sagacem. Vers. 8 et 9, distinguendum puto laboret, Actibus aut fessus. Post vers. 12, Multa gerat, tres qui sequuntur desunt in Sirmondo, sed ex cod. Tolet. additi sunt in editione Matritensi. Vers. 24, in cod. Tolet., otia praecipiens. Vers. 26, Rivinus ex conjectura legit, Nam vitae cursu mundanae molis ad instar, Sex sunt aetates. etc. Sed lectio codicum retinenda est. Vers. 27, cod. Tolet., aetates hominum. Vers. 29, Sirmondus edidit, Altera deinde pueritia mollis habetur. Rivinus, Altera deinde hominis pueritia mollis habetur, sed in erratis correxit Altera deinde aetas pueritia mollis habetur, [Col. 0613A] quia, ut ait, deerat talis aliqua vocula. Codex Tolet. habet loco. Vers. 31, pro opem libentius legam opus. Dracontius lib. II, vers. 114, Ut faceret 21 virtutis opus, et lib. III, vers. 211, Exegit virtutis opus. Vers. 32, Sirmondus, gravis ad ultima; melius cod. Tolet., gravis et in ultima: posset etiam gravis et ad ultima. Vers. 33, recte Eugenius senium a senectute distinguit. Isidorus lib. I Different., Senectus est gravior aetas post juventutem succedens. Senium autem ultima aetas post gravitatem veniens. Nihilominus Isidorus lib. XI Origin., cap. 2, aliter sex aetates hominis enumerat: nam sextam statuit senectutem, cujus ultima pars est senium. Confer notam ad vers. 223 eleg. Caeterum comparatio sex dierum cum sex aetatibus mundi desumpta est ex S. Augustino lib. I de Genesi [Col. 0613B] contra Manich. Versu ultimo mallem dicavi.

CAPUT III. S. Ildefonsi judicium de Dracontio opera S. Eugenii emendato. Dracontii opus in Catalogo librorum saeculi X indicatum.

25. Ad S. Ildefonsum nunc progredior, qui in elogio S. Eugenii emendationem Dracontii ab eo factam laudavit. Neque injucundum erit totum elogium audire. Ita ergo habet cap. 14 de Vir. illustr.: Item Eugenius alter post Eugenium pontifex subrogatur. Hic cum ecclesiae regiae clericus esset egregius, vita monachi delectatus est. Qui sagaci fuga urbem Caesaraugustanam petens, illic martyrum sepulcris inhaesit, ibique studia sapientiae, et propositum monachi decenter incoluit: unde principali violentia reductus, atque [Col. 0613C] in pontificatum ascitus, vitam plus virtutum meritis quam viribus egit. Fuit namque corpore tenuis, parvus robore, sed valide fervescens spiritus virtute, studiorum bonorum vim persequens, cantus pessimis usibus vitiatos melodiae cognitione correxit, officiorum omissos ordines curamque discrevit. Scripsit de S. Trinitate libellum et eloquio nitidum, et rei veritate perspicuum, qui Libyae et Orientis partibus mitti quantocius poterat, nisi procellis resultantia freta incertum pavidis iter viatoribus distulissent. Scripsit et duos libellos, unum diversi carminis metro, alium diversi operis prosa 22 concretos, qui ad multorum industriam ejus ex hoc tenaciter sanctam valuerunt commendare memoriam. Libellos quoque Dracontii de Creatione mundi conscriptos, quos antiquitas protulerat vitiatos, ea quae inconvenientia reperit [Col. 0613D] subtrahendo, immutando, vel meliora conjiciendo, ita in pulchritudinis formam coegit, ut pulchriores de artificio corrigentis, quam de manu processisse videantur auctoris. Et quia de die septimo idem Dracontius omnino reticendo semiplenum opus visus est reliquisse, iste et sex dierum recapitulationem singulis versiculis renotavit, et de die septimo, quae illi visa sunt eleganter dicta subjunxit. Clarus habitus fuit temporibus Chindasvinthi, et Reccesvinthi regum, fere duodecim, annis tenens dignitatem simul et gloriam sacerdotis, sicque post lucis mundialis occasum in basilica S. Leocadiae tenet habitatione sepulcrum.

26. Huic elogio ad vitam Eugenii illustrandam multa addi possunt ex ejus Vita, quam eminentissimus [Col. 0614A] Lorenzana opusculis illius praeposuit. De sepulcris martyrum Caesaraugustanorum dixi ad hymnum Prudentii Peristeph. 4, qui est de octodecim martyribus Caesaraugustanis. Quod ait Ildefonsus principali violentia, intelligit principis seu regis imperium; decretum divale dixit Eugenius, et in concilio Toletano VIII verba legis editae a Reccesvintho sunt: Decretum divalis observantiae promulgamus. Ita principalis accipiunt Velleius, Tacitus, Plinius, Prudentius, alii. Quaedam leves discrepantiae in editione Sirmondiana notari possunt, ut haec in fine tenet habitationem sepulcri. Nicol. Antonius suspicatur legendum meliora conficiendo pro meliora conjiciendo. Judicium vero Ildefonsi, quod libelli Dracontii pulchriores de artificio corrigentis, quam de manu processisse videantur [Col. 0614B] auctoris, Nic. Antonio non placuit, qui tom. I Biblioth. vet., lib. V, cap. 5, de Ildefonso loquens, Cujus viri, inquit, sanctissimi judicio de utroque poeta non parum detrahit αὐτοψία ipsa, quae docet affatim, quantum valuerit unusquisque eorum facultate pangendi carminis, aetatisque barbarae sub qua natus Eugenius fuit consideratio. Haec eadem totidem verbis lib. III, cap. 3, dixerat, sed quaedam addidit, scilicet aetatisque, et convictus barbarae gentis sub qua natus, etc. Nam 23 Dracontius felicioribus temporibus sub Romanorum imperio in lucem venerat. Liberiorem fortasse hanc censuram aliquis dixerit, nemo falsam. Barthius quidem, Advers. lib. LV, cap. 11, de Eugenii emendatione ita habet: Utinam vero publicasset integros etiam ipsos (libellos Dracontii) Eugenius, ut posteritati constaret [Col. 0614C] modo ratio mutationum ejus; quae enim ille tepida et illepida, et nulla ratione subnixa conviciatur forte nunc nobis putchra et amoena, et docta viderentur, licet non astricta, vitiosa, et exsanguia, anxia, et omnino nihil essent, nisi quod iniquus omnium aestimator planorum et facilium irrecuperabili nostro damno esse voluit et coegit. Facit etiam contra Ildefonsi judicium quod S. Isidorus testatur, Dracontium Hexaemeron eleganter composuisse et scripsisse. Quis enim Isidori auctoritatem censurae Ildefonsi non praeferat? Mihi dubium minime est quin Dracontius longe sit Eugenio anteferendus, sive Hexaemeron inspiciamus ab Eugenio interpolatum, sive Dracontii poema, ut in mss. Vaticanis legitur, multoque magis epistolam, quae minus est librariorum negligentia corrupta, sedulo [Col. 0614D] consideremus.

27. Post S. Ildefonsum nullus veterum mihi venit in mentem qui Dracontii meminerit, uno excepto Honorio Augustodunensi, qui ex Isidoro, ut solet, cap. 28, lib. II, id descripsit: Dracontius composuit heroicis versibus Hexaemeron creationis mundi. Huc tamen pertinet, quod apud Muratorium tom. III Antiquit. Italic. med. aevi, pag. 818, exstat catalogus codicum mss. qui in monasterio Bobiensi asservabantur, saeculo X, ut videtur, descriptus. In hoc catalogo recensentur libri quos Dungalus aliique beatissimo Columbano, hoc est monasterio ipsi Bobiensi, a S. Columbano fundato, donaverant. Sed ante hos alii codices memorantur, qui ad antiquiorem monasterii [Col. 0615A] bibliothecam, et fortasse plerique ab eo tempore quo fundatum est, videntur pertinuisse. Inter hos vetustiores libros catalogus refert, Librum Lucretii I; Librum Dracontii I; Librum Ennodii I, in quo et alia continentur opuscula; Libros Donati tres, etc. Liber unus Dracontii, sicut liber unus Lucretii, est unus codex, sive carmina in plures sint libros divisa, sive uno comprehendantur. Sic etiam 24 tres libri Donati sunt tres codices operis Donati. Animadverti jam num. 8, S. Columbanum a Dracontio plures versus fuisse mutuatum, ac paulo post num. seq. referam, saeculo XV exeunte, Dracontii opus in monasterio Bobiensi fuisse repertum. Mire haec cum antiquo codice bibliothecae ejus monasterii conveniunt. Quid de Dracontio in Dextri, Maximi et Hauberti [Col. 0615B] chronicis, et in Adversariis Juliani archipresbyteri scriptum sit, hujus loci non est enarrare: nam etsi nomina sint antiqua, auctores tamen qui opera confinxerunt sunt recentes, ac proinde ad caput seq. pertinent.

CAPUT IV. Dracontii memoria apud recentes scriptores renovata, et diversae de eo opiniones.

28. Saeculo XV, cum litterae restitui coepissent, undique libri veteres conquirebantur; atque ad hujus saeculi finem spectat id quod nuper indicavi de Dracontio, et refert Raphael Volaterranus lib. IV Commentar., ubi de Bobiensi monasterio, ad Apennini juga sito, a Theodelinda regina Longobardorum exstructo, ait: Hic anno 1494 hujuscemodi libri reperti [Col. 0615C] sunt, Rutilius . . . . Dracontii varium opus. Prudentii hymni, etc., quorum bona pars his annis proximis a meo municipe Thoma Phaedro (Inghirami) bonarum artium professore est advecta in Urbem. Optandum maxime esset ut hoc Dracontii varium opus, si adhuc alicubi latet sive Mediolani, sive Romae, in publicam lucem veniret; nam hic videtur esse antiquissimus ille codex cujus fit mentio in catalogo saeculi X bibliothecae monasterii Bobiensis, et fortasse est ille ipse quo usus est S. Columbanus. Titulus innuit non esse solum Hexaemeron ab Eugenio interpolatum; et inter versus quos ex Dracontio Columbanus sumpsit nonnulli sunt qui in codice Toletano desiderantur, et a nobis e membranis Vaticanis proferentur.

29. Guilielmus Morelius, qui primus Hexaemeron [Col. 0615D] Dracontii edidit, in epistola dedicatoria haec tantum habet: Quae 25 Hilarii, Cypriani, et Dracontii subsequuntur, ea nobis S. Victoris Parisiensis libraria suppeditavit . . . Exemplar quo usi sumus unico, multis suis partibus perturbatum atque confusum erat, ut haud mirum videri queat, si qui loci labe non careant; quo carerent autem, omnem, quam potui, diligentiam adhibui: malui tamen locos integros et quales liber habebat, aliis dijudicandos, quam mea emendatione ulla contaminatos exhibere. Inscripsit autem Morelius: Dracontii de opere sex dierum. Deerat, ut videtur, in hoc codice charta aliqua: nam desiderantur omnino 58 versus, quibus describitur peccatum primorum parentum. Exstitisse autem hos versus ante S. Eugenium [Col. 0616A] demonstratur ex S. Isidoro, qui lib. XII Etym., cap. 2, unum ex his in editione Parisiensi Morelii omissis laudat. Quaeritur autem an poema de Opere sex dierum, Parisiis a Morelio editum, sit illud ipsum quod interpolatum est ab Eugenio, an potius primigenium opus quale a Dracontio prodiit, cum solis his erroribus qui a librariorum incuria accesserunt. Goldastus in epistola ad Weitzium Hexaemeron hoc Morelii, quod ipse Weitzius editurus erat, putat esse ipsum Ἀρχέτυπον Dracontii. Hac ille ratione permovetur, quod in eo Hexaemero de sex dierum anacephalaeosi et septimi diei supplemento nec vola nec vestigium est. Censet haec desiderari ante versum 449, Vomere non tellus, ubi incipit horti Edeni descriptio: nam caeteri poetae Hexaemeri, Cyprianus (quem nunc [Col. 0616B] alii volunt Juvencum), Hilarius, Victor, Alcimus, Gregorius Magnus, Ambrosius Junior, Pisides, Theodulfus Aurelianensis, Nicephorus Callistus, Petrus Rigensis, alii de septimo die ad eamdem faciem exsequuntur. (Confer notam ad vers. 116 lib. I) . Dissentit Barthius Advers. lib. VII, cap. 20, qui ex stylo universi hujus libelli duos auctores arguit. Certe, ait, ταυτόλογον hoc opusculum, et minime narrationibus detexendis sibi constans, extendit jam fini proximas, et abruptis aliis alias non suis locis inserit. Verum haec aiebat Barthius, qui Dracontii libellos olim ab Eugenio reformatos noverat. Vellem scire quid alius sentiret ab hac praejudicata opinione omnino liber, et ignorans quid factum fuisset. Barthii opinionem tenuit etiam Nic. Antonius Bibl. vet. lib. V, cap. 5, et Gallandius [Col. 0616C] tom. IX Bibl. Ut 26 haec controversia definiatur inter se conferri debent variantes lectiones editionis Morelianae, Sirmondianae, et nostrae ex codice Vaticano. Mihi sane codicem Vaticanum, et omnia Dracontii opera consideranti Goldasti sententia placet; sed mirum simul accidit quod tam paucae ac leves mutationes inter opus Hexaemeri archetypum Dracontii, et idem opus ab Eugenio interpolatum appareant. Itaque censeo non solum Hexaemeron, sed etiam Elegiam Dracontii fuisse ab Eugenio recognitam, in qua versus aliqui additi fuerunt ab Eugenio, plures detracti, ut ex editione nostra patebit. Goldastus, qui praefationem Eugenii non viderat, supplementum diei septimi ante paradisi descriptionem desiderari aiebat. Sed cum Eugenius ad libelli [Col. 0616D] finem recapitulationem et supplementum adjicere voluerit, ratio Goldasti ita refingi debebit. In fine exemplaris Moreliani nulla est recapitulatio, nullum supplementum Eugenii; exemplar igitur hoc primigenium Dracontii opus existimandum est.

30. Editionem Morelii secutus est Fabricius in Collectione poetarum Christianorum, qui etsi alios poetas cum libris veteribus soleret conferre, tamen id in Dracontio, codicibus mss. destitutus, non praestitit. Dracontius, inquit in Comment. pag. 45, poeta Christianus, qua gente aut patria fuerit, ignotum. Ejus carmen Hexaemeron, id est, de Opere creationis sex dierum, eruditum atque insigne est: quod Parisiis editum e bibliotheca D. Victoris huic operi adjecimus, tribus [Col. 0617A] quatuorve emendatis erroribus, quos typographus admiserat. Revera de patria et gente Dracontii altum apud veteres silentium. Joannes Vasaeus in Chronico ad an. 651, ubi de S. Eugenio sermonem injicit, videri ait Dracontium fuisse Hispanum, quantum ex S. Isidoro colligi potest, et floruisse temporibus Justiniani imperatoris et Athanagildi regis Gothorum. Sed ex Isidori verbis, quae num. 7 habes, nescio qui colligi possit, Dracontium fuisse Hispanum, aut floruisse saeculo VI. Et cum ipse Vasaeus confirmet, Eugenium Hexaemeron Dracontii jam vetustate vitiatum suo nitori restituisse, oporteret, ut aliquantulum antiquiorem crederet Dracontium: nam Eugenius saeculo VII, anno circiter 645, Dracontium emendabat. Vasaei opinionem multi alii amplexi sunt, etiam 27 Joannes [Col. 0617B] Grialius in editione Matritensi S. Isidori 1599 ad lib. XII Etym. cap. 2, ubi diserte ait: Dracontius opus sex Dierum carmine composuit, Athanagildo regnante, quod poema Eugenius III Tolet. antistes sub Chindasuintho et Reccesuintho, et emendavit, et septimi diei versibus auxit. Quod vero ad tempus attinet quo Dracontius vixit, insignis est error Gerardi Joannis Vossii cap. 9 libri de Poet. Lat., ubi inter poetas incertae aetatis Dracontium recenset, et post Carolum Magnum ad annum 800 relegat: qui non solum operibus Dracontii, verum etiam Isidori Ildefonsique testimoniis evidenter refellitur. Funcius de Veget. Lat. ling. Senect., cap. 3, § 97, merito rejicit Matthiam Koenig, qui in Bibl. vet. et nov. Dracontium sub Justiniano floruisse ait; sed nullo ipse fundamento certum annum 450 [Col. 0617C] designat, quo Dracontius rebus humanis valedixerit.

31. Dracontii patria non tantum G. Fabricio, verum etiam Nic. Antonio incerta erat, qui tom. I Bibl. vet., lib. V, cap. 5, ita pronuntiat: Dracontium temere aiunt gente Hispanum nonnulli auctoribus confictis credentes. Atque ille quidem partim silentio veterum permotus ita judicabat, partim odio quodam suo adversus auctores falsorum chronicorum incensus, ex quo fortasse in contrariam partem nonnunquam nimium se abripi passus est. Vidimus enim quid Vasaeus, qui anno circiter 1562 decessit, et quem multi secuti sunt, longe ante chronica conficta senserit, quorum inventio ad annum 1594 refertur, prima editio anno 1619 peracta est. Eadem opinio etiam post editam Bibliothecam Nic. Antonii valuit fere apud [Col. 0617D] omnes, quamvis nemo jam commentitiis chronicis fidem praestet; sive rationem Vasaei inde roborent, quod S. Eugenius jussu regis in Dracontii emendationem incubuerit, quod hunc auctorem Hispanum indicare potest, sive, ut ego magis arbitror, ex aliqua traditione aut ms. codice ortum haec sententia duxerit, quae deinde ad reliquos permanaverit. Gallandius, qui ex editione Sirmondiana Dracontium tom. IX suae Biblioth. inseruit, hanc rationem probabilis hujus sententiae adjungit, quod illustriam virorum qui res sacras carmine cecinerunt, Juvenci, Prudentii, Merobaudis, 28 aliorum ferax antea exstiterat natio Hispana, ut propterea eos aemulatus suum Hexaemeron panxerit quoque Dracontius.

[Col. 0618A] 32. Videamus nunc quod ait Nic. Antonius, auctoribus confictis nonnullos credidisse Dracontium fuisse gente Hispanum. Famosum imprimis est Dextri Chronicon. In notis ad recentissimam editionem Matritensem Bibliothecae veteris Hispanae Nic. Antonii lib. III, cap. 3, doctissimus editor mirandum ait nihil de Dracontio apud pseudo-Dextrum legi non solum in Chronici fragmento, quod post Bibl. vet. Nic. Antonius protulit, sed neque in pleniori exemplo Regiae bibliothecae. At minime dubium est quin in Dextri Chronico cum Commentariis Bivarii typis edito aliqua mentio Dracontii occurrat: ex qua tamen Hispanum fuisse Dracontium nequaquam colligitur, imo contrarium collegit commentator Bivarius. Cum enim ad annum 382 narretur in Chronico, Dracontium et [Col. 0618B] Adelphum episcopos in Hispania exsulasse, Bivarius hunc affirmat esse Dracontium poetam, nec diversum credit a Dracuntio vel Dracontio, ad quem exstat epistola Athanasii. Nec fuerat nemo cui haec ipsa opinio antea in mentem venisset, ut ex his verbis Goldasti in epistola ad Weitzium intelliges: Ad hunc Dracontium, quae ex Baronio suggesta sunt nihil attinent. Ille enim Orientalis, hic Occidentalis; ille Asiaticus, hic Europeus; ille Graecus, hic Hispanus; ille episcopus, hic palatinus; ille Constantino Magno, hic Justiniano Magno imperatoribus; ille a Christo nato 330, hic 540 viguere. Errat cum Vasaeo in aetate Dracontii Goldastus; sed mirari subit unde sumpserit palatinum fuisse Dracontium, nam plerique alii presbyterum vocant. Goldasti veriorem esse sententiam ex membranis [Col. 0618C] Vaticanis, num. 122, demonstrabo. Ex Baronio vero haec, opinor, Weitzio suggesta erant, quod ad annum 328, num. 23, meminerit Dracontii monachi, quem Athanasius per epistolam hortatus est ut episcopatum non recusaret, et rursus ad annum 356, num. 47, 48, 52, Dracontium episcopum in Aegypto exsulem ex S. Athanasio de Fuga sua et ad Solitar., et ex Vita S. Hilarionis a S. Hieronymo conscripta commemoraverit, quem unum eumdemque esse putat ac Dracontium monachum, ad quem Athanasius litteras 29 dedit. De diversis Dracontiis antea num. 5 et 6 a nobis disputatum est. Non omittenda sunt Goldasti verba quibus Dracontium, aliorum opinionibus rejectis, Hispaniae adjudicavit: In comperto est gente fuisse litterarum alumna, studiorum nutrice, Musarum [Col. 0618D] colona, et ipsius Parnassi atque Heliconis aemula, gentilesque habuisse ex priscis illis ethnicorum poetis Sextilium Heminam, Senecam, Lucanum, Victorinum Statorium, Columellam, Silium Italicum, Decianum, Licinianum, Caninium Rufum, Martialem, Hadrianum imperatorem, Festum Avienum, Aquilium Severum; et, ex Christianorum grege, Metronianum, Tiberianum, Juvencum, Prudentium tuum, Damasum, Leandrum, Fulgentium, Isidorum, et quem nuper nobilis et eleganti ingenio adolescens Laurentius Ramiresius princeps vulgavit, Orontium.

33. Profert Nic. Antonius verba commentitii Hauberti Hispalensis ex chronico ad annum 433, num. 24, Sanctus vir Dracontius Oscae Celtiberorum obiit, [Col. 0619A] ubi erat presbyter. Sed praeterquam quod Haubertus iste saeculo XVII elabente confictus fuit, neminem leges qui Dracontium presbyterum Oscensem faciat, ex iis saltem qui inter viros criticos aliquo in loco habeantur. Multo vero ante hunc Haubertum reperio qui Dracontium poetam divum vocaverit. In Indice libr. expurg. per Joannem M. Brasichellensem, 1607, pag. 85, jubetur titulum divi Dracontii in Bibliotheca Patrum per Margarinum de la Bigne, edit. 1589, deleri, uti etiam pag. 256 titulum divi Belisarii poetae, divi Liberii poetae, D. Venantii, D. Dracontii, D. Theodulphi, et alibi divi Prudentii. Vide num. 55. Itigius, cap. 3 de Biblioth., affirmat rarissima esse exemplaria hujus Indicis, quem neque ipse viderat, quia scilicet Romana editio suppressa fuerat, et nova [Col. 0619B] quae in Belgio parabatur suffocata. Quod ait de Romanae editionis suppressione, falsum puto, nisi intelligat alterum tomum qui parabatur non fuisse editum. Animadvertendum est in eo Indice etiam iis qui pro sanctis habentur, vocem divi denegari ex eorum scilicet sententia qui hoc vocabulo divinitatem significari opinantur; neque enim omnes ita censent, aut usui contrario piorum et doctorum hominum repugnandum 30 existimant. Dracontii vero memoria in nullo martyrologio exstat: imo nullum alium sanctum qui hoc nomine appellatus fuerit, in primis sex anni mensibus apud Bollandianos inveni.

34. Caeterum Nic. Antonius, etsi loc. cit. Bibl. vet, dum de S. Eugenio disserit, Dracontium a nonnullis Hispanum temere dici affirmaverit, tamen locum inter [Col. 0619C] scriptores Hispanos eidem dedit tom. I, lib. III, cap. 3, ubi cautius loquitur. Ait enim se nescire unde moti Miraeus in notis ad Isidorum, Labbeus dissert. ad Bellarm. de Script. eccles., Bigneus in Biblioth. Patrum, Dracontium Hispanum aperte vocaverint. Qua illi ratione permoti fuerint videri potest supra num. 31. Bigneus vero non ipse Hispanum vocat Dracontium, sed in aliqua posteriori editione Bibl. Patrum, ut in editione Lugdunensi 1677 conformata ad eam quam fecit Sirmondus, ab editore presbyter Hispanus vocatus est Dracontius. Addit Nic. Antonius notum sibi esse ad partes quis traxerit Bivarium, nempe pseudo-Maximus ad annum 430, Dracontius presbyter moritur Oscae; et ad ann. 412, Dracontius alter poeta Hispanus mirus habetur: qui an duo sint, [Col. 0619D] hariolari non audet Bivarius. De Bivarii opinione in comment. ad pseudo-Dextrum dixi num. 32. Nunc addo, in pseudo-Maximi chronico, quod Nic. Antonius in fine Biblioth. vet. adjecit, alium Dracontium recenseri ad annum 600, Dracontius poeta Complutensis floret; et ad ann. 603, Dracontius poeta Caesar-augustae moritur. Qui hoc chronicon confinxit, fortasse prae oculis sententiam illorum habuit qui Dracontium Athanagildo regnante vixisse tradiderant; nam ex Athanagildi tempore illius aetas ad annum 603 facile potuit prorogari. Illi vero qui deinde Maximi chronicon ex ingenio auxerunt, uti etiam auctor pseudo-Hauberti, cum intellexissent in Dracontii operibus prout a Sirmondo edita sunt, referri elegiam ad Theodosium [Col. 0620A] Juniorem, Dracontium anno 412 et 430 floruisse, anno 433 decessisse, scripserunt. Ex Sirmondo etiam, qui anno 1617 editionem libri Bellarmini de Script. eccles. curavit, ortum duxit, ut opinor, caput ejus libri de Dracontio, quod in prima editione deest, et in quo aetas Dracontii anno 440 adjudicatur.

31 35. Ex his colligere licet, in assignanda Dracontii patria et aetate non alios chronicis falsis, sed auctores hujusmodi chronicorum opinionibus aliorum qui praecesserant, adhaesisse, ut propterea saepe variaverint; neque has varietates defensores concliare poterant, nisi plures Dracontios comminiscerentur. Neque mihi videre hactenus licuit quinam Dracontium presbyterum Oscensem, aut Complutensem, aut Caesaraugustanum, aut vicarium Africae, [Col. 0620B] quod volebat pseudo-Julianus, nominent, cum a multis presbyter Toletanus, quod in falsis chronicis non reperitur, vocetur. Ita nimirum Dracontium appellant Joann. Gottefridus Olearius in Bibl. eccles., auctor indicis mss. bibliothecae regiae Parisiensis, et alii. Nonnulli, non expresso presbyteri nomine, Toletanum appellant Dracontium, ut Weitzius in ejus editione, Rivinus pariter in ejus editione, Fabricius in Bibl. Lat. med. aevi. Multi presbyterum Hispanum eumdem Dracontium nominant, quin oppidum natale, aut in quo commoratus fuerit, designent, ut Syxtus Senensis in Bibliotheca sancta edita anno 1575; Possevinus in Apparatu sacro tom. I, qui saeculi XVII initio scribebat; Miraeus in not. ad S. Isidorum; Labbeus in dissert. ad Bellarm. de Script. eccles.; [Col. 0620C] editor Biblioth. Patrum Lugd. 1677; Remigius Ceillierius tom. XV de Script. eccles., cap. 29; Joann. Nicolaus Funcius de Veget. Lat. ling. senect. cap. 3, num. 97; auctor catalogi bibliothecae Casanatensis; Natalis Alexander Hist. Eccl. saeculo v. Verum quo loco natus aut vitam egerit Dracontius, aut quod munus obierit, nullo modo ex veteribus constat, ac solum probabiliter ex illis argui potest fuisse Hispanum, ut dixi num. 31.

36. Postquam Sirmondus Dracontium edidit, de aetate qua is vixit certius aliquid definitum fuit. Post carmen de opificio sex dierum addita est a Sirmondo Elegia ejusdem Dracontii ad Theodosium Juniorem Augustum: ita enim inscribitur, et in argumento rursus mentio Theodosii Junioris Augusti occurrit. [Col. 0620D] Sic enim argumentum elegiae explicatur: Hoc sequenti libello auctoris satisfactio continetur, qua ab omnipotente Deo veniam petit ne praecedenti carmine aliquid incautus errasset. Dein Theodosio Juniori Augusto precem defert cur de triumphis illius eodem opere tacuisset. Haec totidem verbis in editione Matritensi Patrum 32 Toletanorum referuntur, et in lib. Bellarmini de Script. eccles. indicantur, sed, ut arbitror, et dixi num. 34, ex codice ms. Sirmondi. Et videtur quidem inscriptio ex codice ipso desumpta, cum verba antiquitatem redoleant; sed scire vellem an eadem veteri manu qua versus ipsi haec inscriptio exarata sit. Nam eam falsam esse et elegiae non convenire ex membranis antiquis Vaticanis et ipsa [Col. 0621A] elegia postmodum ostendam. Interea illud monebo, mirum esse quod haec inscriptio, siquidem in codice Azagrensi exstat, a Grialio non fuerit observata: nam Grialius in not. ad lib. VI Etym. S. Isidori, cap. 9, duos ejus versus profert in codice Azagrensi repertos, et in not. ad lib. XII, cap. 2, ejusdem codicis meminit, ac simul affirmat Dracontium opus sex dierum Athanagildo regnante composuisse. Igitur aut inscriptio Elegiae ad Theodosium tunc in eo codice non erat, aut Grialius, cum haec scripsit, animum ad eam non advertit. Neque vero negare est animus Dracontium Theodosio Juniore imperatore claruisse; sed id aliis rationibus probandum esse contendo, ac demum probabo, postquam de codicibus mss. Dracontii et de editionibus hactenus factis verba fecero.

CAPUT V. [Col. 0621B] Codices mss. Dracontii.

37. De codice Dracontii quem saeculo X circiter bibliotheca monasterii Bobiensis asservabat, deque alio codice, aut fortasse eodem, qui in laudato monasterio saeculo XV exeunte repertus est, dixi num. 27 et 28.

38. Exposui etiam num. 29 quo codice usus fuerit Morelius in editione prima Parisiensi Dracontii conficienda. Montfauconius in Bibl. biblioth. mss., pag. 1370, inter libros bibliothecae S. Victoris Parisiensis, col. 2, sic refert: Draconicius, de Opere sex dierum. Hic est Dracontius, et hic, opinor, est codex ex quo primum prodiit Dracontius.

[Col. 0621C] 39. Idem Montfauconius pag. 133 profert catalogum repertum in mss. D. Claudii Etiennot, sive Stephanotii, quo 33 diversa opera recensentur tanquam in bibliotheca Vaticana existentia, et in hoc catalogo memoratur Dracontii Hexaemeron. Sed quibusdam operibus additur numerus sub quo quaerenda sunt, quibusdam non additur: et fortasse ab Stephanotio adnotata in suo catalogo erant, ut ea inquireret. Dracontio in eo catalogo nullus certus numerus assignatur: neque ejus Hexaemeron in bibliotheca veteri Vaticana invenitur. In schedis mss. Laurentii Zaccagnii, bibliothecae Vaticanae olim praefecti, inter opera inedita, quae ipse vulgare cogitabat, Dracontii nomen similiter exstat, non indicato codicis numero. Quod magis magisque confirmat suspicionem meam latere [Col. 0621D] in bibliotheca Vaticana aliquem codicem Dracontii qui ex monasterio Bobiensi a Thoma Phaedro Inghiramio fuerit allatus, neque diversus sit ab illo ipso quo S. Columbanus utebatur. In indice Montfauconii hic Dracontius vocatur Stratonicaeus; verum hoc cognomen proprium est Dracontis Stratonicaei, cujus est codex Graecus De metris poeticis in biblioth. regia Parisiensi apud eumdem Montfauconium, pag. 946, et cum titulo De mensura carminum Graece in papyro inter libros praesidis de Mesne, ibid., pag. 1326, col. 2.

40. In bibliotheca cathedralis Laudunensis a Montfauconio, pag. 1297 refertur hic codex num. 276. Metrum S. Hilarii Pictaviensis. Alcimi Aviti de Originali [Col. 0622A] peccato, de Sententia Dei. EPISTOLA DRACONTII. Liber Quaestionum in Genesin ex Augustino, Hieronymo, Ambrosio, Hilario, Isidoro, Eucherio. Dicitur hic codex esse antiquissimus. Epistolam Dracontii existimo esse Elegiam ad Guntharium regem, de qua postea. Nihil aliud in Montfauconio reperio quod ad Dracontium nostrum pertinere possit.

41. De celeberrimo codice Michaelis Ruizii Azagrae agendum nunc est. Primam ejus mentionem invenio apud Ambrosium Morales lib. XI, cap. 34, deinde apud eumdem Azagram in editione Corippi, quae, quoniam rara est, hoc loco describetur. Corippi Africani grammatici De laudibus Justini Augusti minoris heroico carmine libri IV, nunc primum e tenebris in lucem asserti: scholiis etiam et observationibus illustrati [Col. 0622B] per Michaelem Ruizium Azagrium Celtiberum ad Albertum cardinalem archiducem 34 Austriae. Antuerpiae ex officina Christophori Plantini 1581, in -8. Epistola dedicatoria data erat Matriti 1579, in qua Azagra se olim servitio Ferdinandi imperatoris et Maximiliani Caesaris, tunc Rudolfi Caesaris, addictum commemorat. Post carmina Corippi additur votiva gratulatio heroico carmine per eumdem Azagram ad Maximilianum II designatum imperatorem Francfordiae ad Moenum cantata anno 1562. In observationibus igitur ad Corippum, paulo post initium pag. 74, haec habet Azagra: In nostro exemplari, quod, ut alibi ad opus Dracontii poetae de Fabrica mundi et ad carmina simul D. Eugenii episcopi Toletani diffuse praefati sumus, non ex conjecturis, sed fide plane certissima, [Col. 0622C] constat ante septingentos et eo amplius annos fuisse descriptum, semper TOTIENS et QUOTIENS . . . . leguntur. Descriptus ergo fuerat codex saeculo IX aut ante. Hoc codice, simul cmm Dracontio et Eugenio, continebantur carmina Corippi mutila, multisque in locis corrupta, quae ut suo nitori restituerentur, post Azagram multi viri critici operam contulerunt suam: nullus enim alius adhuc repertus est codex carminum Corippi, nisi quod idem Azagra pag. 89 notat, plures variantes lectiones, ad marginem lib. III versus finem appositas, ex antiquissimo volumine Ovetensis Ecclesiae esse collectas, ubi duae orationes legati regis Avarum et Justini imperatoris ex Corippo desumptae cum aliis variis operibus legebantur: quibus adde 18 versus orationis Avarum, qui inter [Col. 0622D] Sidonii aliorumque carmina pro Sidonianis editi sunt ab Elia Vineto anno 1552 ex codice Santonensi. Quo majores Azagrae habendae sunt gratiae, qui eum scriptorem a tenebris vindicavit: nec decuit certe Petrum Franciscum Fogginium, qui cum notis Azagrae, aliorum ac suis, bis edidit Corippum, acrem hanc, nec veram, de Azagra ferre censuram in not. ad carmen panegyr. in laudem Athanasii: Parcant mihi ejus manes: satis hinc patet quanti valeret in legendis et corrigendis mss. Magno sane ingenii acumine opus non erat, ut legeret TROPICIS [in trepicis], suppleret VERSIBUS. At Azagra mendum agnovit in trepicis, sed non tentavit corrigere verbum, quod nec Corippi est. Nec Fogginii conjecturam omnibus placituram puto; [Col. 0623A] quod si vacaret, ostenderem, 35 Fogginium saepius judicio et ingenio editori primo Corippi cedere, ut cum lib. IV, vers. 266, Imperium, Christoque vovens sua vota dicarat, restituit volens tum metri causa, ut ait, tum quia poeta exprimere intendebat, imperatorem consulto voluisse Sophiae nomine Christum intelligi. Sed ut secunda ratio invalida est, ita aperte falsa est prima. Confer verba Barthii num. seq.

42. Laudatus quoque est codex Azagrae a doctissimo viro Joanne Baptista Perez, cujus sunt notae ad lib. S. Isidori et S. Ildefonsi de Vir. illustrib., qui episcopus Segobricensis obiit ann. 1597. In not. ad cap. 14 S. Ildefonsi ita ait Perezius: Hanc Eugenii emendationem vidi in illo vetusto codice Ruizii Azagrii, cujus supra mentionem feci. Intelligit notam ad [Col. 0623B] caput 7 Isidori de Vir. illustr. de Verecundo: Vidi porro hujus Verecundi ipsum libellum de Poenitentia hexametris scriptum, cujus hoc est initium: Quis mihi moesta dabit lacrymosis imbribus ora? Is liber, Gothicis litteris descriptus, fuit olim Ecclesiae Ovetensis, postea apud Michaelem Ruizium Azagrium amicum meum. Meminit etiam in nota ad caput 47 libri S. Isidori de Vir. illustr., quo refertur praenotatio librorum S. Isidori a Braulione Caesaraugustano episcopo scripta. Ibi Perezius ad vocem DESTINA ait: Utitur ea voce Corippus, poeta Afer, libro de Laudibus Justini Junioris nuper edito a doctissimo Ruizio Azagrio. His inter se collatis liquido patet verba Azagrae ad Corripum, Ut alibi ad opus Dracontii . . . . praefati sumus, non esse ita intelligenda, ut Dracontium [Col. 0623C] typis vulgaverit, sed solum editionem paratam habuerit. Barthius lib. LV Advers., cap. 11, hanc editionem videre summopere expetebat: Illud monere etiam doctos volumus . . . . etiam ante Jacobum Sirmondum, quem tam hujus quam plurium aliorum auctorum restitutionis gratia merito semper laudamus, Dracontium hunc ab Eugenio contractum et interpolatum, edidisse in Hispania Michaelem Ruisium Assagrium, cujus beneficio Corippum habemus: nos vero magnopere quaesitam eam editionem indipisci nulla diligentia valuisse; rogare autem, si qui sit qui usum ejus nobis facere possit, magno nos officio demeriturum. Adeo Barthius Azagrae operam et studium non contemnebat: qui lib. XXI, cap. 2, disertius de ejus notis in Corippam ait: Assagrio 36 non possumus non dare testimonium [Col. 0623D] boni judicii, quod certe e singulis paginis apparet. Utinam Dracontius quoque ejus, et Eugenius, qui Dracontii epitomen fecit, in manus nostras venissent. Quid ad haec reponeret Fogginius?

43. Sed quam putabat Barthius, nulla typis ab Azagra facta fuerat Dracontii et Eugenii editio. Barthius enim, verbis Azagrae quae nuper retuli deceptus, id affirmavit quod alii postea auctoritate Barthii confirmarunt: eaque opinio late pervagata est, quam Fabricius Bibl. vet. Lat. adoptavit, sed in Bibl. medii aevi cautius locutus ait, interpolatum Dracontium ab Eugenio Toletano edere instituisse Michaelem Ruiz de Azagra, sed hanc editionem nec Barthium nec Nic. Antonium vidisse. Nic. Antonius in [Col. 0624A] Biblioth. vet. bis nec perfunctorie de Dracontio locutus est et ut in opere posthumo, neque ad limam revocato, interdum eadem verba, easdem repetit rationes, nonnunquam sibi ipsi contrarius est. Sirmondus, inquit lib. III, cap. 3, collectis versibus Eugenii Dracontium cum iis edidit, Dracontii nempe utrumque librum, cum secundum, seu posteriorem primus Michael Azagra publicaverit, ut ipse in notulis ad Corippum ait. Idem Nic. Antonius lib. V, cap. 5, verius scripsit: Michael Ruiz Azagra ex codice Gothico ante septingentos annos, ut ipse credebat, scripto carmina Eugenii et Dracontii edere parabat. Quae carmina ita editioni parata cum epistola Azagrae ad decanum et capitulum Toletanae Ecclesiae cal. Aprilis 1577 data vidit ipse Nic. Antonius in mss. bibliothecae [Col. 0624B] Vill-Umbrosanae, tom. VII Miscellaneorum. Joseph Rodriguez de Castro, qui Hispanice scriptores Hispanos recensere coepit, sed morte interceptus opus non absolvit, fortasse primum locum Nicolai Antonii, non secundum legit, cum scripsit, Hexaemeron Dracontii ab Eugenio correctum exstare tom. IX Bibliothecae Patrum Lugduni 1677 ex codice Petri Ruiz de Azagra, qui in notis ad Corippum se primum Dracontium edidisse affirmat: quae editio, addit, antiquior censeri debet editionibus Weitzii et Sirmondi eodem anno 1619 factis.

44. Praetereo nunc editiones Sirmondi et Weitzii non eodem anno fuisse factas, ut mox constabit. In Bibliotheca Patrum Lugdunensi anni 1677, tom. IX, aperte expressum est Dracontii 37 carmina e Sirmondiana [Col. 0624C] editione depromi. Et cum Rodriguezius solum verba Azagrae in notis ad Corippum alleget, quae de editione parata, non ad exitum perducta intelliguntur, ejus testimonium nihil nos movere debet. Quod autem Michaelem nostrum vocat Petrum, non proprius ejus error est, sed communis cum aliis. In Indice librorum expurgandorum per Joannem M. Brassichellensem anno 1607, pag. 269, quaedam de Dracontio exponuntur, ut in Bibliotheca Patrum adjungantur; ubi de emendatione a S. Eugenio facta haec leguntur: Quam emendationem vidisse se in pervetusto ms. codice Petri Ruizii Azagrae scholiastes S. Ildefonsi affirmat. Sermo est de Perezio, qui libro S. Ildefonsi de Script. eccles. notas adjecit. Verum Perezius ad cap. 14 S. Ildefonsi nomen Ruizii Azagrae [Col. 0624D] tacuit, ad caput 7 Isidori de Vir. illustr. clare nominat Michaelem. Auctor illius notae ad Dracontium in Bibliotheca Patrum addendae fuit eruditissimus Thomas Malvenda, ut ex his colligi potest quae de eo Indice dixi in prolegom. ad Prudentium, pag. 159. Verba illa Indicis in Bibliotheca Patrum Coloniae Agrippinae 1618, tom. VI, et Lugduni 1677, ascripta sunt; ex quo Petri nomen Michaeli nostro affictum apud alios scriptores legitur, ut apud Rivinum in editione Dracontii, apud Leyserum in Histor. poet. med. aevi. Nomen etiam Joannis a Nic. Antonio in Bibl. nov. eidem Michaeli datum fuerat; sed in emendatis agnovit Michaelem esse appellandum, cum bis eumdem hominem recensuisset, primum Joannis nomine [Col. 0625A] ab Hieronymo Romano de la Higuera deceptus, deinde Michaelis vero vocabulo. In recentissima editione Matritensi Bibliothecae Azagra sub solo Michaelis nomine laudatur; sed in Indice utrumque nomen quasi duorum scriptorum mansit. In Censura Historiarum fabulos., quam hoc saeculo publicavit Mayansius, errorem quo Joannes Ruizius Azagra vocatus est, Nic. Antonius non deleverat, sed illum in Vita Nic. Antonii Censurae praemissa animadvertit Mayansius. Aliud nomen cognomenque Azagrae reperio in notis Grialis ad cap. 2 lib. XII Etym. S. Isidori, ubi de codice Azagrensi ait: Hunc librum Gothicis characteribus scriptum bibliotheca Martini Roderici Azagrae nunc servat. Quibus in verbis Rivinus ad Dracontium 38 eumdem agnoscit Azagram, quem alii [Col. 0625B] Petrum Ruizium, alii Michaelem Ruizium appellarunt. Sed fortasse Grialius hominem alium innuit, ad quem bibliotheca Michaelis Ruizii Azagrae, haereditatis jure aut alia ratione, pervenisset.

45. At vero sive Grialius Michaelem intelligat, sive alium a Michaele diversum, in re ipsa videtur falli. Ipse enim opera S. Isidori edebat anno 1599, et ante id tempus codicem Azagrensem in bibliotheca ecclesiae Toletanae asservatum fuisse testatur cl. Bayerius, qui in notis ad cap. 3 lib. III Biblioth. vet. Nic. Antonii codicem Azagrensem exstare ait in bibliotheca Toletana Pluteo 15, num. 15, beneficio cl. viri Joannis Baptistae Perezii . . . . episcopi Segobricensis. Cum ergo Perezius obierit anno 1597, aut bibliotheca Toletana non beneficio ejus librum possidet, aut anno [Col. 0625C] 1599 bibliotheca Azagrae eum non servabat. Nunc certe exstat hic codex in bibliotheca Toletana, atque ita describitur in editione Matritensi Patrum Toletanorum post praefationem primi tomi: Codex Gothicus dictus de Azagra, continens praeter alia aliorum opuscula, non solum epigrammata antea edita S. Eugenii III, una cum emendatione Dracontii et epistola ad regem Ervigium, sed etiam alia quamplurima carmina ejusdem, quae a nobis nunc primum emittuntur in lucem. Antiquissimus est codex, quantum ex scripturae charactere colligitur, saeculo X haud posteriori. Asservatur in bibliotheca Totetana Pluteo 31, num. 18. Facile mihi persuaserim, hunc codicem ante Maurorum in Hispaniam irruptionem fuisse descriptum, qui e communi illa Hispaniae calamitate cum paucis aliis ereptus fuerit, [Col. 0625D] et in Ecclesia Ovetensi conservatus. Sed cum codicem non viderim, nihil certi audeo definire, praesertim dissentiente Bayerio, qui ad saeculum XI aetatem illius differt, nisi error est in numeris. Sane pretiosissimus est non solum ob antiquitatem, sed etiam quia in eo solo quaedam adhuc latent quae lucem publicam merentur, ut libellus Verecundi de Poenitentia, de quo num. 42. Carmina etiam Corippi diligentius cum hoc unico codice essent conferenda: nam Azagra nonnunquam hanc licentiam sibi arrogavit, ut versus corruptos ex ingenio suo restitueret, quin verba codicis aliis videnda ostenderet. Illud 39 tamen notandum est, ait Barthius cap. 1 lib. VIII Advers., Michaelem illum Assagrium impudentiuscule [Col. 0626A] fecisse, quod suam nobis septem integrorum versuum correctionem obtrusit, veteri lectione codicis, quem unum solumque exstare hactenus non ignorabat, dissimulata, cum se eos corruptissimos invenisse fateatur. Adisis num. 13.

46. Jam vero quo codice in sua editione usus fuerit Sirmondus, dubitari posset, ac revera in eo assignando nonnulli inter sese dissentiunt, ut dixi num. 14. Sed omnem dubitationem plane tollit editor catalogi librorum mss. bibliothecae regiae Parisiensis, qui codicem 2832 membranaceum, olim Bigotianum, saeculo IX circiter exaratum, ita recenset: 1 ^o Eugenii Toletani poematia 31, eadem quae a Sirmondo edita fuerunt; 2 ^o Dracontii presbyteri carmen de Fabrica mundi, sive Hexameron: praemittitur Eugenii ad Chindasuinthum [Col. 0626B] regem epistola, qua nonnulla in eo Dracontii opere suppressa, nonnulla aucta a se et perpolita testatur; 3 ^o ejusdem ad Theodosium Juniorem Augustum carmen elegiacum, cujus hic est titulus: Satisfactio, qua a Deo omnipotenti veniam petit, ne praecedenti carmine aliquid incautus errasset; dein Theodosio Juniori Augusto precem defert, cur de triumphis illius in eodem opere tacuisset; 4 ^o Eugenii Toletani monosticha recapitulationis septimi diei; 5 ^o S. Cypriani versus ad quemdam senatorem, etc. In codice Dracontium vocari presbyterum non credo, sed id explicationis gratia ex praejudicata opinione ab editore additum existimo. Ex codice ipso videtur deprompta inscriptio elegiae Dracontii Satisfactio, etc., de qua vide num. 36, et dicenda num. 92 seq. Non [Col. 0626C] omittendum in hoc codice inter alia opera loco 22 reponi Eugenii episcopi hymnum de S. Dionysio. Sirmondus hunc hymnum aut non vidit, aut ad S. Eugenium Toletanum non pertinere judicavit. Alii scriptores Galli acerrime pro hoc hymno pugnant, quem Eugenio Toletano adjudicandum contendunt. De qua controversia videri possunt Menardus in dissert. de unico Dionysio, Natalis Alexander dissert. 16 saeculi I, et, qui his resistit, Franciscus Pagius dissert. de S. Dionysio Paris, episcopo. Mihi exploratum est, versus, qui certo sunt Eugenii Toletani, 40 plane dissimiles esse iambicis dimetris hujus hymni, qui omnino abnormes sunt et exleges. Praecipue autem in iambicis et trochaicis peritia et elegantia Eugenii commendatur.

[Col. 0626D] 47. In eodem catalogo bibliothecae regiae Parisiensis codex 8093 membranaceus, partim saeculo IX, partim X, partim XIV, scriptus, qui olim Colbertinus fuit, inter alia continet 3 ^o loco Eugenii Toletani carmina; 6 ^o loco Dracontii Toletani Hexameron liber primus versibus heroicis: accedit Eugenii III Toletani antistitis supplementum ad Hexameron Dracontii; 7 ^o loco Martini Dumiensis carmina. Deest in hoc codice Elegia Dracontii, quae ad Hexaemeron quidem minime pertinet. Supplementum Eugenii, etsi non est necessarium, tamen minus alieno loco ponitur. Nam post Elegiam, in qua nihil de fabrica mundi disseritur, quis locus esse potest supplemento septimi diei? Vide num. 22. Sirmondus, qui simul cum Eugenio et [Col. 0627A] Dracontio carmina Martini Dumiensis edidit, hoc eodem codice usus videtur.

48. Codex alius in eodem catalogo refertur num. 8321, partim membranaceus, partim chartaceus, olim Colbertinus, saeculo XV exaratus, in quo 6 ^o loco ponitur Dracontii Toletani carmen de Opere sex dierum. Fortasse apographum est ex codice S. Victoris Parisiensis, aut illi simile: nam inscriptio de Opere sex dierum eadem est utrobique, et cum mentio Eugenii non occurrat, credendum est emendatum hoc exemplar ab Eugenio non fuisse. Vide num. 29.

49. Ex Philippo Labbeo Nov. Bibliot, mss., sive Specim. antiq. lect. in Coronide poetica, ubi plura veterum carmina suo tempore nondum edita commemorat, pag. 58 haec profero: Dracontii nonnulla carmina, [Col. 0627B] nisi forte mentitur inscriptio, iis superaddemus quae pridem emisit in publicum cum nonnullis aliis Eugenii Toletani Jacobus Sirmondus. Codex, ut arbitror, apud ipsum Labbeum exstabat: nam alibi bibliothecam solet indicare, ubi codices asservantur. Cum autem in codice carmina Dracontio tribuantur, nisi idonea aliqua adsit dubitandi ratio, auctor Dracontius censeri debet. Ex stylo id conjici posset; sed ubinam gentium eum codicem nunc latere existimem? si tamen latet, et non potius infortunio aliquo assumptus periit.

41 50. Eidem eruditissimo Labbeo loc. cit., pag. 59, hanc Dracontii memoriam debeo: Gisleberti Aureae Vallis abbatis ordinis Cisterciensis versus in sanctissimam eucharistiam addi poterant ex Petaviano indice [Col. 0627C] cum centonibus de poenitentia ex Dracontio, oratione ad Christum versibus Adonicis, de missae significationibus elegiaco carmine, praeceptis moralibus heroico, et pluribus aliis. Scriptum erat Diacontio, sed legendum Dracontio constat ex indice, qui verbo DRACONTIUS eum locum demonstrat. Multa sunt in Dracontii poemate de Deo, potissimum vero in elegia ad regem Guntharium, ex quibus centones de poenitentia confici possint: ut carmen S. Columbani, de quo confer num. 8, ex Dracontii aliorumque versibus magna ex parte coalescit. Centones in rebus sacris ex poetis profanis a Faltonia Proba Sedulioque collecti exstant. In argumento profano poemata Hippodamia et Alcesta tom. IV Collect. Pisaur, sine auctorum nomine, centones sunt ex Virgilio, ut mihi quidem legenti videbatur. [Col. 0627D] Poetarum sacrorum praeter Dracontium nemo alius nunc occurrit ex cujus versibus centones fuerint confecti. Index Petavianus, a Labbeo laudatus, est catalogus bibliothecae Alexandri Petavii, quae ad reginam Sueciae Christinam devenit, inde ad bibliothecam Vaticanam. Montfauconius, pag. 64 Biblioth. biblioth. mss., ex ea bibliotheca Alexandri Petavii refert inter mss. bibliothecae Vaticanae Gisleberti Aureae Vallis abbatis carmen de Eucharistia. Sed id nunc non reperitur in bibliotheca Vaticana, uti plures alii Petaviani codices desiderantur.

51. Codices alios Dracontii, quamvis in multis catalogis codicum mss. diligenter quaesitos, invenire non potui. De notis mss. in Dracontium pauca supersunt [Col. 0628A] dicenda. Nam de Azagrae brevibus notis plura dixi num. 41 seq. Nic. Antonius, lib. V Bibl. vet., cap. 5, putat editionem Sirmondianam Dracontii correctiorem esse quam fuisset illa ab Azagra promissa et parata, neque magni interesse quod Eugenii et Dracontii carmina post editionem Sirmondi ex mss. Azagrae publicentur. Dissentit Florezius tom. V Hisp. sacr., tract. 5, cap. 3, quia, ut putat, Hexaemeron Dracontii, prout ab Eugenio fuit emendatum, in mss. Azagrae exstat, non in editione Sirmondiana. Haec ratio falsa est, 42 ut probavi num. 12. Alioquin etiam post Sirmondi editionem e re litteraria publica esset, ut adnotationes et conjecturae Azagrae in publicam lucem prodirent, quas Barthius maximopere videre cupiebat. Nam Sirmondus nuda carmina [Col. 0628B] typis vulgavit, quin ullam notationem subjiceret; neque enim audiendus est Rodriguezius de Castro, qui in Bibl. Hisp. Sirmondo novas et eruditas notas in Dracontium ab aliquo deceptus affingit. Omitto codicem Azagrensem aliquantum auctiorem esse codice Sirmondiano: certe auctior ex illo codice prodiit Elegia Dracontii in editione Matritensi Toletanorum Patrum, additusque est liber carminum Eugenii non antea editorum. Ipsum Nicol. Antonium in opera Eugenii et Dracontii brevissimas notas seu lectiones variantes scripsisse auctor mihi est Mayansius, qui eas mss. penes se habebat, atque edere aliquando cogitabat, ut affirmat in Vita Nic. Antonii praemissa ad Censuram Histor. fabulos.; sed fortasse hae sunt breves illae notae et lectiones variantes quas Azagra [Col. 0628C] mss. reliquit, et se vidisse testatur Nic. Antonius, qui in hujusmodi veterum monumentis conquirendis, sibique comparandis curiosissimus erat et diligentissimus. Mihi ignotum omnino est an Mayansius eas breves notas typis commiserit.

52. Andream Marcum Burriel editionem Sirmondi cum Azagrensi codice contulisse, lectionisque diserepantiam adnotasse ex Bayerio didici. Et quamvis Burrielus communi omnium plausu celebretur, non ingratum erit tamen ejus laudes ab eruditissimo Bayerio audire in not. ad Biblioth. vet. Nic. Antonii lib. III, cap. 3: Dracontium Sirmondi cum Toletano Michaelis Ruizii Azagrae saeculi XI codice contulit, et variantes lectiones adnotavit Andreas Marcus Burriel Soc. Jesu presbyter, magno rei litterariae damno ante [Col. 0628D] annos aliquot praematura morte abreptus: quas cum plurimis ejusdem stupendi plane laboris atque industriae fetibus, in regiam bibliothecam Matritensem postea delatas autographasque ad manum habeo. De codicis aetate confer dicta num. 45. De Burrieli quidem diligentia omnia mihi polliceri debeo; sed si solum varietatem scripturae inter codicem Azagreusem et editionem Sirmondianam animadvertit, et peculiares suas conjecturas non adjecit, ejus lectiones variantes minus nunc sunt necessariae, 43 cum in editione Matritensi Dracontius prodierit cum Azagrensi codice, et Sirmondiana editione diligentissime collatus. Animadverto praeterea diversum a Dracontio esse Ceponium, cujus Hexaemeron ms. asservabat [Col. 0629A] Barthius, illud publicaturus lib. CIX Advers., si vixisset. Hunc Ceponium monachum vocat Barthius, sed Nic. Antonius lib. III Bibl. vet., tom. I, cap. 4, putat fuisse episcopum Hispanum saeculi V, ad quem et ad Idacium exstat episcopi Turibii epistola. Barthius ad lib. II, Silv. 4 Statii, vers. 24: Vide, inquit, Ceponium in Hexaemero, quem nos auctorem Vitae asserimus suo loco, hactenus nemini nec fando perceptum. Bayerius in notis ad Biblioth. vet. Nic. Antonii ad haec Barthii verba reponit: At quis sit Vitae auctor, aut quid sibi velit adjunctum VITAE, plane non capio. Scilicet quod prima littera in vitae apud Barthium majuscula sit, doctissimus vir in has ambages conjectus est. Barthius hoc tantum vult, quod Ceponium asserturus, sive restituturus vitae erat, cum in tenebris [Col. 0629B] jaceret. De Ceponio consule Fabricium Bibl. med. et inf. Lat.

CAPUT VI. Editiones Dracontii.

53. Prima editio Dracontii anno 1560, sic inscripta est: Cl. Marii Victoris ΑΛΗΘΕΙΑΣ, seu Commentationum in Genesin lib. III; Epigrammata varia vetusti cujusdam auctoris, inter quae sunt et aliquot psalmi versibus redditi. Hilarii Pictaviensis episc. Genesis. Cypriani Genesis, et Sodoma. Dracontii de opere sex dierum. Omnia versibus nunc primum e vetustis codicibus expressa. Parisiis M. D. LX. Apud Guil. Morelium. In-8. De codice ex quo extractum est opus Dracontii, vide num. 29 et 38. In fine sunt quaedam [Col. 0629C] breves notae ad Victorem, qui in initio et fine lib. III Victorius appellatur. Genesis quae Cypriani dicitur, est fragmentum poematis in Genesin quod ab aliis Tertulliano adjudicatur, ab aliis Juvenco; ego post saeculum V natum puto, invitis musis et Apolline: de quo plura dixi 44 in prolegom. ad Prudentium pag. 196, et quaedam addam cum Juvencum recognoscam, et publicae luci committam.

54. Secunda editio anno 1564. Haec est collectio poetarum Christianorum a Georg. Fabricio procurata Basileae hoc anno in-4 majoris formae: ex quo alii decepti in-fol. dicunt. Verum de hac editione disserui in proleg. ad Prudentium pag. 88 et seq. Quod attinet ad Dracontium, Fabricius in eo edendo exemplar a Morelio publicatum secutus est, tribus quatuorve [Col. 0629D] emendatis erroribus, ut jam exposui num. 30. Joannes Albertus Fabricius in Biblioth. vet. Lat. cap. 4, lib. II, ait in hac collectione G. Fabricii solum librum primum Dracontii exstare, eumque in fine mutilum. Sed advertendum mutilum quidem esse librum hunc Dracontii in editione Moreliana et Fabriciana, sed non in fine: nam 58 versus qui desiderantur pertinent ad narrationem peccati primi parentis, post versum, Nec circumscriptor. In suis commentariis, qui posterior est tomus priori rarior, rationem carminum Dracontii habet Fabricius. Titulus hujus secundae partis est: In poetarum veterum ecclesiasticorum Christiana opera, et operum reliquias, atque fragmenta Georgii Fabricii Chemnicensis commentarius: [Col. 0630A] in quo non solum res et verba obscuriora explicantur, sed et historica quaedam non vulgaria, ipsorumque auctorum vitae, et ad carminum genera quaedam spectantia singulari studio elaborata inseruntur. Basileae per Joannem Oporinum. Hoc Fabricii opus ordine alphabetico concinnatum est, utile certe futurum, si post novam uberiorem poetarum Christianorum collectionem auctius correctiusque edatur, notatis praesertim iis quae censura perstricta sunt in indice expurgatorio Philippi lI, jussu et auctoritate juxta sacri concilii Tridentini decretum Antuerpiae 1571 promulgato.

55. Tertia editio anno 1589, tomo VIII secundae editionis Bibliothecae Patrum Parisiis per Margarinum de la Bigne; quae cum aliis operibus ejusdem [Col. 0630B] Bibliothecae in indice expurgatorio anni 1607, per Joann. M. Brasichellensem recognita est; nihil vero a censoribus in Dracontii poemate de opere sex dierum notatur quod aut censura dignum, aut caute legendum dicatur, 45 ut in plurimis aliorum operibus factum fuit. Solum deleri jussum D, aut divi in his verbis D. Dracontii Hexaemeron. Quod in editione anni 1644 Parisiis praestitum non fuit, in qua tom. VIII, haec ipsa verba adhuc leguntur initio in catalogo scriptorum. Thomas Itigius in lib. de Biblioth. in Bibliotheca Patrum et doctorum, Lipsiae 1602, cura M. Joachimi Zehneri, inter alios scriptores veteres ecclesiasticos editos refert Dracontium; sed in ea Bibliotheca non integra Patrum opera, sed fragmenta quaedam videntur inserta.

[Col. 0630C] 56. Quarta editio anno 1610, scilicet: Dracontii Toletani Hispani Hexaemeron, seu de Opere sex dierum et creatione mundi liber singularis cum M. Joannis Weitzii indice glossario, et notis quae justi commentarii vicem esse possunt, collatis inter se veterum scriptorum maxime SS. Patrum de conditione rerum universalium sententiis. Francofurti typis Wolffgangi, sumptibus vero Petri Kopffii anno M. DC. X. In-8. Fabricius in Bibl. vet. Lat., lib. IV, cap. 2, annum editionis Weitzianae assignat 1619, a quo fortasse deceptus est Rodriguezius de Castro, qui in Bibl. Hisp. eodem anno 1619, editionem Sirmondianam et Weitzianam factas affirmat. Caeterum Fabricius in Bibl. medii aevi annum 1610, editioni Weitzianae recte ascribit. Praemittit Weitzius epistolam Goldasti de [Col. 0630D] Dracontio, quam nonnullis in locis laudavi. Rara est haec editio Romae, unumque solum exemplar in Bibliotheca Angelica servari scio. Index glossarius et notae utiles sunt; post notas nonnullae sunt correctiones versuum ex Weitzii aliorumque ingenio excogitatae, quarum nonnullus mihi erit usus.

57. Quinta editio anno 1616 in Choro poetarum part. 2, in-4, Lugduni, studio Alexandri Fichetti, quod manu in quodam exemplari scriptum vidi: nam editoris nomen typis expressum non est.

58. Sexta editio anno 1618 in Bibliotheca Patrum Coloniae Agrippinae tom. IV, pag. 500.

59. Septima editio anno 1619, Sirmondi opera, hoc titulo: Beati Eugenii episcopi Toletani opuscula. [Col. 0631A] Quibus inserti sunt Dracontii libelli duo ab Eugenio eodem olim recogniti. Adjecta 46 itidem aliorum aliquot veterum scriptorum varia. Parisiis ex officina Nivelliana apud Sebastianum Cramoisy M. DC. XIX. In-8. Jacobus Sirmondus opuscula haec Henrico Borbonio, regis filio, episcopo Metensi, dedicat. Praeter Eugenium et Dracontium sunt Martini episcopi Dumiensis quaedam, Columbani abbatis epistola paraenetica ad Hunaldum, Severini episcopi Doctrina, Tironis Prosperi Aquitani Confessio. Michael a S. Josepho in Bibliograph. editionem Sirmondianam ad annum 1617 refert: qui fortasse error est typographicus, nisi hunc annum ille ex Dictionario Moreri, ubi pariter indicatur, exscripserit. De hac editione vide num. 46 et seq. Ante Sirmondum editionem [Col. 0631B] Morelianam omnes secuti sunt, paucis emendatis. Sirmondus ex mss. Hexaemeron auctius et correctius edidit, et Elegiam Dracontii primus publicavit; quem mirifice ob hujusmodi veterum scriptorum editiones celebrat Barthius, cujus haec sunt lib. XXIX Advers., cap. 2: Plurimos inferioris aevi scriptores luci vitaeque dedit hoc saeculo Jacobus Sirmondus, judicii eximii, lectionis certae homo, nec nisi bene de antiquitate meritis accensendus. Et prolixe lib. LI, cap. 4: Quanta in patientia haec, et liberalissima studia merita exstent Jacobi Sirmondi, praedicavi hactenus non semel, non potero autem satis extollere, aut aequare verbis, si saepissime post etiam praedicavero. Tot ille bonis proximos scriptores e tenebris eruit, tot sagaci ingenio, judicio exquisito, certa lectione, [Col. 0631C] industria fideli, monumenta tineis erepta meritae laudi posterorum restituit, ut cum nomen ejus hominis praeferentes ego, quos quotannis bis accipimus, catalogos videam librarios, non possim non exsultare gaudio, et novam animo meo laetitiam de adhuc incogniti alicujus scriptoris lectione polliceri. Non turbent nos in laude et commendatione hujus viri ingenia malivola, quae pueritiam aliquando nostram, cum ad praeconia debuissent, detorquere voluerunt ad insectationes hominum, doctorum licet, non tamen id in religionis nostrae circumstantiis sentientium, quod ipsis videbatur defendendum; non deerimus nos mori candoris nostro, et virtutem clarissimam summis plausibus prosequamur, sic fiet, ut ad nos etiam de bonitate nostra fructus non contemnendus redeat, incitatis 47 nimirum illis praeclaris [Col. 0631D] viris ad persistendum in instituto suo, quod non frustrari meritis videant praeconiis. Haec, quamvis longiora, vel in Sirmondi gratiam, vel in nonnullam nostri laboris commendationem libens attuli.

60. Octava editio anno 1624, in appendice Bibliothecae Patrum per Margarinum de la Bigne, Parisiis, pag. 837, quae quamvis post Sirmondum facta, adhuc tamen Dracontium mutilum ex editione Moreliana repraesentat. Eodem modo recusus est Dracontius in Bibliotheca Patrum Parisiis 1644, tom. VIII, et rursus ibid. 1654, tom. VIII, si tamen diversae hae sunt editiones, et non sola prima frons discrimen praefert. Primum exemplar vidi ego, alterum Itigius lib. de Bibliothecis.

[Col. 0632A] 61. Nona editio anno 1651 per Andream Rivinum, qui longissimam hanc inscriptionem apposuit: Dracontii Hispani libellorum biga: quorum prior de opere sex dierum, et creatione mundi Hexaemeri titulo pridem, sed CXI versibus mutilus editus fuit, scriptus heroico metro; alter vero posterior elegiaco postfatio quasi quaedam est, et praecedanei illius pariter, atque suiipsius ad Deum, et ad regem Theodosium Juniorem Augustum excusatio primum vigesimo [corrige trigesimo] abhinc anno Parisiis prodiit, nusquam alibi excusus: nunc vero utrumque, et in primis Hexaemeron illud, sive de machina mundi post Eugenium Toletanum episcopum [cujus simul hic apposita est Septidui recapitulatio, ut et epigrammata reliqua, aliaque poematia subjuncta reperies], item post Georg. Fabricium, [Col. 0632B] Joann. Weitzium, Jac. Sirmondum, Casp. Barthium, Sim. Toelmannum, Wolf. Seberum, etc., restitutum integre emendavit, in eoque confusa distinxit, et commodiorem, atque faciliorem ad sensum obscura redegit, notisque prioribus aliorum selectis, novis quoque auxit et illustravit Andr. Rivinus D. et PP. Lipsiae. Aera Dionysiana MDCLI. In-8. Videtur esse error in numero versuum qui in primis editionibus deesse dicuntur: solum enim desiderantur 58 versus, cum Adami peccatum describitur, et unus versus cum formatio Evae narratur. Scilicet in editione Moreliana sunt versus 575, in Sirmondiana 634 praeter Eugenii praefationem. Leyserus in Histor. poet. medii aevi 48 hunc errorem castigavit, qui simul notat admitti non posse quod in eadem fronte libri dicitur, anno vicesimo ab [Col. 0632C] anno 1651 primum prodiisse Dracontium, opera Sirmondi posteriori libro auctum. Verum id ipse Rivinus animadvertit, et trigesimo pro vigesimo correxit in fine libri: melius correxisset trigesimo secundo. In libello exiguo multi nec leves hujusmodi typographici errores irrepserunt, quod libris in Germania editis satis frequens est. Editores quidem causam in nundinas proximas et bibliopolas urgentes solent rejicere; sed non sine magno emptorum damno morem venditoribus gerunt: ut enim recte ait Dracontius lib. I, vers. 613,

Damna aliena solent aliorum lucra parare.

Rivinus tamen magna ex parte eos errores in fine libri emendavit. Sed in hac ipsa serie errorum quos corrigit, plures alii novi occurrunt, ut serio inspexerim [Col. 0632D] an alius esset index qui de his erroribus moneret. Conjecturas Rivini in Dracontium suis locis indicabo; quas interdum probabiles esse, sed plerumque non necessarias, facile quivis animadvertet. Leyserus, qui collectionem poetarum medii aevi parabat, ut refert in hist. eorum, Dracontium quarto loco ex editione Rivini recudere constituerat. Sed effectu caruit ille apparatus.

62. Decima editio anno 1677, in Bibliotheca Patrum Lugduni tom. IX, ex ea quam Sirmondus adornaverat.

63. Undecima editio 1696, inter alta Sirmondi opera in-fol. tom. II, cura Jacobi de la Baune, qui in praefatione et ad marginem Dracontii quaedam adnutavit. [Col. 0633A] Repetita est haec editio Venetiis 1728 cum nonnullis notis ad Dracontium ex Adversariis Barthii typis Bartholomaei Gavarina; et rursus ibid. 1778, quod alicubi notatum legi.

64. Duodecima editio anno 1773, in Bibliotheca Patrum Gallandii cura et studio, Venetiis ab anno 1765 et seqq. publicata, tomo IX hoc anno 1773 excuso. Gallandius breves notationes addidit Dracontio ex Barthio, Baunio editore operum Sirmondi, et Heumanno.

65. Decima tertia editio anno 1782, inter opera Patrum Toletanorum ad codices mss. recognita, et nonnullis notis illustrata 49 opera, auctoritate, et expensis eminentissimi cardinalis Francisci de Lorenzana archiepiscopi Toletani, Hispaniarum primatis, [Col. 0633B] Matriti, apud Joachimum Ibarra, in-fol. Tomo I, pag. 34, exstant Dracontii libelli ad codicem Azagrensem recogniti, variantibus lectionibus margini ascriptis. Tomus II prodit ibidem anno 1785. Elegantissima est haec editio Patrum Toletanorum, ex qua singularem editoris eminentissimi doctrinam, meritaque plane eximia in ecclesiasticas litteras facile possis agnoscere: qui nos etiam exemplo, ope, libris, quos plures ipse suos, aliorumque in publica commoda typis vulgavit, ac litteratis hominibus dono dedit, ad haec veterum Patrum monumenta illustranda excitavit. Dracontii carmina edita simul sunt cum carminibus aliisque operibus B. Eugenii: utraque auctiora hic sunt, quam apud Sirmondum, praecipue Eugenii opera.

[Col. 0633C] 66. Bayerius in not. ad Bibl. vet. Nic. Antonii quaedam indicat, quibus editio operum Eugenii adhuc augeri posset, inter quae refert, recenseri in Historia bibliothecae Cottonianae, pag. 35, col. 2, codicem Psalterii Davidici ante mille et amplius annos exaratum, cui assutus quinternio satis antiquus cum epigraphe, Oratio Eugenii Toletani versibus: quae incipit, Rex Deus immense, quo constat machina mundi, Quod miser imploro, tu Christe perfice clemens. Addit Bayerius haec non abludere ab Eugenii Toletani genio. Vere judicat, nisi quod Eugenius potius dixisset, Christe tu perfice clemens, vel alio modo, ne ultimam in Christe nulla ratione produceret. Sed Bayerius observare potuit hanc ipsam orationem legi inter carmina Eugenii tam in editione hac Matritensi, quam [Col. 0633D] in Sirmondiana; imo esse primum Eugenii carmen post praefationem. Haec tamen est discrepantia, quod primus versus in his editionibus ita habet: Rex Deus, immensi quo constat machina mundi: secundus versus: Quod miser Eugenius posco, tu perfice clemens. Quod reformatum opinor ad usum ecclesiarum, in quibus ea oratio canebatur, neque oportebat Eugenium nominari, cum alius pro se oraret. Aliter reformatum est apud Browerum in fine notarum ad Venantium Fortunatum, Quod miser imploro, per Christum perfice mitis. Quasdam alias varietates in reliqua oratione 50 observare licet apud Browerum. In primo versu verius puto Rex Deus immense, quo. Epistola Dracontii, ut in mss. Vaticunis legitur, incipit, Rex [Col. 0634A] immense Deus: in editis nunc legitur, Rex aeterne Deus. Illa ipsa oratio Eugenii episcopi Toletani in catalogo mss. bibliothecae regiae Parisiensis indicatur codice 528, cod. 2085, cod. 5371. In codice Vaticano Alexandrino 1360 aut 2078 exstant quaedam Eugenii carmina, et inter alia Oratio ejusdem Eugenii, quae in nonnullis verbis discrepat ab editione Matritensi, sed in duobus primis versibus cum ea consentit. Ven. cardinalis Thomasius in suo Hymnario eamdem orationem edidit sub Eugenii Toletani nomine, cui ab Alcuino in officiis per ferias ascribi animadvertit: legit autem, Rex Deus, immensi quo constat machina mundi, Quod miser imploro, tu Christe perfice clemens.

CAPUT VII. [Col. 0634B] Dracontii duo codices mss. bibliothecae Vaticanae, caeteris auctiores, quorum nulla mentio apud alios.

67. Hactenus de Dracontio quae alii docuerunt exposui: sequitur ut codices duos Vaticanos, a nemine antea collatos, nunc describam. Primus est bibliothecae Urbinatis num. 352, membranaceus in-fol. maximo, elegantissime et multis versicoloribus litteris exaratus. Opera in eo varia continentur, quae in pulcherrimo circulo initio libri praefixo circum undique indicata sunt. In fine aetas codicis et nomen exscriptoris adnotatur his verbis: Federicus Veteranus Urbinas transcripsit anno salutis MCCCCLXXXI id. Aug. Pulcherrime litteras formabat Veteranus: neque tamen ejus nomen video inter exscriptores codicum bibliothecae Laurentianae a Bandinio diligenter recensitos. [Col. 0634C] Operum quae codex complectitur non tantum ordinem referam, verum etiam notitiam aliquam exhibebo.

68. Primo loco occurrit Anticlaudianus de beato Puero, nullo auctoris indicato nomine in codice; sed constat esse Alanum Magnum, de quo agunt Bailletus in libro de Scriptis 51 Anti, et Fabricius in Bibl. med. et inf. Lat. Novem sunt libri, quos sub hoc titulo de beato Puero a nemine laudatos vidi. Etsi autem alii aliter putant, tamen assentior his qui affirmant carmen ab auctore Anticlaudianus fuisse inscriptum, quia Claudianum imitari, ejus scilicet stylum exprimere conatus est, ut vel ex primis versibus colligi potest:

Auctoris mendico stylum, phalerasque poetae,

[Col. 0634D] Ne mea segnitie Clio dejecta senescat.

Neque enim anti semper contra in compositiones significat: sic ἀντιβασιλεὺς non est contra regem, sed prorex, vel qui regis locum obtinet.

69. Anticlaudiano succedit Arator. Sed cum hujus carmina cum hoc et aliis codicibus contulerim, de eo disserendi locus opportunior non deerit, ut spero. Tantum monebo duorum librorum distinctionem, quae in aliis codicibus expressa est, in hoc codice non apparere.

70. Post Aratorem exstant Aesopi apologi hoc titulo: Esopi Phrygii Fabulae, dictae apologi, traductae in linguam Latinam incipiunt. Laurentius Zaccagnius manu sua hanc notam margini adjecit: Versio auctoris [Col. 0635A] antiqui a Phaedro diversi, quae exstat etiam in codice Vaticano num. 2868, fol. 33. Neque id sane in dubium cadere poterat: nam versus hujus operis sunt elegiaci, versus Phaedri iambici liberiores. Illud potius quaerendum fuisset, an auctor harum fabularum esset Avienus. Verum mihi utrasque conferenti discrimen illico patuit. Auctorem esse Christianum ex his prologi versibus colligo:

Ut messis pretium de vili surgat agello.

Verbula sicca, Deus, complue rore novo.

Neque enim poetae ethnici ita loqui solebant. Obiter verbum unum in vers. seq. emendabo:

Verborum lenitas morum fert pondus honestum.

Pro lenitas legam levitas, ut metro consulam. Philippus Labbeus in Nov. Bibl. mss., sive Specim. antiq. lect., dum recenset poetas quorum carmina nondum [Col. 0635B] edita vulgare conabatur, pag. 66 memorat Aesopi Fabulas versibus elegiacis ex codice regio 893, quarum initium erat:

52 Ut juvet, ut prosit, conatur pagina praesens,

Dulcius arrident seria picta jocis.

Eae sunt certe fabulae quae reperiuntur in hoc codice Vaticano: nam initium idem est utrobique. Labbeus nondum inquisierat, an fabulae codicis regii eaedem essent ac fabulae codicis cujusdam Vigneriani inscripti Liber Hisopi, in quo erat fabula sat longa de lupo et opilione. In codice Vaticano postrema est fabula de lupo et pastore, sed satis longa non est. Inter Marbodi carmina col. 1169 legitur fabula de fraude a lupo opilioni facta, quae ita quidem longa est, ut hac ex parte eadem ipsa esse possit quam Labbeus [Col. 0635C] laudat. Leyserus in Hist. poet. med. aev. ad ann. 1314, pag. 2007, profert fabulas cujusdam Adolphi contra mulieres, quae distinctae longeque diversae sunt a fabulis codicis Vaticani.

71. Post fabulas in codice sunt Epigrammata Prosperi ex S. Augustino: quae saepius edita sunt, sed haec cum editis conferri debent, et a me, si vacabit, conferentur. Praemittitur epigramma quod ab editis abest, sed a Mansio in Additionibus ad Bibl. med. et inf. aevi Fabricii productum fuit ex codice Francisci Mariae Florentinii. Versus ultimus in Mansio mendosus est, Si demum coeli cupiunt qui scandere regnum. Noster codex habet, Sidereum coeli, etc.

72. Sequitur carmen inscriptum Evax rex Arabum, [Col. 0635D] De virtutibus lapidum, quod incipit:

Evax rex Arabum fertur scripsisse Neroni,

Qui post Augustum regnavit in orbe secundus.

Auctor in codice non nominatur, sed est Marbodus; qui ait, se Evacis libros in compendium redegisse. Adisis Fabricium in Bibl. med. et inf. Latin, et opera Hildeberti et Marbodi Parisiis 1708 edita.

73. Succedit poema de judicio extremo, cujus apud alios mentio nulla mihi occurrit. Inscriptio est Crisias. Libri sunt tres. Primo praemittitur titulus hic: Incipit liber primus Crisiados de signis praecedentibus judicium. Initium:

Huc age, Calliope, coetu comitata sororum,

Huc propera, plectrumque tene, citharamque sonantem.

[Col. 0636A] 53 Liber secundus est de Adventu Antichristi, quem Antitheon vocat poeta. Liber tertius de Morte Antichristi, resurrectione mortuorum, et forma judicii. In catalogis codicum mss. quaedam indicantur carmina de Judicio; sed quae ab hoc poemate diversa esse facile sit arguere. Montfauconius inter codices reginae Sueciae enumerat anonymi carmina de signis judicii num. 1360, simul cum Theodulfo, Avito et aliis. Vidi hunc codicem, qui nunc est Alexandrinus num. 2078. Versus illi de judicio solum sunt 25 hexametri, quorum mentio fit apud Saresberiensem de Nug. curial. lib. II, cap. 5, sed in hoc codice mutili et imperfecti sunt; primus ita habet:

Judicii signum, tellus sudore madescit.

Idem Montfauconius pag. 1136 ex bibliotheca [Col. 0636B] Germanensi indicat Sibyllae versus de Die judicii cod. 675, qui videntur esse versus de judicio codicis Vaticani nuper laudati. Nam Antonius Beaugendre congregationis S. Mauri in editione operum Hildeberti et Marbodi ante memorata col. 1630 inter carmina varia Marhodi edidit eos versus velut ineditos cum titulo, Versus sibyllae de Die judicii. In primo versu recte habet madescet, in ultimo Decidet e coelo ignisque et sulphureus amnis, mallem e coelis ignis, et sulphuris amnis. Occurrunt hi versus inter opera Bedae, tom. II, Basileae, 1563, pag 353, et diversis verbis in libris Sibyllinis. Veteres Christiani hujusmodi sibyllinos versus ad judicium extremum probandum proferebant: ex quo in prosam, sive sequentiam Defunctorum permanavit:

[Col. 0636C] Dies irae, dies illa

Solvet saeclum in favilla,

Teste David cum sibylla.

Multo magis ab hoc poemate differunt quidam versus ametri, inscripti de Extremo Judicio, quos affert Leyserus in Hist. poet. med. aev., pag. 2091, sive ex correctione 1191. Initium est:

Quatuor de partes mundi sunt angeli missi.

Inter carmina Tertulliani legitur etiam liber unus de judicio Domini, diversus tamen a poemate hujus codicis Vaticani. Auctor antiquus mihi videtur multis de causis, quas exponere in aliud tempus differo. Conjicere autem licet auctorem esse Verecundum 54 Africanum episcopum, quem duos modicos brevesque libellos carmine dactylico edidisse, primum de resurrectione [Col. 0636D] et judicio, alterum de poenitentia, Isidorus cap. 7 de Vir. illustrib. testatur. Liber Verecundi de poenitentia exstat Toleti in celebri illo codice Azagrae de quo dixi num. 41, cujus si nactus fuero apographum, tutius de re tota judicium proferre potero. Non desunt qui Verecundi carmen de Judicio illud ipsum dicant esse quod Tertulliano affingitur.

74. Ignotus alius poeta sequitur in eodem codice; sed peculiaria quaedam de eo commemorantur, a nobis non omittenda, ex quibus alii fortasse verum auctorem deprehendent. Quidam Calaber de raptu Proserpinae. Cujusdam nobilis viri militis et poetae clarissimi liber incipit ad Vespasianum Surrentinum ejus [Col. 0637A] socium et amicum. Post hanc inscriptionem incipit elegia ad Vespasianum:

O custos animi Pylades nunc alter Oresti

Cognite saepe mihi Vespasiane vale.

Scribitur Pilades et Horesti. Post elegiam, quae vices prologi gerit, incipit carmen:

Ille ego, qui tenni modulatus carmina culmo,

Eurydices cecini quondam grave vulnus, et iram,

Infernosque lacus linquens majore cothurno

Punica bella simul, et mutua vulnera gentis

Ausoniae, Poenique ducis cum dira paravit

Pessima Tesiphone bellorum semina: sed nunc

Immensos a stus Cereris, longosque labores . . .

Ita porro pergit argumentum proponens. In fine epitaphium hoc legitur:

Sicula me genuit tellus, nutrivit amica

Terra suis Calabris, Roma cadaver habet.

Exsulat a patria corpus, non exsulet, ora,

[Col. 0637B] Lector, ab auctore spiritus ipse suo.

Spiritus in varias aurae dum prosilit umbras,

Tristitias liquit, hospita terra, tuas.

Sed repetit, lector, quod terris abdidit arcto

Tempore, quo tutum me fore, quaeso, roga.

55 Ita hos versiculos scripsi, quaedam verba corrigens: nam scriptum erat vers. 3 non exsulat ora, vers. 4 ab actore, quod tamen retineri posset, vers. 5, Spiritus in auras varias dum prefuit umbras, et vers. 7, arto pro arcto.

75. Anonymo isti poetae sive Siculo, sive Calabro succedit in codice Bonini Mombritii ad sanctissimum dominum Syxtum quartum summum pontificem de Dominica passione liber primus. Elegia ad pontificem prologi loco est: sequitur carmen heroicum, constans sex libris, de quo, uti de auctore ipso videri potest Sassius Histor. typogr. Mediolan. pag. 146. [Col. 0637C] Carmen de passione dominica ad Xyxtum IV editum fuit Mediolani anno 1481. Praecipuum Mombritii opus sunt Vitae sanctorum, cujus editio, ab ipso duobus voluminibus in-fol. vulgata, splendida est, rara, magnoque nunc opere quaesita.

76. Postremum locum in hoc codice occupat Dracontius, sed sub alio nomine. Sic enim carmen ejus inscribitur fol. 260: Augustini de Deo. Aurelii Augustini de Deo liber incipit feliciter. Et in fine: Finis. A. Augustini de Deo. Et illico adnotatur exscriptoris nomen, et dixi num. 67, neque aliud in hoc codice occurrit. Cum totum hoc carmen de Deo Dracontium auctorem certo habeat, ut mox ostendam, supervacaneum sit quaerere cur nomen Augustini, non Dracontii praeferat. Passim enim in mss. codicibus [Col. 0637D] id evenit, ut unius opus alteri affingatur; cujus rei illa saepissime causa est, quod librarii antiqui multa opera in unum volumen compingebant et commiscebant. Hinc factum fuit ut plerumque auctor, qui primus apparebat, caetera sequentia omnia opera ab aliis crederetur confecisse, praesertim quia interdum auctoris nomen aut omissum fuerat, aut temporis injuria aliove casu deletum. Fortasse etiam Dracontio nomen fuit Aurelius, quod ab aliquo librario solum operi praefixum occasionem aliis dederit, ut Aurelium Augustinum esse existimarent. Quod enim Dracontius alia etiam nomina habuerit, ex more ejus temporis arguitur, quo viros nobiles quatuor aut quinque nominibus appellatos fuisse compertum est, [Col. 0638A] Contingere etiam potuit ut carmen Dracontii, ex Hispania in Africam delatum, inter Augustini 56 schedas repertum alicui causam inscribendi nominis Augustini praebuerit. Ob similes casus plura opera Patribus, quorum vere non erant, attributa saepe sunt.

77. Multo vero magis est mirandum, Dracontii poema, sub Aurelii Augustini nomine descriptum, diligentiam editorum S. Augustini, praesertim Maurinorum ita fugisse, ut nullum de eo verbum fecerint. Oportebat enim moneri lectores, exstare quidem hujuscemodi carmen sic inscriptum, sed Augustinum auctorem non esse. Neque in ipsa Bibliotheca bibliothecarum mss. Montfauconii, aut in aliis similibus catalogis vestigium hujus poematis invenio aut Dracontio, aut Aurelio Augustino ascripti. Montfauconius [Col. 0638B] in bibliotheca Vaticana reginae Sueciae cod. 1336 commemorat Versus Augustini et Hieronymi, et rursus cod. 1587, Carmina nonnulla Augustini, Platonis, Aviti, Juvenci et Fortunati. Verum hi pauci quidam versiculi videntur esse qui sub Augustini nomine in aliis etiam catalogis indicantur. Liber ejusdem S. Augustini de orando Deo ad Probam, Hexaemeron ejus, et excerpta ex hoc opere ad Dracontii poema nullo modo attinent. In bibliotheca San-Germanensi Montfauconius pag. 1125 codicem 125 enuntiat, ubi sunt S. Ambrosii opus de Sacramentis, S. Augustini quaedam, Hildeberti Cenomanensis episcopi versus de Deo. Neque in his versibus carmen Dracontii intelligi debet: nam inter Hildeberti carmina edita multi sunt versus, qui eo titulo insigniri [Col. 0638C] possent. Istiusmodi inscriptiones de Deo apud poetas Christianos plures invenies, ut versus Victorini Pictaviensis, sive Fabii Marii Victorini Afri, cui rectius tribuuntur, de Jesu Christo Deo et homine. Carmen de Deo homine inscriptum edidit etiam Joannes Baptista Mantuanus. Simili titulo Didaci Josephi Abadii Mexicani Cesenae 1780 poema prodiit de Deo, Deoque homine Heroica: quae tertia est editio operis multorum laudibus celebrati.

78. Jam vero Dracontii carmen de Deo in tres partes divisum est: etsi enim trium librorum aut partium mentio non sit in codice expressa, quemadmodum in eodem Aratoris duo libri nullo modo distinguuntur, ut dixi num. 69, ea tamen distinctio et separatio partium Dracontii adhibetur, litteris etiam [Col. 0638D] 57 initio cujusque libri maximis descriptis, et peculiari artificio elaboratis, ut tres libros distincte enumerare opportunum visum fuerit: cui divisioni series ipsius argumenti, et cujuslibet partis exordium favet. In primo libro post versus 116 eodem orationis filo connectitur narratio de opere sex dierum, Prima dies nam lucis erat, etc., quae edita pridem est sub titulo Hexaemeron Dracontii, sive de Opere sex dierum, hoc initio: Prima dies lux est terris, etc. Sic deinde liber progreditur usque ad versum 755, Quo te promittis, etc., cui etiam adjungitur hemistichium, Omnipotens aeterne Deus, tanquam versus extremus primi libri. Post hoc hemistichium, intercapedine et distinctione quam dixi adhibita, incipit [Col. 0639A] liber secundus, Inventor, genitor, etc. Verum satis per se liquet hemistichium Omnipotens aeterne Deus initium esse libri secundi, non finem libri primi: quod fortasse ab ignaro librario cum fine libri primi conjunctum est, ne versu, quem mutilum et imperfectum invenerat, librum secundum inchoaret, eoque modo initium hujus libri minus venustum atque elegans redderet. Liber secundus, comprehenso hoc hemistichio, procedit usque ad versum 808, Agmina condemnant, etc. Tum alia divisione interposita, liber tertius incipit, Luminis aeterni, etc., usque ad versum ultimum, Additus insonti populo, etc., qui est 682. Ubi animadvertendum est utrumque librum secundum et tertium a Dei invocatione exordium habere.

79. Etsi autem codicis aetas recens sit, tamen ex antiquissimo volumine eum transcriptum esse, non levia sunt indicia. Hoc enim innuunt lacunae, quae praesertim paulo post initium occurrunt, et versus inchoati, nonnunquam a prima sola littera, quod ideo factum apparet, quia temporis vetustate aliae litterae jam evanuerant. Fortasse hinc etiam frequentes errores qui in codice notantur profecti sunt, quod librarius characterum formam et vim non satis assequeretur. Locum autem vacuum relinquebat ubi versus aliquis aut verba deerant, ut ex alio codice, si alicubi compareret, possent suppleri. Quod si ea omnia vitia, quae nunc in codice cernuntur, in antiquiore volumine exstabant, censendum est Augustini nomen, quod titulus praeferebat, eruditum aliquem [Col. 0639C] virum impulisse ne hoc 58 poema penitus perire permitteret. Ac fortasse nunc hoc qualicunque Dracontii opere careremus, nisi falso titulo aliquando fuisset ornatum. Ratio scribendi in hoc codice haec fere est, herebus, hyatus, cohercens, cathena, catherva, temptator, totiens. Caetera nihil aut non multum differunt a communi orthographia. Interpunctio nulla est, ac solum duo puncta aliquando apponuntur, sed temere, et ubi nihil illis opus erat, aut etiam ubi sensus ea omnino respuit.

80. Secundus Dracontii codex, quo usi sumus, multo majoris est pretii, si antiquitatem ejus diligentiamque qua exaratus est, sine mendis aut sane cum paucis consideremus: alioqui Dracontii in eo nihil est aliud, nisi Elegia, sive Satisfactio ad regem Wandalorum. [Col. 0639D] Codex hic Vaticanus est bibliothecae reginae Sueciae num. 508 aut 1267 membranaceus, quo varia opera continentur, ut Euclidis Elementorum libri sex, Boethii de Arithmetica 37 capita, Algebra incerto auctore, tractatus de Sphaera incerto auctore, Practica Quadrantis incerto auctore, Kalendarii Elucidatio, versus Marci poetae de S. Benedicto, qui conferendi sunt cum editis a Mabillonio Act. SS. ord. S. Benedicti tom. I.

81. Post hos versus Marci legitur Elegia Dracontii, quod ultimum est in hoc codice opus. Titulus nullus praeponitur, sed locus relictus est vacuus, quo posset ascribi. Elegia in hoc codice integra est, exceptis paucis verbis quae desiderantur: constat distichis [Col. 0640A] 158. Apud Sirmondum solum sunt 99, post quae Rivinus adnotavit: Caetera desiderantur. In editione Matritensi ex codice Azagrae addita sunt 11 disticha. In nostro codice finita elegia, eadem antiqua manu additur: Explicit satisfactio Dracontii ad Guthamndum regem Guandalorum, dum esset in vinculis, quod litteris majoribus scriptum est. Alia opera hujus codicis diversam manum atque aetatem praeferunt. Versus Marci de S. Benedicto, et Satisfactio Dracontii eodem charactere sunt scripta, qui peculiaris est, multumque aliis qui vulgo noti sunt dissimilis. Trombellius, in opusculo de Arte cognoscendi aetatem codicum, cap. 14, hujus characteris nonnullas litteras exhibet: cujus generis paucos codices in Italia 59 viderat, sed in bibliotheca Vallicellana Romae plures asservari [Col. 0640B] audierat, quos ex Hispania allatos Joseph Blanchinius ipsi asseruerat. Postea etiam rescivit hunc eumdem esse characterem qui Italice dicitur gothico cordellato, et cujus adhuc usus est in quibusdam bullis pontificiis. Statuit Trombellius hunc characterem in codicibus proprium fuisse saeculi XI circiter. Equidem in bibliotheca Vallicellana nonnulla lectionaria ad usum ecclesiarum vidi hoc charactere exarata, quae ad saeculum X aut XI videntur pertinere, et fortasse sunt illi ipsi codices quos ex Hispania huc advectos Blanchinius affirmabat. Membranae Vaticanae quibus Satisfactio Dracontii descripta est, mihi certe saeculo XI posteriores non videntur. Exemplar simile hujus characteris habemus in praefatione commendatissimi cardinali Francisci Lorenzana ad Breviarium [Col. 0640C] Isidorianum pag. 26, ex codicibus gothicis ejus Breviarii qui in bibliotheca Toletana asservantur. Interpungendi ratio valde singularis est in hoc Dracontii codice: unum punctum apponitur in fine cujuslibet hexametri, unum punctum et aliud cum virgula in fine pentametri. Illud vero magis observandum interrogationis notam quamdam verbo ubi incipit interrogatio semper affigi. Hispani nunc hunc morem invebere conantur, ut interrogationis consuetam notam relinquant quidem post ultimum interrogationis verbum, sed eamdem notam inversam verbo unde incipit interrogatio, praefigant, quo legentium commodo consulant. Ex laudato codice Vaticano specimen characteris aeri incisum exhibemus.

CAPUT VIII. [Col. 0640D] Dracontius carminis de Deo, et Satisfactionis auctor.

82. Cum in codice Vaticano poema de Deo Aurelio Augustino tribuatur, Dracontii vero nomen non compareat, quaeret fortasse aliquis primum, cur illud S. Augustino abjudicemus, deinde cur Dracontium auctorem 60 esse certo statuamus. De Satisfactione minor est dubitandi ratio; nam codex Vaticanus differt quidem a caeteris codicibus in exponendo argumento, sed de auctore Dracontio cum eis plane consentit. Nonnullus tamen scrupulus eximendus est, quod Barthius ad Claudianum pag. 507 dubitet, ut ait Rivinus, an eam epistolam correctori potius Dracontii quam ipsi Dracontio adjudicet; quanquam [Col. 0641A] Barthius non dubitat an Dracontius hanc elegiam scripserit, sed an versus quos ipse laudat ad vers. 87 in III consul. Honorii ex elegia, Quod pereunt hostes, etc., Dracontii sint, an potius Eugenii, qui Dracontii epistolam correxit. Eadem igitur opera conficiemus Dracontium, ac neminem alium, auctorem esse poematis de Deo et Satisfactionis, scilicet ex connexione partium poematis inter se, convenientia argumenti, sententiarum, phrasium, verborum carminis de Deo cum Elegia, et versuum qui nunc primum prodeunt, cum aliis jam editis, et quos Dracontii esse constat.

83. Versus Hexaemeron, sive de opere sex dierum inscripti, qui saepius jam typis impressi, sub Dracontii nomine prodierunt, quin ejus sint nemo dubitat. [Col. 0641B] Quod si quis nunc dubitaret, quia in codice Vaticano poemati quod Aurelio Augustino ascribitur inserti sunt, levi negotio revinci posset auctoritate Isidori, qui non solum Hexaemeron Dracontio attribuit, verum etiam versum ex hoc opere, auctoris Dracontii nomine laudato, profert; Eugenii etiam et Ildefonsi, quorum ille Dracontii hoc quod exstat Hexaemeron reformavit, hic emendationem Dracontii ab Eugenio factam in hujus elogio retulit, ut supra capitibus 1, 2 et 3, fuse explicuimus. Omitto Augustinum multis in locis docuisse mundum eodem temporis momento conditum fuisse, distinctionem sex dierum allegoricam esse, cum Dracontius contrariam magisque communem sententiam de opificio mundi revera sex dierum spatio peracto teneat et exponat. Quod autem [Col. 0641C] epistolae auctor Dracontius sit, non Eugenius, colligitur ex Isidoro, qui multo ante Eugenium versum unum ex ea epistola, sine auctoris tamen nomine, excitavit, ut dixi num. 8. Etsi, ut verum fatear, non tam efficax est haec ratio quam multis videri possit: nam si 61 poeta aliquis Isidoro antiquior, sive Dracontius is fuerit, sive alius, ejusmodi versum inter alios suos fecisset, potuit is versus ab Isidoro commemorari, et deinde ab Eugenio in epistolam inseri, ut solebant veteres Christiani poetae ab aliis antiquioribus hemistichia nonnulla versusque integros mutuari, quod in Dracontii etiam observabimus. Attamen dum aliud non constat, probabilis est per se haec ratio, ne Eugenium auctorem epistolae dicamus, multoque probabilior redditur, si cum codicibus mss. [Col. 0641D] conferatur, qui mirifice consentiunt in auctore epistolae designando Dracontio. Quo pertinet supplementum Eugenii de die septimo non statim post Hexaemeron, sed post epistolam collocari, ne lib. II Dracontii (ita enim vocatur in his codicibus epistola) a libro I separaretur, interposito Eugenii supplemento.

84. Sed quid opus est conjecturis? In codice nostro Vaticano epistola scripta dicitur ad regem Vandalorum, quod ita esse verum, ex versibus ipsis postea confirmabo. Non ergo eam compesuit Eugenius, qui post excisum Vandalorum imperium floruit. Alia multa sunt in epistola quae Eugenio minime convenire possunt, ut postea patebit. Itaque Dracontius certus ejus auctor habendus est. Quo posito, inspicienda [Col. 0642A] nunc est connexio utriusque operis. Carmen de Deo in codice Vaticano cum versibus jam editis Hexaemeri adeo connexum est, ut hos partem ejusdem operis esse evidentissimum sit. Enimvero si hos versus de opere sex dierum attente consideres, facile percipies eos ab uno quodam longiori poemate esse avulsos. Primus versus in editis hic est:

Prima dies lux est terris, mors una tenebris.

Quis non videat hoc non esse exordium ejus qui de opificio sex dierum scribere instituisset? Ineptum enim est, cum argumentum non sit propositum, exordiri, Prima dies lux est terris. Rivinus, etsi id non animadverterit, tamen mendum in hoc primo versu deprehendit. Non enim recte mentio terrae prima die fit, cum haec tertia die apparuerit aut creata [Col. 0642B] fuerit, ut etiam ipse Dracontius exponit paulo post in tertia die vers. 150 lib. I:

Ipsa dies terram meruit de fluctibus actam:

62 Eruitur tellus vasto demersa profundo.

Rivinus hoc mendum ita emendare voluit:

Prima dies lux est tetris mors una tenebris.

Sed vera lectio petitur ex conjunctione hujus versus cum his qui praecedunt in carmine de Deo vers. 115 lib. I:

Per tot facta Deus quod sexta luce creavit,

Prima dies nam lucis erat, mors una tenebris.

85. Ex fine etiam versuum de opere sex dicrum simili modo colligitur poema nondum esse finitum. Ita ait Dracontius lib. I, vers. 747:

[Col. 0642C] Aspice despectum, dejectum attolle parumper,

Confusumque juva, quia poenitet esse nocentem,

Ut valeam memorare tuas hoc carmine laudes,

Quas potero.

Adhuc igitur Dracontius in laudibus Domini carmine hoc praedicandis vult immorari, quod libris duobus sequentibus egregie praestitit. Confer nunc versus 663 seq. libri III, prope finem:

Servatum reparare jube pietate sueta,

Ut merear cantare tuas per carmina laudes.

Agnoscitur idem auctor utriusque libri, sed qui in primo libro laudes Dei celebrare eodem carmine ulterius procedente constituerat, in extremo libro gratiam sibi a Deo ad alia carmina et ad aliud tempus postulabat. Ac propterea propterea addit vers. 670 lib. III:

Sed quis opus narrare tuum sermone valebit?

Suspexisse Deum s tis est de corde trementer,

[Col. 0642D] Et lacrymis precibusque piis veneranter adire.

86. Inscriptio ipsa Hexaemeron, sive de Opere sex dierum, quamvis vetus sit, et S. Isidoro antiquior, tamen minus apte tribuitur collectioni versuum qui hoc titulo vulgati sunt. Maxima enim pars eorum ultra sex dies progreditur. Ut enim concedamus Evam die sexto fuisse conditam, solum 299 versus a versu 116, Prima dies usque ad versum 416, Dixerat ista Deus, in opificio sex dierum enarrando versantur; reliqui 338 usque ad finem lib. I, peccatum primorum parentum sententiamque Dei exponunt; et quoniam argumentum auctori propositum est Dei laudes ex rebus creatis prosequi, praecipue 63 vero ejus adversus homines benignitatem extollere, multa [Col. 0643A] in rem suam congerit de miti sententia qua pietas Dei non minus quam justitia eluxit, de bonis quibus homines e paradiso ejectos frui permisit, et de resurrectione mortuorum, quam multis argumentis probat, ut magis magisque de misericordia Dei certos nos reddat: ita enim Deus hominem morte mulctavit, ut immortalitati ejus per resurrectionem corporum provideret. Imo vero etiam illis versibus quibus opus sex dierum Dracontius enarrat, id unum agit (quod Sirmondus quoque agnovit), ut Dei sapientiam et bonitatem erga homines commendet, in suo argumento semper insistens. Ita enim ad hanc narrationem aggreditur:

Quis genus humanum nescit servare volentem

Auctorem dominumque Deum, cui contulit orbem,

Per tot facta Deus quod sexta luce creavit.

[Col. 0643B] Prima dies nam lucis erat.

Post narrationem vero vers. 427 ita concludit:

Tot bona facta Deus non obliviscitur unquam,

Quae propter homines fecit, sanxitque manere.

Et prius vers. 339 de animantibus dixerat:

Terrigenis factura cibos post cuncta creandis.

S. Eugenio opus Dracontii semum, ut ipse loquitur, vel semiplenum ut exponit Ildefonsus, videbatur, quia de die septimo tacuerat. Sed vera ejus rei ratio est quod Dracontius carmen de opere sex dierum non texebat, sed aliud amplioris argumenti de Deo, sive de Dei laudibus ex ejus operibus; adeoque opportunum non erat ut de otio diei septimi verba faceret, quod uberius num. 19 confirmavi.

87. Praeterea multa alia sunt in versibus qui a me [Col. 0643C] nunc primum eduntur et in aliis olim vulgatis inter sese partim simillima, partim connexa: quorum nonnulla nunc indicabo, alia in notis ad carmina animadvertam. Lib. I, vers. 2:

Agnoscent quod templa poli, quod moenia coeli

Auctorem confessa suum veneranter adorent:

haec et alia quae sequuntur, similibus verbis in Elegia pridem edita vers. 3 repetuntur:

64 Sidera, flamma, dies, quem, so, nox, luna fatentur

Auctorem, dominum saecula cuncta probant.

Lib. II, vers. 256:

Vipera quid praestet, cauda et cervice recisa,

Quid serpeus maculosa juvet, medicina fatetur,

Aspidis, etc.

Lib. I respondent versus editi 288:

[Col. 0643D] Et maculosa repit squamis per viscera serpens,

Atra venena nocens missura e flatibus oris,

Et subito sparsura graves per sibila mortes,

Atque eadem membris impertitura medelas.

Consonat etiam Elegia vers. 65:

Aspis habet mortes, habet et medicamina serpens,

Vipera saepe juvat, vipera saepe nocet.

Lib. III, vers. 610 et seqq., describuntur ossa arida quae vitae restituta sunt, de quibus Ezechiel cap. XXXVII, ubi eaedem phrases occurrunt ac in narratione primi hominis conditi lib. I, vers. 336. Pietas Dei eisdem fere verbis ac sententiis commendatur lib. I, vers. 81, 100, 429, 544, 556, 690, 726, 754; lib. II, vers. 96, 670, 684, 693 seqq., 800; lib. III, vers. [Col. 0644A] 185, 210, 533, 658, 663; Eleg. vers. 288 seqq. Ex libro II versus 216 scilicet,

Ver, aestas, autumnus, hiems, redeuntibus annis,

fere integer repetitur in Elegia vers. 253,

Ver, aestas, autumnus, hiems, redit annus in annum:

qui versus deest quidem in hactenus editis, sed exstat in codice antiquissimo Vaticano, ex quo integram elegiam proferemus in lucem, a S. Columbano etiam usurpatus.

88. Et, ut omittam plures alias sententias in libris suis a Dracontio repetitas, uti etiam locutiones quasdam ejus peculiares, ut ignis anhelus, virtute, pietate modestus, placidus pro clementi, illud imprimis observandum est, eum, ut Deum placet, ita orare lib. III, vers. 597:

[Col. 0644B] Aspice, quaeso satis, precibus ne clauseris aures

Nostris, sancte, tuas, qui das praecepta benignus;

Ira hominis cum sole cadat de corde furentis,

Et veniam nox ipsa ferat: qui praecipis ut sit,

65 Fac fieri quod et ipse jubes; miserere rogantis.

Ac paulo post vers. 646 hoc exemplum producit:

Persarum dominus timuit post regna bubulcum

Inter prata pecus, qui post regnavit in arce:

Me, rogo, jam repara sub libertate solutum.

In Elegia primum se regi Nabuchodonosor comparat vers. 31:

Persarum regem Babylonae regna tenentem

Post decus imperii quis neget esse bovem?

Et diademalem turparunt coruna frontem:

Mugitus pecudis verba fuere duci.

Agricolam timuit post Parthica regna bubulcum,

Submisitque pavens regia colla jugo.

Erravit per prata vagus mala gramina pastus,

[Col. 0644C]

Et qui homo bos fuerat, de bove factus homo est.

Deinde, ut veniam a rege sibi offenso impetret, praeceptum Christi proponit vers. 155:

Nonne Dei praecepta jubent ne sol cadat intrans,

Irascente alio, sed pius exstet homo?

Ex quo alia ratio oritur ad demonstrandum Dracontium totum carmen de Deo, non minus quam Elegiam composuisse, ut explicatius nunc ostendam.

CAPUT IX. Dracontius carmen de Deo, et Satisfactionem ad regem Vandalorum composuit dum esset in vinculis.

89. Quod nemo hactenus suspicatus fuerat, Dracontium in vincula fuisse conjectum, et, dum carcere detineretur, elegiam scripsisse ut sibi regem [Col. 0644D] suum propitium redderet, id in ipsa elegia, ut ab aliis antea vulgata est, non obscure innuitur, et nunc ex utroque codice Vaticano apertissime convincitur. Hic elegiae titulus a Siru ondi tempore ubique fertur impressus: Hoc sequenti libello auctoris Satisfactio continetur, qua ab omnipotente Deo veniam petit ne praecedenti carmine aliquid incautus errasset. Dein Theudosio Juniori Augusto 66 precem defert cur de triumphis illius eodem opere tacuisset. Permirum autem mihi est de hujus tituli falsitate neminem dubitationem aliquam excitasse. Atqui in ipsa epistola Sirmondiana multa sunt quae demonstrant Dracontium de praecedenti carmine, hoc est de versibus Hexaemeri titulo editis minime sermonem habere. Alio [Col. 0645A] enim diverso modo veniam a Deo petiisset Dracontius, ac fere ut petit Marius Victor in prolog. carminis in Genesin:

Ne damnes tantum, quod nunc reus audeo, munus;

Criminibusque meis connive, et parce benignus.

Quod si lege metri quidquam peccaverit ordo,

Peccarit sermo improprius, sensusque vacillaus,

Hinc nullum fidei subeat mensura periclum.

At Dracontius fatetur grave aliquod crimen a se reipsa commissum fuisse; neque id crimen in eo collocat quod in aliquo carmine de triumphis sui principis tacuerit, sed quod, cum laudes hujus potuisset celebrare, ex quo praemia fuisset consecutus, alium ignotum sibi et, ut ego opinor, principis sui hostem, celebrasset.

90. Ita apud Sirmondum loquitur Dracontius:

[Col. 0645B] Sic me lingua, Deus, lingua patrante reatum

Noxia culpa ligans traxit ad illicita.

Ubi in editione Matritensi ex codice Azagrae legitur, Sic mea corda Deus. Pergit Dracontius:

Ut qui facta ducum possem narrare tuorum,

Unde mihi possent dona venire simul.

Melius in codice Azagr., narrare meorum. Addit illico Dracontius:

Praemia despicerem, tacitis tot regibus almis,

Et peterem subito certa pericla miser.

Minus bene codex Azagr., tactis pro tacitis. Iterum Dracontius culpam suam in linguam rejicit:

Heu me! quippe mihi vulnera lingua dedit.

Paulo post adjungit, Ipse meis parcet erratis, scilicet Deus, et Culpa quidem gravis est. Et clarius infra:

Culpa mihi fuerat dominos reticere modestos,

67 Ignotumque mihi scribere, nec dominum.

[Col. 0645C] In codice Azagr. perperam molestos pro modestos. Culpam suam subinde Dracontius pulchro exemplo exponit:

Qualis et ingratos sequitur, qui mente profana,

Cum Dominum norint, idola vana colunt.

Israelitarum populum sic culpa tenebat,

Quando oblita Deum plebs vitulum coluit.

Hic rogo, quo pacto ad poema sacrum de opificio sex dierum haec trahi possunt? Cur culpa fuit in eo de principe non loqui? aut cur is irasci ob hoc silentium debuit? aut cur ille, qui Dei laudes canit, et de suo principe silet, comparatur ei qui, cum Dominum norit, idola vana colit? Non ergo de Dracontii poemate quod habemus, sed de alio, quo ejus rex offensus fuit, quia in laudem alicujus sui hostis erat compositum, intelligendi sunt versus seqq.:

[Col. 0645D] Coram te primum me, carminis illius orsa

Quod male disposui, poenitet, en fateor.

Post te, summe Deus, regi dominoque reus sum,

Cujus ab imperio posco gemens veniam.

Quae omnia, et plura alia quae sequuntur, id efficiunt quod dixi, in hac epistola non illud agere Dracontium, ut a Deo veniam petat siquid carmine de opere sex dierum incautus errasset, et a Theodosio Juniore, quod eodem opere de illius triumphis tacuisset.

91. Revera cum codicem Vaticanum, ubi carmen de Deo exstat, perlustrassem, et in III hujus poematis libro legissem quibus aerumnis oppressus Dracontius hoc opus composuit, sine ulla dubitatione collegi eum veniam a rege suo petere, quem ita graviter offenderat, ut in vincula fuisset conjectus, et [Col. 0646A] metuebat etiam ne vita privaretur. Sic enim ait Dracontius eo lib., vers. 576 seqq.:

Hei mihi! quod facinus non uno tempore gestum,

Ut mea facta luam, tempus convenit in unum.

. . . . . . . . . . . . . . . Gravor undique pressus,

Vincla ligant, tormenta domant, consumit egestas.

Ludibrium generis, dolor omnibus, atque inimicus

68 Factus, et exutus magna de parte bonorum,

Crinibus intonsus, pannis squallentibus usus.

Notus et ignotus desunt, abiere parentes,

Me quibus impendi, mox dedidicere propinqui,

Vel quicunque fuit, subito discessit amicus.

Agmina servorum fugiunt, tempsere clientes,

Nec doluere meam tanta sub clade ruinam.

Irascente Deo, solatia cuncta negantur.

Hoc superest ut vita cadat, nisi parcere mitis

Jusseris afflicto, quem sic fregere dolores.

Haec et alia ibi Dracontius, et catenas praesertim memorat vers. 648:

[Col. 0646B] Me, rogo, jam repara sub libertate solutum,

Clade catenarum ferrato pondere pressum.

Quo fortasse respicit vers. 602 seq.,

Et lacrymas intende meas, quas fundo diurne

Tristis, et extenso prostratus corpore plango;

nisi hoc loco innuit lignum aut nervum quo reorum pedes includi solebant et crura extendi, aut, ut loquitur Prudentius in Vincentio, divaricari.

92. Clara haec sunt, sed clariora quae in alio codice Vaticano inveni, ubi elegia Dracontii legitur nondum ab Eugenio aut ab aliis interpolata. Quippe in elegia genuina ea ipsa quae ex Sirmondo protuli, distinctius explicantur, et alia adduntur quae rem totam aperte declarant. Sic vers. 17 ait Dracontius:

Hoc tua verba probant Moseo dicta prophetae,

Quod duraturus cor Pharaonis eras.

[Col. 0646C] Sic mea corda Deus, nostro peccante reatu

Temporis immodici, pellit ad illicita.

Ut qui facta ducum possem narrare mearum,

Nominis Asdingui bella triumphigera,

Unde mihi merces posset cum laude salutis

Munere regnantis magna venire simul,

Praemia despicerem, etc.

Deinde vers. 49 sic habet:

69 Ipse meo domino Deus imperat, atque jubebit

Ut me restituat respiciatque pius.

Dominum vocat suum regem, de quo pergit dicere:

Servel, avi ut laudes dicam, patriasque, suasque,

Perque suas proles regia vota canam.

Postea vero vers. 283:

Si ipse ego peccavi, quaenam est rogo, culpa meorum,

Quos simul exagitat frigus inopsque fames?

Et rursus vers. 311:

Da veniam, miserere, precor, succurre roganti;

Pristina sufficiant verbera, vincla, fames.

[Col. 0646D] Quibus omnibus accedit nota in fine elegiae eadem veteri manu addita: Explicit Satisfactio Dracontii ad Guthamndum regem Guandalorum, dum esset in vinculis.

93. Hinc etiam constat, non ad Theodosium Juniorem Augustum, ut codex Sirmondi habet, sed ad regem Vandalorum, sive, ut alii scribunt, Wandalorum, directam fuisse Dracontii Satisfactionem. Quod autem rex Guandalorum in codice Vaticano dicatur, nihil refert: nam etsi hoc mendum esset, leve tamen esset. Sed reperio Wandalos olim vocatos etiam fuisse Guandalos: ita certe vocantur in glossis ad Aratorem cod. Vat. Reginae num. 300, saeculi I, ad vers. 2 praef. 2, ubi glossator ait: TUNC, id est quando [Col. 0647A] Roma obsessa fuit, et tempore quo Guandali obsederant Romam et devastabant totam regionem, orta est contentio de eligendo apostolico, sed postea electo papa Vigilio recesserunt hostes, et de hoc loquitur modo. Falsum quidem est Romam tunc fuisse obsessam a Vandalis, quorum opes in Africa paulo ante a Belisario fuerant penitus excisae. Sed minime dubito quin glossator Wandalos in Guandalis intellexerit, aut saltem librarius pro Wandalis Guandalos scripserit. Neque deest ratio cur Wandali dici possint Guandali: nam w eamdem vim habet ac gu in multis nominibus, ut Wlphilas, et Gulphilas, Wilielmus, et Guilielmus; notatque Hugo Grotius in indice nominum Gothicorum, Vandalicorum, etc., post Jornandem et alios historicos a se editos, w in gu frequenter ab Italis [Col. 0647B] et Gallis mutari. Potuisset addere Hispanos: qui si ad hanc 70 aliasque hujusmodi observationes animum adverterent, facilius plurium vocum sui idiomatis originem invenirent. In Dictionario Academiae Hisp. nihil definitur unde dictum sit guante, quae est chirotheca, nisi quod refertur opinio Brocensis, qui censebat a civitate Gandavo, unde afferri solebant chirothecae, appellatum guante. Stephanus Terreros, qui paucis ante annis Forolivii decessit, laboriosum et eruditum Dictionarium Hispanicum nominum artium et scientiarum ms. in Hispania reliquerat, quod post ejus obitum publicam lucem vidit Matriti: sed nulla inde lux vocabulo guante illustrando affulget. Vera nominis origo est a Wanto, et w in gu mutato, guanto. Beda in Vita S. Columbani cap. 14, Tegumenta [Col. 0647C] manuum, quae Galli w ANTOS, id est chirothecas vocant. Papias in vocabul., Chirotheca, vanti, id est manus theca. Manicae, quas vulgo wantos appellamus. In Vita S. Philiberti abbatis lib. I, cap. 12, Latro guantos illius illicita praesumptione furatus est. Videsis Ducangium verbo WANTUS.

94. Aliud est in versibus elegiae a nobis relatis nomen, ex quo omnino convincitur Dracontio rem fuisse cum rege Vandalorum. Cum enim duces suos nominasset, cujus gentis illi sint duces aperte declarat:

Ut qui facta ducum possem narrare meorum,

Nominis Asdingui bella triumphigera.

Ex gente igitur Asdinguorum illi duces erant. Quinam autem alii sunt Asdingui, nisi Vandali? Apud alios scriptores in hoc nomine exprimendo codices et edita [Col. 0647D] exemplaria nonnihil variant: sed gens eadem est, sive Astingi, sive Astringi, sive Asdingi, sive Asdingui vocentur. Primam hujus nationis mentionem apud Dionem Cassium invenio lib. LXXI, ubi agit de bello Marcomannico sub Antonino Philosopho: Astingui vero, qui Rhaum, Rhatumque duces habebant, venere quidem et illi, ut Daciam incolerent. Postea narrat eos pacem ab Antonino impetrasse hac conditione, si nationibus tunc bellum cum eo gerentibus cladem intulissent. Ac praestiterunt sane nonnihil eorum quae pollicebantur. Tomo I Hist. Byzant., pag. 24 edit. Paris., in Excerptis de legation. Petri Patricii et Magistri, hoc 71 ipsum breviter narratur: Venerunt et Astingi, et Lacoragi in auxilium Marci. Pro hoc [Col. 0648A] eodem nomine Asdingorum Grotius excitat Priscum Patricium, sed fortasse voluit dicere Petrum Patricium. Jornandes, de Reb. Getic. cap. 16, de Ostrogotha rege Gothorum sub Philippo imperatore loquens ait: Triginta millia virorum armata produxit ad praelium, adhibitis sibi Thaphilis et Astringis. Bonaventura Vulcanius in notis pro diversa lectione scribit Thaifalis et Asdingis. Idem Jornandes, de Reb. Getic. cap. 22, de rege Gothorum Gebericho sub Constantino: Gloriam generis sui factis illustribus exaequavit, primitias regni sui mox in Wandalica gente extendere cupiens contra Visumar eorum regem Asdingorum e stirpe, quae inter eos eminet, genusque indicat bellicosissimum, Dexippo historico referente. Itaque Grotius in praefatione ad Jornandem aliosque historicos, [Col. 0648B] primos Vandalorum reges recenset Rhaum, Rhatum, Wisimarem, Crocum, Frididalum. Idem Grotius in indice verborum Gothicorum, Vandalicorum, etc., verbum Asdingi dicit esse ab Haist-dingen, quod est celer in judicio publico. Jornandes alio modo explicat.

CAPUT X. Sub Gunthario Vandalorum rege in Hispania scribebat Dracontius.

95. Nomen regis ad quem Satisfactio Dracontii scripta est, in codice Vaticano dicitur Guthamndus. Quaerendum ergo superest cur hunc regem Guntharium fuisse pro certo habeamus, cum nomen illud corruptum ad alium Vandalorum regem possit detorqueri. Haec quaestio viam nobis aperit ad historiam [Col. 0648C] regni Vandalici in Hispania explicandam, quae contrariis scriptorum inter se dissidentium narrationibus mirum quantum implicata est et involuta. Et ex Dracontio quidem nonnullum lumen haec historia accipiet, vicissim vero ea ex Dracontio aliisque monumentis illustrata magnopere juvabit, ut certa Dracontii aetas suis terminis definiatur. Alani, Suevi, Vandali aliique populi a Stilicone, qui Vandalus ipse erat, excitati 72 sunt ut Rhenum transirent imperiumque Romanum turbarent: qui per Gallias debacchati Pyrenaeum usque pervenerunt, cujus obice per Didymum et Verinianum ad tempus repulsi, mox anno 409 Hispanias ingressi sunt, ut narrant Orosius lib. VII, cap. 40, Idacius in Chronico olymp. 297, et Isidorus in Hist. Vandalorum, qui Didymum et Veranianum, [Col. 0648D] ut ipse vocat, nobilissimos Romanos fratresque potentissimos ait fuisse. Quo duce tunc uterentur Vandali non satis certum est. Grotius in praefat. ad Historias Vandal. Godigisclum Vandalorum regem fuisse, dum hi Hispanias invaserunt, narrat, cui successit in Gallaecia Guntharius. Ruinartius, in Histor. Persecut. Vandal. cap. 1, refert Francos primos omnium conatibus Vandalorum obstitisse, Godigisclo eorum rege occiso, postea Vandalos simul cum Alanis conjunctos, substituto in Godigiscli locum Gunthario, Rhenum transiisse.

96. Verior videtur Grotii narratio, quae Procopii verbis lib. I, cap. 3, innititur: Inde Godigisclo duce in Hispania consederunt (Vandali), quae prima est ab [Col. 0649A] Oceano Romanorum provincia. Cum hoc Godigisclo paciscitur Honorius, ut sine populorum damno eam sedem tenerent. Haec verba cum Ruinartius cap. 2 indicasset, censuit scribendum esse sub Gunderico duce pro sub Godigisclo duce: nam Guntharius a multis Gundericus dicitur, ut ab aliis alio modo nominatur. Sed Ruinartio aperte repugnat Procopius: nam paulo post repetit Vandalos sedem in Hispania prope Africam posuisse, ubi, inquit, jam mortuo Godigisclo, dominatum susceperant ejus duo filii, Gontharis [hic est Guntharius sive Gundericus, ex justa ipsi uxore natus, et Gizericus nothus [hic a plerisque Gensericus vocatur]. Verum ille adhuc puer, etc. Isidorus in Chronico de Gunthario haec habet: Primus autem in Hispania Gundericus rex Vandalorum successit regnans Gallaeciae [Col. 0649B] partibus annis XIIX. Quae verba obscura sunt, sed ob vocem successit magis Procopii sententiam quam contrariam innuere videntur. Idacius in Chronico non explicat cujus ductu Vandali Hispaniam invaserint: sed cum narrasset quatuor plagas quibus Hispaniae vastatae fuerunt, ferri, famis, pestilentiae, bestiarum, ita pergit: Subversis 73 memorata plagarum grassatione Hispaniae provinciis, barbari ad pacem ineundam, Domino miserante conversi, sorte ad habitandum sibi provinciarum dividunt regiones: Gallaeciam Vandali occupant et Suevi, sitam in extremitate Oceani maris occidua; Alani Lusitaniam et Carthaginiensem provinciam, et Vandali cognomine Silingi Baeticam sortiuntur. Isidorus in Histor. Goth. hos vocat Vandalos Selinguos, ubi de Wallia rege Gothorum ait: Vandalos [Col. 0649C] Selinguos in Baetica omnes bello exstinxit; non enim interpungendum est, ut aliqui faciunt, Vandalos, Selinguos. In Historia vero Vandalorum idem Isidorus Vandalos, Silingos appellat: quamvis autem ex Idacio pleraque sumat, tamen rem hanc longe diverso modo exponit: Gallaeciam enim Vandali et Suevi occupant, Alani Lusitaniam et Carthaginiensem provinciam; Vandali autem cognomine Silingi, relicta Gallaecia, et postquam Tarraconensis provinciae insulas devastarunt, Baeticam sortiuntur. At major fides habenda est Idacio, qui praesens adfuit; sic vero ait olymp. 299: Vandali Silingi in Baetica per Walliam regem omnes exstincti. Alani, qui Vandalis et Suevis potentabantur, adeo caesi sunt a Gothis, ut . . . . Gunderici regis Vandalorum, qui in Gallaecia resederat, se patrocinio subjugarent. Postea [Col. 0649D] refort Suevos a Vandalis obsessos fuisse; hos, relicta obsidione, instante Asterio Hispaniarum comite, dimissa Gallaecia ad Baeticam transiisse; Castinum magistrum militum, qui bellum in Baetica, adjuvantibus Gothis, intulerat, auxiliorum fraude deceptum, ad Tarraconam victum effugisse. Deinde olympiade 301 narrat Vandalos Balearicas insulas depraedatos fuisse, et Carthaginem Spartariam evertisse.

97. Natio igitur Vandalorum in duas tribus videtur fuisse divisa cum Hispaniam ingressi sunt, sed ita ut tam Vandali simpliciter dicti, quam Vandali Silingui eodem Vandalorum nomine appellarentur: non enim Silinguorum nominis distinctio apparet ante provinciarum divisionem. Siquidem vocabulum Asdingorum [Col. 0650A] diversum est a Silinguis: Dracontius enim, post exstinctos Silinguos, Guntharium, qui rex Vandalorum non Silinguorum erat, ex Asdingui nominis gloria commendat. Nec video quo jure Ambrosius Morales, lib. XI, cap. 22, post transitum 74 Vandalorum in Africam Silinguos in Baetica permansisse affirmet. Quod autem Wolfgangus Lazius de Gent. aliq. Migration. lib. XI narrat, Godogesitum Vandalos in Hispaniam duxisse, eos ibi Modogisclum gubernasse; hujus liberos fuisse Guntharium et Gensericum; fortasse in duobus illis nominibus corruptis duo diversi duces latent, quorum alter Silinguis praefuerit, alter reliquis Vandalis. Sed a quo auctore narrationem suam hauserit Wolfgangus, neque ipse explicat, neque ego invenio. Gestorum ergo series ex Idacio praesertim [Col. 0650B] et Procopio ita ordinari potest. Vandali Godigisclo duce Hispanias invaserunt; hi qui Vandali Silingui nominabantur Baeticam incoluerunt; caeteri Vandali non Silingui in Gallaecia sedes fixerunt, ubi Guntharius, sive Gundericus, ut alii vocant, patri Godigisclo succedens pluribus annis regnavit, sociumque sibi ascivit fratrem Gensericum, qui praecipue rei bellicae curam gereret. Post plura barbarorum inter se bella, post Vandalos Silinguos a Wallia ex stinctos Guntharius cum suis ad Baeticam transiit, unde Vandali cum Romanis, cum aliis barbaris, terra marique bella gesserunt. Hic erat rerum status anno circiter 425, cum Dracontius in Baetica sub Vandalorum ditione vivebat, et carmina quae nunc habemus, dum vinculis detineretur conscribebat. In hoc tempus [Col. 0650C] et in hunc regem Guntharium mire conveniunt omnia quae Dracontius in epistola profert, neque alteri Vandalorum regi facile possunt accommodari.

98. Nomen regis quod in fine epistolae expressum est, Guthamndus, vel unum est e multis nominibus quibus diverso modo appellari solet Guntharius, vel corrupte a librario positum est pro Gunthario: quanquam Gontharis, Guntharis, Guntharius, Gundericus non sunt vere distincta nomina ejusdem hominis, sed unum et idem diverso modo, ut in barbarorum nominibus fieri solet, ab scriptoribus usurpatum, ut Gensericus ejus frater ab aliis Gizericus, ab aliis Gisericus, ab aliis Gaizericus, ab aliis Gantzrichus nominatur. Sane e Vandalorum regibus qui post Guntharium regnarunt, qui fuerunt Gensericus, Hunericus, [Col. 0650D] Guntabundus, sive, ut alii scribunt, Guntamundus, Trasamundus, Hildericus, Gelimer, solum ad 75 Guntabundum nomen Guthamndus ob aliquam similitudinem posset referri. Sed aliae rationes praesto sunt, cur ad Guntharium, non ad Guntabundum epistola scripta esse dicatur. Dracontius enim, ut sui regis clementiam praedicet, canit vers. 211:

Te Deus aspiciens effundere nolle cruorem,

Ut sine peccato, non sine laude daret,

Contulit absenti terrae pelagique triumphos:

Ansila testatur, Maurus ubique jacet.

Ex quo liquet regem quem laudat Dracontius, per alios bella gessisse et triumphos obtinuisse, quin ipse praesens adfuerit.

[Col. 0651A] 99. Id autem in Guatharium optime cadere, ex Procopio lib. I Hi tor. Vandal. clare colligitur: Bonifacius, cum nec resistere se posse imperatori videret, nec, si Romam peteret, salutis ulla spes oboriretur, statuit omni ope eniti ut societatem coiret cum Vandalis, quos supra dixi in Hispania prope Africum sedes fixisse, ubi jam mortuo Godigisclo dominatum susceperant ejus duo filii Gontharis ex justa ipsi uxore natus, et Gizericus nothus: verum ille adhuc puer, et natura parum industrius; hic in armis optime exercitatus, ac mortalium omnium solertissimus. Igitur cum Guntharius aetate minor esset Genserico, ac natura parum industrius, contra Gensericus solertissimus, et in armis exercita us, non alteri aptiu Dracontii versus convenire possunt quam Gunthario. Ac revera Dracontius [Col. 0651B] dominos et duces suos bis dicit, quos scilicet ipse laudare potuisset, ut vers. 21:

Ut qui facta ducum possem narrare meorum,

Et rursus vers. 93:

Culpa mihi fuerat dominos reticere modestos.

Quo innuit ipsum regem Guntharium, a quo in vincula erat conjectus, et Gensericum, qui, quod bellum administraret, alter veluti rex habebatur.

100. Ex triumphis terra marique reportatis certius argumentum peti posset, si clare constaret quinam et quales hujusmodi triumphi fuerint. Sed Dracontius solum ait:

Ansila testatur, Maurus ubique jacet.

In editione Parisiensi omnium operum Sirmondi ad oram hujus 76 versus haec nota legitur: Vir doctus [Col. 0651C] suspicatur legendum ATTILA, quem Thraciae imminentem pecunia Theodosius avertit. Theophanes in Chronogr. ad annum Theodosii Junioris postremum. Verum cum nobis jam pateat ad Theodosium Juniorem hanc elegiam scriptum non fuisse, sed ad unum e Vandalorum regibus, nihil est causae cur de Attila Thraciae imminente cogitemus. Quod si mendum in Ansila esset, conjici posset Amsagha, quod flumen est ad littus Numidiae, ut Mela et Plinius docent; alii scribunt Ampsaga, alii Ausaga, nunc Suffegmar ab aliis Rumel vocatur: quod, interjecta aliqua ex parte Numidia, Africam propriam a Mauritania dividit. Hujus fluvii exstat etiam mentio apud Victorem Vitersem lib. II Hist. persecut. Vandal., cap. 5, ubi Hunerici regis Vandalorum crudelitatem in suos narrans ait: [Col. 0651D] Imitator existens Geiserici patris, qui sui fratris (Gunthari) uxorem ligato pondere lapidum, in Ampsagam fluvium Cirtensem famosum jactando demersit, et post necem matris etiam filios interfecit. Posset etiam conjici Antala, quem alii Antallam vocant. De hoc Procopius lib. II Histor. Vandal.: Antalus Maurorum solus Byzacium incoluit, solus per haec tempora Romanis fidus, scilicet sub Gelimere; et lib. I. cap. 9, narrat a Mauris Byzacenis, qui parebant Antalae, praelio fusos Vandalos, regnante Ilderico. Sed etiamsi velimus legere Ampsaga testatur, aut Antala testatur, certum tamen tempus praelii a Dracontio indicati erui inde non posset. Gensericus enim, antequam in Africam omnes suos Vandalos post obitum fratris [Col. 0652A] Guntharii transtulisset, bellum in Mauritania gessit, ut mox dicam; adeoque potuit victoriam aliquam ad Ampsagam obtinere, et contra Maurum aliquem Antalam dimicare, eumque vincere.

101. Verum cum codex Azagrae ac Vaticanus in hoc nomine Ansila exprimendo cum codice Sirmondi omnino consentiant, retinendum id est; eoque etiam magis, quia Grotius in indice nominum propriorum Gothicorum, Vandalicorum, etc., recenset etiam ANSILA ab ans ile, id est ad gratiam festinans: festinatione ilunge in diction., et manet in usu festinare, ut ibidem observat. Quare probabilissimum est Ansilam fuisse ducem aliquem e Gothis aut Suevis quibuscum bella gerere 77 Vandali in Hispania consueverunt. Orosius, enim lib. VII, cap. 43, cum retulisset Gothos [Col. 0652B] pro Romanis adversus caeteras gentes quae per Hispanias consederant pugnasse, subjecit: Quamvis et caeteri Alanorum, Vandalorum, Suevorumque reges eodem nobiscum placito depacti forent, mandantes imperatori Honorio: Tu cum omnibus pacem habe, omniumque obsides accipe; nos nobiscum confligimus, nobis perimus. Neque vero absurdum erit affirmare Ansilam quem Dracontius memorat illum fuisse quem Gothi inter suos anses recensent: illi enim proceres quosdam suos vocabant anses, quasi semideos, ex qua voce Anseaticarum civitatum originem peti posse suspicatur Grotius. Inter alios autem anses, sive proceres Gothorum hos enumerat Jornandes de Reb. Getic. cap. 14: Ostrogotha genuit Unilt. Unilt genuit Athal. Athal genuit Achiulf. Achiulf genuit ANSILAM, et [Col. 0652C] Ediulf. Vuldulf, et Hermeric. Cum Ostrogotha floruerit sub Philippo imperatore, ratio temporum patitur ut Ansilam aetate Guntharii vixisse credamus. Idacius olymp. 306 meminit Aiulfi, qui Hispali Censorium jugulavit. Nomen Aiulfi videtur esse idem ac Achiulf, qui Ansilam genuit. Praelium autem quo Ansila victus est navale fuisse inde colligi potest, quod Dracontius versu superiori triumphos pelagi et terrae conjungit, exemplumque in hoc versu profert in Ansila et in Mauris, qui ubique jacebant. Victoria contra Mauros terrestris videtur, prima igitur contra Ansilam navalis. Etiam id temporibus de quibus loquor et Gunthario apprime convenit: nam Gothos plures naves hoc tempore sibi comparasse ex Orosio aliisque constat, nec minus certum est Vandalos navibus usos [Col. 0652D] fuisse. Idacius enim postquam retulit in Chronico Vandalos jam in Baetica sub Gunthario rege commorantes a Castino magistro militum victoriam reportasse, addit olympiade 301, eos Balearicas insulas depraedatos fuisse; qua occasione contra Gothos mari pugnasse, vel ex his solis Dracontii versibus argui potest.

102. De viribus maritimis Vandalorum dum in Baetica constiterunt loquitur Wolfgangus Lazius de Gent. Migr. lib. XI, qui plures versus ex Sidonii panegyrico ad Anthemium Augustum, et alio ad socerum ejusdem Sidonii in suam sententiam 78 allegat. At Sidonius clare Genserici in Africa potentiam maritimam describit:

[Col. 0653A] Hinc Vandalus hostis

Urget, et in nostrum numerosa classe quotannis

Militat excidium, conversoque ordine fati

Torrida Caucaseos infert mihi Byrsa furores.

Ubi Byrsam pro Carthagine ponit. Verius adduci poterit Prosper in Chronico, qui merito queritur ad ann. 427: Exinde gentibus quae uti navibus nesciebant, dum a concertantibus in auxilium vocantur, mare pervium factum est, bellique contra Bonifacium coepti in Sigisvultum comitem cura translata est. Gens Vandalorum ab Hispania ad Africam transit. Quod autem Vandali sub Gunthario triumphum de Mauris egerint, nonnullis fortasse probatu difficile videbitur. Haec enim est communis scriptorum opinio, Vandalos non transiisse in Africam nisi post obitum Guntharii; quod verum quidem est si id de omnium simul Vandalorum [Col. 0653B] transitu, relicta penitus Hispania, intelligatur, non ita vero ut nullas fuisse antea Vandalorum ex Hispania in Africam incursiones credamus. Duobus autem modis explicari potest Mauros a Vandalis victos antequam tota Vandalorum natio Africam invaderet, scilicet vel ante initam societatem cum Bonifacio comite, vel post initam.

103. Bonifacius hic, amicitia S. Augustini satis notus, Aetii fraude et proditione in offensionem imperatoris incurrens, et hostis publicus dictus, cum imparem se imperatoris potentiae sentiret, Vandalos socios sibi adjunxit, ut fuse narrat Procopius lib. I Histor. Vandal. Missis igitur, ait, in Hispaniam Bonifacius de amicorum numero potissimis, cum ambobus Godigiscli filiis aequum iniit foedus, ut cuique ipsorum [Col. 0653C] tertia pars Africae cederet; quod si quis bello impeteretur, commune periculum esset. Haec Pacti Vandali, fretum ad Gades transvecti in Africam venere. Alii ipsum Bonifacium Hispaniam adiisse narrant, ut cum Gunthario et Genserico amicitiam contraheret. Vivebat igitur Guntharius cum Bonifacius Vandalos in auxilium sibi advocavit, neque simile vero est Vandalos auxilium distulisse. Atque haec est ratio cur alii ab aliis in anno 79 transitus Vandalorum in Africam dissentiant, quia nonnulli incursionem aliquam eorum a transitu totius nationis non distinxerunt. Ruinartio cap. 3 Hist. Persecut. Vandal. certior videtur consulum nota in Prosperi Chronico, quod Gensericus ex Hispania in Africam transierit Hierio et Ardabure consulibus, scilicet anno 427. Cassiodorius etiam in [Col. 0653D] Chronico scribit Vandalos a Gothis ex Hispania pulsos in Africam transmisisse Hierio et Ardabure consulibus. At vero cum Idacius hoc ipso tempore in Hispania vixerit, et totius gentis Vandalorum migrationem in Africam distinctius referat, et ad annum 429 differat, hujus potius sententia tenenda est. Ita enim ait olympiade 302 anno 1, scilicet 429, ut Pagius supputat: Gaisericus rex de Baeticae provinciae littore cum Vandalis omnibus eorumque familiis mense Maio ad Mauritaniam et Africam relictis transit Hispaniis. Qui, priusquam pertransiret, admonitus Hermigarium Suevum vicinas in transitu suo provincias depraedari, recursu cum aliquantis suis facto, praedantem in Lusitania consequitur. Qui haud procul de Emerita, [Col. 0654A] quam cum S. martyris Eulaliae injuria spreverat, multis per Gaisericum caesis ex his quos habebat arrepto, ut putavit, Euro velocius [fortasse arrepto equo, ut putavit, Euro velociori ] fugae subsidio, in flumine Ana divino brachio praecipitatus interiit. Quo ita exstincto, mox quo coeperat Gaisericus enavigavit. Non ergo pulsi a Gothis, quod Cassiodorius fidenter scribit, sed sponte, et, uti diximus, a Bonifacio invitati in Africam Vandali trajecerunt. Neque de anno 429 dubitare nos sinit Idacius, qui mensem etiam Maium designat, et peculiaria adjuncta narrat de recursu facto contra Suevos.

104. Itaque si Dracontium velimus exponere de triumphis quos Vandali e Mauris retulerint postquam a Bonifacio in societatem vocati fuerant, tenendum [Col. 0654B] est Dracontium elegiam composuisse cum nondum Guntharius e vivis excessisset, neque Vandalorum natio Hispaniam reliquisset, quamvis jam bellum contra Mauros, et pro Bonifacio fuisset susceptum. Etenim defectionis Bonifacii initium Idacius ad annum 423 revocat, ubi ait: Bonifacius palatium deserens Africam 80 invadit, quamvis defectio annis sequentibus clarius eruperit, et societas inter Bonifacium et Vandalos stabilita fortasse ad annum 426 circiter referenda sit. Verum nihil est necesse pugnam inter Vandalos et Mauros differre ad tempus apertae defectionis Bonifacii, et initae inter hunc et Vandalos societatis. Idacius, quo in his rebus et temporibus locupletior alius testis nobis non est, anno 425 narrat: Vandali Balearicas insulas depraedantur; [Col. 0654C] deinde Carthagine Spartaria et Hispali eversa, et Hispaniis depraedatis, Mauritaniam invadunt. Haec omnia eodem anno 425, cui ab Idacio ascribuntur, contigisse cur negemus? Quam apte convenit Idacio cum Dracontio?

Contulit absenti terrae pelagique triumphos,

Ansila testatur, Maurus ubique jacet.

Vandalos jam tum cum Hispanias ingressi fuissent, Africae inhiasse, piraticamque in mari Atlantico Mediterraneoque exercuisse, ex Sidonio probare contendit Wolfgangus Lazius lib. XI de Gent. Migrat. Sed Sidonius aperte loquitur de tempore quo Gensericus in Africa regnum Vandalicum obtinebat, ut paulo ante num. 102 observavi. Nobis perspicue favet satisque est Idacius.

CAPUT XI. [Col. 0654D] Nonnullae rationes quibus Dracontius in Africa scripsisse dicatur, proponuntur et expenduntur.

105. Dracontius in sua elegia quoddam aliud factum indicat ex quo argumentum peti possit ad ejus aetatem inveniendam. Sic enim regem Vandal rum alloquitur vers. 299:

Inclytus armipotens, vestrae pietatis origo,

Et doctus, genio pronior ad veniam,

Non homini ignosco, dixit, sed lingua meretur.

Hic reus et doctus Vincomalus fuerat.

Quisnam fuerit hic reus et doctus Vincomalus, si scire possemus, etiam regem ad quem Dracontius scribit, facile esset designare. Sed primum in codice ms. ipsum nomen Vincomalus 81 corrupte ita scriptum [Col. 0655A] est vinco malos. Posset igitur aliquis suspicari legendum Victovalus aut Victovales, quasi sermo esset de antiquioribus temporibus quibus Vandali cum Victovalis foedus icerunt sub M. Aurelio et L. Vero. Alii fortasse conjicient Winodamus, qui saeculo V procedente gratia et amicitia apud Childericum Francorum regem plurimum valebat, de quo Petavius in Rationar. tempor. part. 1, lib. VI, cap. 13. Sed vera lectio est quam expressi, Vincomatus, aut, si vis, Graeco more Vincomalos: cum enim constet hujus nominis homines circa haec tempora vixisse, ex vinco malos recte Vincomalus ernitur. Anno enim 453 consules fuerunt Vincomalus et Opilio; et Marcellinus in Chronico refert caput S. Joannis Baptistae inventum Vincomalo et Opilione consulibus, mense Februario. In Notitia provinciarum [Col. 0655B] et civitatum Africae tempore persecutionis Vandalicae, inter episcopos Mauritaniae Caesariensis num. 98 ponitur Vincemalus Baparensis, ubi notat Ruinartius in codice Laudunensi legi Vincemalos Baparensis. Concilio Toletano XIII, anno 683, subscripsit Vnicomalus diaconus, agens vicem Atilani episcopi Pampilonensis, in quo nomine levi duarum litterarum trajectione Vincomalus fortasse erit legendum. Sed hic, sive Vnicomalus, sive Vincomalus, ad consequentia tempora pertinet.

106. Quamvis autem alii Vincomali aut Vincemali mihi nunc non occurrant, plures tamen potuerunt esse ita appellati, et probabiliter fuerunt. Ex his vero duobus si de Vincomalo consule intelligere Dracontium velimus, potuit res accidisse sub Godigisclo [Col. 0655C] patre Guntharii, dum viam sibi ad Hispaniam per Pyrenaeos montes contra Romanos repugnantes aperiret, aut postquam in Gallaecia cum Vandalis suis consedit: scilicet si Vincomalo adhuc juveni ignovit Godigisclus, et idem Vincomalus jam senex consulatum fuerit adeptus, siquidem ab ingressu Vandalorum in Hispaniam ad consulatum Vincomali solum anni 44 effluxerunt. De Vincomalo aut Vincemalo episcopo in Africa si quis Dracontium explicare conetur, id certe vix intelligi poterit, nisi Dracontium in Africa vixisse et scripsisse teneamus. Atque hinc conjecturam petet aliquis ut Dracontii 82 Satisfactionem ad Guntabundum Vandalorum in Africa regem directam esse contendat. Nam nomen regis in codice Vaticano expressum Guthamndus aeque facile [Col. 0655D] ad Guntabundum vel Guntamundum detorqueri potest, ac ad Guntharium. Praeterea ubi Dracontius ait:

Inclytus armipotens, vestrae pietatis origo,

Et doctus, genio pronior ad veniam,

innuit Gensericum conditorem imperii Vandalici in Africa, et avum Guntabundi: nam hujus pater Genzo non regnavit. Et recte quidem Gensericus armipotens vocatur et doctus, qui magnum sibi nomen armis comparavit, et ingenio pollebat, doctrinaeque laudem affectabat.

107. Aliud Dracontii distichon, quod illico subjicit, videlicet,

Non ignosco homini, dixit, sed lingua meretur:

Hic reus et doctus Vincomalus fuerat,

[Col. 0656A] egregie cadit in Vincemalum episcopum Baparensem in Mauritania Caesariensi, qui unus ex episcopis catholicis fuit qui Carthaginem pro reddenda ratione fidei anno 8 regis Hunerici venerunt. Hunericus successerat Genserico, Hunerico successit Guntabundus. Optime igitur cohaeret quod Vincemalus reus fuerit habitus a Genserico, et doctrinae causa, qua illum ut episcopum carere non oportuit, venia dimissus: quod avi exemplum Guntabundo Dracontius veniam rogans in memoriam revocaverit. Nonnulli qui diversarum nationum et temporum etiam non valde inter se distantium stylos distinguere se posse arbitrantur, addent in Dracontio quamdam Africanitatem apparere, et phrases ac verba inveniri quae magis propria saeculi V exeuntis quam ineuntis [Col. 0656B] esse videantur. De hac styli diversitate breviter dicam, difficillimum esse inter duos scriptores qui eodem saeculo V vixerint, quorum alter Hispanus, alter Afer fuerit, discrimen invenire in ipsa sola dicendi ratione. Accedit Dracontium in carcerem conjectum aerumnisque oppressum haec carmina composuisse, ut mirum non sit si ejus sermo aliquando fluat lutulentus, etsi multa ejusmodi quae displicere 83 possint, librariis et interpolatoribus, a quibus male habitus est Dracontius, omnino tribuenda sunt.

108. Quod attinet ad alteram conjecturam de Vincemalo episcopo, haud equidem negaverim ordinem narrationis apposite procedere. Sed cum de Vincomalo consule aut de alio ejusdem nominis sub Gunthario Dracontius possit exponi, argumentum [Col. 0656C] quod inde petitur parum efficax est, ac plane refellitur ex triumphis terra marique reportatis quos memorat Dracontius. Etenim de Guntabundo haec pauca narrat Precopius lib. I Histor. Vandal.: Hic Gundemundus multis in Mauros praeliis factis, tractatisque pessime Christianis, aegro corpore interiit. Quod praelia cum Mauris absens gesserit, nihil est unde colligi possit; multo vero minus quod ejus tempore navales pugnae confectae fuerint, aut quod contra Gothos, quorum dux fuerit Ansila, Vandali pugnaverint. His adde, Guntabundum Vandalorum in Africa regnum adeptum fuisse exeunte anno 484, interiisse vero anno 496 aut sequenti, ut alii volunt. Eugenius vero qui libellos Dracontii ante annum 650 corrigebat, majorem vetustatem illis tribuere videtur, dum eos ait [Col. 0656D] capere nitidam longo post tempore pallam; ac rursus sibi objicit: Et quis est veterum qui carmina mutat? quod Ildefonsus in Eugenii elogio confirmat, ubi refert eum libellos Dracontii emendasse, quos antiquitas protulerat vitiatos. Haec certe magis favent aetati Dracontii initio saeculi V consignandae quam ejusdem saeculi fini. Columbanus etiam, qui saeculo V exeunte et VI ineunte claruit, Dracontii carmina inter vetera dicta referebat, ut dixi num. 8.

109. Ex laudibus quibus Dracontius regem prosequitur, conjectura etiam duci potest ne hunc Guntabundum fuisse existimemus. Guntabundus enim, etsi in catholicos Genserico et Hunerico indulgentior fuerit, nihilominus Arianus erat et catholicorum persecutor, [Col. 0657A] ut Procopius aliique affirmant, vel certe Arianos in catholicos furentes non cohibebat. Dracontius autem catholicam de SS. Trinitate doctrinam tenebat, passimque in suo poemate de Deo profitetur: quod supervacaneum non est hoc loco ostendere. Lib. I, vers. 562:

84 Solus in aeternum Deus est regnator et auctor,

Virtus trina Deus, triplex Deus omnis et unus,

De quo speratum conceditur omne benignum.

Sirmondus legit Virtus una Deus, trinus Deus. Sed unitas naturae satis exprimitur his vocibus solus Deus, Deus omnis et unus; aliae virtus trina Deus, trinus Deus ad trinitatem personarum explicandam a poetis Christianis antiquis adhiberi solent. Claudius Marius Victor, seu Victorinus initio lib. I in Genes. eisdem [Col. 0657B] verbis usus est: Virtus trina Deus; neque in indice libror. expurg. Brasichellensis quidquam adversus eum notatur dum ejus opus recensetur. Sic apud alios reperitur trina majestas, trina pietas, trina potestas, trinum specimen, trinum numen, trinum nomen; quodque gravius videtur, trina deitas canitur in Ecclesia: de quibus phrasibus plura dixi comment. ad Prudent. pag. 259, 396, 587 (Pat ol. t. LIX, col. 797, comment. ad. vers. 20; ejusd. tom. col. 915, comment. ad vers. 1; hujus tomi col. 19, comment. ad vers. 3 Psychom.) . In carmine 4 S. Eugenii de Bono pacis Sirmondus edidit:

Pax pia summa Deus peccatis praemia praestat,

Jurgantes perimit pax pia summa Deus.

In editione Matritensi nulla discrepantia adnotatur [Col. 0657C] ex codice Azagrae. In codice Vaticano Alexandrino, quem alibi laudavi, in utroque versu legitur, Pax trina summa Deus, quod verum videtur, et eodem modo dicitur ac virtus trina Deus, nisi malis metro consulere hoc pacto, Pax tria summa Deus, ut Prudentius vers. I Apoth., Est tria summa Deus.

110. Alia habet Dracontius de Trinitate catholico dogmati apprime consentientia. Sic lib. II de Christo, quem Deum vocaverat, pergit dicere vers. 68:

Et consors cum Patre manens, et Spiritus unus,

Trina mente Deus, Deus auctor, temporis expers.

Eodem sensu quo lib. I dixit, Virtus trina Deus, nunc ait, unus trina mente Deus, et paulo ante vers. 65 dixerat de mente divina Patris:

Vivida, cunctiparens mens, innumerabilis, una.

[Col. 0657D] Deinde vero vers. 80 de Filio:

Fitque Deus post templa poli sub carne figura

Passibilis, mortalis homo sine fine pereunis.

85 Et rursus vers. 89:

Qualiter aure Deus, verbo foetante marito,

Virgineos intrasse sinus dignatur et alvum.

Pergit vers. 50:

Nam quicunque sapit, novit quia sic tulit artus,

Et fuit in terris, ut ne coeleste tribunal

Linqueret Omnipotens; nunquam sine Patre probatus

Filius et Genitor nunquam sine pignore dictus,

Spiritus immensus, sanctus, bonus, arbiter, index,

Tertius unus idem, primus, mediusque perennis.

Eodem lib. de Filio Dei:

Solus ubique Deus, rerum fons, conditor et spes,

Idem semper eris quod et es, quod et ante fuisti . . .

Cum te non caperent coeli, terraeque, fretumque,

Aeris et spatium, modico te corde reponis

[Col. 0658A] Pectoris humani, conceptus mente fideli . . .

Christus enim datus est nobis spes una salutis.

Similia plura habet de Christo Deo, aeterno, et uno cum Patre, quae aperte repugnant haeresi Arianorum, ac nominatim Gothorum, a quibus eam haeresim Vandali hausisse dicuntur. Tenebant enim Gothi, ut refert Isidorus in eorum Historia, Filium Patri majestate esse minorem, et aeternitate posteriorem. Spiritum autem sanctum nec Deum esse, neque substantiam Patris existere, sed per Filium creatum esse, utriusque ministerio deditum, et amborum obsequio subditum.

111. Itaque credibile non est Dracontium, qui Antiarianum se profitetur, et magna animi demissione peccatorum suorum veniam a Deo et in poemate de Deo, et in Elegia petit, Guntabundi regis Ariani, ac [Col. 0658B] Genserici catholicorum crudelissimi persecutoris, laudes tantopere celebrasse, imo petiisse ut vita sibi superesset ad Gensericum aliosque haereticos carminibus suis praedicandos. Ita enim orat in Elegia vers. 49:

Ipse meo domino Deus imperat, atque jubebit

Ut me restituat respiciatque pius.

Servet avi ut laudes dicam, patriasque, suasque,

Perque suas proles regia vota canam.

86 Fortasse reponet aliquis Dracontium minime posse excusari, sive in Africa, sive in Hispania scripserit; nam Guntharius Arianus erat, adeoque non debuit a catholico viro tot ac talibus elogiis cumulari. Examine res haec digna est, an, et quando Vandali in Hispania Arianam haeresim amplexi fuerint. Mihi sane tempora et auctorum aequalium scripta [Col. 0658C] expendenti Vandali in Hispania catholici fuisse videntur; qui fortasse solum sub extremo tempore Arianorum Gothorum fraude decepti fuerunt; si tamen in Hispania decepti fuerunt, et non potius in Africa, ubi Gothi Ariani quos Bonifacius secum duxerat, vivente adhuc S. Augustino, haeresim suam late spargere coeperant. Orosius in Africa quidem degens, sed Hispanus ipse, et anno 416 circiter describens quae in Hispania gererentur, de barbarorum clementia et religione, exceptis Gothis, quos non nominat, hoc reddit testimonium: Quanquam et post hoc quoque continuo barbari exsecrati gladios suos ad aratra conversi sunt, residuosque Romanos ut socios modo et amicos fovent, ut inveniantur jam inter eos quidam Romani qui malint inter barbaros pauperem [Col. 0658D] libertatem, quam inter Romanos tributariam sollicitudinem sustinere. Quanquam si ob hoc solum barbari Romanis finibus immissi forent, quod vulgo per Orientem et Occidentem Ecclesiae Christi Hunnis, Suevis, Vandalis et Burgundionibus, diversisque et innumeris credentium populis replentur; laudanda et attollenda Dei misericordia videretur: quandoquidem etsi cum labefactione nostri tantae gentes agnitionem veritatis acciperent, quam invenire utique nisi hac occasione non possent. Id ita ab Orosio expositum catholicam fidem Vandalorum saltem maxima ex parte indicat.

112. Eodem tempore in Hispania vivebat Idacius, et in Gallaecia quidem, ubi diu commorati fuerunt Vandali sub Gunthario rege. Is cum Guntharii infelicem [Col. 0659A] obitum narrasset, subinde Gensericum successisse retulit his verbis, olymp. 301: Cui Gaisericus frater succedit in regno: qui, ut aliquorum relatio habet, effectus apostata de fide catholica in Arianam dictus est transisse perfidiam. Quod ergo ait, Gensericum apostatam de fide catholica in Arianam transisse perfidiam, idque narrat 87 post obitum Guntharii, cui sectam Arianam non exprobrat, et ex aliquorum relatione tantum Genserico apostasiam a fide catholica imputat, evidenter arguit Vandalos in Hispania aut nunquam Arianis adhaesisse, aut solum paulo antequam in Africam trajicerent. Clarius hoc ipsum asseruit Isidorus in Historia Vandal.: Gisericus frater Gunderici succedit in regnum annis 40, qui ex catholico effectus apostata in Arianam PRIMUS fertur transisse [Col. 0659B] perfidiam. Albertus Krantzius in sua Vandalia lib. I, cap. 27, tradit Gensericum, infelici exitu fratris Guntharii territum, in primis modestiorem apparuisse, post alium inventum. Fides sit penes ipsum, non enim ullo auctore se tuetur.

113. Opponet aliquis contra quod Bonifacius uxorem Vandalicam duxerat, quae prius Ariana fuerat, sed illi nupsit post ejuratam Arianam haeresim, ut discimus ex S. Augustino epist. ad Bonifac. 220, al. 70. Ita vulgo scriptores referunt, et diserte Ruinartius cap. 3 Histor. Persecut. Vandal. At apud S. Augustinum solum invenio: Navigasti, uxorem duxisti . . . Audivi te illam ducere noluisse, nisi prius catholica fuisset facta; et tamen haeresis eorum, qui verum Filium Dei negant, tantum praevaluit in domo tua, ut [Col. 0659C] ab ipsis filia tua baptizaretur. Non explicat Augustinus quo Bonifacius navigaverit, multo vero minus ex qua gente uxorem duxerit; quae si Ariana haeresi infecta fuerat, ut verba Augustini innuunt, et ex Hispania ducta, potuit esse e Gothorum genere. Nam Bonifacius cum Castino et Gothis adversus Vandalos pugnaturus Hispaniam adierat, et Ca tini superbiam ferre non valens, in Africam reversus est. Deinde Gothi in Africa sub Bonifacio militantes Arianum episcopum Maximinum secum duxerunt, qui S. Augustinum ad certamen provocare ausus est: adeo enim jam tum Ariani in Africa invalescebant, ut etiam Pascentius comes, Auxentii Mediolanensis olim episcopi Ariani discipulus, cum eodem S. Augustino de fide disputationem inire voluerit, ut ex hujus operibus [Col. 0659D] et Vita a Possidio scripta demonstratur. Quid si nuptiae Bonifacii, ab Augustino reprehensae ea epistola, quae anno 427 exeunte missa creditur, eo tempore acciderint quo inter Vandalos errores Arianorum disseminari coepisse non diffitemur? 88 Neque colligi potest regem Guntharium, aut maximam gentis Vandalorum partem jam tum haeresi Arianae adhaesisse, etiamsi femina aliqua Vandala a Bonifacio in matrimonium ducta Arianorum erroribus imbuta fuisse dicatur.

114. Gravissimam persecutionem eo tempore adversus catholicos in Hispania a Vandalis motam commemorat Ruinartius cap. 2 Hist. Vandal., auctoritate Gregorii Turonensis lib. II Histor. Francor., cap. 2. [Col. 0660A] Quamvis enim Gregorius Turonensis Trasimundum regem hujus persecutionis auctorem dicat, tamen Ruinartius colligit, hoc nomine a Gregorio designari Gensericum. Nonnulli scriptores Hispani hujus persecutionis tempus assignant circa annum 424. Sed eos, praeterquam quod supposititiis chronicis innituntur, recte refellit Ruinartius ex ipsa ratione temporum: Gensericus enim regnavit post Guntharium, qui anno 427 aut 428 exstinctus est. Quare si Gensericus religionis causa catholicos in Hispania unquam vexavit, id accidit paulo antequam cum Vandalis in Africam migraret. Similius tamen vero mihi videtur Gensericum non nisi post ingressum in Africam in orthodoxos saevire coepisse. Prosper in Chronico ad ann. 437 eum in Africa catholicam fidem Ariana impietate [Col. 0660B] subvertere voluisse narrat, additque: Per idem tempus quatuor Hispani viri Arcadius, Probus, Paschasius, et Eutychianus dudum apud Gensericum merito sapientiae ac fidelis obsequii clari carique habebantur: quos rex al copulatiores sibi faceret, in Arianam perfidiam transire praecepit . . . illustri martyrio mirabiliter occubuerunt. Gensericus Carthagine regnare coepit ann. 439, et hac in urbe potissimum persecutio Vandalica vires suas exeruit. Quod si in Hispania nonnulli jussu Genserici regis martyrium subierunt, id potuit accidere dum Vandali jam in Africa commorantes, in Hispaniam navibus advecti, aliquam irruptionem fecerunt, ut Idacius refert ad ann. 449: Vandali navibus Turonio in littore Gallaeciae repente advecti familias capiunt plurimorum.

CAPUT XII. [Col. 0660C] Carmina Dracontii ab antiquis de industria interpolata. Conjectura de statua Dracontio Romae erecta.

89 115. Guntharius quo tempore a Dracontio laudatus fuit, fortasse eas laudes meritus erat, aut his non indignus habebatur; certe nullum exstat monumentum quo eum in odio apud catholicos fuisse credamus. Post id tempus accidit quod narrat Idacius ad annum 428: Gundericus rex Vandalorum capta Hispali, cum impie elatus manus in ecclesiam civitatis ipsius extendisset, mox Dei judicio daemone correptus interiit. Cui adhaeret Isidorus in Histor. Vand., ubi de Gunderico sive Gunthario loquens, ait: Hispalim diruit, octaque coede in direptionem mittit. Qui [Col. 0660D] cum auctoritate regiae potestatis irreverenter manus in basilicam Vincentii martyris civitatis ipsius extendisset, mox Dei judicio in foribus templi daemonio correptus interiit. Hic locus maxime idoneus fuisset ut uterque, Idacius et Isidorus, de haeresi Ariana Guntharii loquerentur, quam illico fratri Genserico exprobrant. Itaque Guntharii nomen odiosum fuit non ob Arianismum, sed ob impietatem qua manus in basilicam S. Vincentii extendit, funestamque mortem inde consecutam. Procopius quidem, lib. I Hist. Vand., famam fuisse ait Gensericum mortis fratris Guntharii auctorem fuisse; se autem a Vandalis accepisse Guntharium in Hispania a Germanis captum in praelio fuisse crucique affixum. Verum auctoritas Idacii hac in re [Col. 0661A] longe major est, praesertim a cedente Isidoro, qui Idacio aliquid addit, ex aliis scilicet monumentis, aut ex traditione Hispali, ubi episcopus ipse erat vigente.

116. Infamiae Guntharii a daemone correpti, et infeliciter exstincti accessit crudelitas Genserici in Africa catholicos vexantis, et plures alias provincias, Hispaniam etiam ac Romam ipsam depraedantis. His de causis Hispani Vandalos abominari odioque prosequi debuerunt. Quamobrem mirari subit qui fieri potuit ut nobilissima Hispaniae provincia Baetica 90 cum aliquo nempe finium veterum et recentium discrimine a Vandalis nomen Vandalusiae conservari: si tamen hoc nomen unquam habuit. Pervulgata est haec opinio hominum etiam doctissimorum, Baeticam [Col. 0661B] nunc dici Andaluzia, quia olim a Vandalis Vandalusiae nomen accepit: quanquam alii Vandaliam eam appellant, alii Vandalitiam, alii Vandalosiam. Videri hac de re possunt Rodericus archiepiscopus Toletanus Hist. Vandal. cap. 12, et qui eum secuti videntur, Rodericus Sanctius de Arevalo Hist. Hisp. part. I, cap. 7; Nebrissensis in prolegom. ad Decad. rer. gest. Ferdin. et Elisab.; Vasaeus in Chron. cap. 8; Mariana lib. I Hist. Hisp., cap. 4; Ambrosius Morales lib. XI Hist., cap. 13, ut Volfgangum Lazium, Grotium aliosque omittam. Equidem veteres scriptores dum perlustro qui a Vandalorum tempore ad plura deinceps consequentia saecula vixerunt, semper invenio hanc provinciam Baeticam ab eis vocari, nunquam Vandalusiam, aut alio nomine a Vandalis repetito. [Col. 0661C] Scribebant illi quidem Latine, sed cum alia multa e vulgari sermone vocabula sumerent, difficile est ut nunquam Vandalusiam nominarent, siquidem ea appellatio usu recepta erat. Et Rodericus quidem archiepiscopus Toletanus loc. cit. a Vandalis Silinguis originem nominis re etit: Quae regio, inquit, a Silinguis Vandalis adhuc hodie Vandalia nuncupatur, quam Andaluziam corrupto vocabulo vulgariter appellamus. Vocabulum ergo Andaluzia vulgare jam erat saeculo XIII, quo scribebat Rodericus, sumptum, ut non male conjicit Florezius tom. IX Hisp. sacr., tract. 28, cap. 4, a voce Arabica Andalos, quae rem occidentalem significat. Et, ut videtur, primum Andaluzia dicebatur tota Hispania, vel omnes illae provinciae quae a Mauris tenebantur; deinde hoc nomen haesit illi [Col. 0661D] provinciae quae olim fere Baetica erat, et in qua Mauri diutius constiterunt. Abunazarii exstat de Studiis populi Andalusiae, hoc est Hispaniae Arabicae, rarum et inventu difficile opus. Consule Nic. Antonium in praef. ad Bibl., et in Biblioth. Arabico-Hisp. verbo ABU CHATIM ANDALUSIUS, ubi plura de hoc nomine disputat, et opinionem vulgarem rejicit, quod Andaluzia a Vandalis dicta fuerit.

91 117. Utut id est, Hispanis Gothisque, qui Vandalorum hostes fuerant, praesertim postquam hi impietatem Arianam ejuraverant, minime placere poterant laudes quibus Guntharius a Dracontio fuerat cumulatus. Et, nisi nimium fallor, haec causa fuit nonnullis cur Dracontii poemata, potissimum vero [Col. 0662A] Satisfactionem, licentius corrigerent et interpolarent. Id an ab aliis aliqua ex parte factum fuerit ante Eugenium Toletanum, definire non ausim. Certe jam S. Isidori tempore pars primi libri, quae de Opere sex dierum inscripta fuit, a reliquo corpore separata erat, et ab eodem Isidoro corruptissime legebatur versus quidam primi hujus libri, ut notavi num. 7. Eugenius Chindasuinthi regis jussu libellos Dracontii de Creatione mundi conscriptos, ut loquitur S. Ildefonsus, suscepit emendandos. In versibus qui ad primum librum de Deo pertinent, nonnullae mutationes factae sunt, sed non admodum frequentes, neque ita magni momenti, ut nostrum codicem cum Sirmondiano conferenti patebit. In epistola praesertim Eugenius ea videtur fecisse quae in sua praefatione ad [Col. 0662B] regem Chindasuinthum narrat, superflua se dempsisse (ut ipse putabat), semiplena supplevisse, fracta constabilivisse, crebro repetita mutasse, versiculos detraxisse, qui et sensu tepidi, et verbis illepidi, et nulla erant ratione subnixi, in quibus nihil reperiebatur quo lectoris animus aut mulceretur doctus, aut doceretur indoctus. Nihil autem prius habuit Eugenius, sive alius (nam fortasse ante vel post Eugeninm alius fuit interpolator), quam ut memoriam omnem regis Vandalorum penitus aboleret, versusque illos omitteret ex quibus occasio qua scripta fuit Satisfactio percipi posset. Hinc praetermissi omnino sunt hi versus:

Nominis Asdingui bella triumphigera..

Servet, avi ut laudes dicam, patriasque, tuasque',

Perque suas proles regia vota canam.

[Col. 0662C] 118. Dedita etiam opera postremi Satisfactionis versus omissi videntur, quibus aerumnae Dracontii clarius describuntur, factumque illud narratur ex quo veteres regem qui laudabatur possent agnoscere:

Inclvius armipotens, vestrae pietatis origo,

92 Et doctus, genio pronior ad veniam,

Non homini ignosco, dixit, sed lingua meretur:

Hic reus et doctus Vincomalus fuerat.

Non tamen Eugenio imputaverim quod titulum Satisfactionis, quasi ad Theodosium Juniorem scriptae, ipse supposuerit, priori inscriptione deleta qua regis Vandalorum nomen expressum erat; neque enim credam virum probum veritatisque studiosum tantum sibi arrogasse. Aut igitur ipse ignoravit cuinam laudes [Col. 0662D] epistolae dicerentur, et ex temporum ratione conjecit Satisfactionem ad imperatorem Theodosium Juniorem referri, aut, quod verius puto, elegiam sine inscriptione ipse dimisit, cui alii postea eum quem nunc apud Sirmondum legimus, ex conjectura addiderunt titulum. Aliarum mutati num quae in sententiis aliter ac ipse auctor voluit explicandis factae sunt, unum vel alterum proferam exemplum.

119. Dracontius providentiam Dei de bonis, quae donat, ac de malis, quae permittit, hoc uno disticho complexus est vers. 15:

Quidquid agunt homines, bona, tristia, prospera, prava,

Hoc fieri admittunt ira favorque Dei.

[Col. 0663A] Ut simili modo dixerat lib. I, vers. 18, carm. de Deo:

Omnia quae veniunt, bona, gaudia, tristia, acerba

Descendunt ex arce Dei, de sede Tonantis.

Interpolatori sententia elegiae dura visa est: haec ergo ille duo disticha supposuit:

Quidquid agunt homines, bona, prospera, sancta, modesta,

Te faciente, fiunt, quo bona cuncta fiunt,

Econtra adversa, probrosa, maligna, inhonesta

Tu fieri pateris, qui mala nulla facis.

Et, ut apertius videas quid interpolatori in disticho Dracontii displicuerit, animadvertas, quaeso, mutationem distichi sequentis, quod Dracontius ita ediderat:

Hoc tua verba probant Moseo dicta prophetae,

Quod duraturus cor Pharaonis eras.

[Col. 0663B] Corrector noluit dictum quod Dominus cor Pharaonis obduraverit; ita igitur ille:

Haec tua lex docuit Moyse praescripta notante,

Cum perduratum cor Pharaonis ait.

Atqui Dracontius Exodi verba cap. VII, v. 3, expressit. Sed hic locus non est ut Dracontium tueamur; tantum nunc discrepantiam inter Dracontium ejusque correctorem ostendimus, quae in eadem fere sententia paulo post rursus occurrit vers. 27:

Quis nisi coelesti demens compulsus ab ira,

Aspera cuncta petat, prospera cuncta neget?

In codice Sirmondi hoc distichon ita effertur:

Quo nisi coelestis Domini conspectus ad aethram

Aspera cuncta premunt, prospera nulla juvant

Codex Azagrae in editione Matritensi sic habet:

Quo nisi coelestis Domini conceptus ab aethra

Aspera cuncta premat, prospera nulla juvant.

[Col. 0663C] Rivinus scripturam Sirmondi antea sollicitaverat, et legerat:

Quem nisi salvasset Domini conspectus ab aethra,

Aspera cuncta premunt, prospera nulla juvant.

Mendum viderat, sed veram lectionem non vidit, quae exstat in elegia non interpolata. Absurdum putabat corrector quod aliquis coelesti compulsus ab ira aspera cuncta peteret, prospera cuncta negaret. At Dracontius hoc voluit, hoc de seipso affirmavit, ut ex tota orationis serie liquet. In levi unius verbi mutatione studiosam correctoris diligentiam licet observare. Dracontius ex persona Commodi Augusti hoc praeceptum posuit vers. 189:

Nobile praeceptum, rectores, discite post me:

Sit bonus in vita qui volet esse deus.

[Col. 0663D] Hoc postremum verbum interpolator aut mendum putavit esse, aut tolerari non posse. Igitur emendavit:

Sit bonus in vita qui volet esse Dei.

At Commodus, qui haec verba profert, intelligit apotheosin gentilium, qua imperatores post obitum in deorum numerum referebantur.

120. Plura alia nunc omitto, quae melius patebunt cum Elegia ex codice Vaticano edita cum variantibus lectionibus 94 codicum Sirmondiani et Azagrensis conferetur. Sed cum tantum studium adhibitum fuerit ut Dracontii carmina ad posteros interpolata pervenirent, quaerat aliquis qua via extra Hispaniam et in Italia haec ipsa integra asservari potuerint; nam [Col. 0664A] ea quae in Gallia sunt, ex emendatione Eugenii videntur processisse, excepto codice Parisiensi S. Victoris, quem ego puto exaratum ex aliquo antiquiori, solos versus de Opere sex dierum continente, qualem etiam ante Eugenium vidit Isidorus. Verum difficile non fuit ut ante S. Isidori tempora codex aliquis ex Hispania in Italiam adveheretur, qui integrum poema de Deo, et Satisfactionem ad regem Guntharium comprehenderet: nisi velimus etiam suspicari ipsum Dracontium, carcere tandem liberatum, in Italiam venisse. Hanc enim habeo conjecturam, quam nunc proponam.

121. Sidonius in Excusator. ad Felicem, carm. 9, tres poetas laudat qui patribus suo et Felicis fuerant sodales, quorum tertium non nominat, sed in Baetica [Col. 0664B] natum dicit, et alia de eo narrat his versibus:

Ne qui jam patribus fuere nostris

Primo tempore maximi sodales . . .

Sed nec tertius ille nunc legetur,

Baetim qui patrium semel relinquens

Undosae petit sitim Ravennae,

Plausores cui fulgidam Quirites,

Et carus popularitate princeps

Trajano statuam foro locarunt.

Suspicatur Sirmondus in notis ad Sidonium hunc poetam Hispanum esse Merobaudem, de quo Idacius ad annum 443: Asturio magistro utriusque militiae gener ipsius successor ipsi mittitur (ad Hispanias) Merobaudis, natu nobilis, et eloquentiae merito vel maxime in poematis studio veteribus comparandus, testimonio etiam provehitur statuarum. Brevi tempore potestatis suae Aracellitanorum frangit insolentiam Bacaudarum. [Col. 0664C] Mox nonnullorum invidia perurgente, ad urbem Romam sacra praeceptione revocatur. Addit Sirmondus hunc esse Merobaudem cujus exstat carmen de Deo. Acute haec excogitata sunt. 95 Verum idem Sirmondus observat eo tempore statuas in foro Trajano multis fuisse collocatas, quod etiam antiquis inscriptionibus probat. Locus igitur adhuc relinquitur dubitandi an de alio Hispano poeta aptius intelligi possit Sidonius. Notandum ergo est Sidonium natum fuisse circa annum 428, et affirmare poetam illum Baeticum sodalem fuisse sui patris primo tempore, quod ego interpretor in ipsa sui patris juventute. Ait praeterea Sidonius eum poetam Baetim patrium semel reliquisse, et Ravennam venisse: quo innuit Ravennae cum patre suo amicitiam contraxisse. Intelligo [Col. 0664D] etiam poetam Hispanum Sidonii Baetim in perpetuum reliquisse; id enim significat hoc loco adverbium semel. His ita positis consequitur Sidonium minus congruenter exponi de Merobaude, qui anno 443 dux sive magister utriusque militiae missus est in Hispanias, mox sacra praeceptione Romam revocatus. Contra Dracontio omnia Sidonii verba apte conveniunt: nam et Baeticus erat, et circa annum 427 Ravennae jam potuit commorari, postquam patrium Baetim semel reliquisset. Huic conjecturae favet quod S. Columbanus Elegiam Dracontii integram legerat, ut ex versibus illius num. 8 allatis arguitur, et quod codex Dracontii in catalogo antiquissimo monasterii Bobiensis ab eodem S. Columbano fundati reperitur [Col. 0665A] descriptus. Id enim simul cum Sidonii versibus nonnullam causam praebet suspicandi Dracontium in Italia vixisse.

122. Dracontius enim, si libertatem adeptus fuit, ut sibi consuleret ac se calamitatibus quibus vexabatur Hispania subtraheret, otium honestumque secessum amare debuit: imo hoc Deum precatus est lib. III de Deo, vers. 647:

Me, rogo, jam repara sub libertate solutum,

Clade catenarum ferrato pondere pressum.

Sit vitae requies, animae sint otia fessae,

Sit secura quies, sit nox cum munere noctis.

Quod enim pergit, Sit fortuna redux, etc., ea tantum fortunae bona videtur postulare quae otio animae fessae, ac securae quieti minime adversantur. Fuerat enim palatinus, ut conjici potest ex suis versibus, et plane [Col. 0665B] affirmavit supra num. 32 Goldastus 96 nescio quo auctore: ad minimum erat dives et nobilis, ut ex vers. 589 lib. III colligere licet:

Agmina servorum fugiunt, tempsere clientes.

Id enim recenset inter alias molestias quibus affligebatur.

CAPUT XIII. Confessio et poenitentia Dracontii.

123. Hoc discrimen interest inter carmen de Deo et Elegiam, quod in Elegia Dracontius regem alloquens, ejusque gratiam demereri cupiens, petit vitam sibi prorogari ut laudes Vandalorum canat; in carmine post humillimam criminum suorum confessionem sic Deum precatur vers. 663 lib. III:

Servatum reparare jube pietate sueta,

Ut merear cantare tuas per carmina laudes.

[Col. 0665C] 124. Praeterea animadvertendum est Dracontium in Elegia innuere crimen suum non aliud fuisse nisi quod hostem aliquem regis Vandalorum carmine celebrasset. Et, ut conjecturis indulgeamus, fortasse Castinus fuit ille quem laudaverat Dracontius. Sic enim habet Idacius ad ann. 422: Castinus magister militum cum magna manu et auxiliis Gothorum bellum in Baetica Vandalis infert; quos cum ad inopiam vi obsidionis arctaret, adeo ut se tradere jam pararent, inconsulte publico certamine confligens, auxiliorum fraude deceptus, ad Tarraconam victus effugit. Dum Vandali vi obsidionis ad inopiam redacti erant, tempus potuit videri opportunum ut aliquis qui nondum corde societatem Romanorum expulerat, Castinum [Col. 0665D] ducem versibus extolleret. Quamvis autem nullum vestigium carminis quod tunc Dracontius composuit ad nos pervenerit, ejus tamen testimonio certum est editum ab illo fuisse carmen quo rex offensus fuit. Nec mirandum est hoc non superesse carmen, quod Vandali, qui in Baetica tunc rerum potiebantur, supprimere debuerunt.

125. Dracontius in carmine de Deo, ubi ex animi sententia peccata sua fatetur coram Deo, de hoc carmine omnino 97 silet, fortasse quia putabat alia sibi esse crimina graviora quae ut puniret Deus, eum in has quas patiebatur calamitates incidere permiserat. In Elegia vers. 105 ait:

Te coram primum me carminis illius ausu,

Quod male disposui, poenitet et fateor.

[Col. 0666A] In carmine vero lib. III, vers. 576, post multa alia:

Hei mihi! quod facinus non uno tempore gestum,

Ut mea facta luam, tempus convenit in unum.

Quot autem et qualia fuerint haec scelera quorum se reum accusat Dracontius, non explicat distincte; sed innumera et horribilia fuisse, ex versibus qui praecedunt nonnulli colligent. Sic enim ait:

Quorum primus ego plusquam peccator habendus.

Quando fatebor enim scelerum numerum, atque reatus

Pectoris et carnis? non si mihi ferrea vox sit,

Ora tot exsurgant quot dentes ossibus albent,

Aut mihi sint linguae quantos caput omne capillos

Pectinat, explebo numerum sine fraude fidelem.

Sed satis est dixisse reum sub crimine cuncto.

Quod tua jussa vetant, solus peccasse fatebor,

Omne quod horrescis non me fecisse negabo . . .

Ergo ego confiteor miseranda mente reatum

Plenum, grande malum non uno crimine partum.

Nam scelus omne meum numeros superabit arenae

[Col. 0666B] Littoris, et pelagi vincent mala nostra liquores.

Non puto diluvium tantos punisse reatus

Quantos ipse gero culparum pondere pressus.

Flumina me scelerum rapiunt, quatiuntque procellae,

Et peccatorum torrens simul obruit unda.

Me delictorum merserunt fluctibus amnes,

Usque animam venit unda meam, gravis horror aquarum.

Haec omnia nisi exaggerata a Dracontio esse censeamus, sceleratiorem eo neminem fuisse credemus.

126. In prolegomenis ad Prudentium cap. 2, num. 44 et seqq. probare conatus sum verba quibus sua crimina Prudentius in praefatione accusat, a modestia et humilitate 98 Christianis justis usitata posse intelligi profecta, neque innuere hominem insigniter sceleratum et perditum, ut alii vulgo interpretabantur. Neque nunc quidem aliter sentio: imo haec ipsa Dracontii verba, quae graviora plerisque videbuntur, [Col. 0666C] eodem sensu accipio. Sed quod de Prudentio tunc satis aperte indicavi, nunc clare profiteor, non ita me hanc causam agere, quasi aut de Prudentii aut de Dracontii innocentia liqueat, sed id unum asserere, ex humili eorum confessione argumentum peti non debere ad gravissima de eis scelera affirmanda. Luculentum exemplum nunc afferam ex S. Eugenii Toletani versibus in Lamento de adventu propriae senectutis, lib. I, carm. 12:

Oppressi, rapui, nudavi, crimina finxi,

Pauperis ad vocem mens mea surda fuit.

Corrupi proprium lascivo vulnere corpus,

Hinc miser, hinc pavidus, hinc temulentus eo.

Nulla meas unquam venia compescuit iras,

Nec sine felle furens, nec sine caede fui.

Ac ne quis de auctore dubitet, nomen in postremo [Col. 0666D] pentametro exprimit:

Eugenio misero sit, rogo, poena levis.

Nemo negaverit difficilius esse haec verba Eugenii benigne interpretari, quam quae a Dracontio in genere tantum proferuntur: nam Eugenius ad species ipsas horrendae cujusdam iniquitatis descendere videtur.

127. Profecto Barthius, qui lib. LV Advers., cap. 11, hoc carmen Eugenii interpretatur, conceptis verbis ait: Corrupisse se proprium corpus scortationibus dicit . . . Fuisse autem ad haec delicta proniorem Eugenium ex epigrammate etiam tertio doceri possumus, ubi ait:

Nunc rectum sequimur, nunc pravum corde tenemus;

Nunc sancti castique sumus, nunc scorta fovemus.

[Col. 0667A] Etsi enim eo loco generatim loquatur de mentis apud omnes homines inconstantia et futilitate, sua tamen ex propria conscientia et vitae anteactae experientia ista omnia recenset atque detestatur; fatetur autem eodem 12 carmine etiam coede 99 se purum non fuisse. Non enim aliter quam uti sonant, simpliciter ea verba sunt intelligenda . . . Juventutem se per libidinum omnia genera decurrisse fassus est. Haec Barthius, qui si vidisset alia carmina Eugenii ex codice Azagrensi Matriti edita, uberius opinionem suam confirmasset carmine 1 lib. II, quod incipit:

Mole culparum graviter onustus,

Crimine summus, vitiis abundans.

128. Barthio ex sola Eugenii confessione assentiri non auderem, etiamsi alia deessent monumenta quae [Col. 0667B] ejusmodi scelera ab Eugenio repellerent: nunc cum haec adsint, plane dissentio. Audi locupletissimum testem Ildefonsum in Eugenii Vita: Hic cum ecclesiae regiae clericus esset egregius, vita monachi delectatus est. Qui sagaci fuga urbem Caesaraugustanam petens, illic martyrum sepulcris inhaesit, ibique studia sapientiae et propositum monachi decenter incoluit: unde principali violentia reductus atque in pontificatum ascitus, vitam plus virtutum meritis quam viribus egit. Fuit enim corpore tenuis, parvus robore, sed valide fervescens spiritus virtute. Caditne id elogium in eum hominem qualem nobis describit Barthius? Neque opponas Eugenium juventutis suae crimina accusare; nam Ildefonsi testimonium vitam in adolescentia integre et pie actam confirmat, et ipse Eugenius in [Col. 0667C] epitaphio totum suae vitae tempus comprehendit, perinde quasi ad obitum usque sceleribus fuerit involutus. Quid igitur restat, nisi ut dicamus Eugenium quodam sensu minus proprio, sed vero et humili loqui, ut veritas in ejus dictis cum humilitate cohaereat, neque verba ut sonant aut sonare videntur, simpliciter intelligantur?

129. Eugenius autem non se solum verbis ex humilitate Christiana profectis, verum etiam, quod mireris, Chindasulnthum regem simili modo, tanquam improbum et nefarium hominem descripsit. In libro II carminum Eugenii ex codice Azagrae, in editione Matritensi, carmen 75 est Epitaphium Chindasuintho regi conscriptum, ubi inter alia Eugenius haec ait:

[Col. 0667D] 100 Chindasuinthus ego noxarum semper amicus,

Patrator scelerum Chindasuinthus ego.

Impius, obscenus, probrosus, turpis, iniquus,

Optima nulla volens, pessima cuncta valens.

Quidquid agit, qui prava cupit, qui noxia quaerit,

Omnia commisi, pejor et inde fui.

Nulla fuit culpa quam non committere vellem,

Maximus in vitiis, et prior ipse fui.

Restitui pejor pro pejus, quod legitur in editione Matritensi. In his versibus primum agnosco humilem exaggerationem vitiorum Chindasuinthi; deinde arguo, non ab Eugenio, sed ab ipso Chindasuintho epitaphium fuisse compositum. Qui enim fieri potuit ut Eugenius aut vivente Chindasuintho, aut post ejus obitum tot tamque gravia crimina illi imputaret?

130. Praelargissimam pietatem Chindasuinthi Eugenius ipse in epistola qua Dracontium a se emendatum [Col. 0668A] mittit, celebrat; eumdem Chindasuinthum religionis pietatisque laude floruisse constat, qui etiam Taionem Romam legatum misit, ut varia S. Gregorii opera, quae in Hispania desiderabantur, asportaret, et Eugenio mandatum dedit ut Dracontii libellos corrigeret. Unum in eo vitium, cujus distincta mentio in epitaphio non est, Mariana lib. VI Hist. Hisp., cap. 8, notat, reliquam vitam laudat: Regnum per tyrannidem occupatum bene gessit, inaugurationis vitium totius vitae probitate atque constantia compensare satagens. Non ergo Eugenio, sed ipsi Chindasuintho tribuendum est hoc epitaphium. Neque immerito solertissimus editor cardinalis Lorenzana ante librum secundum monuit non omnes versus qui in eo proferuntur, repraesentari tanquam germanos fetus Eugenii, [Col. 0668B] quamvis in codice Azagrensi omnes sub uno Eugenii nomine ordine continuo reperiantur scripti, et permixti illis quos jam ante Sirmondus ediderat. Inter illos ipsos quos Sirmondus vulgaverat, plures esse qui Eugenium non habent auctorem, facile esset ostendere, ut carmen 21 de Inventoribus litterarum, quod in Anthologia Latina reperitur. Et quoniam epitaphium Chindasuinthi huic ascripsimus, carmen 31 libri I de Morte 101 conjugis Chindasuinthi regis, quo rex alloquitur reginam, nihil prohibet quominus eidem regi adjudicemus. Quod si Chindasuinthus auctor sui epitaphii creditur, pro uno exemplo Eugenii quod proposueram, jam duo erunt distinguenda: ex quo magis confirmabitur humilem peccatorum confessionem Dracontii sine improbae vitae infamia [Col. 0668C] stare posse, et cum exempla haec humilitatis Christianae ex Hispanis sint petita, nova conjectura accedet, si tamen res non obscura conjecturis comprobanda est, ut ex simili modestia Hispanis potissimum usitata Hispaniam Dracontii patriam esse confirmemus.

CAPUT XIV. Stylus, latinitas, et prosodia Dracontii.

131. Ut de aliis omnibus scriptoribus, ita de Dracontio diversa sunt inter se doctorum hominum judicia. Dupinius, Biblioth. Nov. tom. IV, pag. 210, barbarum et inconditum dicendi genus in Dracontio taxat. Ceillierius, tom. XV de Script. eccles., cap. 29, nihil in Dracontii poemate consideratione dignum [Col. 0667D] esse arbitratur. Goldastus in epistola ad Weitzium ait: Dracontius probus auctor est, concinnus, et ipsa brevitate commendabilis, sed ab aevo sequiori: in quo tamen consimiliter ut in Prudentio elegantiarum flosculi ceu purpurae quaedam insitae interlucent ac scintillant. Fabricius, comm. in Poet. Christ., verbo DRACONTIUS: Ejus carmen eruditum atque insigne est. Cunradus Rittershusius in oda ad Weitzium:

Huic jam it comes Dracontius,

Sublimique canit versu primordia rerum.

Multis diu ignorabilis,

Non bene qui latuit, tua donec cura sub oras

Ipsum reduxit luminis

Ex tenebris, monstrans clare quot via reperta

Pugno ille concludat brevi.

Mendum videtur quot via: forte Rittershusius scripsit quot dia reperta Barthius saepe elegantiarum Dracontii [Col. 0669A] flosculos indicat, 102 ingenium vero praedicat lib. VII Advers., cap. 20: Plurimum ingenii fuit in Christianis veteribus vatibus, et quidem saepe adeo excellentis, ut dum illustrare volunt quaedam, omnia confundant. Sane Dracontius Hispanus adeo acute et nervose de plerisque incidentibus loquitur, ut vix seipsum satis intellexisse videatur, tantum abest ut ab iis potuerit sententia ejus percipi qui nostra aetate in ea re studuerunt. Nonnullis hoc laudandi genus obscurum et ambiguum videri possit, sed quid voluerit Barthius dicere satis intelligitur: esse scilicet quoddam ingenii acumen, quod dum subtilius in rebus versatur, nonnullam obscuritatem pariat apud eos praesertim qui parum ingenio valent. Paulo post ait Barthius Dracontium acute conciseque loquendi artificem fuisse, [Col. 0669B] et natura aevoque eo inclinasse.

132. Jure animadvertit idem Barthius loc. cit., omnino Dracontium mendis adhuc plurimis scatere, quae nisi tollantur, frustra notha pro legitimis, supposita pro genuinis interpretari labores. Et in acutis (addit) his concisisque scriptoribus multa infercire praesumpserunt transcriptores sequentium temporum, cum nemo non paulo litteris imbutior hoc genere scribendi delectaretur, usque adeo quidem improbe, ut universa tandem eloquentia his argutiis intercisa sit. Quod autem idem Barthius, lib. LIV, cap. 9, Dracontium vocat poetam sensu et eruditione, quam eloquentia longe meliorem et instructiorem, atque alibi phrasin ejus intricatiorem dicit, id eodem pertinet, ut Dracontius partim natura, partim sui saeculi more, partim transcriptorum [Col. 0669C] culpa nimium sit acutus et ingeniosus, atque hac parte a vera eloquentia declinaverit. Minime autem dubito quin diverso modo judicasset Barthius, si Dracontium qualis a nobis exhibetur vidisset. Nam primum Barthius putabat Hexaemeron quod tunc exstabat, epitomen esse carminis Dracontii de Opere sex dierum, duosque auctores ex stylo colligebat, ut dixi num. 29. Cum vero nunc constet Dracontium non sibi proposuisse argumentum operis sex dierum, sed majestatis divinae e rebus creatis laudandae, ad 103 hujus scopi rationem de poemate judicandum est: et recte quidem in eo omnia procedunt.

133. Deinde etsi Dracontius nondum tam correctus prodeat quam esset optandum, tamen multa in eo [Col. 0669D] jam apparent lumina eloquentiae non vulgaris, in Elegia praesertim, ubi emendatiorem codicem nacti sumus. In carmine vero de Deo saepe orationis tractus ita aequabilis fluit, ut evidentissimum sit in aliis locis ubi intricatior est sermo, non auctoris, sed exscriptorum aut interpolatorum culpam esse. Non tamen iverim inficias e barbarorum commercio aliquam labeculam stylo Dracontii adhaesisse; sententias et saepe verba eadem frequenter esse repetita, et fortasse rerum ordinem parum accurate dispositum. Sed recte aiebat Ovidius, etiam leviori calamitate oppressus, lib. I Trist. eleg. 1:

Haec quoque quae facio judex mirabitur aequus,

Scriptaque cum venia qualiacunque leget.

[Col. 0670A] Da mihi Maeonidem, et tot circumspice casus,

Ingenium tantis excidet omne malis.

Dracontius in catenis et vinculis scribebat. Quid ergo mirum si Dei benignitatem et clementiam passim imploret, etiam ubi res id non postulare videatur? aut si varietatem phrasium verborumque negligat? aut si perturbato nonnunquam argumenti ordine procedat? Interea negari nequit gravissimas et ad pietatem Christianam maxime conformatas sententias in ejus carminibus emicare, e sacris Litteris sanctisque Patribus petitas, ut vere Sirmondus, qui minimam partem eorum viderat, dixerit in epistola dedicatoria ad Henricum Borbonium regis filium, episc. Metens.: Ad Dei laudes admirabilium ejus operum contemplatione subvehet Dracontius. Omitto nunc singularem Dracontii [Col. 0670B] doctrinam, et eruditionem non solum sacram, verum etiam profanam, quae versus illius legentibus ipsa sine indice se prodit.

134. Quod attinet ad nitorem sermonis Latini, multa occurrunt in Dracontio pure et venuste dicta, multa etiam ex optimorum poetarum imitatione, quos ipse, ut patet, sedulo legerat, et Christiane loqui quodammodo cogit. Quaedam tamen 104 sunt alia quae non barbara quidem censenda sunt, sed minime proponenda ut ea imitentur ii qui ad aureae aetatis gustum velint sermonem suum conformare. Sed habenda est etiam ratio argumenti, quod a veteribus profanis poetis intactum voces quasdam admittit ab eis non usurpatas, praesertim quae ecclesiasticum quemdam saporem habent, quod e sacris [Col. 0670C] Litteris et usu Ecclesiae profectae sint. Sane qui sermonis Latini terminos qua late patent nosse velint, poetas aequales Dracontii minime ignorare debent, cum ii e pura Latinitate plurima vocabula nobis conservaverint, alia adjecerint quae suo tempore erant in usu, neque indigna sunt ut etiam nostro usurpentur. Quamvis autem in notis animadvertemus quae sint voces phrasesque propriae Dracontii, aut paucis cum ipso communes, juvabit tamen nunc quaedam observare.

135. Lib. I de Deo, vers. 4, usus est adverbio veneranter, atque iterum lib. III, vers. 672, quo etiam Tertullianus, sive quicunque alius auctor carminum sub hujus nomine, et Sedulius, usi sunt. Alia similia adverbia formavit Dracontius, ut lib. I, vers. 94, moderanter; [Col. 0670D] ibid. vers. 331, dominanter; ibid. vers. 609, incessanter. Lib. III, vers. 223, tonanter; ibid. vers. 671, trementer.

136. Nomine modestus mirum quantum delectatus sit Dracontius. Lib. I, vers. 29, de pietate Dei virtute modesta est. Ibid. vers. 435, de Deo, virtute modestus. Lib. II, vers. 70, de Deo, pietate modestus; ibid. vers. 308, non jure modesto; ibid. vers. 758, de Tabitha modesta. Lib. III, vers. 379, vultus modestos. Eleg. vers. 93, dominos reticere modestos. De voce placidus vide num. 148.

137. Saepe etiam Dracontius adjectivum anhelus igni aut soli tribuit, ut lib. I, vers. 26, solis anheli; ibid. vers. 187, iterum solis anheli; ibid. vers. 659, [Col. 0671A] ignis anheli; lib. II, vers. 91, ignis anheli; lib. III, vers. 70, anhelantes flammus; vers. 169, non fervor anhelat; vers. 308, anhelantis vaporis.

138. Weitzius in initio indicis sui in Dracontium monet bina epitheta sive adjectiva ab eo uniri uni substantivo, ut vers. 180 lib. I, odoriferis nunquam marcentibus herbis, atque 105 alibi. Exemplum complosionis profert ex vers. 396 lib. I: Omnia pulchra gerens, oculos, os. Ad hyphen refert vers. cit. 180, nunquam-marcentibus, et similia, ut male viventi, semper-vestita. Ad ὀξύμωρα, oxymora revocat funera viva, vivax cadaver lib. I, vers. 648, quibus verbis oxymoris, hoc est quasi acutistultis, quia stulta videntur primo aspectu, sed sunt acuta, plenus est Dracontius.

[Col. 0671B] 139. Denique ut de prosodia Dracontii nonnihil dicamus, raro a metri legibus quibus severiores poetae optimi se obstrinxerunt, recedit. Quod idolum secunda brevi effert, commune hoc vitium illi est, si tamen est vitium, cum Prudentio aliisque multis poetis Christianis: cujus syllabae corripiendae rationem reddidi in prolegom. ad Prudentium cap. 24 et seqq. Peculiare Dracontio est, quod primam in thronus producat; sed etiam id defendi potest ex his quae loc. cit. disserui: nisi fortasse codex corruptus est duobus in locis quibus hoc verbum adhibetur. In verbo fiant varius est Dracontius: aliquando producit cum antiquis poetis, aliquando corripit cum Prudentio et aliis: quanquam mendum aliquod suspicari licet ubi a Dracontio corripitur. Vide notam [Col. 0671C] ad vers. 82 lib. I, et 191 lib. II. Paucas alias voces, quas Dracontius diverso intervallo, atque alii, profert, suis locis adnotabo. Solemne quoque est Dracontio, ut aliis poetis sequioris aevi, vocalem brevem ratione solius caesurae producere, ut lib. I, vers. 430, Projicere nec plasma suum. Alicubi etiam ob solam aspirationem brevis a Dracontio producitur, quod et ratione, et veterum exemplo sustineri potest.

140. In nominibus propriis magnam licentiam poetae Christiani atque illi etiam profani qui eodem tempore scribebant, sibi sumebant. Dracontius, simili libertate usus, nomina propria ut collibitum illi est metro alligat, et idem nomen modo brevi intervallo, modo longo pronuntiat. Sic lib. II, vers. [Col. 0671D] 572, primam rite corripit in Stephanus,

Martyrium Stephano qui fecerat, inde recepit,

in Elegia vero eamdem producit vers. 171,

Stephanus ante alios lapidum sub grandine martyr,

106 nisi contra auctoritatem codicum malis trajicere, Ante alios Stephanus lapidum, etc. Verum idem Dracontius in Isac primam corripuit lib. III, vers. 139,

Quid pater Abraham, quid Isac meruisse leguntur?

et produxit paulo post vers. 155,

Omnia perpetuo generi manifestius Isac.

Barthius, lib. IX Advers., cap. 7, ut quemdam versum Dracontii restituat, ita praefatur: Poetarum Christianorum mos velut est, consuetudo certe, nominibus quae propria appellant grammatici, uti in versu [Col. 0672A] ut libet, modo correptis videlicet syllabis, modo productis. Inde illustre mendum video in eodem Dracontio, etc. An de hoc mendo vere judicaverit Barthius, suo loco dicam.

141. Non est tamen silentio praetereundum ipsos etiam poetas Christianos agnovisse nomina propria quantitate certa syllabarum gaudere, quam servare oportet. Multa sunt exempla poetarum Christianorum veterum qui nominibus his propriis contra metrum uti non audebant, aut veniam praefabantur, siquando aliter fieri non poterat. Sed adducam exemplum e saeculis barbaris. Galfridus de Vino Salvo, qui anno 1216 vivebat, in Poetria sic Innocentium summum pontificem alloquitur:

Papa, stupor mundi, si dixero, Papa NOCENTI,

[Col. 0672B] Acephalum nomen tribuam tibi; si caput addam,

Hostis eris metri. Nomen tibi vult similari.

Nec nomen metro, nec vult tua maxima virtus

Claudi mensura. Nihil est, quo metiar illam.

Transit mensuras hominum. Sed divide nomen.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . IN praefer, et adde NOCENTI,

Efficiturque comes metri: sic et tua virtus

Pluribus aequatur divisa, sed integra nulli.

Ita Galfridus delicias facit in nomine Innocentii, quod versu hexametro concludi nequit. Nihilominus paulo post in Gregorii nomine leges metri contempsit:

Desine; Gregori, subsiste; quid eloquar omnes!

Et potuit tamen alio modo versum ordinare, ut se cundam non 107 produceret. Concludam igitur Christianos poetas nominibus propriis, praesertim quae ex alio idiomate originem trahunt, libere usos in versu, partim quod vulgarem consuetudinem ea [Col. 0672C] efferendi sequerentur, partim quod facilius in his quam in aliis licentiam poeticam locum habere existimarent. Verum de his omnibus quae ad peculiarem Christianae veteris poeseos prosodiam pertinent, fuse et dedita opera egi in prolegomenis ad Prudentium, quae nunc repetere necesse non est; plura autem alia illis addere, etiamsi id fieri nullo labore possit, opportunum non videtur.

CAPUT XV. Methodus in editione Dracontii observata.

142. Weitzius in prologo editionis Dracontii judicium hoc viri cujusdam clarissimi exponit: Polito scriptori, qualis hic noster est, omnia jure meritoque integra esse debere, levissimumque etiam mendum ei molestiam exhibere. Nihil igitur mihi magis elaborandum [Col. 0672D] fuit, quam ut Dracontium integrum, et quoad ejus fieri posset, ab omni mendo purum repraesentarem. Vere enim Muretus dixit lib. VIII Var. lect., cap. 4: Quotidie magis intelligo nullam esse mendam ita pusillam, quam non permagni intersit e veterum monumentis tolli ac corrigi; neque ullum hominum genus magis prodesse studiis, quam eos qui accurate et fideliter operam in illis purgandis et emendandis ponunt. Unius enim litterulae erratum interdum eas etiam hominibus eruditissimus offundit tenebras, ut tanquam in illuni nocte errantes quovis potius perveniant, quam quo volunt. Idem eruditus et elegans scriptor lib. I, cap. 16, affirmat vix ullum esse codicem tam imperite scriptum, ex quo eruditus proficere non possit.

[Col. 0673A] 143. His rationibus testimoniisque innixus e mss. codicibus praecipue versus Dracontii exhibeo. Sed quoniam alter e duobus codicibus Vaticanis mendis pluribus scatet, errata quae talia mihi certo aut valde probabiliter visa sunt correxi, 108 et lectionem quam veram aut ad veram proxime accedentem putabam restitui. Nihilominus liberam facultatem aliter judicandi et corrigendi aliis reliqui, subjectis verbis mendosis quae in codice leguntur; qua in re nimia quadam, et quae obscura videri possit, diligentia usus sum, cum errata librarii minime dubia passim ascripserim. Inutilis tamen non est hic labor censendus: primum quia saepe accidit ut unum idemque verbum aliis clare mendosum, aliis contra verum videatur; tum quia aliquando e voce aliqua depravate scripta [Col. 0673B] vera lectio eruitur, et fortasse quod a me restitutum est, aliis non placebit, et ex menda codicis ipsi aliud invenient; praeterea quia prodest librarii manum quodammodo nosse, et ex erratis quae solet admittere, veram scripturam in aliis locis obscuris conjectare.

144. In libro I carminis de Deo usque ad vers. 116, Prima dies, solus codex Vaticanus adhibetur. Ab hoc versu 116 usque ad ultimum libri versum 754, Quo te promittis, lectiones variantes e quatuor codicibus proferuntur, scilicet primo e codice S. Victoris Parisiensis, sive ex editione prima Dracontii Parisiis ad hunc codicem conformata; secundo e codice Parisiensis bibliothecae Regiae, sive ex editione Dracontii quam Sirmondus, eo codice usus, procuravit; [Col. 0673C] tertio e codice Azagrae, sive ex editione Matritensi PP. Toletanorum, in qua ad marginem carminum Dracontii, aut in fine paginae varietas scripturae codicis Azagrae adnotatur; quarto denique e nostro Vaticano codice. Notae quibus hos codices designamus faciles sunt intellectu: nam Vict. significat primum codicem S. Victoris, Sirm. secundum codicem, quem Sirmondus adhibuit; Azagr. tertium codicem, qui fuit Azagrae; Vat. codicem quartum, qui est Vaticanus. In libro secundo et tertio carminis de Deo nullus alius nobis est allegandus codex, nisi Vaticanus. In Elegia sive Satisfactione tres codices laudantur, Sirmondianus, Azagrensis et Vaticanus. Cum autem primigenia Dracontii carmina propositum sit nobis promulgare, caeteris omnibus codices [Col. 0673D] Vaticanos praeferimus, quippe qui ab Eugenii emendatione vel interpolatione omnino 109 immunes sunt conservati. Maculas vero quae exscriptorum negligentia et temporum injuria in codicibus Vaticanis irrepserunt, aliorum codicum ope, quotiescunque commodo id fieri potuit, detersimus.

145. Possent etiam inter variantes lectiones aliae tres editiones annumerari, videlicet quas Georg. Fabricius, Weitzius et Rivinus adornarunt. Verum satius duxi ad notas quae variantibus lectionibus subjiciuntur, horum editorum conjecturas rejicere: conjecturas, inquam: cum enim illi nullum codicem manu exaratum prae oculis habuerint, ubi a veteribus editionibus discrepant, id tantum conjiciendo [Col. 0674A] faciunt. Adnotationibus igitur in Dracontium non solum ea comprehendimus quae ad historiam sacram et profanam, ad philosophiam, ad sacram Scripturam et theologiam spectant, verum etiam criticas observationes de proprietate et significatione verborum, atque adeo conjecturas aliorum, et nostras de varia versuum lectione admittenda vel rejicienda. Nam interdum accidit ut scriptura quae auctoritate codicis retinetur non valde placeat, quae proinde conjectura aliqua sollicitatur; interdum, ut vox aliqua restituta sit ob mendum codicis perspicuum, sed fortasse alia vox melius, aut aeque bene posset substitui, quod sine aliqua explicatione intelligi non posset. Ratio praeterea reddenda est cur aliorum conjecturae aliquando non placeant, quod in notis [Col. 0674B] opportune fiet.

146. Lacunas quae in carmine de Deo occurrunt, satiusne fuerit ita ut sunt, relinquere, an aliquo pacto supplere, poterat in controversiam vocari. Equidem rationem aliorumque exemplum secutus, hujusmodi supplementa adjicere malui. Plurimum enim juvari potest lector, si eodem orationis filo sententiam non interruptam legat, atque ita praecedentia cum sequentibus conjungat. Etenim si deficiente versu aliquo aut hemistichio sensus omnino imperfectus relinquatur, immorari, et secum conferre debebit quid auctor dixerit, et cur alia quae sequuntur addiderit. Provisum tamen est ut haec supplementa a verbis Dracontii clare distinguantur: sic nemo queretur fucum sibi fieri. Non me praeterit male audire [Col. 0674C] 110 nonnullos grammaticos, qui versus quos Virgilius inchoatos reliquerat, supplere conati sunt. Sed praeterquam quod discrimen est magnum inter versus Dracontii, qui vitio codicum imperfecti sunt, et Virgilii versus, quos ipse nondum compleverat, neque a Vario et Tucca compleri voluerat, grammatici illi hac potissimum de causa reprehensi sunt, quod non solum audacter, sed etiam temere et inepte Virgilianae purpurae vilissimum suum pannum admiscuerunt, ut qui versum a Virgilio ita inchoatum, Quem tibi jam Troja, ita absolvit, Quem tibi jam Troja peperit fumante Creusa. Nescio vero an magis risu dignum sit, quod nonnulli his versibus imperfectis Virgilii mysterium quoddam artis poeticae inesse crediderint, quod etiam sibi imitandum proposuerint. [Col. 0674D] Aonius Palearius, cujus opera minus fortasse quaererentur, si tam infami morte non obiisset, in suo poemate de Inimortalitate animae hoc etiam vitio delectatus est, ut quosdam versus tantum inchoatos ediderit, perinde quasi nihil in mentem venire potuisset quod praecedentium consequentiumque majestatem exaequaret. Praetermissum hoc caput est a Jo. Burch. Menckenio in suo libello de Charlataneria eruditorum.

147. Aliorum plurium qui veterum scripta emacularunt industria a plerisque laudata est. Cicero, si fides habenda sit Chronico Eusebiano, Lucretii poema emendavit. Aristarchi, Leogorae Syracusani, et Zenodoti Ephesii, qui operam suam in versibus [Col. 0675A] Homeri corrigendis collocarunt, meminit Isidorus lib. I Orig., cap. 21. E recentioribus Franciscus Namsius commendatur a Lipsio cent. 2, epist. 60, quod Nonnum Panopolitanum a mendis purgaverit. Propius ad rem nostram pertinet quod in Corippo Azagra quaedam loca plane corrupta ex ingenio restituit, Demsterus lacunas supplevit, suamque hanc agendi rationem tuetur, ac postremo Fogginius novas conjecturas castigationesque apposuit. Joannis Freinshemii nota sunt supplementa ad Tacitum, Curtium, et Livium. In Miscellaneis Lipsiens. tom. I, ann. 1716, insertum est supplementum fabularum Phaedri, auctore M. Christophoro Hauptio. Hujusmodi 111 conjecturae et emendationes in his scriptoribus solent esse magis necessariae, quorum opera in uno [Col. 0675B] tantum codice ms. reperta sunt, aut in pluribus quidem codicibus, sed qui omnes ex uno exemplari descripti sint: ut in Velleio Paterculo, quem beatus Rhenanus ex uno exemplari mutilo, prodigiose corrupto et foedissime depravato, primus vulgavit, et in Catullo, cujus multi sunt codices mss., sed omnes a quodam exemplari in Galliis reperto propagati. Verum de iis suum cuique judicium. Mihi satis fuerit iterum monuisse supplementa ita dispositum iri, ut nemo fucum sibi factum jure queri possit.

CAPUT XVI. Argumentum et synopsis trium librorum de Deo.

148. Ad Dei laudes admirabilium ejus operum contemplatione subvehere Dracontium, recte pronuntiavit [Col. 0675C] Sirmondus. Et id sane posset statui argumentum carminis de Deo, non dissimile titulo egregii libelli cardinalis Bellarmini qui inscribitur Ascensio mentis ad Deum. Hoc ipsum innuit inscriptio carminis in codice Vaticano de Deo. Explicatius vero argumentum poematis Dracontii comprehendit cognitionem et laudes Dei ex ejus operibus misericordiae et justitiae, sed praecipue misericordiae, clementiae, aut pietatis erga homines, quae in toto carmine maxime emicat. A primo versu sic orditur Dracontius:

Qui cupiunt animis placidum rescire Tonantem,

Hoc carmen prae mente legant, etc.

Perquam familiare illi est vocabulum placidus pro miti, clementi, pio; quin etiam definitionem hujus nominis quodammodo ipse nos docuit in Elegia vers. [Col. 0675D] 287 et seqq.:

Si non humani generis peccata fuissent,

Unde pium nomen posset habere Deus?

Sed quia dat veniam populis peccata relaxans,

Per pietatis opus nomen habet placidum.

112 Quod autem opera etiam justitiae divinae velit Dracontius commemorare, ex prooemio lib. I, vers. 10 et seqq., colligitur:

Hoc agit, et sequitur variis sub casibus iras,

Et pia vota Dei miseris hiuc, inde beatis,

Pro meritis morum, pro certo tramite vitae.

Justitiam vero iramque Dei ita Dracontius exponit, ut semper prae oculis habuerit quod de Deo ipse dixit lib. I, vers. 691:

Et nulla virtute minor, nisi verberis ira.

Et clarius lib. II, vers. 693, Plus pius es quam justus, [Col. 0676A] ubi multa alia in eamdem sententiam disputat. Ex ipsa adeo ira occasionem laudandae pietatis sumit, ut lib. I, vers. 556:

Magna Dei pietas, semper qui temperat iras.

Et in fine lib. III, vers. 658:

Quod vivus sum, mortis inops pietate reservor,

Non ira; nam si Domini gravis ira fuisset,

Non me differres, subita sed morte necares,

Ne peterem veniam, quam nunquam, sancte, negasti,

Aut ut non essem prorsus, cui parcere posses.

Servatum reparare jube pietate sueta,

Ut merear cantare tuas per carmina laudes.

Venio nunc ad singulos libros summatim explicandos.

SYNOPSIS LIBRI I.

149. Res omnes creatae Deum agnoscunt, laudant et praedicant. A Deo sunt omnia quae accidunt, prospera [Col. 0676B] et adversa; peccatores tamen non subito punit, sed portentis praemonet, ut veniam petant. Prognostica plura describuntur quibus homo laeta et tristia praenoscit. Deus dum terret, amat, veniamque roganti non denegat, nec nisi perseverantes in criminibus supplicio afficit. Deus quippe vult omnes homines salutem aeternam consequi; idque ostenditur ex tot rebus propter homines creatis. Prima enim die lux creata est, ex qua plurima homini beneficia proveniunt. Altera die coelum, ignis, et aqua creantur; tertia die mare, terra, herba, arbores, flores, pigmenta. Paradisi terrestris descriptio. Quarta 113 die coelum sole, luna et sideribus ornatur; quae omnia lumina Deo obediunt et hominibus serviunt. Quinta die pisces in aquis producuntur, cibi [Col. 0676C] hominibus futuri, et ex eisdem aquis aves prodeunt. Sexta die animantia terrestria creantur, et diversa diversis terris addicuntur, ut munera alia per orbem dispersa sunt. His omnibus ut dominaretur, creatus est homo ad Dei imaginem; qui ne esset solus, particeps generis data illi est uxor, ex ejus costa formata, ut amor mutuus eorum perfectus esset. Arbitrio igitur eorum Deus omnia creata commisit, negotiumque illis dedit ut propagationi generis studerent. Cum paradisi deliciis fruerentur, serpens feminam decepit, ut fructum ex arbore quae una tantum prohibita fuerat, comederet. Femina decepta virum decepit; qui tum demum pudore suffusi fugere coeperunt, quasi Deum increpantem latere possent. Sed cum homines tot habeant signa quibus res [Col. 0676D] occultas scire valeant, quo pacto primi parentes crimen suum, ac seipsos Deo occultare potuissent? Post confessionem igitur Deus sententiam pietate temperatam tulit, qua mors ipsa pro poena inflicta illis est, simulque pro poenae quodam levamine, ne homines in aerumnis hujus vitae perpetuo viverent. Memor autem Deus operis sui ita primos parentes e paradiso ejecit, ut dominium orbis rerumque quae in orbe sunt, illis concesserit, decrevitque ut omnia ordine suo et constanti lege procederent, atque alia aliis succederent, ut homini primo, et qui ex primo homine continua successione propagandi erant subjecta essent et servitium praestarent. Neque id solum Deus clemens providit, ut hominibus defunctis alii [Col. 0677A] denuo nati succederent, verum etiam, ut ii qui mortui sunt, vitae post multa saecula restituerentur. Hanc resurrectionem corporum natura ipsa probabilem reddit multis exemplis rerum, quae quodammodo moriuntur et reviviscunt. Multo enim magis corpora hominum resurgent virtute Dei, qua cuncta creata sunt et vigent, cum ejus clementia erga homines tanta sit, quanta decet Omnipotentem. Laudes Dei ab ejus infinita majestate, potentia, scientia ac praesertim benignitate. 114 Dracontius ad Dei laudes carmine celebrandas ejus opem implorat.

SYNOPSIS LIBRI II.

150. Deus auctor et rector omnium rerum: cui stellae, luna, sol, omnia elementa obediunt. Dei immensitas. Ab ejus nutu omnia pendent, cujus verbo [Col. 0677B] creata sunt. Trinitatis divinae confessio. Verbum caro factum ut homines salvaret. Filius Patri consubstantialis, Spiritus sanctus idem quod Pater et Filius. Verum corpus Deus assumpsit. Christi miracula ut homines in eum credant. Discipuli ejus gratia miraculorum donati. Imperium Dei in res creatas. Transitus Israelitarum per mare Rubrum. Israelitis cibus et potus in desertis divina ope suppeditantur. Rursus Dei laudes e rebus creatis et concordia elementorum. Deum omnia fatentur et laudant, etiam animalia, quae perniciosa aliquando sunt. Cur Deus haec creavit. Primum Adami peccatum. Posterorum ejus crimina quam gravia sint. Etiam pernicio a animalia nonnunquam prosunt. Homo feris pejor. Ejus audacia et perversitas. Caetera [Col. 0677C] omnia divinis parent legibus. Homines neque ira, neque pietate Dei coercentur. Diluvium universale ad homines plectendos; qui post diluvium scelera resumunt. Sodomitarum poena incendio pereuntium. Clementia Dei in utroque supplicio. Loth ab igne liberatur, ut Noe a diluvio. Poenas homines incurrunt, quia a Deo moniti non corripiuntur. Felicitas hominum, si non peccassent. Peccatum angelorum hominibus excusationi esse non potest, poena terrori esse debet. Dei clementia erga homines, quos Christus redemit. Perfidia Judaeorum. Christi passio, mors, resurrectio, ascensio in coelos, judicium futurum. Fructus passionis Christi, quae etiam Judae profuisset, nisi desperasset. Conversio Pauli. Fides in Deum multa obtinet. Gratia Dei omnibus oblata. [Col. 0677D] Exempla fidei in Abrahamo, Tobia, Davide, Ezechiele, Anna Samuelis matre. Precum apud Deum vis et efficacia. Zacharias pater S. Joannis Baptistae punitus quod credere distulisset. Dei misericordia major 115 quam justitia. Cur Deus sceleratos homines ad senectutem non perducit, ut convertantur ad eum. Sacrificium Deo cor contritum. Eleemosyna commendata. Pauperum orationes plurimum apud D um valent. Exemplum Tabithae a morte revocatae. Avari objurgantur. Dei justitia et misericordia in transitu Isra litaru n per mare Rubrum Aegyptiis submersis.

SYNOPSIS LIBRI III.

Dei laudes, infinita scientia, justitia, clementia, [Col. 0678A] bonitas, largitas, liberalitas in annona subministranda. Captatores annonae et avari objurgantur. Exemplum divitis damnati, qui ex inferis refrigerium a Lazaro paupere postulabat. Multo magis damnandi qui aliena rapiunt. Nec divitiae, nec quaevis alia bona praeferenda sunt Deo, omnium datori. Peritura contemnenda sunt, ut aeterna acquirantur. Id exemplo suo nos docuit Abraham, qui filium suum jussus ad sacrificium duxit. Deus arietem pro Isaac subrogari voluit. At non ita Saturnus, falsum numen, cui pueri quotannis immolabantur. Deus Abrahamum voluit caeteris exemplo esse, ut nihil quantumvis carum Domino praeponatur. Praemium obedientiae Abrahami posteritas ejus ad omnia tempora et regiones propagata. Aliud exemplum trium puerorum qui in fornace [Col. 0678B] accensa illaesi permanserunt. Daniel inter leones. Descriptio venationis amphitheatralis ferarum. Herculis fabulosa virtus cedit Danieli. Crudelitas Dianae Tauricae. Petri apostolorum principis primatus. Ejus precibus Romae Simon Magus praecipitatus est. Haec aliaque hujusmodi ex fide, spe et orationibus ad Deum precesserunt. Ethnici vero plura audaciae facinora aggressi sunt non spe vitae aeternae permoti, sed solo amore laudis aut patriae. Menoeceus, filius Creontis, ne pater regnum amitteret, seipsum occidit. Thebanorum regnum tragicum. Codrus pro patria ab hostibus volens interemptus est. Leonidae cum paucis Lacedaemoniis audax praelium ad Thermopylas. Phileni fratres Carthaginienses se vivos comburi passi sunt, ut patriae fines latius extenderentur. [Col. 0678C] Brutus laesae pudicitiae ultor, libertatis 116 assertor, liberos suos securi percuti jussit. Virginius, ne Virginiae filiae libertatem et pudorem rapi cerneret, eam cultro confodit. Torquatus filium victorem, quod contra edictum pugnaverat, morti adjudicavit, ingemiscentibus omnibus. Curtius in lacum se praecipitem dedit. Regulus, ne fidem datam frangeret, ultro Carthaginem rediit ad saeva tormenta et crudelissimam mortem. Sagunti fides et constantia. Feminae etiam, ut ad scelera audaces sunt, ita egregia facinora saepe aggrediuntur. Judith, Holoferne occiso, patriam liberavit. Thomyris Cyrum subegit. Evadne rogum quo mariti corpus ardebat conscendit. Dido sibi ipsi pyram construxit. Lucretia sibi manus intulit. Plures aliae scelera aut ardua [Col. 0678D] facinora perfecerunt amore laudis, aut pro numine vano deorum, ex quibus nihil boni oriri potest, cum solus sit unus verus Deus, immensus, aeternus, qui parens noster est, cujus nos filii sumus. Cui cum omnes res creatae famulentur, audax et sceleratus homo est, si ejus jussis parere negligat. Confessio et poenitentia Dracontii. Enumerat aerumnas in quas ob crimina inciderat. Petit veniam a Deo. Exemplum Jobi proponit, et resurrectionem aridorum ossuum apud Ezechielem, quam graphice depingit. Nabuchodonosoris poenitentia. Preces Dracontii ad Deum pro liberatione a vinculis et pro bonis hujus atque aeternae vitae consequendis.

Carmen de Deo

Dracontius

[Col. 0679]

DRACONTII CARMEN DE DEO.

LIBER PRIMUS.

[Col. 0679A] 117 Qui cupiunt animis placidum rescire Tonantem,

Hoc carmen prae mente legant, dum voce recensent.

118 Agnoscent quod templa poli, quod moenia coeli

[Col. 0680A] Auctorem confessa suum veneranter adorent,

Quinque plagae, septemque poli, sol, lunaque, et astra.

119 Sidera, signa, noti, nix, imber, grando, pruinae,

[Col. 0681A] Fulmina, nimbus, hiems, tonitrus, lux, flamma, procellae,

Coelum, terra, jubar, chaos, axis, flumina, pontus,

Vel quidquid natura dedit praecepta creare.

[Col. 0682A] Hoc agit, et sequitur variis sub casibus iras,

120 Et pia vota Dei miseris hinc, inde beatis

Pro meritis morum, pro certo tramite vitae.

Paupertas, mors, vita, salus, opulentia, languor,

[Col. 0683A] 121 Taedia, tristitiae, splendor, compendia, damnum,

Gaudia, nobilitas, virtus, prudentia, laudes,

Affectus, moeror, gemitus, successus, egestas,

Ira potestatum, trux indignatio regum,

Omnia quae veniunt, bona, gaudia, tristia, acerba,

Descendunt ex arce Dei, de sede Tonantis,

122 Cui pietas aeterna manet, lux, spiritus, [ardor,

[Col. 0684A] Et cui dicuntur laudes sine fine perennes;

Et merito, quia fine carens primordia nescit.

Rerum causa Deus tetrum chaos igne resolvens,

Igne creata fovet, nam totum flamma vaporat,

Et flammae pascuntur aquis, quibus omnia constant,

[Col. 0685A] 123 Nubibus, et radiis solis pascentia anheli.

Inde potens generare manet natura creatrix,

Inter se retinens, quidquid per saecla refundit.

At pietas quia Dei virtute modesta est,

124 Clade repentina nunquam punire nocentes

Assumit, cohibet poenam, poenamque minatur,

Conscia quo Dominum possit mens nostra precari,

Et peccatorum veniam non laesa mereri.

Sic impune reis licuit peccasse fatendo.

[Col. 0686A] Ante prophetarum dictis patuere futura,

Sed postquam Christus descendit ab aethere, culpam

125 Dissolvens nostram, ne esset ignara, juvatur

Gens hominum, natura docet, quaecunque propiaquant,

Ne lateat mortale genus, quod cuncta pericia

Praemonet ante Deus pius, atque elementa fatigat,

Prodigiis, signisque creent ut monstra timorem.

Nam sibi dissimiles saepe expavere vel ipsae

Quadrupedes partus, steriles fecundior artus

[Col. 0687A] Accendit vapor, et pariturae viscera mulae.

Nec modo quadrupedes: mulier quae protulit, horret,

Et pavet infelix enixa puerpera partus.

Sic peccata parant casus inferre sinistros.

Quid jam peccantes vita mereantur iniqua,

Significat damnans hominis natura reatum.

Quid fera, quid pecudes, quid peccavere volucres?

Quid coelum, quid terra, polus, quid pontus et astra,

[Col. 0688A] Quid solis radit, quid lunae frigidus orbis?

126 Nonne fatigantur dantes per tempora signa?

Nam ventura monet per tot praesagia corvus

Proditor, et sit quid post tempora certa futurum

Cornix effatur; pecudes volucresque loquuntur,

Quod hominis mala lingua tacet, fera bellua; pisces

Prospiciunt proprii generis servare figuras,

[Col. 0689A] 127 Contra naturam dum turpia membra rebellant.

Jam micat unde polo veniens quicunque cometes,

Hinc mortes et monstra creat, hinc unda cruorem

128 Inficit, et spumis rubicundior alveus exit,

Hinc calidas pluit imber aquas, et roscida tellus

Sanguine puniceas spicis producit aristas,

Et viola est mentita rosam pallore fugato,

crubor infelix et candida lilia tinxit.

[Col. 0690A] Tertia sors erebi terrae praerumpit hiatum,

Et discit perferre diem, violare serenum

Audet, et exsangues coelo producere manes,

129 Vivida funereis admiscens ora sepultis

Pestibus, Herculeos mundo mentita furores;

Cum niger umbrarum veniens exercitus orbem

Appetit, invadens non humida tempora lunae.

Auditum mugire solum, solisque tenebras

Quis neget, et stellas alieno tempore visas,

Caeruleum pallore diem, roseumve colore,

[Col. 0691A] Lunaremque globum fuscata lampade tectum,

Et mare purpureum nudato littore siccum,

130 Piscibus Oceani proprias sitientibus undas?

Nescia mentiri rerum cognata fidelis

Conservat natura fidem pietate parentis,

Participans, quaecunque fient, mundoque minentur,

Ostentis ventura monens, ut pectore laeto,

[Col. 0692A] Si bona sunt ventura, bonis nos ante fruamur,

Si mala portendant, liceat pacare precando

131 Naturae coelique Deum post saecla manentem.

Nemo ferire volens se praemonet inde cavendum:

Sed qui terret, amat. Sic indulgentia poenam

Praevenit, et nullos cupiunt tormenta reatus.

Non negat Omnipotens veniam cuicunque roganti,

[Col. 0693A] Supplicium cum saepe neget, licet inde minetur

132 Omnibus, et nullum feriat censura Tonantis,

Ni vitium peccantis agat perstando maligne.

Et quemcunque ferit, moderanter temperat ictus,

Corrigit errantem, nec punit morte repente,

Si peccare diu parcat quicunque profanus.

Sed cum perstat homo semper delicta sequendo

Sentiet iratum poena plectente furorem.

Nemo Deum sentit, quoties irascitur ulli,

Indulget, cohibetque minas pietatis amore,

Donec ab excelsis veniat vindicta coercens;

Impete terribili gravis irruit ira repente,

Sensim rursus adest nullo terrore juvante,

[Col. 0693B] Et non agnoscit Dominum quicunque furentem,

[Col. 0694A] Donec in extremos gemitus recidente ruina

133 Ingravat incautum graviori pondere frangens.

Sed non est omnis manus exstirpanda reorum;

Solos quippe necat, quos cernit nolle reverti,

Addere sed gravibus peccatis crimina dura.

Nam mox tempus adest veniens, quo vota recurrant

Ad meliora semel, sed non reditura secundo,

Ac scelus abjiciant lacrymis, et corde reatum.

Quis genus humanum nescit servare volentem

Auctorem, dominumque Deum? cui contulit orbem,

134 Per tot facta Deus quod sexta luce creavit.

[Col. 0695A] Prima dies nam lucis erat, mors una tenebris:

135 Lux datur ante polos, lux clari causa diei,

Lux jubar aethereum, lux noctis limes, et umbrae,

Lux facies rebus cunctis, et lux elementis,

[Col. 0696A] Lux genitis factisque calor, lux gratia solis,

136 Lux decus astrorum, lux aurea cornua lunae,

Lux fulgor coeli, lux et primordia mundi,

Lux splendor flamm e, lux magni temporis index,

[Col. 0697A] Lux opus auctoris primum, lux cardo pudoris,

Lux honor agricolis, requies lux omnibus aegris,

Lux aevi meta, lux quae dat tempora metis,

Qua bene constructa mundi primordia lucent.

Clarus ubique Deus, nunquam maculabilis auctor,

Quem non obscurant quacunque ex parte tenebrae,

137 Nec celantur ei quaecunque obscura geruntur.

Initium factis lucem dat lucis origo.

Quanta spes mundi praemissa est principe luce?

[Col. 0698A] Quae totum praecessit opus quod continet orbis,

Quae solis praevenit iter, lumenque coruscum,

Cujus jussit ope clarescere cuncta creata.

Altera quippe dies coeli convexa meretur,

Et supra coelos ingentia flumina dantur,

Ac dominatur aqua glomeratis fontibus alma,

138 Ignibus aethereis coelesti sede locatis.

Unda beata nimis, meruit quae tecta polorum,

Celsa favore Dei, jussu suspensa Tonantis.

Limitibus contenta suis elementa morantur,

Nec flammas restinguit aqua, glaciemve teporat

[Col. 0699A] Flammeus ignis aquae. Servant sub lege tenorem

Incorrupta suum, non impugnata vicissim:

Nec discreta quidem, sed nec permixta morantur.

139 Tertia caeruleum ponti lux edidit aequor,

Fluctibus immensis pelagi freta glauca liquescunt,

Et mare navigerum quatitur spumantibus undis.

[Col. 0700A] Ipsa dies terram meruit de fluctibus actam.

Eruitur tellus vasto demersa profundo,

Et solidante globo gravior per inane pependit,

140 Axe ferente solum, sunt pro radicibus undae:

Quam molles portant, ceu fundamenta, liquores,

Arida materies rapitur de corde fluenti

Nondum mater humus, cujus pars solvit arenas,

[Col. 0701A] In glebas pars membra ligat, pars saxea turget,

Et cautes stat montis apex, pars flumina mergit,

141 Planitie pars tensa jacet, pars littora curvat,

Pars datur in tumulos, pars aspera rupibus horret,

In scopulos pars certa riget, pars valle profunda

Cingitur, et colles tumidi juga celsa supinant,

[Col. 0702A] Atque humiles campos spatiis aequalibus aptant.

Pars data dulcifluis undantis fontibus agri.

Promitur herba virens, it surculus omnis in auras,

Et semper vestita comis frondescit oliva.

Omnia poma virens profert, nec parturit arbor,

142 Linguae laurus honos solvit donanda poetis.

Torta per obliquos it vitis in orbe corymbos,

Verberat et palmes ramos fluitante flagello;

[Col. 0703A] 143 Vinea pampineos subarundinat ebria campos,

Munera laetitiae spondens pendentibus uvis,

Fructibus et variis redolent florentia rura.

Una parens tellus non unum fundit odorem,

Sed quot sunt herbae, tot permiscentur odores.

India tunc primum generans pigmenta per herbas

[Col. 0704A] 144 Eduxit sub sole novo, rudibusque racemis.

Est locus in terra diffundens quatuor amnes,

Floribus ambrosiis gemmato cespite pictus,

Plenus odoriferis nunquam marcentibus herbis,

Hortus in orbe Dei cunctis felicior hortis.

[Col. 0705A] 145 Fructus inest anni, cum tempora nesciat anni.

Illic floret humus semper sub vere perenni,

Arboreis hinc inde comis vestitur amoene,

Frondibus intextis ramorum murus opacus

Stringitur, atque omni pendent ex arbore fructus,

Et passim per prata jacent: non solis anheli

Flammatur radiis, quatitur nec flatibus ullis,

Nec conjuratis furit illic turbo procellis.

Non glacies districta domat, non grandinis ictus

Verberat, aut gelidis canescunt prata pruinis.

[Col. 0706A] Sunt ibi sed placidi flatus, quos mollior aura

146 Edidit exsurgens nitidis de fontibus horti.

Arboribus movet illa comas, de flamine molli

Frondibus impulsis, immobilis umbra vagatur;

Fluctuat omne nemus, et nutant pendula poma.

Ver ibi perpetuum communes temperat auras,

Ne laedat flores, et ut omnia poma coquantur.

Non apibus labor est ceris formare cicutas:

147 Nectaris aetherei sudant ex arbore mella,

Et pendent foliis jam pocula blanda futura,

Pendet et optatae vivax medicina salutis:

Caetera depingit variis natura figuris.

[Col. 0707A] Auroram jam quarta dies praemiserat undis,

Et rutilante polo compresserat astra rubore.

Mox solis radiare globum jubet igne salutis:

Flamma salutaris perfundit lumine mundum,

148 Cuncta salutifero rident elementa vapore,

Cujus ab igne suo lunam jubet ire secundam;

Nigra tenebrarum corrumpere tempora noctis,

Et trepidum proferre diem comitante quiete:

Candida somnigeris collustrat cornibus axes,

[Col. 0708A] Quae numero est crescente brevis, sed plena minore.

Flammeus ornatus coeli per sidera fulsit:

149 Officia et stellis, numeros, et nomina jussit,

Tempora distribuit, loca contulit, ignibus egit,

Limitibus fixit, jubar induit, axe rotavit,

Cursibus aptavit, coeli regionibus addit.

Agminis innumeri nec flammea sidera coelum

Destituunt quaecunque die, sed luce premuntur

[Col. 0709A] Luminis immensi radiato vertice fusi.

Nec mirum, si clara latent sub sole corusco

Sidera, quo mundum monstrat mensura minorem,

150 Qui fovet igne pio coelum, mare, sidera, terras,

Concepta virtute Dei, quem sphaera polorum

Sustinet, et sentit dominum per cuncta tonantem,

Cujus ab imperio veniunt, quaecunque ministrant,

[Col. 0710A] Omnia: jussus agit totum, sub lege laborat

Miles et ipse Dei, cum lunam, et sidera cuncta

Ostentat, sub vere novo, sub tempore primo,

Sub tirone die veterana in saecla paratus.

Vidit quinta dies animalia cuncta profundi.

151 In corpus solidantur aquae, nervique ligantur.

Musculus humor erat, fluctus durescit in ossa,

Atque oculi gemmantur aquis humore gelato:

Et quot sunt fluctus, tot forsan in aequore pisces

Luserunt fluido per caerula vasta natatu,

[Col. 0711A] Et crispante freto perflabant naribus undas,

Terrigenis factura cibos post cuncta creandis.

152 Exsilit inde volans gens plumea laeta per auras,

Aera concutiens pennis crepitante volatu:

Ae varias fundunt voces modulamine blando,

Et, puto, collaudant Dominum meruisse creari.

Hae niveo candore nitent, has purpura vestit,

His croceus plumae color est, has aureus ornat,

Albentes aliis pennae solidantur ocellis,

Atque hyacinthus adest per colla et pectora fulgens.

[Col. 0712A] 153 Eminet his cristatus apex, has lingua decorat,

Et brevitas formae pensatur voce canora.

Has virides pennae reddunt, has discolor ornat

Pluma, per innumeras currens pictura volucres:

Et rudibus tenuem subtexunt aera pennis.

Ipsa dies folium ramis, et floribus herbas

Evomit, et spicis acuit seges omnis aristas.

Silva comis vestita viret, nidosque loquaces

154 Exhibet, et varias decantat garrula voces,

[Col. 0713A] Cum vagabunda volat commotis plausibus ales,

Frondibus insidens vento cum fronde movetur,

Unguibus ad ramos infixa tenacibus haerens.

Pennigerum vernare nemus vapor urget in usus

Pignoris, et molli durescunt ova tepore:

Pennantur membrata globis, animantur, anhelant,

155 Rumpuntur, confracta sonant, nutrita volatus

Tentant, et rudibus librantur in aera pennis.

Sed cum discordent inter se elementa coacta,

[Col. 0714A] Fetibus eductis concordant unda, vel ignis.

Unda creat volucres, producit flamma volucres.

Pabula montis erant, sed non qui pasceret herbas,

Affuit: intactae senuissent floribus herbae,

Ni pascenda daret tellus jumenta per agros.

Sexta dies phoebi rutilo processerat ortu,

Cum natura parens gignit animantia terris.

Cornibus erumpunt armata fronte juvenci.

156 Et per prata vagum sequitur sua bucula taurum.

[Col. 0715A] Cervus in arva fugax palmatis cornibus errat,

Et velox prorumpit equus, pecus utile bellis.

Impia terribiles producit terra leones.

Simplicitas ovium fraudes passura luporum,

157 Et raucos timuit discurrens dama molossos.

Spumat aper, mortes lunato dente minatus,

Et latus obliquans meditatur praelia torvus.

Nec massyla fames duros descendat in armos,

[Col. 0716A] Aut aper alter eat spumantia bella movere.

Gignitur omne genus pecudum, genus omne ferarum

Inter prata vagum nullo custode per herbas.

158 Instar montis habens incedit bestia mole.

Promitur anguis hians, quatiens sub dente venenum,

Et maculosa repit squamis per viscera serpens

[Col. 0717A] Atra venena nocens missura e flatibus oris,

Et subito sparsura graves per sibila mortes,

Atque eadem membris impertitura medelas.

159 Sed ne cuncta simul passim per cuncta fuissent,

Distribuit loca certa Deus, et tempora fixit.

Tempore non uno veniunt, quae saeva vocantur.

Non semper movet arma leo, nec scorpius ictus

Semper habet, nec semper agit fera vipera morsus,

Nec semper tollunt ad vulnera colla cerastae,

[Col. 0718A] Nec semper furit unda maris, nec semper adurit

160 Solis ubique calor, pro tempore temperat ignes

Pro regione plagae, pro tempore temperat undas,

Et modo bellantes fluctus freta pigra jacebunt.

Ipse polus, qui grande tonat, sine nube serenus

Jam tacet, et puro redeunt sua lumina coelo.

Multa locis data sunt variis dispersa per orbem.

Arida vipereos angues suscepit arena,

[Col. 0719A] Humida sortitur tenus fera colla leonum,

India cum gemmis et eburnea monstra minatur.

161 Bellua divinos inter generatur odores,

Ambrosiasque rapit male frangens bestia messes,

Incertusque color tigris per mille colores

Montibus Hyrcanis venit, atque effeta marito

Mittitur, ut vincat currens orbata procel as.

[Col. 0720A] 162 Cornibus erectis sortita est Africa damas,

Concava suscipiunt per montes saxa dracones.

Caetera distribuit diversis semina terris,

Plurima conjunxit, sed cespite multa diremit.

Munera praeterea funduntur divitis auri,

Protulit eximias et ditior India gemmas,

Producunt niveos et littora rubra lapillos;

[Col. 0721A] 163 Flammantes, viridesque tulit Babylonia crustas,

Persida nobilitant pretiosis littora gemmis,

Frigidus et roseo carbunculus ardet honore;

Seres fila trahunt nullo sub pollice ducta,

[Col. 0722A] Balsama Caesareos plorant virgulta per agros,

164 Et nimis ambrosium lacrymae daut munus odoris.

Cinnamon interior profert sub Phoenice tellus,

Solis amica nimis: nam non de sole perusta

[Col. 0723A] 165 Haec nardi flores, haec portio fundit amomum.

Omnibus his genitis, animal rationis amicum

Formatur virtute Dei, limatur in artus,

Ut dominanter eat moderatior omnibus unus,

Naturae jussu quae protulit omnia princeps.

Ast hominem non terra parit, non pontus ab undis,

Non coelum, non astra creant, non purior aer:

Sed dominaturum cunctis dominator, et auctor

Plasmavit per membra virum de pulvere factum.

[Col. 0724A] 166 Limus adhuc deformis erat, membratur in artus

Corporeos species hominis, coelestis imago.

Conspicitur nova forma viri, sine mente parumper,

Spiritus infusus subito per membra cucurrit,

Et calefacta rubens tenuit praecordia sanguis.

Mox rubuere genae, totos rubor inficit artus,

Jam cutis est, qui pulvis erat, jam terra medullas

Ossibus includit, surgunt in messe capilli,

[Col. 0725A] 167 Orbe uncant gemino gemmantia lumina visus,

Et vocem compago dedit, nova machina surgens

Auctorem laudare suum, gavisa, quod esset.

Tunc oculos per cuncta jacit, miratur amoenum

Sic florere locum, sic puros fontibus amnes

Quatuor undisonas stringenti gurgite ripas

Ire per arboreos saltus, camposque virentes

Miratur: sed quid sit homo, quos factus ad usus,

168 Scire cupit simplex, et non habet unde requirat:

[Col. 0726A] Quo merito sibimet data sit possessio mundus,

Et domus alma nemus per florea regna paratum;

Ac procul exspectat virides jumenta per agros,

Et de se tacitus, quae sint haec cuncta requirit,

Et quare secum non sint haec ipsa, volutat

169 Nam consorte carens, cum quo conferret, egebat.

Viderat Omnipotens haec illum corde moventem,

Et miseratus ait: Demus adjutoria facto,

Participem generis: tanquam si diceret auctor,

Non solum decet esse virum, consortia blanda

[Col. 0727A] Noverit, uxor erit, cum sit tamen ille maritus,

Conjugium se quisque vocet, dulcedo recurrat

Cordibus innocuis, et sit sibi pignus uterque,

Velle pares, et nolle pares, stans una voluntas,

Par animi concors, paribus concurrere votis,

170 Ambo sibi requies cordis sint, ambo fideles,

Et quicunque datur casus, sit causa duorum.

Nec mora, jam venit alta quies, oculosque supinat

Somnus, et in dulcem solvuntur membra soporem.

[Col. 0728A] Sed cum jure Deus, nullo prohibente, valeret

Demere particulam, de qua pius ipse pararat,

Ne vi ablata daret juveni sua costa dolorem,

Redderet et tristem subito, quem laedere nollet,

Fur opifex vult esse suus: nam posset et illam

171 Pulvere de simili princeps formare puellam.

Sed quo plenus amor toto de corde veniret,

Noscere in uxore voluit sua membra maritum.

Dividitur contexta cutis, subducitur una

Sensim costa viro, sed mox reditura marito.

[Col. 0729A] Nam juvenis de parte brevi formatur adulta

Virgo, decora, rudis, matura tumentibus annis,

172 Conjugii, sobolisque capax, quibus apta probatur,

Et sine lacte pio crescit infantia pubes.

Excutitur somno juvenis, videt ipse puellam

Ante oculos astare suos, pater, inde maritus,

Non tamen ex coitu genitor, sed conjugis auctor.

Somnus erat partus, conceptus semine nullo,

Materiem sopita quies produxit amoris

Affectusque novos blandi genuere sopores.

Constitit ante oculos nullo velamine tecta.

[Col. 0730A] Corpore nuda simul niveo, quasi nympha profundi.

173 Caesaries intonsa comis, gena pulchra rubore,

Omnia pulchra gerens, oculos, os, colla manusque,

Vel qualem possent digiti formare Tonantis.

Nescia mens illis, fieri quae causa fuisset:

Tunc Deus et princeps ambos conjuxit in unum,

Et remeat sua costa viro; sua membra recepit,

Accipit et foenus, cum non sit debitor ullus.

[Col. 0731A] His datur omnis humus, et quidquid jussa creavit,

Acris, et pelagi foetus, elementa duorum

Arbitrio commissa manent. His, Crescite, dixit

174 Omnipotens, replete solum de semine vestro,

Sanguinis ingeniti natis nutrite nepotes,

Et de prole novos iterum copulate jugales,

Et dum terra fretum, dum coelum sublevat aer,

Dum solis micat axe jubar, dum luna tenebras

Dissipat, et puro lucent mea sidera coelo,

Sumere, quidquid habent pomaria nostra, licebit:

Nam totum quod terra creat, quod pontus, et aer

[Col. 0731B] 175 Protulit, addictum vestro sub jure manebit,

[Col. 0732A] Deliciaeque nuent vobis, et honesta voluptas:

Arboris unius tantum nescite saporem.

Dixerat ista Deus: sanxit natura, quod inquit

Omnipotens. Mirata diem, discedere solem,

Nec lumen remeare putat terrena propago;

Solanturque graves lunari luce tenebras,

Sidera cuncta notant coelo radiare sereno.

Ast ubi purpureum surgentem ex aequore cernunt

Luciferum vibrare jubar, flammasque ciere,

Et reducem super astra diem de sole rubentem,

Mox revocata fovent hesterna in gaudia mentes,

Temporis esse vices noscentes, luce diurna

[Col. 0732B] Coeperunt sperare dies, ridere tenebras.

176 Tot bona facta Deus non obliviscitur unquam,

[Col. 0733A] Quae propter hominem fecit, sanxitque manere.

Huic Dominus pietatis opem subducere non vult,

Projicere nec plasma suum. Scit conditor aevi,

Esse nihil prorsus se praeter ubique rogandum,

Et nisi subveniat, succurrens non erit ullus.

Inde malo bonus est homini Deus, omnibus auctor.

Spes, opifex, dominus, rector, dux, arbiter, index,

Continua bonitate pius, virtute modestus,

Simplicitate bonus, et culmine celsior omni.

Ibant per flores, et tota rosaria bini

Inter odoratas messes lucosque virentes

[Col. 0734A] Simpliciter pecudum ritu, vel more ferarum,

Corporibus nudis, sed nescia corda ruboris,

177 Quae pars membrorum secretior esset habenda.

Unde rudes scirent, quid moribus esset honestum?

Quod digitos, oculosque putant, hoc quaeque pudenda.

Publica jungebant affectibus oscula passim,

Nec rubor ullus erat, cum staret origo pudoris,

Illicitumque sibi prorsus nihil esse putabant.

Et bene credebant, quibus omnia jussit ad usum,

[Col. 0735A] 178 Arboris unius fructu sub lege negato.

Vomere non tellus, non rastro jussa domari,

Quaerere nec sudor fructus quocunque labore

Cogitur, aut campos aliquo de fonte rigare,

Imbriferis semper pluviis absentibus uber

Cespes, et arbitrio crescit fetura marito.

179 Praeterea solis datus est locus ille duobus,

Deliciis hominum tantum constructus opacis.

Non placidas sustentat aves, non ore cruentas,

Unguibus armatas nescit perferre volucres,

Omne genus pecudum nescit, genus omne ferarum.

Solus ibi irrepsit squamoso corpore serpens,

[Col. 0736A] Fraudibus imbutus mortis, caput omne malorum,

Pectore vipereo mellitum ex ore venenum

Funereo sub dente parans spumante palato.

180 Ergo ibi livor edax contusum dente venenum

Invidiae mordacis habens sub fronte modesta,

Quaerit opem sceleri, per quam fallatur honestas,

Simplicitasque cadat, vel credula corda reatum

Incurrant non fraude sua, sed clade perenni.

Fortia corda viri non expugnanda per anguem

Praesensit pietatis inops, et conjugis aures

[Col. 0737A] Aggreditur sub voce pia, sermone maligno

Insidiosus adit heu! mollia corda puellae,

Ingerit ore cibos crudeli funere plenos.

His semel assumptis reserantur lumina cordis,

Ac permixta bonis patuit doctrina malorum.

Poenituit nescisse dapes, et damna putantur

Temporis exacta spatia: procedere pejus

181 Ausum quippe nefas. Tentat seducta maritum,

Et capit insontem jam noxia femina victum.

Circumventa perit, sed circumscripta fefellit,

[Col. 0738A] Nec circumscriptor serpens impune triumphat,

Nam postquam juvenis violata mente comedit

Funereos sine lege cibos in morte futurus,

182 Mox sapit infelix, quid pravum, quid sit honestum:

Cognita simplicitas, sed mox est corde fugata.

Membra pudenda putat partem, quae est prolis origo,

Et qua ventris erat digestio, turpis habetur.

[Col. 0739A] Omnibus ex membris pars mundior illa putatur,

Noxia sola magis fuerat quae in corpore toto,

Os, aditus mortis, quam protulit, atque recepit,

183 Lingua suada mali: sed et aures limina mortis.

Viderat Omnipotens, homines didicisse pudorem,

Errantes per prata reos, foliisque tegentes

Fecundos artus: dant agnita membra reatum.

Illicitum fas ante putant, licitumque profecto

Creditur esse nefas. Hos increpat ore tonanti

Sacrilegos, qui jura Dei calcando profanant,

[Col. 0740A] Dum quaerunt ullas foliis, vel rupe latebras;

Tunc magis obtunsi, cum credunt posse latere

Omne suum quodcunque Deum, cui cuncta patescunt,

184 Et merito, quia cuncta facit, fecitque jubendo.

Non fugit artificem, chalybis quae massa caminos

Sustineat, rubigo latens quae viscera ferri

Corrodat, quae missa semel fornace liquescat.

Hic non defossa prodit tellure metalla,

Promittit saxis, et non de pulvere gemmas.

Scit, quibus immittat mordaces fluctibus hamos,

Retibus aut pisces fallat scrutator aquarum;

Et male venturas sperat sibi nauta procellas.

[Col. 0741A] Si pluvialis hiems, aut saxeus urgeat imber,

Non latet agricolam. Sub terris providus undae

Promittit fontes designans ante saporem,

185 Inspecta tellure semel. Sine flatibus ullis,

Sibila dum reticent, necdum serpente notato,

Praedicit Psyllus vim cujuscunque veneni.

Signa videt mortis medicus, reducisque salutis,

Et negat, aut spondet victurum judice visu,

Taedia laetitiae, vel gaudia luctibus indens.

Cur exempla damus homines praescire futura,

Cum, testante Deo, doceantur nosse, quod instat?

[Col. 0742A] Natio viperea, clamans, mortalibus inquit,

Signa poli nostis, praedicitis: Imminet imber,

Et veniet, nec fallit hiems, nec tardat adesse.

186 Ecce genus hominum ventura scire probatur.

Nec mirum, Christi si sentit imago futurum,

Cum nos venturum moneant animalia multa.

Bucula, rana, grues, formicae, curvus, hirundo

Praedicunt pluvias, nec jam praesagia fallunt.

Quid res exanimes? testis ardente lucer a

187 Scintillare oleum, fungis crescentibus imbre?

[Col. 0743A] An Deus omnipotens posset nescire latebras

Rupis, et ex foliis vestis contexta caducis

Aspectanti obstare Deo? Tunc voce retractus

Crimine femineo semet peccasse fatetur

Infelix conjux, in conjuge facta redundat,

188 Et reus accusat, sed non purgandus agebat.

Et sic participem propter solatia cladis

Conscius ascivit socius; ceu femina possit,

Ad scelus horrendum, vel saeva piacula mortis

Supplicio sociante duos, relevare reatum.

Credidit infelix: sed par sententia damnat,

[Col. 0744A] Quos par culpa tenet: gradus illic temporis inter

Est tantum, nam causa ligat communis utrumque.

Exsurgit censura Dei pietate severa,

Et vitae, mortisque simul sententia fertur.

Supplicium infelix, quo mors datur, atque negatur,

189 Ultio vitalis cohibetur limine mortis.

Poena mori crudelis erat, sed vivere pejus.

Otia, delicias perdunt, discuntque labores,

Qui cultore Deo fructum telluris habebant,

[Col. 0745A] Agricola dominus quam nondum verterat unquam.

Ipse rigator erat, sator, altor, messor, arator.

Offendunt hunc ambo pium: truduntur ab horto,

Perpetui flores nec sunt sub jure reorum,

Et vitae mors meta datur cum fine malorum.

Magna Dei pietas, venia qui temperat iras.

[Col. 0746A] Vita gravis hominum subducitur impete mortis,

190 Quae recidiva magis conversis corde le urgit.

Mors mundanorum requies est certa laborum,

191 Et male viventi praestatur fine salutis.

Continuans quodcunque nocet pravumque bonumque.

[Col. 0747A] Solus in aeternum Deus est regnator, et auctor,

Virtus trina Deus, triplex Deus omnis et unus,

De quo speratum conceditur omne benignum,

Et quaecunque jubet, praesumptio nulla fefellit,

Nec deest effectus faciendi tempore eodem

192 Quem penes et sensu praecordia muta loquuntur,

Et, lingua reticente, sonat super aethera sermo,

Ac mens pura Deum potius quam lingua precatur.

Ergo operis memor ipse sui Deus imperat ambos

[Col. 0748A] Sedibus egressos placidis, dominentur ut orbi,

Ac totum, quod mundus habet, sub jure tenerent;

Et quod floret humus, viridis quod germinat herba,

Quod spicat messis, quod ramis parturit arbor,

193 Quod gemmant vites, quod amoena comantia frondent,

Flumina quod mittunt fontes, quod fluctuat aequor,

Quod pelagi trahit unda, fretum quod littora tundit,

[Col. 0749A] Murmure quod venti flantes vaga marmora crispant,

Quod generant terrae, quod flumina, pontus, et aer,

194 Usibus humanis data sunt haec cuncta venire.

Ut similis qui factus erat de pulvere Christo,

His dominaretur cunctis sub carne creatis;

Corpora corporibus servirent cuncta subacta.

Spiritus interea servit sine corpore ventus,

Ventus agit nubes, in nubila crassior aer

[Col. 0750A] Cogitur: hinc imbres veniunt, placidumque serenum.

Ventus aut fructus, et ventus spicat aristas,

195 Ventilat aestivo quas flatu mollior aura,

Deflorat fructus, et decutit arbore flores,

Flatibus accendit flammas, et temperat aestus,

Flatibus alternis redeunt commercia vitae.

Itque, reditque suos repetendo spiritus haustus.

Et reduci vento fibrae pulmonis anhelant,

Faucibus excurrens et naribus aura vicissim

Vitales animat per membra tepentia sensus,

Atque modo gelidis, calidis nunc flatibus ora

[Col. 0751A] Illustrata vigent, et tangunt flabra palatum.

196 Non haec humanis tantum spiramina membris

Sunt data, sed cunctis animantibus aura recurrit.

Spiritus ille Dei, quo corpora cuncta moventur,

Omnia complectens agitat, fovet, inserit, urget,

Unde genus diversa trahunt et semina rerum,

Moles et immensa, mittenda e fonte perenni.

Artificis formata manu digesta vomuntur

197 Ordine cuncta suo: manet irrevocabile, munus,

Nec tamen intereunt pereuntia lege diurna.

Quis neget undifluos procedere fontibus amnes

[Col. 0752A] Quorum jam reditus non unquam sperat origo?

Incessanter aquas licet evomat impete pleno,

Jacturam tamen unda negat sentire fluenti,

Omnibus hic mos est de flammis tollere flammas,

Nec minuit quidquam detractus ab ignibus ignis.

Damna aliena solent aliorum lucra parare.

Hi quaestus cui damna parant? in fomite flammae

198 Detractae cui forte jubar succiditur igni?

Nec carnale genus minuit fetura creando.

Ecce dedit homini plusquam sibi rex Deus auctor.

Formantur virtute Dei mas unus, et una,

Et multos creat unus homo, mansura propago

[Col. 0753A] Maxima fit generis, quam parvula fudit origo.

Parva Deo fuerant succedere nata peremptis,

Ni consumpta daret post saecla resurgere vitae.

Sed ne sit fixum, reditus non esse sepultis,

Cordibus illorum, qui legis sancta profanant,

Annua conspiciant agris frumenta renasci

199 Mortua per sulcos terram findentis aratri.

Major et ex truncis surgit radicibus arbor,

Et foliis vestita viret redeuntibus annis.

Pampinus uviferae vitis sarmenta revestit,

Et gemmata rosis redeunt virgulta ruboris.

[Col. 0754A] Ambrosio reduces rumpuntur cortice fructus,

Queis est vita fugax, et par cum flore senectus.

Fit rediviva virens et crinibus herba renatis.

Ligna renascentur reduci sub germine cuncta:

200 Quae nunc herba fuit, lignum jacet, herba futura.

Squameus exuitur stellato tegmine serpens

Pelle renascenti, rursus redeunte juventa,

Reptat hians anguis per sibila guttura pandens.

Frontibus arboreis amittunt cornua cervi,

[Col. 0755A] Anguibus assumptis sed mox palmata resurgunt.

Aereas enudat aves jam penna vetusta,

Et nova subvestit reparatas pluma volucres.

201 Mortua praeterea caecorum lumina dudum,

Nube tenebrarum discussa, luce recepta,

Ad visus rediere suos, vultusque sepulti

Nocturnos perpessa dies oculatur imago.

Mortua pars hominis quoties, pars viva jacebat,

Funera viva gerens, vivax in morte cadaver,

Ac sine morte tamen vitali in morte perempta?

Et rediviva salus reduci per membra vapore

Nascitur, et calidus repetit vitalia sensus,

[Col. 0756A] Ossa tenens, venasque ciens, udansque medullas.

Phoenicis exactam renovat Deus igne juventam,

202 Combustusque senex tumulo procedit adultus.

Consumens dat membra rogus sine sorte sepulcri,

Ignibus exstinctis jam mortua flamma resurgit,

Redditur ignis edax redivivo lumine candens,

Et scintilla volans incendia vasta reducit:

Et quod fumus erat, stridet jubar ignis anheli.

Igne vago rutilatur apex, fax caetera lambit,

Et cinis exstinctus gelida moriente favilia

Tollitur alta petens erecto crine vagatus.

[Col. 0757A] Mortua lux sub luce cadit, perit aurea luna,

Atque per ascensus, et cornua colligit ignes,

203 Et dum caeca latet, reparato lumine fulget,

Mentiturque diem lux frigida, solis imago.

Lucifero redeunte polo moriuntur et astra.

Nuntius aurorae subductus morte diurna

Lucifer exstinctas reficit per sidera flammas,

Et nocturnus eques jubar emicat igne corusco.

[Col. 0758A] Roseida puniceum spargens aurora ruborem

204 Ducit ubique diem, periturum noctis ab umbris:

Et tamen haec de sole perit, quo missa rubebat.

Sol oculus coeli, famulus super astra tonantis,

Cujus ab immensis languescunt sidera flammis,

Ni gelidis animetur aquis per caerula ponti.

[Col. 0759A] 205 Occidit ipse dies, super aequora sole cadente,

Aequore mersus obit, novus aequore mane resurgit.

Vespere nocturno radiata luce rubentem

Purpureis abscondit aquis, redditque diurne

Depositum natura suum sub nocte sepultum,

Mane resurgentem, de fluctibus orbe refecto.

Tot simul exemplis moniti, defuncta renasci

Credamus virtute Dei, qua cuncta creavit,

Et generata vigent sub nutritore Tonante:

[Col. 0760A] 206 Qui cum regna poli teneat stellantis, et alti,

Aera concludit, terram levat, aequora solvit;

Et totum capit una manus, quod sermo creavit.

Unus ubique Deus, dum jussio rumperet una,

Qui tantum pius est, quantum decet omnipotentem,

Et nulla virtute minor, nisi verberis ira,

Et voto, nam sponte bonus pietatis amore.

207 Quem mens pura juvat hominum, non victima supplex,

[Col. 0761A] Ut se poeniteant sceleris mala vota reorum,

Et nova succedant animorum corda piorum.

Ille etenim Deus est, quem nulla retardat origo,

Cujus ab aspectu montes, et saxa fluescunt

In cineres, et pulvis erit, quae dura rigebat:

Qui, visa tellure simul, mox pondera mundi

Concutit, et subitum monstrat vaga terra tremorem,

[Col. 0762A] 208 Ac formidatos ostendit pendula motus.

Alveus expavit violento vertice torrens,

Dum reduces sentiret aquas, et sisteret amnem

Visa Dei facies, et marmora glauca fugaret

Gurgitis aequorei, quo mundus cingitur omnis,

Et pelago spatiante fretis, ac littoris aestu

209 Qui de thesauris ventorum flamina mittit,

[Col. 0763A] Et frenat rapidas in tempestate procellas

Grandinis, atque nivis, qui novit, quae sit origo,

Qui dat fulmineos collisis nubibus ignes,

Qui laxas abscondit aquas, et continet imbres,

Qui scit, quo nitidus crystallus ventre creatur;

[Col. 0764A] 210 Candida materies, glacies duratur aquarum.

Qui noctes hiemis producit sole minore,

Et solis protendit iter flammantibus horis:

Qui lunae saltus statuit, solisque labores;

211 Qui roseis stellare nemus, vel floribus agros

[Col. 0765A] Imperat; autumni qui dulcia poma saporat,

Et fragiles gemmis variat in vitibus uvas,

Ut cibus, et potus sint ubera dulcia musti;

212 Qui dat corvorum pullis alimenta, facitque,

Noverit ut vultur, qua sit regione cadaver,

Dux odor, atque sagax quem mos invitat ad escam,

[Col. 0766A] Praepetis aut aquilae senio renovare juventam,

213 Quae rostro crescente famem tolerabat obunco:

Qui pascit, quodcunque creat, pietate parentis,

Vitae certa salus per mille pericula mortis,

Debilibus virtus, opulentia major egenis,

[Col. 0767A] Auxilium miseris, spes, et defensio pressis,

Fessorum virtus, dans nutrimenta salutis.

Qui facit, aeternam mortalia lege latenti

Membra tegant animam vento spirante loquaci.

Qui lunae crescente globo jubet aequora crescant

214 Fluctibus adjectis, crescant cum fontibus amnes,

Crescat et inclusum capite genus omne cerebri,

Et minuantur aquae, luna minuente, liquentes,

[Col. 0768A] Ac decrescente decrescant lege perenni.

215 Qui reges et regna domat, sternitque potentes;

Dejicit elatos, et mergit ab arce superbos,

Atque oppressores Deus opprimit, et pius ultor

Elevat elisos, et consolatur adactos

Luctibus et damnis, et vulnera saeva dolentes.

Est nobis vexata salus? pietate medelam

Impendis tu, sancte, tuam medicamine nullo,

[Col. 0769A] Quod species terrena parat languoris ad aestus.

Spes hominum intendens, et vota precantia complens,

Aspice despectum, dejectum attolle parumper,

216 Confusumque juva, quia poenitet esse nocentem,

Ut valeam memorare tuas hoc carmine laudes,

[Col. 0770A] Quas potero: nam nemo valet narrare creatus

Vel modicum facientis opus: quo mens mea clamat

Pectore contuso lacrymans, et voce fideli.

Obses sermo tuus nostro nam corde tenetur,

Quo te promittis nimia pietate parentem.

LIBER SECUNDUS.

[Col. 0769]

[Col. 0769C] 217 Omnipotens aeterne Deus, spes unica mundi,

Inventor, genitor, nutritor, rector, amator

Cunctorum, quae mundus habet, quae celsa polorum,

[Col. 0770C] Quae coeli secreta tegunt, produntque parumper,

218 Sidereus quod ab axe globus super astra rotatur,

Pendula quod tremula vibrant face sidera flammas,

[Col. 0771A] Et stellae sub luce latent, sub nocte refulgent,

Nuntius aurorae quod lucifer emicat ardens,

Ut fuget astra poli, fugiturus lucis habenas,

Quod calor est solis, quo splendet frigida luna,

Partita cum fratre vices, sua tempora lustrans,

Ne simul invadant mundum sine luce tenebrae,

Credaturque chaos spatio sub noctis adesse,

Quod tu, cum faceres mundum, virtute necasti.

[Col. 0772A] 219 Tu Deus inspiras, ut sol auriga vocetur,

Non quia vectus equis est quattuor axe rotato,

Sed quia perfectus sol quattuor ex elementis

Quattuor alternat solers auriga colores,

220 Permutat jussus sol tempora quattuor anni,

Non ausus transire vices sub lege perenni

Praefixas ditione tua, non ille vapores

Auget sponte sua, medios nec temperat ignes,

Aut gelidum dat forte jubar, nisi praeduce jussu

[Col. 0773A] Imperii per saecla tui sine fine manentis.

Militia famulante sua servire fidelis

Oceano, mundo, vel coelo teste probatur.

Sic opus omne tuum visum est et non latet orbem.

Te, Deus, auctorem, te norunt omnia patrem,

Te pariter dominum, qui das exordia rebus,

Et finem sine fine paras, exordia nescis:

221 Spes hominum, rerum princeps, mundique superstes

Sanctus ubique tuus complectitur omnia princeps

Spiritus immensam penetrans per saecula molem:

Ut fusus aer, sic omnia contegit implens,

[Col. 0773B] Singula per partes, generaliter omnia nutrit,

[Col. 0774A] Totus ubique juvans, et totus ubique ministrans;

Quae vibrans natura dedit, quaecunque creantur,

Aut generata valent, haec spiritus ingerit almus,

Corporeos artus fovet, erigit, urget, et auget.

Continuanda manent, et succidenda labascunt.

222 Mentibus insidit, penetrat caput, ossa, medullas.

Pectora, cor, sensus, animam, praecordia, mentem.

Illustrat venas, oculos, et viscera replet.

Quid laedat, quem cuncta gerunt, quo cuncta reguntur,

Temporis, et spatii quem spiritus omnis, et ignis

Laudat, et aeternum venerantur cuncta parentem?

[Col. 0775A] Nec coeli secreta vacant, quae spiritus auctor

Non habeat virtute tua, quae solis in orbem,

Lunaresque amplexa globos dominatur, agitque,

Quidquid habet pietatis opus, simul aethera complens.

Qui nihil est, nisi lege tua servetur in aevum,

Circulus haerebit, nisi jusseris ire meantem:

Et stellatus honos mox sphaera volubilis haeret.

223 Ac mutent elementa vices per circla morantes,

Et cadat ante diem sublimis machina rerum:

Sed tu lege tua retines, qua cuncta coerces.

[Col. 0776A] Nam quis stare queat contra tua jussa reluctans?

Aut tibi quis reputet, si perdere jusseris orbem?

Quem ipse repente jubens solo sermone creasti,

224 Quo libuit genuisse Deum ante haec omnia Christum?

Semine quem verbo conceptum corde ferebas,

Quo sine non unquam fuerat mens sancta parentis,

Multa, profunda, potens, solers, pia, provida, perpes,

[Col. 0777A] Simplex, celsa, levis, vibrans, immensa, serena,

Vivida, cunctipatens, mens innumerabilis, una.

Ergo Deo Deus est natus, de lumine lumen.

225 Corde sacer genitus mox constitit ipse parenti,

Et consors cum Patre manens, et Spiritus unus,

Trina mente Deus, Deus auctor, temporis expers,

Multiplici virtute potens, pietate modestus

Innumera, coelis, elementis, fluctibus, astris

Impendens, ut stare queant, famulentur, adorent,

Angelico de more preces sine fine canentes.

[Col. 0777B] Omnibus his praestat dilato fine manere,

Ut vigeant homines, pisces, armenta, volucres,

Et pecus, atque ferae, quidquid natura creavit.

[Col. 0778A] Quidquid et innumerus diversi sanguinis ortus.

Qui nasci dignatus homo, membratur in artus

Sanguine femineo concretus spiritus almus,

Fitque Deus post templa poli sub carne, figura

226 Passibilis, mortalis homo sine fine perennis:

Et tenuis per cuncta vapor, jam mollior ignis

Irrepsit, tenerumque parat per viscera corpus.

Induitur compage Deus, structura ligatur

Ossibus, et nervis, pinguescunt intro medullae,

Hinc cruor, hinc humor, solidatur musculus omnis,

Et caro plasmatur. Quid sanctus spiritus illic

Egerit, ipse potens novit, qui cuncta creavit;

[Col. 0778B] Qualiter aure Deus, verbo fetante marito,

Virgineos intrasse sinus dignatur, et alvum,

Terrarum, coelique capax, atque ignis anheli,

[Col. 0779A] Aeris, et pelagi, sed non capiendus ab isdem,

227 Claustra puerperii passus sub lege creandi,

Vel quaecunque subit diversi temporis aetas.

Haec fragilis natura jacens humana meretur

De pietate sua, qua non vult perdere mundum,

Quem fecit, sanxitque regens per secla manere.

Ergo ubi corporeos artus dominator, et auctor

Induit, haud coelum Patri servire reliquit.

Nam quicunque sapit, novit, quia sic tulit artus,

Et fuit in terris, ut ne coeleste tribunal

Linqueret omnipotens: nunquam sine Patre probatus

Filius, et genitor nunquam sine pignore dictus,

[Col. 0779B] Spiritus immensus, sanctus, bonus, arbiter, index,

Tertius unus idem, primus, mediusque perennis.

[Col. 0780A] 228 Ast ubi terrenum sumpsit cum corpore pondus

Immortale genus, mortalia dura subivit:

Non nisi corpoream haec possent spectare figuram.

Nam quaecunque daret princeps miracula carni,

Sanctis haec homines eventibus acta putarent.

Adde, quod humanis vitium est generale catervis,

Hoc credant, quod visus habet, spernantque relata.

Credimus inde, Deum mundo venisse videndum,

Ut faceret virtutis opus. Per mille catenas

Mentibus obsessis insana clade furoris,

[Col. 0780B] 229 Spiritus impatiens animas quascunque gravabat,

Tabe fluens quaecunque cutis madefacta rubebat,

[Col. 0781A] Ossibus, et nervis resoluta carne retectis

Praestatur de clade salus: reparare sepultos

Novit, et exanimes iterum revocare saluti.

Ipse oculos sanat caecorum: luminis usum,

Ignotumque diem mirantur nosse tenebrae,

Quem simul ex utero matris natura negavit.

Mortua pars hominis, pars altera viva jacebat,

Utque Deo visus, post sanus, et integer omnis

Redditur, atque calor vitalis in ossa cucurrit.

Quod de parte viri, fecit de corpore toto:

Praestitit orba parens, fleret cum funera nati.

230 Nec semel ista dedit, namque, ut sit virgo superstes,

Imperat, exsurgit vel Lazarus ante sepultus,

[Col. 0782A] Quattuor exemptus transacta luce dierum.

Sanguinis insoliti solitus discurrere fluxus

De muliere perit, dempto simul amne cruoris.

Corripit hic febres, ventos compescit in undis,

Per quas Christus iter (stringit natura liquorem,

Cum miraretur), Petro veniente, peregit,

Fluctibus aequoreis Domini sub pondere victis.

Vertit aquas, ut vina fluant: mirabile donum,

Pocula sunt latices, et fluminis ebriat unda.

231 Copia panis abest, et copia panis abundat.

Millia virtutum sunt admiranda; sed ut quid

Miremur, dominum tantum potuisse polorum,

Discipuli, famulique sui cum tanta per orbem

Gentibus innumeris omnes fecisse legantur?

[Col. 0783A] Et simul indociles, doctosque audire moneret

Supplicium post grande crucis, reditumque supernae

Lucis ad aethereos tractus, thronumque parentis.

Coelestis, veniens cum linguas funderet ignis

Spiritus, alme, tuus, nostro commercia mundo

232 Consona dissimili infundens sermone beatis.

Tu Deus es, quem terra tremit, quem mundus adorat,

Te mandante, pluunt nubes, et ab igne coruscant.

Surgere tu ventos, et crescere turbine facto

Praecipis, ut rapidae perturbent cuncta procellae,

[Col. 0783B] Et mare caeruleum rapiant super aethera nimbi.

Tu rursus reprimis flatus, recidentibus euris,

Et mare purpureum tranquillo marmore tendis,

[Col. 0784A] Ut post una fleti ludant super aequora pisces,

Horrida monstra natent, et bellua gestiat ingens.

233 Hoc est nempe fretum, quod se divisit, et haesit

In partes hinc inde duas: Hebraea propago

Impia regna fugit, Moseo principe gentis,

Rursus aquae reduces repetunt loca prisca fluentes.

Cum fugitiva manus de fluctibus omnis adesset,

Tunc demersus obit populus, qui saeva parabat

Israelitarum plebi, quae facta superstes

Vindice naufragio: tali sub clade aboletur,

Qui fuit ante metus, mox libera turba Tonantis

[Col. 0784B] Mutatum miratur iter: via prisca salutis

Semita mortis erat, nec servans membra sepulcro.

[Col. 0785A] Africus interea motus virtute jubentis

234 Illaesurus adest, nulla comitante procella,

Delicias portare parans novus ingruit imber,

Innumeras dat nimbus aves, datur esca polorum,

Angelica de parte cibus, sitientibus autem

Flumina petra dedit, nullo fodiente ligone.

Et ne plura loquar, tua sunt, quaecunque videntur,

Et quae nemo videt: tibi debent omnia, quod sunt,

Tu tamen ipse, quod es, nulli debere probaris,

Et quasi qui debet, sic omnibus omnia reddis.

235 Est tibi cura, Deus, de quidquid ubique creasti,

[Col. 0785B] Ne tantum succumbat onus: stat cura minorum,

[Col. 0786A] Et speciale jubes, tanquam generale, tueri.

Sic fit mater humus, qua germina cuncta creantur,

Sic mare velivolum mercator nauta vagatur,

Telluremque novam circumspicit impiger hospes,

Et complexus amat non cognitus advena cives.

Foedere concordi, quia vis, elementa tenentur

Tam longa connexa mora, sic juncta ligantur,

Ut disjuncta tamen concordi lite probentur.

Si disjuncta fiant, solvetur machina rerum,

236 Si conjuncta forent, omnis natura periret.

Tu, Deus omnipotens, nosti, quo feceris orbem

[Col. 0787A] Semme, quo coelos, solem, lunamque creasti

Ex nihilo simul, esse tamen diversa putamus.

Ad nihilum reditura iterum sunt omnia, cum tu

Jusseris esse chaos solus mansure superstes,

Angelicis, hominumque piis venerande catervis.

Qualiter ergo labor nullus fuit ante jubendo,

Omnia cum fierent, sic nec labor ullus erit, jam

Jusseris ut finem cum plurima saecula norint.

Te Seraphim, Cherubimque Deum, Dominumque precantur,

Te chorus angelicus laudat, exercitus orat,

Thronus in excelsis humili te voce precatur,

237 Agmina te astrorum, te signa, et sidera laudant

Auctorem confessa suum, te fulmen adorat,

[Col. 0787B] Te tonitrus, hiemesque tremunt, te grando, procellae,

[Col. 0788A] Te glacies, nimbique pavent, te spiritus omnis

Personat, imber, hiems, pelagus, nix, frigus et aura.

Te tellus fecunda vocat, te suspicit aer,

Unda super coelos tibi supplicat, et polus omnis,

Flumina te metuunt, et fontes, stagna, paludes

Voce sua laudant, te nubila crassa coruscant,

Te lux alba dies, te nox obscura tenebris

Te bona temperies, te tempora cuncta precantur,

Ver, aestas, autumnus hiems redeuntibus annis.

[Col. 0788B] 238 Per te fetat humus, per te, Deus, herba virescit,

Frondescunt silvae, spirat flos, germinat arbor.

[Col. 0789A] Messis aristatas acuit per culmina fruges,

Palmite gemmato post pampinus admovet uvas.

Et nunquam caritura comis frondescit oliva.

Te fera, te pisces, pecudes, armenta, volucres,

Turba cerastarum laudat, genus omne veneni

Sibilat ore fero, lingua vibrante trisulca,

Et tibi, quidquid habet, reputans debere fatetur.

Auctorem vitae gaudet stridore minaci

Materies laudare necis, poterasque creator

239 Non angues, non omne nocens permittere nasci,

Ut vitas hominum tantum mors una tulisset.

Sed nos quaeque rei cognoscimus omnia quare

[Col. 0789B] Fecerit ista dari: data sunt per crimina nostra,

Quod praecepta Dei passim contemnimus omnes,

Quod peccatorum retinent tot millia vincla.

Nec modo peccatumsubrepsit moribus, olim,

Olim primus homo transcendit jussa Tonantis.

[Col. 0790A] Ingratus, quia factus erat coelestis imago,

Jura potestatis retinens super omnia solus,

Et semper, nisi jussa Dei contemneret audax,

Mox quam factus erat nullo peccante creatus,

Peccavit. Quid nos miseri de crimine nati?

Principio nostrae peccator originis auctor

Damnatur sub lege necis, vel clade perenni.

240 Contigit, ut nobis similis, heu! poena maneret,

Nec similis nos culpa tenet: semel incidit ille

Una lege reus, nos multis legibus error

Contemptis retinet captivos sorte reatus.

Illud praetereo, quod parvi pendimus omnes,

Quod coelo, tellure, fretis, atque aere toto,

Ignibus aethereis, et lunae dignior orbe

Est homo, quem libuit per se formare Tonantem.

Nam diversa Dei solo sermone creantur.

Illaec voce creat, nos autem operosius aptat.

[Col. 0791A] Cur non debuimus sontes pejora mereri?

Addo, quod innumerae pestes, mortale minantes,

Membrorum de parte sua dant saepe salutem.

241 Vipera quid praestet, cauda. et cervice recisa,

Quid serpens maculosa juvet, medicina fatetur.

Aspidis obliquae quid pinguia membra medentur,

Informis ursus, fulvus leo, quid lupus audax;

Et quodcunque malum vindex natura creavit,

Miscuit optandam dira cum morte salutem.

Quid quod mortiferis animalibus induit auctor,

[Col. 0792A] Ut sentire queant, reddant sectantibus iras?

Et prorsus non sint non se vexantibus hostes?

242 Non pudet hoc homines: gens importuna probamur,

Justitiam retinente fera; proh! dedecus ingens,

Anguis agit ira morsus, nos improba turba,

Quamvis justitiam noscentes, temnimus actu

Plectibili: et veniam ignorantia jure meretur.

Forte sit et nobis haec excusatio certa.

Ne furtim noceant, angues quaeruntur in herbis,

Quaerimus immites et per deserta leones,

Ne gregibus pasti vastent cultoribus agros.

Sectatur venator aprum, cui retia figit,

[Col. 0792B] Vinea ne pereat sub morsu dentis adunci.

[Col. 0793A] Cervus ut occumbat, quaerit medicina medullas.

243 Quid nocuit passura lepus? quid dama, vel hircus?

Quos medicina jubet haec ut capiantur ad usus?

Ut sub fraude cadant venantum, aut cuspide ferri?

Quid pisces nocuere freti? quid turba volucrum?

Pervasit gens nostra fretum, pervaditur aer,

Ut capiantur aves ex nulla parte nocentes.

Quae natura negat, per nos elementa petuntur:

[Col. 0793B] Per pelagus celebratur iter: sejunctus ab undis

Navigat, audaces quatiens super aequora remos.

[Col. 0794A] Parva putant homines fluctus transire nocentes,

Insuper armati medias grassantur in undas;

244 Sollicitat glaucumque fretum mucrone cruento,

Et bellum ignotis transfert manus hospita terris.

Non sat erat, terrae tolerant quod bella cruenta,

Ut vel finitimus tantum produceret hostes.

Impatiens armata manus cur tela propinquis

Implicitant, peraguntque (nefas) civilia bella.

Nec solum civile sat est, socerosque, patresque,

Germanosque petunt saevo certamine fratres.

[Col. 0794B] Nec modo tentatur noviter; primordia mundi

Horrendum doluere nefas, hominemque secundum

Conspexere pii perfusum sanguine fratris.

[Col. 0795A] Gessit id impietas, cum primum conditur orbis,

245 Et quasi lex fuerit, miserum sic venit in usum.

Faucibus oblisis cadit a latrone viator.

Quid fur nocturnus pravo velatus in actu,

Ne capiatur, agat, ferro comitante per umbras,

Multorum nos saeva docent exempla priorum.

Quid quod adulterium dulces male venit in usus?

Incestique nefas agitat plectenda libido?

Invadunt plures alieni caespitis agros,

Et domibus junxere domos non jure modesto,

[Col. 0796A] Ac promissa fides non custoditur amico.

Nobilium plures decepti fraude clientes,

Canities despecta senum, laesique parentes.

246 Jam genitos utinam tantum fera dextra feriret

Et tantum parvis fecisset culpa reatum.

Et necdum natos properant in ventre ferire;

Externos, pariterque suos furit impia mater

Conceptus damnare, sui nec cura pericli est.

Quae bibit impietas truculenta impune venenum?

Repperit hoc quis grande nefas, ut non sibi mortem

Hauriat hoc quaecunque bibit? Minus ecce noverca

[Col. 0797A] 247 Audet in externos genitos, quam mater agit rem.

Dextra novercalis jam natos mittit ad umbras,

Ante mori genitrix, quam nasci, pignora cogit.

Ne mala sufficerent, faciunt pejora nocentes.

Mortua quin etiam non linquunt membra quieti,

Sollicitant animas mortis jam lege quietas

Cantibus infaustis, herbis, atque arte nefanda,

248 Et responsa petunt tenebris de voce sepulcri,

Ut cantavit agens animam in pythone prophetae

Infelix Saul. Cur non graviora mereri

[Col. 0797B] Omnia debuimus, qui sic peccamus inique?

[Col. 0798A] Sol, lux, clara dies, luna, stellaeque micantes,

Vel quaecunque Deo famulantur sidera magno,

Militia praeclara poli, vel pontus, et aer,

Et tellus accepta Dei praecepta reservant,

Ac devota pie per saecula mille morantur,

Nec tam longa movet diversi temporis aetas,

Ut legem servare negent, aut tempora mutent

Contra jura Dei, contra praecepta Tonantis

Splendet sole dies, illustrat Cynthia noctes,

Et quasi gemmatum distinguunt sidera coelum,

249 Aestuat undosum pelagus, ceu fluctibus astra

Impetat, et terram spumis operire minatur.

Nec tamen egreditur transgresso limite punctum:

[Col. 0799A] In sua regna furens confringitur, et redit in se

Aestus, et unda maris, validus licet excitet aequor

Ventus, et insani feriant sub littora fluctus;

Pendula caeruleum non audet scindere tellus

250 Invasura fretum, tantum contenta moratur

Tramite juncta suo, ripis mirantibus aequor,

In cumulos, montesque videns insurgere fluctus:

Nec pavet, invaditque, nec illa invaditur undis.

Est homo grande malum, legis transgressor, et audax,

Criminis inventor, scelerumque repertor, et auctor,

Immemor auctoris, mortis dux, germinis Evae,

[Col. 0799B] Oblitusque sui patris, inimicus, et hostis

[Col. 0800A] Omnibus, atque suus, solus sub tempore parvo

Transgreditur praecepta Dei: scelerata propago

Nascitur, ex fonte sceleris genus omne meamus,

Ex primo quicunque sumus nunc usque creati,

Non pietas, non ira Dei nos ulla coercet.

Saecula quod fuerant transacta ad tempora Noe,

Et scelus assiduum, vel saeva piacula mundus

Adderet, et nullus hominum retineret honestum,

Nec tamen ulla simul processit poena reorum,

251 Inde gigantaea moles praesumpta rebellat,

Sacrilega cervice tumens, quodcunque valebat,

Aut poterat, stolido sibi demens arrogat ausu,

Nil reputando Deo, per quem valet omne, quod exstat.

[Col. 0800B] Despexit Dominum velut insuperabilis audax

[Col. 0801A] Terrigena proles, meruitque infanda propago

Naufragium terrestre pati, dum littora nusquam

Terra, licet distenta, daret, quod flumina pontus

Obrueret, pontumque nocens absconderet imber,

Cum moribunda fretis silvestria cuncta natarent,

Et genus aequoreum pascens in montibus altis,

Ac pariter pelagus vastas gestiret in auras,

252 Agmina cum volucrum, quae protulit, unda necaret.

Cum grege nat per rura lupus, venator, et ursus

Mergitur, et nullos metuunt armenta leones.

Nam pavor unus erat, totum sors mortis habebat,

Nec qui fieret, erat, cunctos mors una tenebat.

[Col. 0802A] Et solum emergens divino condita jussu

Enatat inter aquas cum mundi civibus arca,

Conceptu paritura simul juvenesque, senesque,

Et pueros, matresque pias, tenerasque puellas.

Una dies produxit avum, serosque nepotes.

253 Excepit pariter tellus natosque, patresque,

Aequaevosque facit diversi temporis ortus.

Non homines tantum fecundior arca refundit.

Pace quidem modico ditata est tempore terra:

Nam postquam pelagi cecidit tumor, unda resedit,

Diluviumque nocens alta suscepit abyssus,

Littora nudantur, montes, mare, flumina, silvae,

Apparent fontes, paulatimque arida tellus

Redditur, et redeunt cunctis iraeque, metusque

Jam tecta tellure feris gregibusque, avibusque.

[Col. 0803A] Impia gens hominum scelerum mox vota resumit,

Et facinus reparare cupit; ne perderet usum

254 Criminis illuvies, et tanquam damna subiret,

Sic haerent delicta malis grassante reatu,

Sic passim redeunt ad saeva piacula mores,

Pertulit et stadium princeps impune vagari,

Ut revocarentur sociati crimine multo.

Sed postquam in pejus hominum procedere vidit

Pessima vota Deus, rursus ne perderet orbem,

Aut impune reos passim dimitteret omnes,

Eligit e cunctis, quos plus peccare videbat,

Supplicio censura Dei super astra coacta.

[Col. 0803B] Et quia diluvium jam non dabit unda secundum,

Sulphureas his fundit aquas, nigrumque bitumen

[Col. 0804A] Compluit, et flammis ultricibus imber adussit

Quinque cremans urbes, populos, et moenia damnat,

255 Ignibus aethereis succiso caespite cocto.

Pinguis et in cineres putrescit gleba soluta

Nos sumus auctores nostris, heu! cladibus omnes,

Pauperiem, gemitus, mortem, tormenta, dolores

Nos nobis facimus peccando sponte maligne.

Segregat Omnipotens merita pro moribus orbis,

Non sociant poenae, quos non junxere reatus.

Loth justus, famulusque Dei, sine fraude, fidelis,

Inter tot scelerum turbas pius unus, et insons

[Col. 0804B] Eripitur de morte truci sine crimine visus,

256 Et servatus abit vitae melioris amator,

Qualiter ereptus Noe servatur in arca

[Col. 0805A] Nec generale malum sensit specialior hospes.

Tot gens nostra malis nondum correpta vel audet

Criminibus laxare fores sine fronte pudoris,

Supplicia et scelerum non damnat prava, sed auget.

Hinc obscena fames, morbi, mors, luctus, egestas,

Taedia, bella, lues, clades, jactura, labores.

Nam sic factus homo fuerat, primordia nostra,

Ut volucres; pascendus erat sine clade laboris,

Vomere non terram proscinderet, atque ligone,

Non peregrina vagus rapidis deposceret undis,

Committens animam ventis, et fluctibus audax,

257 Sponte parans fructum, vinum et de fontibus uvae

[Col. 0806A] In morem fluvialis aquae; longaeva liquores

Semper oliva virens, certo non tempore ferret,

Mella darent vepres, sentis sudaret amomum,

Omnis ager pigmenta daret vernantibus herbis,

Et rosulas proferret hiems, servaret et aestas

Lilia purpurea, flos omnis staret odore,

Nec marceret honos violae pallore decenti,

Non niger, aut albus tantum color esset in agnis,

Sed rubicunda daret pretiosus vellera sandix,

Lanigeras vestiret oves et muricis ostrum,

258 Fabula certa foret Phrixei velleris aurum,

Famam scenarum verax narratio ferret

Per populos, certamque fidem sine crimine tanto.

[Col. 0807A] Viscera non terrae tantum pretiosa metallum

Servarent abstrusa nimis, nec gemma lateret;

Omnia sed passim facies telluris haberet,

Omnibus in terris regio non indiga mercis,

Vilior illa foret populis, portantibus euris.

At nunc plectibiles humanae mentis ubique

Dulcia subducunt mores, et amara ministrant.

Forsitan opponant homines delicta fatendo,

Angelicum peccasse genus, quod purior aer,

259 Et super astra polus, vel coeli regna tenebant.

Ante tribunal erant, ubi casta, et sancta viderent

Corporis expertes terreni ponderis omnes:

Et sic error eos tenuit, crimenque nefandum.

[Col. 0808A] Quid homines miseri, fragili sub tegmine carnis

Captivos quos membra tenent, et corporis usus?

Sic vobis responsa dabo: Quid culpa aliena

Objicitur? purgare potest, quod gessit iniquus,

Alterius quodcunque nefas? scelus omne peractum

Respicit auctorem, socios, cunctosque ministros

Implicat, et solos facinus, quos inquinat, urget.

Inde magis mens nostra rea est, quod poena secuta est

Coelestes famulos, his nec gravis ira pepercit.

260 Sideris innumeri cecidit pars tertia coelo,

Cum duce pulsa suo; superum vindicta coercet

Agmina coelicolum, pereuntia clade perenni.

Militiae pars tanta poli districta sine usu

[Col. 0809A] Debuerat nostros ultro compescere mores:

Et tamen in nobis nullus timor exstitit unquam.

Quis canis allatret, vibices si ora leonis,

261 Colla, caputque ferant, et sanguine fulva rubescant?

An solis pereunte die, simul objice terra,

Sidera despiciant umbram, qua cuncta teguntur,

Et superare putent crassas tenui igne tenebras?

Aut sitiente freto jactet se pellere rivus,

Quam nec magna sitim possunt sedare fluenta

Gurgitis aequorei, cunctus si fluctuet amnis?

Sed quia coelestis pietas veniale minatur,

Plusque coruscantes flammas, quam fulmina vibrat,

Aut si fulmen habet, montes, et culmina tangit,

[Col. 0809B] Arboribusque caput, cedros, celsasque cupressos,

Ut terrore domet potius, quam clade profanos,

Est nobis contemptus atrox, animusque nocendi

[Col. 0810A] 262 Omnibus est nobis: pietas tamen alma Parentis

Indulgere volens cilo, quam punire parata,

Misit ab arce pium coeli per sidera Christum,

Qui virtute sua serpentis frangeret artes,

Per vexilla crucis hostis populando cohortes,

Praecipiti jactu quas celsa palatia coeli

Exsilio trusere gravi sub perpete culpa.

Expavit Judaea Deum post viscera matris

Maxima tot populis dantem miracula Christum.

Invida continuo, semet laesura, profanam

Sacrilega tenet arte viam livoris iniqui,

Et quaerit peritura dolos, quibus improba perdat

Insontem, sanctum rea, noxia, callida, fallax.

Et pretium dat turba: Dei commercia fiunt,

[Col. 0810B] 263 Discipulo vendente suo, funesta duobus.

Venditor infelix, sed non felicior emptor,

Pars pretium perdit, perdit pars altera mercem.

[Col. 0811A] Proficit in nobis, qui non contraximus, emptus:

Sanguine distracti maculatur venditor, emptor,

Quo meus nostra sacri mundabitur imbre cruoris.

Ah scelus atque nefas! insontem turba reorum

Supplicio, quo digna fuit, cruce, verbere, ferro

Affligit, lethique vias, et limina mortis

Ingerit aeterno, cui lex ab origine mundi

Nec fuit initium nasci, nec finis obisse.

Ergo salutaris quod passio membra peremit,

Fecit abire diem, solis restantibus horis,

[Col. 0812A] 264 Et noctem sub luce dedit, rediere tenebrae,

Sed sine more suo, violata lege polorum.

Tum niger axis erat, quem lurida palla tegebat,

Candida sanguineum monstravit luna ruborem,

Cardine sub gemino nox importuna pependit,

Et planxit natura Deum, monumenta piorum

Clausa patent, plures mundo rediere sepulti,

Et vitam mors ipsa dedit; dum vita perennis

Limina mortis adit, Stygii tremuere ministri,

Effugiunt tormenta reos, in vita pepercit

[Col. 0813A] 265 Tortorum metuenda manus, lux funditur umbris,

Descensum comitata Dei, simul orbe fugata.

Tartarus infelix nunquam satiabilis umbris,

Et solitus gaudere neci, turbatur amare,

266 Et supplex augmenta dolet, nam damna futura

Haec augmenta dabant; animas, quas claustra tenebant

Carceris aeterni, redituras lucis ad usus

[Col. 0814A] Infremit, et legem violari deflet Averni.

Luminis impatiens, ut jam remearet ad auras

Aethereas, orat Dominum, regemque polorum,

Ne gravet omnem Hecaten jubar insuperabile Christus;

267 Aut spoliet toto nigros simul agmine manes,

Ad superos revocans animas virtute parentis.

Tertius interea processit lucifer astris

[Col. 0815A] Oceano splendente die, redit almus ab umbris

Rex reduci vita, magna comitante caterva.

Discipuli reducem laeti videre magistrum.

Inde reversus habere petit sua regna triumphans,

Dexter in arce sedens, consors genitoris amatus;

268 Judicio venturus erit post saecla futuro

Reddere mercedem cunctis, quam quisque meretur,

Ad dextram, laevamque jubens astare catervas,

Exigit ut meritum vitae pravaeque, bonaeque.

Si scelus est, et grande nefas tempsisse potentem,

Factorem temerasse suum quod crimen habetur?

[Col. 0816A] Et tamen indultor mansit post funera carnis,

Poeniteat si forte reos, clementius audit,

Datque repente pius veniam, donatque reatum.

Juda miser veniam si vel speraret, haberet:

Sed memor infandae tamen et sine nomine culpae

Credidit infelix nihil jam veniale mereri,

Judicioque suo veniae subtractus abivit.

269 Redditur argentum, scelerata ad colla pependit,

Vix tandem justus, nam nec permansit avarus,

Suspensus obiit, se mox ultore severo.

Vincula rumpuntur, cecidit, crepuitque cadaver,

[Col. 0817A] Viscera fusa fluunt, hinc cor crudele patescit,

Funestatque diem de corpore tabe madenti.

Legimus, innumeras veniam meruisse catervas

270 Judaea de gente reas, mortisque ministros

Optima perpetuae sumpsisse haec munera vitae,

Quorum Paulus erat caput exstans grande malorum:

Et tamen ipse fuit legis post crimina doctor;

Martyrium Stephano qui fecerat, inde recepit,

Et meruit plenam, quam contulit ante, coronam,

In se vera Dei confirmans verba probavit:

Hoc patietur homo, quod quisquam fecerit ulli.

[Col. 0817B] Sed bonus excepit, quod tunc male fecit iniquus,

Quod populos, gentesque docens convertit eundo

[Col. 0818A] Per mare, per terras, ut Christi nomen adorent,

Gentilesque deos, et cordibus idola pellant,

271 Mars cadat ex animo, pereant Saturnus et Arcas

Juppiter, atque Venus, Titania, Juno, Cupido,

Vel quicunque dii ficti sermone vetusto

Credantur nil posse, simul nihil esse probentur.

Solus ubique Deus, rerum fons, conditor, et spes,

Idem semper eris, quod et es, quod et ante fuisti,

Nil addens, minuensve tibi crescentibus annis.

Tempora mutantur, te nunquam saecula mutant,

[Col. 0818B] Qualem prima dies, talem simul ultima noscet.

Cum te non caperent coeli, terraeque, fretumque,

Aeris et spatium, modico te corde reponis

[Col. 0819A] 272 Pectoris humani, conceptus mente fideli.

Exaudis, quod lingua tacet sub corde loquaci,

Ante futura vides, penes et te nulla futura,

Sint licet, Omnipotens, praesentia cuncta videntur,

Aut transacta magis nobis ventura creantur.

Sic peccaturos homines tu Spiritus auctor

Ante videns primum medicinam, sancte, parasti,

Quam faceres hominem: indulgentia prompta reatum

[Col. 0820A] 273 Praevenit, et facinus venia praecedit iniquum.

Christus enim datus est nobis, spes una salutis,

Qui nostra hic peccata lavet pius amne cruoris:

Et licet ipse ferat maculas et crimina nostra,

Immaculatus adest tamen agnus, et unicus haeres

274 Semper viventis, semper victurus et ipse.

Largitur peccata reis sine voce rogatus

[Col. 0821A] Pectoris affectu, secreta mente, fide, spe.

Cum sit ubique Deus, semper praestare paratus,

Tardius accipimus heu! nostro corde morati.

Oderunt pia vota moras, festinus adoptat,

Ut praestet, si quae nos purget causa morandi.

Arbitrio posuit clemens Deus omnia nostro,

275 Libera mens hominum est peccare, aut vivere sancte,

Libera vota dedit, quando sperare velimus,

Credere si placeat, facile est nam posse mereri.

[Col. 0822A] Credidit Abraham, Dominoque est factus amicus.

Confectus senio, membris marcentibus aevo,

Inter avos atavosque fuit, sed prolis egenus,

276 (Haud soboles Ismael erat) frustraque maritus

Officii genitoris iners; algente vapore

Germinis exstinctus cecidit genitalibus ignis,

Et fecundus amor, quem jam subduxerat aetas.

Nec solus steriles retinebat marcidus artus.

Femina deterius praemortua membra trahebat

[Col. 0823A] Spes generis recidens, et vis materna peracta.

Augebat spem sola fides, praesumptio simplex.

Frigida progeniem senibus natura negarat.

Flebile conjugii portabant nomen inane,

277 Spes tantum juvenilis erat, crescentibus annis.

Affuit his prolem spondens cum gente nepotum.

Non hos certa fides, nec spes incerta fefellit.

Fecundus per membra vapor discurrit utrique,

Dulcior et gelidis irrepsit flamma medullis,

Miranturque senes redivivo fomite venas

In sobolem caluisse suas: animatus anhelat.

Inter membra puer vinctus compagibus arctis.

Intumuere sinus rugis pereuntibus alvi,

[Col. 0823B] Dum tantum sit mater anus paritura prophetam:

Et sterilis, fecunda parens miratur, et haeret,

[Col. 0824A] Sic uterum crevisse suum, tenerasque puellas

Consulit, et trepidans tanquam nova nupta requirit.

Saepe verecundos faciunt nova gaudia vultus.

Fructus honestatis datus est de ventre pudoris.

278 Sic licet unius genitor post saecla creati,

Gentibus et populis tamen est pater unus origo.

Omnis arena maris, vel flammea sidera coeli

Aequantur numero benedicti germinis apte.

Nam cui terra datur, et coeli sancta parantur,

Rectius aequatis geminis hinc inde elementis.

Sara, socerque simul Dominum petiere rogantes,

[Col. 0824B] Illa virum meruit stabilem post funera septem,

Hic visum, fugiunt cum paupertate tenebrae,

Et gemino capit orbe diem, reducesque sereno

[Col. 0825A] Lumine sunt acies post nubila crassa micantes.

David adulterii facinus homicida peregit,

Sed scelus agnoscens culpas impune fatetur,

279 Sic reus et veniam sceleri sub voce meretur

Credulus, et Domini famulus post, atque fidelis,

Attestante Deo, coelesti voce vocatus,

In tantum ut regem faceret post crimina natum

Ex eadem muliere virum, cui tempore partus

Omnia concessit merito genitoris amati.

Fleverat Ezechias: sub puncto temporis uno,

Et prece primori vitam, et tria lustra meretur.

Murmure sub tacito sterilem defleverat Anna

[Col. 0825B] 280 Materiem; fecunda redit per vota priora,

Et non est ultra vox exspectata secunda.

Hi solas fudere preces, jejunia nulla,

[Col. 0826A] Nam nec tempus erat longum, quo vota piarent,

Cum nec plena fuit cunctis poscentibus hora,

Qua votum meruere suum pietate Tonantis

Quod vetus, atque novum duo Testamenta loquuntur,

Millia tot subito veniam meruisse reorum,

Pro quibus una semel vox est, aut nulla precata.

Exegit quid plena fides, et credula, dixi.

Quid non credentes mereantur, dicere cura est.

Incurrit culpam sancti pater ille Joannis,

281 Pontificis loca sacra tenens, magnusque, sacerdos,

[Col. 0826B] Credere cunctatus Domini promissa Tonantis,

Angelico senior monitus sermone repente.

Mox vindicta datur per longa silentia linguae,

[Col. 0827A] Donec ventris onus bis quinis mensibus actis

Fundatur de ventre puer sub sorte beata.

Tu, Deus omnipotens, rerum coelestis origo,

Tu pius, et clemens, et consolator haberis,

Tempore tristitiae major defensio pressis.

Erigit elisos, relevat tua dextra jacentes,

Confovet abjectos, et semper pascit egentes,

Pocula larga parans sitientibus alma ministrat.

Nescius irarum monitis, non clade coerces

Peccatum, sine clade reos clementior audis

282 Ante preces, veniaque juvas; non ira furorem

Excitat, ut jubeas vel juste occidere sontes.

Plus pius es quam justus: agis non ergo severus,

[Col. 0828A] Errantes punis, sed mitis corrigis omnes

Sub pietate bonus, poenae cessante flagello.

Et quoties commotus eris, placidissimus exstas,

Nil immite jubens, levis est sententia coeli:

Rex pie, supplicium cunctis revocabile dictas,

283 Ut, si peccantes agnoscant corde reatus,

Et damnent meliore animo delicta priora,

Sint, quibus ignoscas, sed non semel ista relaxas,

Saepius indulgens, ostendens limina mortis,

Et revocans a morte truci, quos culpa premebat

Faucibus inferni raptas inducere formas.

[Col. 0829A] Hi soli pereunt, semper quos esse profanos

Constiterit, sine fine mali peccare volentes.

Criminis et poenae limes semel unus habetur.

Et poteras servare malos pius usque senectam,

284 Ut damnare simul horrenda piacula nossent,

Et veniam sperare tuam, sed major habetur

Hic ratio, nam impune diu peccare nocentum

Si fuerit permissa manus, turbata repente

Mens insontis erit, mox poenitet esse modestum,

Optaturque nefas, et plus pia turba nocetur,

[Col. 0830A] Improba quam rabies, atque improba vota fatigant.

285 Quid quod et erranti mora non brevis esse probatur,

Servaturque diu veniae, si desinat audax

Illicitum tentare nefas? nam gaudia coelo

Conversus dat quisque reus; sibi quisque medelas

Arbitretur homo, culpas sub voce relinquit.

Vox tua cum sileat, tua sed sententia clamat.

Erigis oppressos humiles, sternisque superbos,

Tu captivorum rumpendo noxia vincla,

Colla levas attrita jugis cervice soluta,

[Col. 0831A] Et proceres servire facis, famulosque jubere,

Paupertate, jubes, opulentos turpis egestas

Urgeat, et ditas opibus bene largus egentes.

286 Ima levas, et celsa premis, praesumpta coercens

Atteris, et tenues adjecto robore firmas,

Jura potestatis retinens sub nomine vero,

Solus enim Dominus, Dominum qui non habet, exstat;

Vel cui cuncta patent, per quem sunt omnia, quot sunt,

Et transacta simul, quae sunt quandoque futura.

Qui dedit elysios justis, et tartara pravis,

Qui placidis, saevisque jubet procedere solem,

[Col. 0831B] Et lunam, stellasque vagas, et sidera cuncta,

Imperat et pluvias nullo discrimine fundi.

[Col. 0832A] Nec ratione caret pietas generaliter una,

Mercedem justis, injustis munera nobis

Prorogat, ut vel sic nos convertamur ad illum.

Illectos donis, non poenis mutat adactos.

287 Exspectat pia vota Deus, non thura requirit,

Victima sola placet purgatae mentis honestas.

Nec tamen expensis, sed puro corde litandus.

Pectore contritos, genibus cum pectore flexos,

Suppliciterque suos pandentes fletibus actus

Exaudit: nam si quis erit miseratus egentis,

Texerit et nudos, inopes defenderit, insons,

Contentusque suis, alienis non inhiarit,

Si impetrare velit, velut impetrare meretur,

Effectus faciles oratio pura reportat,

[Col. 0832B] Quam non impugnat cujusque precatio tristis.

288 Et fortasse juvat pauper, peccata relaxat

[Col. 0833A] Pastus et indutus, viduae, pupillus et aeger,

Et defensus inops plus, quam scis, quaerere possunt.

Vestibus, expensis, epulis de more Tabitha

Expendebat opes, miseris alimenta ministrans.

Nunquid ad annorum numerum cuicunque modesta

Addidit, et vitam longum produxit in aevum?

Et meruit tamen ipsa jacens post funera vitam

Amissam reparare suam, testantibus illis,

Queis proprias fundebat opes miserata rogantum.

Petrus enim medicus fuerat, medicina catervae

289 Paupertatis erant; coelis extorsit egestas,

[Col. 0834A] Quod voluit. Nos turba rapax calcamus egenos,

Conferimusque nihil: forsan spoliamus avari

Pauperiem, si forte ferat quodcunque decorum,

Exspectamus adhuc, det pauper xenia nobis,

Afferat et praedam potius: de nobile pauper

Jam modo dives eget, cui confert indiga dextra,

290 Non sibi mendicans, quod divitis usibus addit

Quidquid agamus ad haec sceleris, fraudisque, dolique

Supplicio dignum, differt punire benignus,

Ut, si poeniteat, magis indulgere paratus;

Qui facit angelicas flamma crepitare cohortes.

[Col. 0835A] Nam pia turba Dei sunt spiritus igneus omnis:

Quamvis ipse Deus se prodidit igne loquaci,

291 Cum jubar ignitum Domini rubus asper haberet,

Et lacrymas populi pro libertate gementis

Diceret ante suum Deus ascendisse tribunal.

Se tamen asseruit sublimibus alma potestas

Descendisse polis, ut quae captiva jacebat,

Litera turba foret, domini victura superstes.

Mox sua promissor perfecit verba fidelis,

Excussoque jugo deduxit per mare Rubrum,

Candida dux fuerat nubes, flammaeque columna;

Fluctibus aequoreis gemina de parte ligatis,

In scopulum pelagi jam non latrantibus undis,

Transierat salsos ponti sine remige fluctus,

[Col. 0835B] Et pedibus siccis iter est navale peractum.

Laudavere Deum populus de morte natantum,

Sexus uterque Deo magnis in laude choreis

Certatim resonant, et palmis tympana pulsant,

[Col. 0836A] 292 Et celebrant, vincente Deo, saltando triumphum.

Non gladiis, jaculisque datis, missisve sagittis

Gens oppressa perit; sed tantum surgere jussa

Arma elementa Deo, nullum fusura cruorem;

Et tamen innumeras faciunt sine sanguine mortes.

Una eademque die populis datur ecce duobus

Ira furens, pietasque simul: sine nubibus ullis

Diluvio periere gravi, splendente sereno.

Omnibus ostendit Domini sententia lata,

Quid peccata creent, quid justi vita meretur,

Quid bona simplicitas, quid noxia vota reportent,

[Col. 0836B] Quid pius, aut humilis, quid et impius, atque superbus,

Quid ferus, aut mitis, quid clemens, quidve cruentus,

[Col. 0837A] Dapsilis, et largus, quid praedo, aut raptor avarus.

[Col. 0838A] Agmina condemnant mores, atque agmina purgant.

LIBER TERTIUS.

[Col. 0837]

[Col. 0837B] 293 Luminis aeterni, lunae lux, lucis origo,

Orbis, et astrorum, jubar aetheris, aeris auctor,

Pax elementorum, naturae conditor, et fons,

Sideris innumeri numerus quem non latet omnis,

Nomina dans astris, et stellas cursibus aptans,

Immotosque jubens septem constare triones:

294 Axe licet volvente polos, stant sidera pigra.

Qui numeras cunctas, quas praefert littus, arenas,

Per freta cuncta maris totum quas continet aequor.

Omnia nosse Deum, quia condidit omnia solus,

Quis dubitet? Quod nosse jubes, coelestia norunt,

[Col. 0838B] Quod tu scire vetas, ignorant omnia coelo.

Missa cadunt, hiemesque cient comitante fragore,

Verberis ignoti volitant per inape flagella,

Et rutila radians crinitum missile flamma

Justitiae monitor, sed plus pietatis amator,

Cels or excelsis, specie sed pulchrior omni,

Virtutum virtus, dulcedine dulcior omni,

Lucidior luce, vel lumine clarior omni,

Editor omnipotens, sed non tamen edite ab ullo,

Qui placidos pluviis das descendentibus imbres.

295 Sic annena datur cunctis animantibus esca,

Et na ura parens per tempora cuncta ministrat,

[Col. 0839A] Sic plumis vestitur avis, sic frondibus herbae,

Sic calamos nutrita seges stans armat aristis,

Et tunicis vestita ceres pubescit adulta.

Sic viridis flavescit ager sine semine jacto:

Creditor extorquet sub vomere fenus arator,

Usura praestatur edax, centesima grandis

[Col. 0840A] 296 Redditur, ac parens votis credentis avari

Debitor exoptat millesima reddere lucra.

Non exactorem pudor inficit, aut dolor ullus

Afficit exactum: contraria vota duorum

Conveniunt, solusque dolet captator iniquus

297 Annonae, pretiique vorax, inimicus amicis,

[Col. 0841A] Omnibus adversus, populis insontibus hostis.

Nam sua damna vocat mundi compendia pulchra,

Nil opibus propriis quacunque ex parte minutis.

Exstinctam dolet esse famem, bene dives egenus,

Semper avarus inops, pauper sub divite nummo

Aestuat, et custos alieni ruris, et auri,

Judicio punita suo mens semper avara

Dat poenas, animi quae sedem nescit amare:

298 Diligit haeredem, cui servat cuncta fidelis.

Nec bona praesentis hic tantum perdere vitae

Contingit miseris: perdunt bona cuncta futura.

Nunquid eris pius, alme Deus, jam morte perempto?

Illi quippe, magis qui proditur impius in se,

Et sibi, vel cunctis solatia tota negavit?

[Col. 0842A] Nos exempla docent damnati divitis, ingens

Pauperis et requies, qui post sua membra beatus

Abrahae portante sinu per saecla quiescit.

299 Divitis exstincti tormenta exspectat egestas,

Immitesque vias alterna sorte rependit.

Serica quem tenuis, quem mollia lina gravabant,

Qui solet aestivum membris sudantibus ostrum

Poscere, deposito confractus murice denso,

Cujus et in digitis non sedit crassius aurum,

Et licet exiguae non ferret pondera gemmae,

Inter anhelantes tormenta ultricia flammas

Supplicium crudele luens exaestuat ardens,

Et tolerat, poscitque rogans, ardente palato,

Ut gelidum digito mereatur lingua liquorem.

[Col. 0843A] Sed negat hoc immane chaos, crudele profundum.

300 Dividit inter aquas, et saeva incendia mortis,

Quae sine fine manent, et stant sub perpete nexu.

Et miser hic, qui dives erat, non vixit egenter,

Vestibus indutus Tyriis processit, et ostro,

Delicias convexit edax, reus inde vocatus,

Pauperibus miseris quod trux alimenta negabat.

Nam sibi dives erat dapibus conviva repletus.

Si tales damnare decet sub perpete poena,

Qui sibi, non aliis proprium defundere curant,

Quid passurus erit, qui nec sibi praestitit unquam,

Aut qui aliena rapit praedo temerarius audax,

Cujus facta gemens plangit spoliatus egenus?

[Col. 0843B] Hi nam sunt, quos sola juvant convivia praedae,

Gutturis, et ventris curam sine laude ferentes,

301 Ignari, quia quisquis erit praesentis amator

Vitae, animaeque suae, non diligit ille, sed odit.

[Col. 0844A] Contemptor vitae magis hic servator habetur.

Nil opus est praeferre Deo: sententia prisca est,

Summum crede nefas animam praeferre pudori.

Quam sit grande nefas animam praeferre datori,

Demere dum liceat, quidquid dedit, et cui confert?

Ergo Deum si corda colant, et mens veneretur,

Nil opus est praeferre Deo, Deus omnis amor sit

Ante animam, simul et vitae praesentis amorem

Postponat mens pura Deo, totamque salutem

Rejiciat, contemnat opes, patrimonia damnet,

Et securus erit vitae melioris amator

Temporibus sine fine datis, sine limite perpes.

[Col. 0844B] 302 Quod spectat finem, fragile est, totumque caducum.

Quam sit insipiens contemnere velle perenne,

[Col. 0845A] Et modico quaesisse die peritura repente,

Abrahae doceant jam nos exempla parentis,

Qui natum senior susceptum tardius unum

Spe cito contempsit, jussus produxit ad aram,

Aptavitque neci nimia pietate cruentus;

Nudato mucrone pater, ferus ille sacerdos

Stabat in officio jam jam feriturus amatum,

Et pius immitis, non tristis fronte doloris,

303 Non lacrymis undando genas, non unguibus ora

Dilacerans; lamenta silent, et verbera cessant.

Nato peccati pietas secura minatur

Exitium: sine morte truci pro funere nati

Sic solum exhibito nata est immensa propago.

Hostia grata jacens, et victima mente quieta

[Col. 0846A] Displicuit, placuitque simul, quia corde fideli

Et pater obtulerat, nec natus vota negabat.

Mox pater omnipotens arietem subrogat aris

Hostia praestatur non orbatura parentes.

Si deus ullus erat Saturnus falcifer unquam,

304 Hoc faceret, puerosque neci subduceret omnes,

Annua quos pietas flebat miseranda parentum.

Heu! non orbaret dilecto pignore patres,

Qui planctus, mortesque facit per vota rogatus.

Num verus Deus est, munus qui majus ademit,

Quam praestare potest? Cui natos praestitit unquam?

Nam Deus omnipotens, verus Deus, omnia praestans,

[Col. 0847A] Non cupit insontum mortes, vitasque nocentum

Non cito consumit, veniae dum cuncta reservat.

Nam quod Isac jussit collum submittere cultro,

Non crudelis erat concessum auferre parenti

Per patris tam grande nefas, aut jura probare

305 Censuit amborum; non est tentator habendus,

Aut ignarus erat, quem mens humana lateret.

Cum ratione jubet fieri, quaecunque jubebit.

Sed voluit monstrare Deus, qua mente rogetur,

Qualiter omnipotens se vult, et jussit amari.

Ostendit cunctis, ut nil praeponier unquam

Debeat aeterno Domino, qui cuncta creavit,

[Col. 0848A] Cujus amore pio sunt contemnenda pericla,

Vel quaecunque placent animis, et quidquid amatur.

306 Si jactura fiat, praestat compendia damnum,

Temporis exigui si sint dispendia vitae,

Semper at aeternae felicia lucra dabuntur.

Nec nudo sermone decet promittere tanta.

Quid pater Abraham, quid Isac meruisse leguntur?

Horum posteritas replevit gentibus orbem.

Barbaries nec sola datur de germine justo,

Et Romana manus hocce est de sanguine fusa.

[Col. 0849A] 307 Dat major gentile genus germanus, et hostis,

Et minor eduxit, qui munera pacis amarent.

Subjiciat quisquam. Sanctorum vera propago

Pacis amatores merito, justeque creavit.

Nunquid et immites, qui gaudent sanguine fuso,

Debuerat proferre simul feritate cruentos?

Haec illum responsa doment, faciantque silere,

Non agnoscit iners animi, rationis egenus,

Tempora quod mundi rebus sunt capta duabus:

Aut pax est, aut bella fremunt, quodcunque duorum

Alterutrum mox tempus habet, nec tertia res est,

Tempora quae teneat. Dedit ergo tempora princeps

[Col. 0849B] 308 Omnia perpetuo generi manifestius Isac.

[Col. 0850A] Aetatem mundi retinens descendit origo,

Continuans dominata manet per saecula mundi.

Nec tempus retinet tantum, spatiatur in orbem,

Qua profert, tollitque diem sol, luminis index,

Qua nescit lustrare polos, qua flammeus urit,

Imperat et pelago; coelum possedit origo

Sancta prophetarum, tenet et loca magna piorum

Omnia possedit benedicti lata propago.

Sed nec solus erat, quem spes secura futuri

Egregie faceret praesentem temnere vitam.

Ignea tres pueros fornax exceperat ardens

Nomine pro Domini; sed mox tepuere calores,

309 Frigidus ignis erat, gelidis incendia flammis

[Col. 0850B] Mirantur cecidisse, simul non fervor anhelat

Torridus, aut adytum lambebat flamma camini.

[Col. 0851A] Crinibus ignitis jejuna alimenta recusat

Fastidita fames, rejecto fomite pingui,

Non fuit ignis edax: quem roris spiritus afflans

Imbrifer exstinxit, mitissimus angelus intrans,

Cujus erat similis divinae prolis imago.

Non vestis flammata viris, non crinis adustus,

Flamma nec extremae laesit vestigia plantae,

310 Conculcata licet toties gradientibus illis.

Illaesos pueros expavit Persa tyrannus:

Egrediantur, ait dominum confessus eorum

[Col. 0852A] Plenius, atque suum solium jubet omnis adoret

Parthicus, imperio subjectus regis, et aulae.

Saeva Danielem rabies, atque ora leonum

Non tetigere pium, cui destinat insuper escam

Magna Dei pietas, jejuno utroque leone.

Quis petit, et vixit venator inermis arenam?

311 Amphitheatrales qui non tremuere furores,

Cum crepitante sono productus verberat auras,

Longius assistens Massylum ex arte lacessit,

[Col. 0853A] Lintea fluxa trahens: venabula longa tenentur

Poplite subnixo, duro sub pelle lacerto,

Inguinibus strictis, nudato pectore sursum?

312 Cum residens caveis inter spectacula festa

Vota facit populus, valido ne bestia morsu

Sanguinis humani sanie perfusa madescat.

[Col. 0854A] Quando duos pariter suscepit arena leones,

Praesidio si porta fugae spatiosior obstet

Clausa, patensque simul bisseno cardine verso,

313 Hinc vir adest, atque inde fera, stantunus ad unum.

Hinc armata manus ferro, hinc dentibus ora.

Et tamen auxilio supra caput imminet alter,

[Col. 0855A] Morsibus illisis ne bestia membra jacentis

Vexet, et horrorem faciat dilecta voluptas.

Quis, rogo, tam saevas rabies compescere vindex

314 Armatus praesumpsit homo? clarissimus ille

Alcides, quem monstra ferunt domuisse nefanda,

Qui virtute polos meruisse est dictus, et astra,

Vix unum exstinxit captum per colla leonem,

[Col. 0856A] Si tamen huic verax per saecula fama locuta est.

Sed hic plena fides hominis pietate Tonantis

Exegit virtutis opus, miracula summa.

Ille Dei famulus fuerat, non sorte Dianae,

315 Quae solet insontum fuso gaudere cruore,

Sanguinis humani nunquam satiata, catervis

Hospitibus caesis, humana tabe madescens

Taurica per Colchos crudelis virginis ara.

[Col. 0857A] Petrus apostolico digne subnixus honore,

Discipulus Domini, crucis almae signifer et dux

Gentibus innumeris positus sub lege fideli,

316 Retia post pelagi vilissima piscis aquosi

Praeco Dei solers, et veri dogmatis index,

Janitor aethereus, vel primus in orbe sacerdos,

[Col. 0858A] Temporibus nostris Christo regnante tonanter,

317 Quanta, docens populos, turbis miracula fecit,

Impendens Asiae nulla mercede salutem,

Europaeque simul nixus virtute magistri?

Et ne Roma diu nesciret munera Christi,

Hanc, Paulo comitante, petit, pia jussa sequendo.

Exorans precibus Magum per celsa volantem

[Col. 0859A] 318 Simona mendacem sternit, spectante Nerone.

Ficta Dei proles nimia est collapsa ruina.

319 Sic imitatorem sed non imitabilis ignis,

Fulmina mentitum, perculsum fulmine vero

[Col. 0860A] Sacrilegum cecidisse ferunt Salmonea regem.

Ecce, quid alma fides exegit ab arce Tonantis,

Ut vitas, mortesque daret sermone fideli.

Mors cita, vita redux, verbo mandante, recurrit.

Naturae famulatus adest servire paratus,

[Col. 0861A] 320 Obsequitur, Dominique vices cognoscit agentem.

Exigit hoc simplex spes, vox pia, vota fidelis.

Omnia nam constat precibus cito posse mereri,

Vivere quos libuit sub tali tramite vitae.

Quod si cuncta velim miracula currere solers,

Non mihi sufficient mortalis tempora vitae,

Multa licet maneant sub quovis limite longo.

Sed ne forte legat haec carmina nostra profanus,

Quem lateat lex sancta Dei, nec credulus exstet,

Impendat quid pura fides, praesumptio simplex;

[Col. 0862A] Nec tamen aeternum modico pro tempore quaerat,

321 Et neget, Abraham tantum fecisse beatum,

Vel quoscunque docet sancta Scriptura fideles:

Historias currant Danaum, gentisque Quirinae.

Qua pro laude sua, vel qua pro regno alieno,

Mentibus infectis animosae cladis amore,

Ausi omnes scelerare manus de morte suorum,

Aut certe de strage sua. Menecea Creontis

322 Statius ostendit, qui fuso sponte cruore,

Ut pater orbatus furiarum regna teneret,

[Col. 0863A] Thebanos proprio perfudit sanguine muros.

Si consanguineos scelus est jugulare propinquos,

Est furiale nefas in se convertere ferrum.

Hoc facinus nec nomen habet, sed nemo profecto

Miretur hominum tam saeva piacula gentis.

Non aliter potuit sceptrum transire profanum

Ad successores, quod gesserat Oedipus unquam.

Jam ferus ipse Creon locastae proximus haeres,

323 Et germanus erat: quasi lex est ipsius aulae

Criminibus, lacrymisque ducum sua regna dicare.

[Col. 0864A] Codrus Apollineae tripodis responsa requirit:

Accipit infelix, alieni causa triumphi;

Vestibus indutus famuli petit arma tyranni,

Nam cui bella negant, fecerunt jurgia mortem:

In dubiis mors est inopem simulare tyranno.

Ausa Leonidae, nocturnaque bella legantur.

324 Castra inimica petens invasit nocte silenti,

Et fuit una cohors tantum munita tenebris.

Nox erat umbo viris, manus haec confusa periclis,

Spe mortis praesumpta suae; qui luce repulsa

Millenos petiere viros spernendo salutem.

Invadunt populos, obscura strage cruentant,

[Col. 0865A] Dum nescit quem quisque ferit, cui quisque repugnat,

Obtruncat socium, carum prosternit amicum,

Amputat ignarus fratrem, jugulatque propinquum.

Dum pater obscura defensus nocte putatur,

Sic ibi procubuit nati pietate peremptus.

Viveret, et vitam longo produceret aevo,

Ni sobolem genitor nimiae pietatis haberet:

325 Foedere namque reus punitur crimine sancto,

[Col. 0866A] Nec reor, esse nefas Persis occidere patres,

Quos sua jura probant thalamis asciscere matres.

Ara Philenorum Libycas possedit arenas.

326 Portio telluris fratrum concessa furori,

Solis adusta rotis, nigris infecta venenis,

Ignibus aethereis, gelidis obsessa cerastis,

Inter serpentum glacies, atque aeris aestus

Ignorat mutare vices per tempora tellus,

Puniceum retinens ingenti sole ruborem.

[Col. 0867A] Illic securi spatiantur ubique chelydri,

Defendit quos flamma nocens, quos terra perusta

327 Tot desertorum, quorum sub jure tenentur.

Quid facerent fratres, si florea rura petissent,

Si tellus fecunda foret nimis ubere glebae?

Aut si vipereis non esset noxia tellus

Flatibus, et nullas mandarent sibila mortes?

Nonne pererrantes issent, qua flammeus axis,

Extendit qua zona polos rubicunda colore,

Aut hiemis glacies aeterno frigore tristis

328 Semper anhelantis torpet ignara vaporis?

[Col. 0868A] Haec plaga germanos nunquam prohiberet euntes,

Limite sed posito niveas mensura pruinas

Finderet, et Scythicas retineret tracta paludes,

Quae Romanus amor patres implere coegit,

Dicere, si valeam, vero sermone probabo.

Optima nam vindex exempla, ac pessima Brutus,

Horror amorque novus, civis pius, impius auctor,

Jure pater patriae, natis et regibus hostis,

Atque pudicitiae laesae castissimus ultor

[Col. 0869A] Post regale nefas, quod castae gessit adulter,

329 Invasor thalami genialis, praedo pudoris.

Quod scelus admisit, postquam fera regna tyranni

Expulit, et gemino perstrinxit consule Romam,

Annua festivis disponens fascibus acta?

330 Regia bella gerens, naturae bella peregit,

Membra cruore suo perfudit ab hoste reversus

Consul, et in sobolis vertit pia colla secures

Hostibus aptatas, funesta fraude profanas,

[Col. 0870A] Civibus hostiles, orbatricesque suorum.

Ibat in exsequias juvenum exsecranda senectus,

Unus erat vitae natorum, et funeris auctor.

Hoc scelus admissum tam saevo crimine non est.

Dulcis amor patriae, qui patrem fecit amarum,

Aut fecit non esse patrem jam prole perempta.

Pro quibus arma tulit, hoc se qui pignore privat?

331 Alter erat senior, qui natam perculit ense,

[Col. 0871A] Quando dolens genitor planetus de pignore fecit.

Praevenit affectus, ne corde premenda libido

Tolleret ingenti cum libertate pudorem.

Causa pudicitiae naturae jura diremit,

Libertatis amor vicit pietatis amorem.

Immemor hinc generis factus, non immemor Urbis,

Sanguinis oblitus fecit de patre novercam.

Virginis eximiae pater impius esse recusat,

Ne sit avus famuli, pondus ditionis honestas

332 Extimuit; formido fuit lasciva voluptas,

Illicitosque thoros obsceno crimine captos

Horruit iratus: gemitus, vincente dolore,

Fudit virginei truculentus funeris haeres.

Libertatis opus solatia planctibus egit.

[Col. 0871B] Militis armati tantum potuisse dolorem,

[Col. 0872A] Mirantur populi; quia captus amore pudoris

Hostis erat generis, prolis mors, sanguinis haustor.

Quid Torquata manus? nato pro laude periclum

Intulit ostendens, quae sit censura parentis.

Nam neque culpa fuit. Patriae pugnando triumphum

Vulneribus dedit ille suis, quibus hoste perempto

333 Contigit exstingui, tanquam superata juventus.

Quamvis nemo sua stravit post bella cohortes,

Relliquias cladis gladio feriente necavit.

Addo, quod invictum, dantemque ex hoste tropaea

[Col. 0872B] Moenibus eripuit patriae de clade duelli.

[Col. 0873A] Quis, rogo, dux poenas unquam est victoribus ausus?

Aut quis adoratum, populo laudante per urbes,

Inter victrices audax post bella cohortes,

334 Atque triumphales post horrida praeliacurrus

Percuteret sublime caput, lamenta triumphis

Jungeret, et laetis misceret tristia rebus?

Oppressit votiva dolor, festiva recedunt,

Publica funereo turbantur gaudia luctu.

Poenituit vicisse ducem, cui gloria mortem

Intulit, et miles bellorum prospera flevit.

Dum lueret victor poenas virtutis honestae,

[Col. 0874A] Maxima justitium victoria grande paravit,

Vindicat hostiles gemitus fera dextra parentis,

Sanguinis ingessit pietas inimica dolorem,

335 Barbara quem rabies hostili cuspide missa.

Pullati proceres, vadimonia nulla fuissent,

Crinibus effusis lacerasset pectora palmis

Illustris matrona dolens, plebeia lacertos,

Scinderet ungue secans vultus pia turba modestos.

Ut quondam Iliades fleverunt Hectora matres,

Nympharum ceu turba suum tunc planxit Achillem,

[Col. 0875A] 336 Ut Brutum planxit moesta cum plebe senatus,

Non aetas, non sexus erat, qui funus acerbum

Non gemeret reputando suum: Torquata propago

Sic est plancta diu scelere prostrata parentis.

Scaevola flammipotens dextram contemnere dignus

Constituit punire manum, licet ipse fefellit,

Non manus, audaces animos: plus praestitit error,

337 Ut sine morte ducis vir tantum laudis haberet,

Non Romana nurus doluit per bella maritum,

[Col. 0876A] Non genitor natum planxit, non nata parentem,

Non orbata parens deflevit funera nati,

Non Germanorum mortes flevere sorores.

Nec bellum pax ulla ligat, pretiumve redemit:

Una manus bellum tantum compressit inermis.

Quid? Romanus eques vasto telluris hiatu

Praecipiti jactu demersus sponte per umbras

Curtius ingemuit, cum vivum terra cadaver

Sorbuit, armato deterrens funere manes?

Fortis, et incolumis populo mirante sepultus

Vir galeatus adhuc ferrato corpore visus

338 Inter tartareas sic descendisse tenebras.

Pallida gens Erebi, poenarum portio tristis,

Tertia sors, quae lucis inops damnata laborat,

[Col. 0877A] Credidit, Alcidem praedam repetisse secundam,

Aut alium vatem casus revocasse sinistros,

Amphiarae, tuos, quem perfida vendidit uxor.

Quid Romana fides? Legatio Punica misso

Consule testatur. Reditu promissa fideli

339 Regulus implevit, horrendae mortis amator,

Otia contemnens, magnum cum plebe senatum

Compulit infelix ad inexorabile pactum,

Captis lege data, poenarum ut vincula ferrent.

Immemor uxoris natos contempsit, et Urbem,

Libertatis opem nec ferrea vincla tenebant.

Captivum tum forte ducem jam liber agebat

Inter patricios, praetores, atque tribunos

[Col. 0878A] 340 Plebis adorandae, domuit quae viribus orbem.

Institit occidi, ne esset post bella superstes

Hostis Elissaeus, quem par fortuna tenebat

Cum duce Trojugenum: qui pacta luce reversus,

In sua membra furens, tormentis intulit artus,

Pervigil exstingui gavisus lumine nudo,

Ut plus terreret Tyrios de morte minaci,

Quam gladiis, cum bella daret, pugnamque cieret:

Mox senis emeritum formidavere cadaver.

Intemerata fides ad quae fera bella Saguntum

[Col. 0879A] Compulit, atque tamem, vel saeva incendia mortis?

Annibal inclusis, nullo surgente reatu,

Praeter quod fuerant humanae gentis amici,

341 Crimen amicitiam reputans, pro laude periclum

Intulit, et poenas exegit ab urbe fideli,

Perfida quas lueret sub justo vindice turba.

Intoleranda semel toleravit mensibus octo,

Quae nec sponte fidem violat, nec clade coacta:

Victa caterva tamen, gladios ut vinceret hostis,

Incendit patriae populum cum moenibus urbis,

Et sibi dat cum morte faces, secura sepulcri

Poscit ab igne neces, hostis sua mira triumpho

[Col. 0879B] 342 Subducens, et colla jugo: rogus omnibus unus,

[Col. 0880A] Moenia sunt patria, et tumulus, cinis omnibus idem,

Signorum vis magna, ducum monumenta soluta

In cineres jacuere suos cum moenibus urbis.

Nec juga Romani fuerant metuenda senatus:

Parcere victor amat, sed debellare superbos

Urget, et hortatur veniam implorare, suetus

Pacis, et armorum similes portare triumphos:

Invenisse magis, cui dent post bella salutem,

Quam bellis punire volunt. Sic urbs tamen illa

Libera cuncta sua flammis civilibus ussit,

Non iram metuens clari post bella senatus,

Sed veniam: qui liber erat, servire recusat,

Et pavor est Afro dominanti subdere colla.

[Col. 0880B] Mentibus ingenuis nec tunc promissa patebant,

343 Quae nos aeternae speramus munera vitae.

[Col. 0881A] Sed ne forte viris tantum data verba putentur,

Et quasi sexus iners fragili sub corpore mollis

Laudis opus metuens, ne sit sibi fama superstes

Tormentis, sequitur quae vita aeterna, recuset

Plurima dona Dei, laudis mala femina summae

Materiem retinere potest; audacius illis

Deprensis nihil est, animos de crimine sumunt,

344 Datque nimis grandem mulieribus ira furorem.

Unde igitur furiale nefas assumere possunt,

Inde pios animi rapiant sub pectore motus,

[Col. 0882A] Et faciant, quod honesta decet, quod fama pudoris

Exigit, et vitae prodest sub laude futurae.

Judith Holofernem castissima finxit amare,

Castra ducis metuenda viris ingressa virago.

Inter belligeros fremitus, et tela cruenta,

Inter et ensiferas saevo sub marte catervas

Ingreditur vestita fide, vestita pudore,

Et quod tanta manus non est aggressa virorum,

Nocte sub obscura perfecit femina sola,

Et duce truncato viduavit castra tyranni.

345 Quae caput apprensum proceris portavit ad urbem:

Civibus una dedit cum libertate triumphum.

[Col. 0883A] Femineo mucrone perit dux fortis et audax,

Quem non bella domant, domuit promissa voluptas,

Haec sperata licet, non est perfecta libido:

Et certae noctis poenas persolvit adulter,

Impollutus adhuc nullo sub crimine facti.

Semiramis dulces, Nino viduata marito,

346 Invasit thalamos et regnum prolis amatae.

Exhibet infelix incesto pectore matrem,

Et sibi socrus erat fili turpissima conjux:

Bella diu gessit juvenem mentita sub armis.

Quis neget iratae Tomyris crudelia bella

Cum duce Persarum Cyro sub laude peracta?

Ultrix facta sui post tristia funera nati,

[Col. 0883B] Dum regale caput dimissum sanguine multo

Clausit in utre cruor, quem mens furiata dolore

[Col. 0884A] Fuderat, innumera juvenum cervice recisa.

Casta quod Evadne fecit Capaneia conjux,

Dum post sulfureos jaculati fulminis ictus

Ignibus appositis arderent ossa mariti,

Conscendit mox viva rogos, viduamne vocamus,

Quae simul infernas cum conjuge venit ad umbras?

347 Dives Dido fugax, exstincti conjugis ultrix,

Urbis Elisaeae perfectis moenibus ample,

Ipsa pyram manibus propriis construxit, et aram,

Quam pedibus furiata suis conscendit, et arsit.

Impulit ad flammas accurrere funere vivo

[Col. 0884B] Aut amor Aeneae, aut venientis terror Hiarbae.

[Col. 0885A] Quid formosa nurus, populo spectante, pudica

Post maculam thalami Lucretia casta peregit,

Quam tulit infelix, alieni poena pudoris?

348 Ut rea procubuit, nullo surgente reatu!

Concidit ense suo, mansitque superstes adulter,

Qui solus feriendus erat mercede pudoris.

Millia femineis numerantur ubique catervis

Exempla scelerum modicae vel laudis amore:

Aut certe fecere pie pro numine vano

349 Conficti sermone Dei, quem fabula mendax

Extulit, et miseros incassum orare coegit,

Unde nihil lucri, sed vitae damna tulere,

[Col. 0886A] Cum sit nemo Deus, nisi noster ubique tremendus;

Omnia praecepti solo sermone creantur

Ipsius imperio, per quem sunt cuncta per aevum.

Ecce Deus verus, de quo nil fingitur, in quem

Fabula nulla cadit, quem nunquam verba diserti

Exornant, aut sorde notant, cui tempora nil dant,

Aut relevant, currente die: qui saecula mutat,

Nec mutant hunc saecla tamen, quia, quod fuit, hoc est,

Hoc erit aeternus: qui praesens constat ubique,

[Col. 0887A] Omnia cum tollat, minuatque volatile tempus,

350 Incrementa Deus, vel decrementa recusat;

Idem semper erit, nunquam mutabilis aevo,

Qui cum sit dominus, se vult tamen esse parentem.

Exhibet, impendit, praebet, testatur, adoptat

Nos genitos vocitare suos: nos ergo fideles

Vivere debuimus, tanquam factoris imago,

Quos deceat factura Dei pietate magistra.

Rex pie, bellantum comitata potentia supplex

Fit, quodcunque jubes: effectus jussa sequuntur.

Stat famulans natura Deo, constructa elementis,

Nescia, quid jubeas, donec praecepta repente

[Col. 0887B] Audiat, et Domino citius parere laborat,

[Col. 0888A] Exsultans jussisse sibi, gavisa ministrat,

351 Perficit injuncta placido sermone jubentis,

Et rerum natura parens famulata tremiscit

Per quem celsa poli, tellus, mare, sidera constant,

Et gestit servire pavens. Quota portio rerum

Nos sumus audaces, ut contemnamus acerbe

Imperium coeleste truces? praecepta sequatur

Nostra, Deique simul, qui vult, sua vota venire.

Cum nos jussa Dei fieri contemnimus ultro,

Nec sumus ignari, quid sit fas, quidve nefastum,

Gens scelerata sumus, nil de pietate merentes.

352 Quorum primus ego plus quam peccator habendus.

Quando fatebor enim, scelerum simul esse reatum

[Col. 0889A] Pectoris, et carnis? non si mihi ferrea vox sit,

Ora tot exsurgant, quot dentes ossibus albent,

Aut mihi sint linguae, quantos caput omne capillos

Pectinat, explebo numerum sine fraude fidelem.

Sed satis est dixisse reum sub crimine cuncto.

Quod tua jussa vetant, solus peccasse fatebor,

Omne, quod horrescis, non me fecisse negabo.

Quid prodest cuicunque nefas celare peractum,

Cum judex, et testis ades Deus unus, et idem?

Sacrilega quasi mente putem, non omnia nosse,

353 Aut aliquid nescire Deum. Sibi fraude nocebit

Mens mea quod reticet, cum, si confessio simplex

[Col. 0889B] Indicet admissum, venia sperata sequetur.

Qui negat, ipse sibi veniam jam sponte negavit.

Ergo ego confiteor miseranda mente reatum

Plenum, grande malum, non uno crimine partum.

Nam scelus omne meum numeros superabit arenae

[Col. 0890A] Littoris, et pelagi vincent mala nostra liquores.

Non puto diluvium tantos punisse reatus,

Quantos ipse gero culparum pondere pressus.

Flumina me scelerum rapiunt, quatiuntque procellae,

Et peccatorum torrens simul obruit unda;

354 Me delictorum merserunt fluctibus amnes,

Usque animam venit unda meam, gravis horror aquarum.

Hei mihi! quod facinus non uno tempore gestum,

Ut mea facta luam, tempus convenit in unum

Nunc ubi sit pietas, ubi sit miseratio prisca,

Aut tua quo, Domine, clementia nota recessit?

Oblitusne mei es? precor, obliviscere ne me,

[Col. 0890B] Omnipotens, sed facta mea: gravor undique pressus,

Vincla ligant, tormenta domant, consumit egestas;

Ludibrium generis, dolor omnibus, atque inimicus

Factus, et exutus magna de parte bonorum,

[Col. 0891A] Crinibus intonsus, pannis squalentibus usus;

Notus et ignotus desunt, abiere parentes,

Me quibus impendi, mox dedidicere propinqui,

Vel quicunque fuit, subito discessit amicus.

Agmina servorum fugiunt, tempsere clientes,

355 Nec doluere meam tanta sub clade ruinam:

Irascente Deo, solatia cuncta negantur.

Hoc superest, ut vita cadat, nisi parcere mitis

Jusseris afflicto, quem sic fregere dolores.

Punisti errantem, nunc jam miserere fatentis.

356 Poenitet en peccasse nimis, jam parce flagello:

[Col. 0892A] Nam nequeo tolerare miser tot cladibus actus.

Aspice, quaeso satis, precibus ne clauseris aures

Nostris, sancte, tuas, qui das praecepta benignus,

Ira hominis cum sole cadat de corde furentis,

Et veniam nox ipsa ferat: qui praecipis, ut sit,

Fac fieri, quod et ipse jubes, miserere rogantis,

Et lacrymas intende meas, quas fundo diurne:

Tristis, et extenso prostratus corpore plango.

Me miserum! qui tanta fero, cui tanta parasti

Supplicia scelerum: merear licet acrius uri,

Munere percipiam Domini, redeunte favore,

Quidquid amara dies et tempora dura tulerunt.

[Col. 0893A] 357 Lucem redde, precor, qui tempora subtrahis Iob

Aspera, restituens quidquid malus hostis ademit;

Arida qui reparas antiquis mortibus ossa,

Quae membris rediere suis, clamante propheta,

Atque homines factura jubes reptare, cruoris

Humor ut absumptas intraverit ante medullas.

Nascuntur venae, jam nervis membra ligantur,

Jam tegit ossa cutis, multos distenta per artus;

Quaerunt colla caput, constringit guttura cervix,

Verticis eximii replentur et ossa cerebro;

[Col. 0894A] Inde duces oculi gemmato lumine vibrant,

358 Et palpebra tegunt luces, mundantque fenestras:

Scena capillorum, fundens a fronte coronam,

Tempus, et omne caput vestit de crine decorum,

Atque supercilium gemino supereminet orbi.

Naribus abductis duplex data semita vento,

Et geminae rubuere genae, lanugine malae

359 Crispantur revirentis adhuc post ossa senectae

Mortua temporibus multis, olimque sepulta.

Ordine muratum dentes cinxere palatum,

[Col. 0895A] Ut bene verba sonent, ipsis modulantibus, ora:

Obsessamque donant densata repagula linguam,

Et sontem factura latet, sermonibus oris

Interpres mentis, secreti pectoris index,

Atque voluntatis tacitae, vel cordis imago

Verbere distinctas spargit per murmura voces,

Omne nefas, atque omne bonum dictura loquendo:

Dentibus adduntur rubicundo labra flabello.

360 Accedunt humeris remorum more lacerti,

Brachia junguntur, vola nascitur, et manus omnis.

[Col. 0896A] Unguibus armantur digiti sub dispare forma,

Curvis spina fatus complectitur aspera costis,

Pectora circumstant crates, jugulique ligantur.

Caetera membrorum currit propago per artus,

Usibus, officiis aptantur cuncta ministra,

Aedificant hominem longae fragmenta ruinae.

361 Ante tamen quam membra forent compage ligata,

Jam prior auris erat, quae audivit verba Tonantis.

Persarum dominus timuit post regna bubulcum

Inter prata pecus, qui post regnavit in arce.

[Col. 0897A] Me, rogo, jam repara sub libertate solutum,

Clade, catenarum ferrato pondere pressum.

Sit vitae requies, animae sint otia fessae,

Sit secura quies, sit nox cum munere noctis,

Sit fortuna redux, sit virtus usque senectam,

Sit venerandus honos, et quidquid vita precatur,

Aut amissa dolet, totum pietate reforma.

362 Nosco, quid iratus, vel quid mitissimus ipse

Des, pater: adverto, non est formido salutis,

Sed veniam sperare licet. Res ipsa probavit,

Quod vivus sum: mortis inops pietate reservor,

Non ira, nam si Domini gravis ira fuisset,

Non me differres, subita sed morte necares,

[Col. 0897B] Ne peterem veniam, quam nunquam, sancte, negasti,

[Col. 0898A] Aut ut non essem prorsus, cui parcere posses.

Servatum reparare jube pietate sueta,

Ut merear cantare tuas per carmina laudes.

Quamvis nemo tua praeconia congrua dixit,

Aut unquam dicturus erit: nam formula laudis

Temporibus tribus ire solet, tu temporis expers,

Nunquid habes, Deus, ante tuum? vel post cadit in te?

363 Si laudator abest, narrator plenus at esset:

Sed quis opus narrare tuum sermone valebit?

Suspexisse Deum satis est de corde trementer,

Et lacrymis, precibusque piis veneranter adire.

Sint reduces vires, mens sana in corpore sano,

Sit mihi longa dies felici tramite vitae,

[Col. 0898B] Sit secura domus, felix numerosa propago.

[Col. 0899A] 364 Sit sine tormentis post corpus vita futura,

Et requies animae, qua mox purgata quiescat.

Judicio, Deus alme, tuo detur inde triumphus,

[Col. 0900A] Inter odoratos flores et amoena vireta

Ad nemus aethereum veniam, sedesque beatas.

365 Et grates exceptus agam de fasce malorum,

[Col. 0901A] 366 Additus insonti populo sub sorte piorum.

Satisfactio ad Guntharium

Dracontius

[Col. 0901]

DRACONTII SATISFACTIO AD GUNTHARIUM REGEM WANDALORUM DUM ESSET IN VINCULIS

[Col. 0901B] 367 Rex immense Deus, cunctorum conditor, et spes,

Quem timet omne solum, qui regis igne polum:

Sidera, flamma, dies, quem, sol, nox, luna fatentur

368 Auctorem, dominum saecula cuncta probant:

[Col. 0902B] Principio, seu fine carens, et temporis expers,

Nescius alterni, nec vice functus agis

Omnia permutans, nullo mutabilis aevo,

Idem semper eris qui es modo, vel fueras.

Nil addit, demitque tibi tam longa vetustas:

Omnia tempus habent, nam tibi tempus abest.

Qui mentes hominum, qua vis, per singula ducis,

Et quocunque jubes, dirigis ingenia.

[Col. 0903A] 369 Qui facis iratus, homines contraria velle,

Propitiusque jubes, ut bona cuncta gerant.

Quidquid agunt homines, bona, tristia, prospera, prava,

[Col. 0904A] Hoc fieri admittunt ira favorque Dei.

Hoc tua verba probant Moseo dicta prophetae,

370 Quod duraturus cor Pharaonis eras.

Sic mea corda Deus, nostro peccante reatu

Temporis immodici, pellit ad illicita.

[Col. 0905A] 371 Ut qui facta ducum possem narrare meorum,

Nominis Asdingui bella triumphigera,

Unde mihi merces posset cum laude salutis

Munere regnantis magna venire simul,

Praemia despicerem, tacitis tot regibus almis,

372 Et peterem subito certa pericla miser.

Quis, nisi coelesti demens compulsus ab ira,

Aspera cuncta petat, prospera cuncta neget?

[Col. 0906A] Irascente Deo, mentes mutantur, et artus,

Vertuntur sensus, vertitur et species.

Persarum regem Babylonae regna tenentem

Post decus imperii quis neget esset bovem?

Et diademalem turparunt cornua frontem,

373 Mugitus pecudis verba fuere duci.

Agricolam timuit post Parthica regna bubulcum,

Submisitque pavens regia colla jugo.

[Col. 0907A] Erravit per prata vagus, mala gramina pastus,

Et qui homo bos fuerat, de bove factus homo est.

Liquit et antistes verus pater ille Joannis,

Elinguisque fuit voce tacente silens.

Ast ego peccando regi dominoque, Deoque,

Pejor sum factus, deteriorque cane.

374 Vulnera vexati curat sua lingua molossi,

Heu! mea quippe mihi vulnera lingua dedit.

Sed qui restituit pecudis post membra tyranni,

Ut fieret rediens ungula fissa manus,

[Col. 0908A] Quique reformavit tacitae modulamina linguae,

Ne mutilante sono verba ligata daret,

Ipse meo domino Deus imperat, atque jubebit,

375 Ut me restituat, respiciatque pius.

Servet, avi ut laudes dicam, patriasque, suasque,

Perque suas proles regia vota canam.

Culpa quidem gravis est, venia sed digna reatus,

Quod sine peccati crimine nemo fuit.

[Col. 0909A] Nam Deus omnipotens potuit, dum conderet orbem,

Tristibus amotis gaudia sola dare.

Sed diversa creans, et discordantia, junxit

Et bona mixta malis, et mala mixta bonis.

Sic elementa potens contraria miscuit auctor,

376 Humida cum siccis, ignea cum gelidis.

Littera doctiloquax apibus cognata refertur,

Queis datur, ut habeant vulnera, castra, favos.

Cerat dat ingenium pueris, primordia sensus,

Inde fit, ut prosit littera, vel noceat:

[Col. 0910A] Aspis habet mortes, habet et medicamina serpens,

Vipera saepe juvat, vipera saepe nocet.

Cerva salutares pasto serpente medullas

377 Conficit, et pellunt ipsa venena neces.

Materies ferri simplex, et noxia fertur,

Impius inde nocet, rusticus inde placet.

Ipsa parit gemmas pretiosos terra lapillos,

Ipsa dat et vepres, spinea ligna, rosas.

Delicias, mortesque parat mare fluctibus altum,

Et generat pelagi conchula divitias.

Aera temperies auris vitalibus aptat,

[Col. 0911A] Quae corrupta dies eripit, atque animas.

Aspera, vel facilis retinet natura volucres,

Blanda columba avis est, aspera vultur avis.

378 Nubibus aggestis pluviae, nix, grando, pruina

Gignuntur vicibus, igne, vapore, gelu.

Sol dat temperies, species gratissima mundi,

Cuncta creanda parans, cuncta creata fovens.

Per quem fetat humus flores, et messis aristas,

Sole perustus ager putris arena jacet.

[Col. 0912A] 379 Corpora sol reficit radiis et corpora vexat,

Solibus alternis itque, reditque salus.

Omnia nec mala sunt, nec sunt bona sidera coeli,

Lucifer hoc docuit, Sirius hoc monuit.

Temperies coeli medium nec possidet orbem,

Nam de quinque plagis vix habet ipsa duas.

Quod coelum, quod terra, fretum, quod purior aer

Non meruere simul, hoc homo quando habeat?

Culpa mihi fuerat dominos reticere modestos,

[Col. 0913A] 380 Ignotumque mihi scribere, nec dominum.

Qualis et ingratos sequitur, qui mente profana,

Cum Dominum norint, idola vana colunt.

Israelitarum populum sic culpa tenebat,

Quando Deum oblitus flans vitulum coluit.

Et tamen indulges veniam poscentibus, auctor,

Si sceleris facti mens rea poeniteat.

Te precor, Omnipotens, te, quem decet esse benignum,

Quem non ulla juvat ultio, sed venia,

381 Cujus sancta manus sustentat corda regentum,

Et pius inclinas mox, ubicunque jubes.

[Col. 0914A] Te coram primum me carminis illius, ausu

Quod male disposui, poenitet, et fateor.

Post te, summe Deus, regi dominoque reus sum,

Cujus ab imperio posco gemens veniam.

Imperet armato pietas tua, prospera mandet

Rex dominusque meus, semper ubique pius.

Nec mihi dissimilis, quam quod solet esse catervis,

Sit pietate tua, sit bonus, et placidus.

Nam tua sunt, quaecunque gerit, quaecunque jubebit,

Judiciumque Dei regia verba ferunt.

Exorent haec pauca Deum, qui mentis opertae

[Col. 0915A] 382 Sensibus aetheriis condita vota videt.

Ad te nunc, princeps, mea vela retorqueo supplex,

Pectore, mente rogans, voce, manuque petens.

Da dextram misero, veniam concede precanti,

Tempore tam longo non decet ira pium.

Namque inimicorum culpis veniale minaris,

Captivosque tuos deliciis epulas.

Puniat, ut sit, quod Christus, tu parcis iniquis,

Vindice quo regnas, quo vigilante, viges.

Qui pereunt bello, soli moriuntur ut hostes,

Qui superest pugnae, vivat ut ipse, jubes.

Captivus securus agit, solusque rebellis

383 Formidat mortem, praeda quieta sedet.

[Col. 0915B] Conservas animas, victum super ipse ministras,

Ne sit vita gravis, subripiente fame.

Nemo cadet sub jure tuo, sub morte cruenta,

[Col. 0916A] Scit se victurum qui volet esse tuus.

Turba rebellantum quoties duravit in armis,

Vinceret, aut certe praeda fuisset iners.

Securus sine morte manus dat hostibus hostis,

Nam bene conservas colla subacta jugo.

Sic leo terribile fremit horridus ore cruento,

Unguibus excussis, dente minante neces:

Acrius iratus crispato lumine ferri,

Et mora si fuerit, acrius inde furit.

384 At si venator trepidans venabula ponat,

Territus et jaceat, mox perit ira cadens.

Temnit praedo cibos, quos non facit ipse cadaver,

Ac ferus ignoscit, ceu satis accipiat.

Et dat prostrato veniam sine vulnere victo,

[Col. 0916B] Ore verecundo dejiciens oculos.

Sic tua, regnator, non impia frangitur ira,

Cum confessus erit crimina gesta reus.

Ignoscendo pius nobis imitare Tonantem,

[Col. 0917A] Qui indulget culpis, et veniam tribuit.

Principis imperium simile est, ac regna polorum,

Ut canit ad populos pagina sancta Dei:

385 Sacrilegis referens coelestia jura catervis,

Cinctus apostolica discipulante manu.

Nonne Dei praecepta jubent, ne sol cadat intrans,

Irascente alio, sed pius exstet homo?

Rex inimicorum populis mucrone pepercit

David, et hic sceleris certus adulter inest.

Confessus facinus, veniam pro clade meretur,

Noxius impune, vel sine morte reus.

[Col. 0918A] Insuper et Salomon eadem muliere creatus,

Quae scelus admisit, munus honoris habet.

386 Non fit Abessalon haeres de conjuge natus,

Sed sceleris fructus sceptra paterna tenet.

Ecce, quid impendit patris clementia parcens,

Ut sibi regna daret, ut daret et soboli.

Ipse inimicorum Salomon non colla poposcit,

Dum peteret Dominum, sed sapientis opem.

Exstitit hic prudens, quia noluit esse cruentus,

Pacificusque fuit, consiliique tenax.

Stephanus, ante alios lapidum sub grandine martyr,

[Col. 0919A] 387 Hostibus orabat sponte suis veniam.

Haec bona simplicitas praestat jejuna cruoris,

Vir sine morte furens nil habet ipse necis.

Caesar ubique potens hosti post bella pepercit,

Et quod erat pejus, civis et hostis erat.

Sponte facultatem redhibens reparavit honores

Inde vocatus abit dignus honore Dei.

Cujus ab imperio surgens et origine Caesar

Augustus meruit tempus habere pium.

Tempore namque eodem est natus de virgine Christus,

[Col. 0920A] Cujus et emicuit stella per astra poli.

Dux princeps Romanus erat de principe Titus,

388 Si non praestaret, dicere saepe solens;

Perdidimus hac luce diem, si nulla dedisset

Non exoratus praestita supplicibus.

Alter ait princeps modico sermone probatus

Commodus Augustus, vir pietate bonus:

Nobile praeceptum, rectores, discite, post me,

Sit bonus in vita, qui volet esse deus.

389 Ecce, quid impendit homini clementia simplex,

[Col. 0921A] Ut praestet bona dans conferat atque animae.

Ne facias populum mendacem, qui tibi clamat

Vocibus innumeris, Rex dominusque pius.

Ut vox vera sonet DOMINUS, sic vera PIUS sit:

Orbis in ore volat publica merx procerum.

Fama ducum merx est bellis collecta cruentis,

Ex quibus occurrit saepe reatus atrox.

Gloria bellorum ducibus, populisque; triumphos

390 In commune datos dividit Armipotens.

Nam ducibus solis praestat clementia laudem,

Non habet haec comitem, participemque negat

[Col. 0922A] Dicit, In arma pares fuimus cum principe, miles:

Me pugnante, comes, victor ab hoste redis.

Nunquid ut ignoscat rector, pars militis instat?

391 Soli, qui ignoscit, gloria laudis erit.

Qui fovet adversus hostes certamina Martis

Horrida concurrens, vincit in arma fremens.

Rex, qui dat veniam subjecto, et temperat iras,

Plus quam turba, facit, qui sua corda domat.

Te Deus aspiciens effundere nolle cruorem,

Ut sine peccato, non sine laude daret,

Contulit absenti terrae, pelagique triumphos:

[Col. 0923A] Ansila testatur, Maurus ubique jacet.

Quod percunt hostes, regis fortuna vocatur,

Quod pereunt populi, temporis ordo regit.

392 Nam si debilitas faceret discurrere mortes,

Non caderent pueri, aut femina sexus iners.

Omnia tempus agit, cum tempore cuncta trahuntur,

[Col. 0924A] Tempora eunt vitae, tempora mortis eunt.

Sex sunt aetates hominum procul usque senectam,

Hae distincta tenent tempora quaeque sua.

Nunquid adultorum strepitus infantia simplex

393 Vindicat, aut fremitus pigra senectus habet?

Non catulaster agit puerilia, non puer audet

[Col. 0925A] Attrectare tener Martia tela manu.

Non furit in venerem nondum pubentibus annis,

394 Nec sub flore genae marcidus est juvenis.

Maturus tractat, gemit et tremebunda senectus,

Nescia fervoris, vel levitatis inops.

Nunquid mox natas segetes viror armat aristis,

Floribus aut genitis fructus inest subito?

Novimus astra poli confectos perdere cursus,

Transactasque simul sic repetisse vias.

Tempore luna suo crescit vel deficit orbe,

Cujus ad aetatem plurima lege notant.

[Col. 0926A] 395 Nam, luna crescente, fretum crementa resumit,

Qua minuente polis, est minor unda maris.

Cynthia dum crescit, fontes et flumina crescunt,

Haec eadem minuunt, Cynthia dum minuit.

Ipsa medulla latens observat cornua lunae,

Observant lunae tecta cerebra globos.

Sol, oculus coeli, radians fuscatur ab umbra,

Et tamen ad solitas itque reditque plagas.

Ac recipit facies priscas, lucesque resumit:

Damna, vel augmentum dant elementa, ferunt.

[Col. 0927A] 396 Alternant elementa vices et tempora mutant,

Tempus habent noctes, tempus et ipse dies.

Accipiunt augmenta dies, noctesque vicissim,

Amittunt cursus perpete lege poli.

Tempora sunt florum, retinet sua tempora messis,

Tempus et autumnum, tempus habet hiemes.

397 Ver, aestas, autumnus, hiems, redit annus in annum,

[Col. 0928A] Quatuor alternant tempora temporibus.

Omnia cum redeant, homini sua non redit aetas,

Sed velut acris avis, sic fugitiva volat.

Tempora sunt pacis, vel tempora certa cruoris,

Otia tempus habent, militiaeque labor.

398 Tempora gaudendi, sunt tempora certa dolendi,

Tempora dant lucrum, tempora damna ferunt.

Nubila tempus habent, et tempora certa serenum:

[Col. 0929A] Tempora servare jussit et ipse Deus.

Horam quaesivit faciens miracula Christus,

Horam speravit passio sancta crucis.

Cur irascaris mihi, cur sic dignior ira

Tam magni regis judicer esse tua?

Quando per aetherias aquila volitante rapinas

Praeda, cibusque fuit passer, hirundo, picus?

Quando fames rabidi quamvis jejuna leonis,

Ut sit, adoptavit, faucibus esca lepus?

Devorat egregios ingenti corpore tauros,

399 Et rapiunt aquilae nebrida membra pedes.

Dat semel iratus veniam post vulnera pardus,

Nec reduces morsus dat feritate pia.

Despicit irasci pastoribus optima tigris,

[Col. 0929B] Despicit et talpas flammeus ore draco.

Fulmina non feriunt reptantia gramina terris,

Nec modicas salices flamma trisulca cremat.

Sed feriunt celsas pulsantes nubila cedros,

Et montes vastos, proxima saxa polo.

Sontes peccantes tantum sua culpa fatigat,

[Col. 0930A] Ecce etiam insontes noxia poena petit.

Si ipse ego peccavi, quaenam est, rogo, culpa meorum,

Quos simul exagitat frigus, inopsque fames?

Diluvio periere rei sine clade piorum,

400 Loth bonus, et justus tollitur ex Sodomis.

Si non humani generis peccata fuissent,

Unde pium nomen posset habere Deus?

Sed quia dat veniam populis, peccata relaxans,

Per pietatis opus nomen habet placidum.

Si veniam frater fratri donare jubetur,

Quid rex subjectis, et dominus famulis?

Si justis solem Dominus, pluviasque dedisset,

Nec daret injustis, quae fuerat pietas?

[Col. 0930B] Non quaerit veniam, qui nil peccasse probatur,

Nonne manus medici languida membra petunt?

Materiem laudis praebet tibi culpa reorum,

Et titulos famae dat pietatis opus.

Inclytus armipotens, vestrae pietatis origo,

[Col. 0931A] Ed doctus, genio pronior ad veniam,

401 Non homini ignosco, dixit, sed lingua meretur:

Hic reus, et doctus Vincomalus fuerat.

Non laedunt delicta Deum, sed laeditur auctor,

Ni peccata dolens poeniteat sceleris.

Qui poscit hac lege Deum, ut peccata relaxet,

Debet et ipse suo parcere ubique reo.

Non semel ignosci dixit lex sancta reatum,

[Col. 0932A] Sed quoties culpa est, sit toties venia.

Dicam regnanti domino pia verba prophetae:

Etsi peccavi, sum tamen ipse tuus.

Da veniam, miserere, precor, succurre roganti:

Pristina sufficiant verbera, vincla, fames.

Sessorem, dum carpit iter, si cornea pulsans

402 Ungula concutiat quadrupedantis equi,

Verbere corrigitur culpa, plectente flagello,

Non simul abscissi crura, pedesque jacent.

INDICES IN PRUDENTIUM.

Index verborum et phrasium

Auctor incertus

[Col. 0931]

INDEX VERBORUM ET PHRASIUM.

A. designat Apotheosin, C. Cathemerin ω n, D. Dittochaeum, H. Hamartigeniam, P. Peristephan ω n, Ps. Psychomachiam, S. I. Contra Symmachum lib. I, S. II. Contra Symmachum lib. II, Pr. Praefationem, Prol. Prologum Carminum, Ep. Epilogum, Numerus romanus post C. numerum hymni Cathemerin ω n, post P. numerum hymni Peristephan ω n; numerus Arabicus, versum.

[Col. 0931C]

Abdi gremio, C. X, 153.

Abdidit se moerens, C. IX, 80.

Abditis in angulis, P. II, 81.

Abdomina suilla, P. X, 918.

Ab cit, abjicit, Ps. 149.

Abjuncta quadrupes, S. II, 816.

Abjunctae plagae, P. II, 441.

Abjurare nomen, A. 223.

Abluturus, A. 684.

[Col. 0932] Abolla palmata, S. I, 556.

Abomineris tangere, P. V, 180.

Abscidere, A. 950.

Absistere, P. I, 64.

Abyssus fervens, H. 833.

Abysso abde caput, Ps. 91.

Acroma, acroama festivum, P. II, 324.

Acta littoris secreti, S. I, 136.

Actu, vel arcu aliquid complecti, Ps. 836.

Actu mundi, motu, C. IV, 77.

Acuminatus, P. V, 259

[Col. 0933] Ad procinctus nata gens, S. II, 512.

Ad usque pedes, Ps. 634.

Adacto gladio, Ps. 49.

Addere studiis partem noctis, C. I, 11.

Addictis hastae censibus, Ps. 874.

Addicit amori, H. 334.

Addubitare, Ps. 623.

Adeso succo, C. X, 104.

Adhinnit moechus, S. I, 58.

Adjicere labori tempus, C. I, 12.

Adolescere in annos calidos, P. II, 329.

Adoperta tenebris, P. III, 58.

Adorata puella, Eulalia, P. IV, 38

Adoptivus, H. 48.

Adsies, P. II, 569.

Adulta messis, S. II, 959.

Adultera culta, ager vitiosus, H. 216.

Advolat nuntius, C. IV, 55.

Advolvi plantis, A. 457. Tumulo, P. IX, 5.

Aedicula, P. XI, 184.

Aedituus, P. IX, 17.

Aeger corruptelis animi et corporis, P. XI, 177. Morarum taedio, P. V, 355.

Aeger viribus, S. II, 322.

Aegis, clypeus coelestis, S. II, 651.

Aemula lux diei, lychnus, C. V, 27.

Aemulae avenae, A. 2, Pr. 46.

Aemulator hostiae, H. Pr. 31.

Aenigmata, nummi, P. II, 118. Vultus, C. X, 136.

Aenipes, S. I, 351.

Aequiparabile, H. 79.

Aequiparare laudibus, C. III, 85.

Aequor chartae, cerae, P. IX, 53.

Aequore, planitie, P. XI, 185.

Aequoreus portus, P. XI, 48.

Aequoreae procellae, H. 109.

Aerias per auras, S. I, 448.

Aerio rore, C. III, 73.

Aerugo scabra, S. I, 440.

Aerugine obducta, Ps. 601.

Aestibus rapidis pontus invius, C. V, 85.

Aestu vitiorum fluctuat, H. 278.

Aestuante culpa, C. IV, 23.

Aestuosus fervor, P. X, 489.

Aetatula, P. X, 614, 677.

Aethra, C. VI, 35; C. XII, 36; sideret, H. 816.

Aevo intermino, P. V, 298.

Affatim plenus, C. VIII, 15; refectus, C. IX, 59.

Affatu brevi, P. II, 400.

Afficit nares horrore, P. II, 390.

Afflatu edita anima, Ps. 906.

Agere triumphum ex aliquo, Ps. 530.

Agere morte, P. XI, 64.

Agit animalis homo vitam, vivit more pecorum, A. 159.

Agitabile, vel vegetabile ingenium, H. 546.

Agon, certamen, P. V, 135. Laudis, P. I, 184.

Agninus, Ps. 793.

Albescit polus, lucescit, C. II, 3.

Albidus color, C. X, 98.

Ales diei nuntius, C. I, 1. Arundo, sagitta, Ps. 323.

Alimonia picea. C. V, 19. Simplex, Ps. 610.

Allambere, H. 135.

Allophylus, H. 500.

Almo jejunio, C. VII, 209.

Altaris ara, C. VII, 203.

Alternans se motibus suis, H. 722.

Altius reposta antra, P. VIII, 51.

Altrix, C. XII, 81.

Altrinsecus, P. V, 63.

Alumna pacis oliva, C. III, 55. Alumni carceris, P. V, 137. Luminis, P. II, 205.

Alumnus grex, schola, P. IX, 31.

Alvo bibit Christum virginitas, A. 583.

Amasionum fraudes, P. X, 182.

Amat fraus obtegi, C. II, 22. Amat sexus gignere soboem, S. II, 224.

Ambage fallere, C. VI, 48.

Ambire Christum, P. II, 492.

Ambrosius liquor, P. XIII, 12

Amburi, H. 785.

Amictus pellibus, C. VII, 62.

Amoenus vapor, P. X, 361.

Amnicus liquor, P. VI, 81.

Amor habendi, Ps. 478.

Amphitheatralis pompa, S. I, 385.

Ampliatis successibus, P. X, 139.

Anathema, Ps. 540. Anathemata regni externi, H. 461.

Ancipites recessus, P. XI, 163.

[Col. 0934] Ancipiti exitu, P. X, 754.

Anfractibus spretis, P. XI, 37.

Angelicae species, A 47. Angelici coetus, A. 532.

Angoribus excruciari, A. 86.

Anguiferum caput, H. 131.

Anguina verba, P. V, 176.

Anguini crines, Ps. 560.

Anguinus fucus, H. 114.

Anhela Deo rude pectus Eulalia P. III, 34. Anhelat fluctum, A. 681. Anhelis fornacibus, A. 132. Anhelus vulnere, Ps. 165.

Anhelitus venti, C. V, 101.

Anicla, anicula, P. VI, 149.

Animalis, belluinus, A. 159.

Animator et factor, P. X, 788.

Animosa virgo, P. III, 37. Fides, Ps. 874.

Annales chartae, S. I, 597.

Anterior chao, S. II, 96. Numero, H. 38.

Antiquitas refert, P. X, 32.

Antistes praedicat Deum, P. XI, 226. Domini intonat, A. 406.

Antra Apollinis, S. I, 262.

Antro sub pectoris, Ps. 774.

Antrum pectoris, Ps. 6.

Anxietas, Ps. 464.

Apertius quid? A. 43.

Aperto vultu, A. 335.

Apex mentis, S. II, 628. Montis, C. VII, 136.

Apice editiore, P. XI, 224. Apices flammarum, H. 862. Saxorum, P. XI, 127. Apices, litterae, P. IX, 53 Rerum, P. XI, 18.

Apostolici fontes, S. I, 551. Apostolici oris, H. 522.

Apparatus funerum, P. X, 756.

Appellare ad quem, P. X, 818.

Applicat necem, P. IX, 64.

Apta nox turpibus, C. II, 23.

Aptare pro eligere, S. II, 31.

Aquai, archaismus, A. 702.

Aquilae victrices, legiones, Ps. 645.

Aquosus humor, C. VIII, 62.

Ara altaris, C. VII, 203.

Arator C. II, 40. Ruris Libyci, S. II, 936.

Arctoa sidera, C. XII, 13.

Arcus triumphalis, S. II, 555.

Ardenter sitire quid, P. II, 189.

Ardescit in iras, A. 318.

Area chartae in libro, P. IX, 54. Stelligera, C. V, 145.

Arena amphitheatri, S. II, 1111. Infamis, S. II, 1127.

Arens dextera, P. II, 155.

Argilla, H. 190.

Arguit canities, Prol. 23 seq.

Arietare aerato rostro, H. 489.

Aristifera seges, C. III, 52.

Armamenta, H. 560.

Armare animos Prol. 14.

Armaria scriptorum, A. 377.

Armentalis vir, pastor, C. VII, 166.

Armipotens ratio, Ps. 502.

Aromate tinctus, P. XIV, 72. Aromatis spiramen, A. 758.

Arripere jussa, P. V, 468.

Ars patris est, opus, S. I, 12.

Arthrisis, P. X, 495.

Articulatim, A. 859.

Artifex peritus crucis, P. V, 254. Secandi, P. X, 886. Poenarum, P. IX, 33.

Artubus, membris, C. VII, 177. Ulcerosis, P. II, 153.

Arvina, C. VII, 9. P. V, 229.

Arula S. I, 237.

Arundo aurea, pertica, Ps. 826.

Arx aetheris, Ps. 642. Frontis, H. 268. Rationis, S. I, 212.

Ascensus substant., P. VII, 54.

Ascitur in P. II, 526.

Asperat sapor, Ps. 431. Pectus hydris, P. X, 275.

Aspergine culparum, A. 937. Morum, H. 948. Salis, P. V, 225.

Asperi casus, Prol. 15.

Asperrimus dolor, P. II, 218.

Assertor divum, S. I, 626. Dei, P. X, 1.

Assimilatus nomine, et ore S. I, 307. Assimilatis monstris, S. II, 39.

Assuescit pollere regno, S. I, 511.

Assuetus bello, Ps. 356.

Assultus cassi, Ps. 144.

Astus plur., S. I, 74.

Astutia versipellis, A. pr. II, 26.

Astrologus pernox, A. 618.

Asylum S. I, 196.

Atomi, A. 954

[Col. 0935] Atra socordia, A. 126. Formido, P. X, 276. Ambages, C. VI, 48.

Sub auctionibus, P. II, 78.

Auctor luminis, P. X, 318. Moenium, P. II, 416. Salutis, C. IV, 12.

Avenae vacuae, H. 218.

Auferte lectulos, C. I, 5.

Augusta urbs, Roma, P. XI, 199.

Augustior ore, P. V, 283.

Augustissime dux, S. II, 1114.

Aula coelestis, P. XIV, 62.

Aulaea mollia, P. V, 366.

Aurae madentes aromatum, P. X, 363. Populares, S. II, 153.

Auratus amictus, S. I, 624.

Aure ab dextra, parte, latere, Ps. 138.

Aurea pompa tori, P. III, 111.

Aureolis laquearibus, P. III, 197.

Auris stolida, H. 657.

Auritae mortis leges, A. 767.

Aurulenta lux, P. XII, 49.

Auspicato conditum, P. X, 414.

Auspicibus, S. I, 278.

Austeritas fascibus est, P. II, 325.

Aversus vultum, P. XIV, 41.

Avia longa, C. V, 40. Perplexa, S. II, 903.

Axe sub gelido, P. III, 179.

Axis aetherius, S. I, 144. Poli, P. I, 88.

Azymon similaginis, A. 353.

Bacca pacis alumna, oliva, C. III, 55.

Baccae catenarum ( vide BOIA).

Bacchantia gaudia mundi, H. 375.

Bacchatus apertis jugulis, S. II, 671.

Balantis sanguine, A. 352.

Balatibus querulis, H. 222.

Balbutire, P. X, 12.

Balsama diffundunt, P. XI, 194. Destillant. A. 482. Desudant surculo, C. V, 117.

Baptisma datum cui, P. II, 375. Baptismate lotus, A. 697.

Barathrum, P. V, 249.

Barbara gens linguis, A. 194.

Barbaricae habenae, H. 436. Barbarici sinus, vestes, A. 143.

Barbaries fera, barbari, H. 100.

Barbis hirsuta cutis solvitur, P. X, 559.

Bardus, A. 296.

Beatus o terque quaterque, et septies, P. II, 529 seq.

Bellatrix, Ps. 133. Roma, S. II, 489.

Belligerum regnum, Ps. 806.

Belluinae fauces, C. VII, 114.

Bestiales villi, C. VII, 153.

Bibere naufragium, P. XI, 74. Bibere illecebras, H. 314. Errorem cum lacte, S. II, 202. Bibere ore rogum, P. III, 160. Bibit alvo Christum virginitas, A. 583.

Bibulae arenae, P. XI, 141.

Bifestus dies, P. XII, 66.

Bifida lux, H. 3, 93.

Bifido aequore C. V, 68.

Bifori cardine, Ps. 666.

Biformia arcana, Ps. 761.

Biformis portenti errore, Ps. 569.

Bifrons Janus, P. II, 449.

Bigas boves S. I, 361.

Bimaris Corinthus S. II, 351.

Bipennis publica, P. I, 55.

Bisulcae ungulae, P. I, 44. P. X, 73.

Bitumen, P. V, 199.

Biviis pluribus anceps, S. II, 849.

Bivium hiulcum, H. 790.

Blasphemare Christum, A. 347.

Blasphemia plural., Ps. 715.

Blasphemus, P. I, 75.

Boiis attrita colla, Ps. pr. 33.

Boiis illigata colla, P. I, 40.

Bombus tumidus, A. 845.

Bombyx, purpura P. X, 512.

Borrae, boreae, Ps. 847.

Botryonis opima vallis, H. 477.

Brabii palma, P. V, 538.

Brachia arborum, C. III, 54.

Bractea tegit gypsum, S. I, 436.

Bractealis fulgor, P. X, 1025.

Bracteolis crepitare, Ps. 335.

Bruta gentilitas, P. I, 94. Brutum scitum Caesaris, P. V, 66.

Bubulae ofellae, P. X, 383.

[Col. 0936] Bubulcus, P. X, 195.

Buculae, Ps. pr. 31.

Buccina vasta signum dabit, C. XI, 105.

Bullis fulgentia cingula, Ps. 475.

Bustis prodire, C. IX, 99.

Bustuali antro, C. IX, 52.

Buxa cerata, P. IX, 49.

Cachinnos (per) solvi, P. X, 226.

Cadit in faciem, A. 330. In vitium, P. X, 989.

Caementum, vel caemento struere, A. 515.

Caerulae noctis, C. V, 41.

Caeruleas animas, S. I, 424.

Caesa, vel caeca rupes, S. I, 210.

Caesa ense virtus, P. I, 49.

Caesaries, C. IV, 61. Deflua, P. XIII, 30.

Calami sulcus, versus, A. 596.

Calamum piscis sequitur, C. III, 48.

Calamosque, tubasque, A. 148.

Calathus, C. III, 70. Calathi florum, P. III, 205.

Calcant pedibus, C. V, 124.

Calcata morte, A. 1065.

Calcatrix mundi, Ps. 587.

Calce mera, pede nudo, P. VI, 91

Calcibus reluctari, Ps. 596.

Calculare, P. II, 131.

Calens in culpam sanguis, P. II, 213.

Calente sole, C. VII, 207.

Calentem Christo puellulam, P. XIV, 12.

Calentes exempla domi congesta, S. II, 9.

Calentia vota, P. XIV, 76.

Calentis nequitiae carmen, H. 317.

Caligo scinditur, C. II, 5. Solis spiculo percutitur, C II, 6.

Caligantes animae, S. I, 291.

Callus pectoris, P. V, 177.

Calor laudis, Ps. 24.

Caltha, C. V, 114.

Calui, rasi sacricolae, S. I, 631.

Caminis coxerat, C. XII, 196.

Camoena, C. III, 26. C. IX, 3.

Camoenas reddere, hymnos, P. VI, 153.

Camurus, curvus, P. XII, 53.

Candida gaudia, Ps. 901.

Candidatae cohortes, P. I, 67.

Candidiore toga, S. I, 547.

Candidius nive linguae genus, P. XIII, 11.

Candidulus grex, C. III, 157.

Candidus dies, C. IX, 77.

Canina facundia, H. 401.

Canities irrepsit seni, Prol. 23.

Caniformis Anubis, A. 195.

Canis miles, castrensis, A. 216.

Canistris portare, P. 17, 15.

Cantamen magicum, S. II, 176.

Capax alvus, C. VII, 115.

Capax Christi, P. II, 376. Capax justi, A. 803. Capax virtutis, S. II, 162. Virtutum, P. X, 743.

Capessere coelum, P. V, 368. Pugnam, Ps. 574.

Capit auras unas pius et impius, S. II, 783.

Capit nil diurnum nox, P. X, 590.

Capitalis criminis reus, S. II, 804.

Captator lupus, P. V, 19.

Caput est Christicolis, P. XI, 80. Excitata, P IV, 13. Natale vitiorum, H. 203. Saeculi Roma, P. X, 167.

Carbasea palla, Ps. 186.

Carcere membrorum septae animae, H. 918.

Carceralis caecitas, P. V, 269. Stipes, P. V, 552.

Carcereae catenae, S. II, 492.

Cardine portae, S. II, 685.

Cardo rotat annum, Prol. 3.

Cardo mundi, C. XI, 107.

Carens sole quarto, mortuus a quatuor diebus, C. IX, 46.

Carens vitiis, C. III, 140.

Cariosa vetustas, C. X, 141.

Cariosi dii, S. I, 434.

Carmen nequitiae, H. 318

Carnale vinculum, P. II, 487.

Carnalis stirpis genus, A. 983.

Carnaliter, A. 368.

Carnea lex, A. 370.

Carnificina, P. III, 146.

Carnulenta pectora, P. X, 372.

Carpimus escas, C. VIII, 76.

Carpunt semitam pecudes, S. II, 873. Ungulae membra, P. X, 695.

Casa pudici cordis, Ps. pr. 62

[Col. 0937] Casas culmo texere, S. II, 298.

Cassi ictus dentium, C. VII, 116.

Castae parcimoniae, C. VII, 3.

Castrata animum recisum virginitas, H. 957.

Castum sapere, caste, C. II, 32.

Catamitus, S. I, 70.

Catasta, P. II, 399. Catastae plur., P. VI, 33.

Catastae igneae, P. I, 56.

Catena mortis, C. XI, 47.

Catenato subtemine, Ps. 674.

Cathedra, P. II, 462.

Catholica fides, Prol. 39. P. XI, 24. Catholicum templum, Ps. 107.

Caula, H. 223. P. XI, 245.

Cauter, P. V, 230. Cauteribus cremari, P. X, 490.

Cautis, cautes, P. X, 701.

Cavernosi meatus aurium, H. 319.

Cavillo mimico, P. II, 318.

Cedit nox, C. I, 72.

Census patrius, Ps. 581. Censibus hastae addictis, Ps. 873.

Censura, dignitas, P. II, 326.

Centifidum iter, S. II, 889.

Centuplex fructus, C. VII, 220.

Centuplicatos agrorum fructus redigere, S. II, 1050.

Cerae pugillares, P. IX, 15.

Cerata buxa, pugillares, P. IX, 49.

Cerastae virides, H. 135.

Ceraunis fulvis radiare, Ps. 470.

Cerebrum ebrium, H. pr. 57.

Ceremoniae, caerimoniae, S. I pr., 5.

Cernua vipera, C. III, 149. Cernuo ore, C. VII, 43.

Cernuat ora senex, S. I, 350.

Certante voto, H. pr., 6.

Certatim, C. V, 139. A. 685.

Cervicula, P. X, 836.

Cespes fumat vervece caeso, P. X, 187. Cespite ab im C. X, 123. Cespite et thure, A. 187, P. V, 50.

Cesserat omne robur, P. V, 122.

Chalybs colla ambit, P. I, 72. Chalybem procudere S. I, 50.

Chaos noctis aeternae, C. IX, 81. Chao anterior, S. II, 96. Intereunte, P. III, 55.

Charaxare, P. X, 557.

Charisma, P. XIII, 61.

Chartae annales, S. I, 597.

Chartula, P. I, 75. Chartulae vivaces, P. X, 1115.

Charybdis sanguinis, C. VI, 107.

Chelydri virides, S. I, 130.

Chelys casta, musica, A. 388.

Chirographum, P. I, 61.

Chirurgus, P. X, 501.

Chlamydem gestare, S. II, 30

Choreae fideles, C. IX, 1.

Chrisma, A 493. Pacificum, C. V, 156. Perenne, Ps 361. Chrismate innotatum, C. VI, 128.

Christicolae, C. III, 56. C. VIII, 80. C. X, 57. Christicolum genus, P. III, 72.

Christigena domus, H. 787.

Christipotens, S. II, 709.

Cicatrix criminum, P. II, 287.

Cicatricum per vias, P. X, 796.

Ciere quem vocibus, C. I, 81. Lituis, S. II, 401.

Cinisculus, C. X, 143.

Cinnama spirant, C. V, 118.

Cippo devotus, A. 293.

Circulator, P. X, 303.

Circuli catenarum, P. I, 72.

Circulis reciprocatis dies administrat sol. P. X, 574.

Circumferrier, S. I, 423.

Circumflua copia, H. 333.

Circumfluit auro, S. I, 418.

Circumfremere, C. IV, 79.

Circumligat alas, H. 811.

Circumplicare, P. X, 272.

Circumsepire, Ps. 753.

Circumsaltare, S. I, 135.

Circumvagus, Ps. 812.

Cirri exstructi, Ps. 184.

Cita gradu, P. III, 61.

Citi iambici, Ep. 7.

Citharoedus, S. I, 523.

Claro candore, C. X, 49.

Classicum clangere, C. V, 48. Triste, C. I, 42.

Clava Herculea, H. 402.

Claudere vocem loquentis, P. V, 97.

Claustra, locus clausus, P. II, 41.

Clausula meriti pax, Ps. 778. Omnium rerum, C. IX, 11.

[Col. 0938] Clementia tempestatis, S. II, 1012.

Clerus, P. IV, 78.

Cliens lapidum, P. III, 82.

Clivoso margine callis, H. 794.

Cluo, cluis, Ps. II. Cluere virtutibus, C. IX, 107. Cluit gloria, S. II, 584.

Cluunt ornamenta, S. I, 505.

Clypeata Minerva, S. II, 534.

Coaeternus, A. 795.

Coaevi sanguinis, C. XII, 137.

Coagula (per) coit, C. III, 68

Coagula concreta, H. 869.

Coaptare, Ps. 557.

Coctile caput, A. 325.

Coelicola, S. I, 170.

Coelipotens, A. 660.

Coelitus, C. XII, 79, Ps. 65.

Coenosum solum, S. I, 640. Coenoso sanguine, Ps. 51.

Coercere lege, C. VIII, 4.

Cogens in unum, P. II, 144.

Cognatum malum, S. II, 47.

Cognitor, judex, P. X, 205, 571.

Cognominatus, C. IX, 11.

Cohaeres gloriae, P. V, 575.

Coibat palla sinu collecta, Ps. 186. Coire in unam gratiam, P. II, 442. Coit in solidum natura tenuis ac fluxa, P. X, 948.

Coinquinatus vitiis, C. VI, 53.

Colla vinclis subdita solvit, H. 469. Fractus, C. IX, 90.

Collaudabilis, H. 692.

Collaudare, C. IX, 27.

Collega crucis, P. V, 299. Collegia sensus alti, C. X, 36. Colligit se cicatrix, P. V, 142.

Collinere ore signato, A. 359.

Collitus melle, C. V, 16.

Colliquefacta, Ps. 426.

Collucis, colluces conjugat, P. V, 10.

Colluctari cui, H. 521.

Collumino, S. II, 830.

Colluvionibus, P. XIV, 126.

Color redit rebus, C. II, 7.

Colorare inepta vultu serio, C. II, 36.

Coloribus liquidis expressus, P. IX, 93.

Columba sidere lapsa, C. III, 165

Columna lucis, C. XII, 168.

Columnari luce, H. 476.

Columnifer radius, P. III, 52.

Colymbus, P. XII, 36.

Coma herbarum, C. VIII, 46. Oleris, C. III, 63. Comantibus foliis, P. III, 206.

Combibere crucem, P. X, 630. Deum medullis, C. IV, 18. Combiberunt secula vetusta crucem, P. X, 630.

Cometa tristis, C. XII, 21.

Commenti genus novellum, P. VI, 38.

Cominus astant, C. IV, 49.

Commissurae, Ps. 679, 828.

Committere sulcis semina, S. II, 1023.

Commorior, P. V, 41.

Commune (in), Ps. 727.

Commune est vivere, S. II, 806.

Commutabile iter, H. 757. Tempus, 889.

Commercia, Ps. 34. S. II, 614.

Compaginare nodis, P. X, 890

Compago ossuum, P. V, 111.

Compendia brevis summae, A. 175.

Compendiosus exitus, P. II, 335.

Compertum fando retro, P. 5, 256.

Comperpetuus, A. 271.

Competenter plecti, P. X, 118.

Compita perfidorum, A. 2, pr. 7.

Complexu fovere, P. VII, 5.

Complices cujus sectae, P. X, 822.

Complicis de semine, H. 614.

Composuit digitis corpus, A. 859.

Comprimere arctis dentibus os, P. X, 905.

Conatibus summis luctari, S. II, 149.

Concalescunt pectora, P. I, 52.

Concavo inani, P. X, 977.

Concentibus inflat tubam, S. II, 68

Conceptacula alvi, P. X, 781.

Concilia festa, C. V, 138.

Conciliabula, A. 710.

Concinere mira laudum, P. X, 4.

Concipere inania somnia, S, II, 46

Concitat se in supremam sententiam, P. X, 812.

Concolor error, S. II, 871.

Concordia consors, Ps. 824.

Concrepitare fragor virgarum coepit, Ps. XI, 56.

[Col. 0939] Concreta coagula, II. 869. Malarum rerum cupido, C. VI, 119.

Concreto crine, S. I, 491.

Concretus aer, H. 849. Auditus, A. 586

Conculcare sacra gentium, Prol. 40.

Concussus acerbo cassu, Ps. 798.

Concutit horror artus, P. I, 113.

Condere jura, C. X, 115. Vaginae gladium, Ps. 105.

Conditor orbis, C. XII, 154. Rerum, C. IV, 9. Temporum aureorum, P. X, 206.

Condomare, C. VII, 98.

Confectos artus tenuare, C. VIII, 54.

Conferre pedem, congredi, S. I, 647.

Confertos cuneos, Ps. 670.

Confessor Christi, P. IX, 55

Confinia viscerum, P. X, 887.

Conflatilis Juppiter, P. X, 295.

Confluo gurgite, C. V, 76.

Confoederentur, P. II, 437.

Confovet in gremio, P. XI, 138.

Confragosa, C. VII, 53.

Confrequentare, P. I, 9.

Congemiscens, P. II, 411.

Congenitus, Ps. 221. S. II, 610.

Congerere vota prece, C. V, 139.

Congeries, S. I pr., 21.

Congeriem (ad) usque, C. IV, 30.

Conglobat in cuneum, P. XI, 191.

Conglobatus fumus, C. VII, 137.

Congrege nexu tenere quem, S. II, 634.

Congressa est mors Deo, P. X, 606.

Congrua meritis rependere, C. XI, 110.

Congruens ad usum, Ep. 22.

Conjectare animo, S. II, 97.

Conjugalis proles, Ps. pr. 11.

Conjuratas insidias moliri S. I, 536.

Connubium nexile, C. III, 75.

Conscripti patres, S. I, 604.

Consecrare se cui regendum, S. I, 566.

Consepto paradisi limite, Ps. 224.

Conserunt se viarum divortia, A. pr. secunda, 9.

Consessus, H. 372.

Consorti foedere, Ps. 77.

Consortia viarum, S. II, 900.

Conspicabili ore, P. X, 633.

Constipata officia, P. XI, 49.

Constratus rogus, P. II, 353.

Consultor patriae, A. 452.

Consuesco, consuefacio, A. 725.

Consummabile aevum, Ps. 846.

Contactibus, A. 935.

Contagio sordium, C. VII, 33.

Contaminatis moribus, C. VII, 65.

Contemptor Dei, P. II, 262.

Contenti vesci, A. 711.

Continuare dies hymnis, Prol. 37.

Conto petere, Ps. 116.

Contra refert his, P. V, 145.

Contractior orbis, S. I, 322.

Contractus vel contactus frigore, S. I pr., 14.

Contrectabilis, A. 959.

Contristare amaro unguine, A. 345.

Contumax fastidio, C. VII, 89. In tyrannum, C. XII, 150. Doloribus, P. X, 714.

Convertibilis, A. 276.

Convexa (ad) H. 832.

Convexi regia coeli, S. II, 126.

Conviolare, Ps. 398. P. VI, 56.

Conviciator, P. V, 102.

Convivale carmen, H. 317.

Convolutis artubus, C. I, 85.

Conum (in) caesus, Ps. 871.

Cophinus, A. 719.

Copiae praemiorum, P. X, 1135.

Coquebant venena hostem Christiani nominis, P. V, 378.

Coquebat iram, P. X, 391.

Corde alto suspirans, P. X, 926. Cordis scabies P. II, 256.

Cornicinum aera, Ps. 636.

Corniger fluvius, S. II, 605.

Cornix stridula, A. 298.

Cornuta facies, S. II, 355.

Coronare larga dextera, P. V, 300.

Corporale ergastulum, P. V, 358.

Corpusculum, P. X, 803.

Corruptela tori, S. I, 161

Corruptissimus, A. 408; H. pr. 36.

Cortice libri, arbor, A. 341.

[Col. 0940] Corticeus, C. III, 43.

Corusca dextra Dei, P. IV, 9. Coruscum ignibus caput, P. VI, 2.

Corvus Apollineus, S. II, 566.

Crassum perspicit, P. X, 436.

Crates, corpus humanum, C. VIII, 59. Costae, P. III, 148. Costarum, P. XI, 57.

Creamen, creatura, H. 505.

Creatrix procerum urbs, P. IV, 191. Virtus, P. V, 474.

Creatura, H. 506.

Credere cum quarto casu, A. 580.

Cremandus mundus, H. 735.

Crematio, P. VI, 88.

Crepans flamma, P. III, 156.

Crepidines littorum, C. IX, 112.

Crepundia, P. III, 19. Pueri, A. 643.

Crimen pietatis, H. 597.

Criminosus, P. X, 878.

Crinalis acus, Ps. 448.

Crinita agmina, P. XI, 53.

Crispata hasta, Ps. 122.

Crispo liquore, P. X, 284.

Croceus vesper rubet, S. II pr., 4.

Crucis vexillum, A. 448. Figura, C. VI, 132.

Cruci affixus, P. II, 22. Suffixus, P. X, 585.

Crucifer Christus, C. III, 1.

Cruciabile iter, P. 446.

Cruciamina lethi, C. X, 90.

Cruciatibus densis, A. 70.

Cruda vis virum, S. II, 704. Praecordia hominum, P. XIII 19. Vulnera, P. V, 336. Crudum exemplum nostrae sortis P. X, 465. Crudus stupor, S. I, 73.

Cruentatus, S. II, 128.

Crumenis infarcire, Ps. 459.

Culpa morum, C. 6, 49.

Culparum seges, C. VII, 208.

Cumulatim, A. 717, 739.

Cunabula deorum, S. II, 1.

Cunctiparens, H. 931; P. XIV, 128.

Cunctipotens, P. VII, 56.

Cunctis in aevum saeculis, P. V, 576.

Cuneus militaris, H. 422. Adversus hostium, Ps. 197 Cunei conferti, milit., Ps. 670.

Cunulae, C. VII, 164; C. XI, 98.

Cupidines frenare, C. VII, 21.

Cupidineus, Ps. 61.

Cupressus, A. 463.

Cura Dei, homo, Ps. 622.

Curam impendere rei, C. X, 45. Adhibere, S. I, 24

Curriculis, vitae annis, P. III, 11.

Curvare caput sub, C. IV, 41. Ante pedes, A. 455.

Curulis sella, S. I, 349.

Curvi tramites viarum, C. VII, 48.

Cute exuitur vultus, P. XIII, 29.

Cyanea stagna, Ps. 858.

Cyaneae nymphae, S. I, 302.

Cymbia spumantia lacte, A. 472.

Dabit hic exemplum, P. II, 351.

Dactylico pede, P. III, 209. Strophio, C. III, 28.

Daemonicae arae, P. VI, 36. Daemonica sacra, P. III, 73.

Damnare tenebris barbaros, P. II, 383.

Damnosa vita, H. 951.

Dapes inemptae, C. IV, 58.

Dator luminis, P. V, 276. Animae, H. 931. Verborum, P. X, 930.

De hostia avertere ora, P. X, 289.

Deasciatus stipes, P. X, 381.

Debeo tibi magnas grates, P. X, 562.

Decedere solitis, S. II, 312.

Deciduus imber, C. III, 79.

Decidit sors in vatem, C. VII, 110.

Declivia vitae pondera, H. 847.

Decoctum robur, S. II, 330.

Decolor, niger, C. V, 69. Decolorus, P. I, 113.

Decrepito leoni, H. 559.

Decursis mensibus, P. XI, 195.

Decutit aspidem, S. I pr., 37.

Dedecorare, P. IV, 112.

Dedicare se caduco mysterio, H. pr., 43.

Dedita Christo Roma, P. II, 2.

Dedignari censum pulvereum, H. 955

Defaecare membra, abluere, C. VII, 74.

Defit medela, C. IV, 85. Quod aevo, P. IX, 66.

Deflua caesaries, P. XIII, 30.

Defluens coma, demissa, P. X 273.

Defuga Christi, P. I, 42.

[Col. 0941] Defundere vel. diffundere, P. XI, 194.

Degener vini, atque somni, C. VII, 12.

Degenerem trepidatio prodit, Ps. 248.

Dehiscere, P. V, 482; P. VII, 50.

Dehonestare caput, P. X, 763.

Deitas, A. 1009. Deitatis fons, A. 76. Speculum nomo, 834.

Delibuta comas, Ps. 312.

Deliquium fluidum, H. 751.

Deliramenta Platonis, A. 200.

Deminuere, diminuere, A. 281

Demorari vota, P. XIV, 76.

Demutabilis, A. 276.

Dens frequens, P. V, 218.

Denseo, densere, C. V, 53. Densere congeriem, S. I pr., 21.

Deponere supercilium, Ps. 287.

Depositor patris, A. 179.

Deprendere veri latebras, S. II, 76.

Depulsus lacte puer, P. X, 663.

Deputemus praemiis legale damnum, P. X, 530.

Derogat, denegat, C. VII, 175.

Descensos gradus, A. 1007.

Desine ab unco, P. XI, 64.

Desistere peccare, C. I, 64.

Despectans fastu, Ps. 182.

Destructilis, P. X, 348.

Desudata balsama, C. V, 118.

Detorsit retro faciem, P. II, 368.

Detumescere, P. X, 145.

Deverticulum vel diverticulum, S. II, 849.

Devexo axe, C. VIII, 11.

Devorare spe aurum, P. II, 134. Oscula haustu, H. 610.

Devotus cippo Deucalionum, A. 293.

Devovere carmen cui, C. pr., 42.

Devium iter, A. pr. 2, 16. Devia silvae, C. VIII, 36.

Dextra indoles, Ps. 895.

Dia, coelestia, C. XII, 90.

Diademate posito, A. 491. Diadema rutilum, S. I, 422. Pulchrum, P. IV, 21. Regium, P. X, 765.

Dialectica vox, H. 124.

Dicatae escae, sacratae, C. VIII, 75.

Dicari mysteriis, P. X, 218.

Dictu scelus, A. 822.

Didita vel dedita pecunia, P. II, 91.

Diecula, C. VII, 96.

Diem lucis insuetae donare, P. X, 955.

Difflata in humum agmina, C. V, 103.

Difflato pulvere, H. 387.

Diffluens potu et cibo, C. VII, 16.

Diffluit in luxum, S. I, 125.

Diffluunt sudoribus, P. X, 456.

Digestim, P. II, 129.

Digitis eminulis, P. III, 122.

Digladiabile discidium, C. III, 148.

Digna superare in isto munere, P. IV, 64.

Dignoscere, P. X, 1137.

Dilancinata, P. V, 156.

Dilaniata lingua, Ps. 424.

Diluvii sub tempore, S. II, 337.

Dimensio sanguinis, P. X, 1126

Dinumerare, H. 36; P. XI, 234.

Dira relatu dogmata, A. 1.

Diriguit pernox astrologus, A. 617.

Diruit mortem morte, P. II, 19.

Discincta juventus, Ps. 822.

Discludere, H. 648, 903.

Discolorus, discolor, P. X, 302.

Discordes linguis, S. II, 585.

Discretio carpit cumulum, H. 26.

Discriminatis coloribus, P. X, 350.

Discruciatibus, H. 834.

Discursibus terere silicem, S. I, 582.

Discursus lupercorum, S. II, 862.

Discutit tenebras de pectore, P. XIII, 26.

Disjicit membra morbus, P. II, 209.

Disparare nexa nervis vincula, P. X, 888.

Disparili sorte, S. II, 373.

Dispendia, ambages, C. XII, 174. Flexuosa, C. VII, 49.

Dispendio sanguinis, P. I, 23.

Dispensare opes, P. II, 44.

Dispergier, A. 474.

Dissecare fidem minutis ambagibus, A. pr. II, 21.

Dissertator, A. 782.

Dissicit, disjicit membra, P. II, 209.

Dissipare vera, C. VI, 45.

Dissipator triumphi hostici, Ps. pr., 34.

Dissociabile nil firmum, Ps. 763.

[Col. 0942] Dissociari, C. X, 15.

Dissolubilis cardo, C. IX, 72.

Dissona cultu regna, S. II, 585.

Dissoni ritus plur., P. II, 427.

Distenta uterum mater, II, 585.

Distincta vice, A. 682.

Ditio effrenis, potestas enormis, S. I, 518. Ditione coercet, S. II, 638. Urgebat, P. VII, 8. Ditionibus aequis, pari potestate, S II, 419.

Ditior, P. II, 116, 312.

Ditissima tartara, Ps. 521.

Diva caro, Ps. 76. Hierosolyma, Ps. 812. Divi gentium, P. V, 92. Divos fingere, P. I, 69.

Divaricatis cruribus, P. V, 252.

Dividuus Deus, H. 7.

Divinitas, P. X, 245, 440.

Divisor deitatis, H. 2.

Divortia duo, H. 4.

Divortia obliqua, A. II pr., 9.

Diurna nocte, A. 629.

Diutina aetas, P. X, 1116.

Docta psallere, P. X, 837.

Dogma, P. II, 93. Remissum, C. VIII, 8. Doctrina, C. VII, 197. Novellum, Christ., P. X, 583. Sophiae, S. I, 34.

Dolatu forata gemma, Ps. 835.

Domina Ecclesia, C. XII, 187.

Dominatibus, H. 515.

Dominatio, H. 31, 540.

Dominator, A. 448.

Dominatrix rerum, A. 88.

Dona conscientiae, Ep. 3.

Donare aliquid hostico ferro, P. I, 27.

Donaria, P. X, 343.

Donatrix, P. XI, 171.

Dracones, vexilla, C. V, 56.

Dubitabile pectus, A. 581.

Ducere vicem sortis humanae, C. VII, 215

Ducere vitam, H. 933.

Ducitur annus solis recursu, P. X, 575.

Dulcia pro cibis dulcibus, Ps. 29

Dulcimodi psalmi, Ps. 664.

Dumus, P. XI, 129.

Duplicat vota, P. XII, 64.

Dux ibat illis, P. VI, 10.

Eam inane resolutus in nihilum, S. II, 107.

Ebenum, nigrum, C. II, 71.

Eblanditis virtutibus, Ps. 328

Ebrium linteolum, humectum, C. V, 18. Ebria venenis, C. XI, 92.

Ecclesiarum anguli, P. II, 82

Ecclesia tenus, P. X, 43.

Eccum, ecce, P. X, 1006.

Echo, P. X, 980.

Ecquis, et quis erit, qui, S. II, 84.

Edacitas, P. X, 810.

Edax senium, A. 1073.

Edentulae, P. X, 305.

Editior, P. XI, 224.

Editos de sexu duplici natos, P. X, 179.

Eductus sub imagine avita, S. II, 9.

Efferatus mundus, P. IV, 110.

Efferatis furoribus, C. IX, 53.

Efferre se sideribus altius, S. II, 479.

Effetus malis, P. II, 215.

Efficax ars seminandis erroribus, P. X, 271.

Effigiare animam, A. 807. Hominem, C. X, 4.

Effingere statuis membra, S. II, 750.

Efflans spumeas salivas, P. I, 101.

Effrena mens, P. X, 966.

Effudit signa Dominus, H. 468.

Effundit se amaris dictis in vocem, Ps. 205.

Effusus de senili partu, C. VII, 59.

Effusa corpora, nata, C. XII, 111.

Effusae turmae, Ps. 178.

Egenus lucis, S. I, 377. Rationis, S. I, 81.

Egressus tuta silentia, S. II pr., 44.

Ejecta solo herba, S. II, 982.

Ejulantes, C. VII, 145.

Elaqueare, S. II, 147.

Elicitus sanguis, P. III, 140.

Elinguis, P. X, 2. Elinguia numina, P. V, 72.

Eliquare metalla, H. 260.

Eloquii Romani decus, S. I, 634. Eloquii ventis tumet, S. II pr., 58.

Elumbe virus, P. II, 216. Elumbis animus, Ps. 314

Eluvies sanguinis, P. XI, 46.

[Col. 0943] Emancipator, C. VII, 184.

Emblemata in poculis, Ps. 527.

Emicat, nascitur subito, C. IX, 27. Sol resurgens, C. II, 56.

Eminulis digitis, P. III, 122.

Emotae curae, Ps. 629.

Enervatum robur, S. II, 143.

Enitor cum infinitivo, P. V, 165.

Enuntiatrix sensuum lingua, P. X, 771.

Eoa plaga pandit polum, P. III, 63. Munera, C. XII, 62. Eoum sidus, phosphorus, C. II, 67.

Ephebus, C. IX, 43. Mollis, P. XIV, 72.

Episcopalis, P. VI, 11; XIII, 33.

Episcopus, P. II, 29; VII, 22, 51.

Eque, et ex, C. III, 193; IX, 99.

Erat cernere, P. XI, 131.

Ergastulum, carcer, P. V, 241. Corporale, P. V, 358.

Erigit ad coelum supinas facies, A. 501.

Erubescit error, C. III, 118.

Erumpit alloquio, Ps. 749.

Esse azymon, edere, A. 353. Exemplo, A. 58.

Ethicis (ex) praesumere, H. 581.

Evangelicus libellus, A. 15.

Evectus gradu militiae, Prol. 20.

Eviscerandum corpus eculeo, P. X, 109.

Eviscerata carne, P. X, 1058.

Evolutos post mille consules, P. X, 407.

Exactor auri et sanguinis, P. II, 48.

Exaggerati thesauri, P. II, 87.

Examina divum, H. 97. Pauperum, P. II, 180.

Exarmatus, Ps. 49.

Excellentiae acris heros, P. X, 52.

Excellentior ordo, senatorius, S. I, 571.

Excessu moderaminis, S. II, 990.

Excidere se, castrare, P. X, 1059.

Excidit animis sitis eremi, Ps. 371.

Excipere imperium alicujus, C. III, 124.

Excitare faciem in coelum, C. IV, 70.

Excitata caput, P. IV, 13.

Excitator mentium, C. I, 3.

Excitus in furias, P. III, 96.

Excruciare fidem, P. III, 90.

Excruciabilis exitii, P. III, 115.

Excruciatibus, P. XIV, 19.

Excubat spiritus, C. I, 80.

Excussus, us, substant., P. V, 226.

Exedenda morbis membra, P. I, 26.

Exemplum dare, puniri, P. II, 351.

Exercitus labore, C. I, 23.

Exerere praecepta, exsequi, P. XIV, 65.

Exfibulare, Ps. 633.

Exhaeres, P. II, 79.

Exhibere ad cultum, C. VIII, 30.

Exinuare, exsinuare, P. XI, 222.

Exitialis dies, S. II, 567.

Exitium luas pro, P. X, 94.

Exorabilis terror, C. VII, 99.

Exotica secta, Ps. 759.

Expedit arctas latebras, P. IX, 88.

Expedita corda, C. IV, 31. Litteris crux, P. X, 623.

Expiare, C. VII, 7; C. XII, 165; P. I, 102.

Expolita aere pelvis, Ep. 16.

Exporrecta cubili, H. 856.

Expressa liquidis coloribus, P. IX, 93.

Expresserat crimen urna voluta, C. VII, 112.

Exprimere stylo, P. X, 1124.

Exsecutor, P. XIII, 16.

Exsequialia verba, P. XIV, 51.

Exsibilare, P. V, 176.

Exsilit liber in auras spiritus, P. XIV, 92.

Exsors dolorum, P. V, 160.

Exstinctor, C. VI, 102.

Exstirpata procellis silva, H. 240.

Exsul aviti laris, S. II, 734.

Exsultans gallus, C. I, 67.

Exta litare, S. II, 779.

Exterminat Paulus Jovem, P. II, 469.

Extima cutis, Ps. 692. Extimum vestis, C. IX, 40.

Extorque, ultim. brev., P. V, 60.

Extuberat cervix plumbo, P. X, 117.

Exuere stultitiam, Prol. 35.

Exulcerare, P. X, 1093.

Exuvias pontificales deponere, S. I, 548.

Exusserant cor venena, P. V, 380.

Fabrica, pificium, C. XI, 44. Fabrica corpusculi, P. X 803.

[Col. 0944] Fabrili manu, P. V, 69.

Fabriliter, A. 519.

Fabro deitatis figmine, A. 1035.

Fabula, narratio rei verae, H. pr. 25. Fabulam scurra saltas, P. II, 320.

Faces fumilicae livoris, P. XIV, 108.

Facessat, abeat, C. II, 93; A. 659. Facessite, ite, P. VI, 77.

Faciem (in) riparum, C. V, 66.

Faciles rapi ad vincula, H. 429.

Factor, creator, C. X, 130. Aquae, A. 667. Orbis, P. II, 415.

Factura Dei, subst., A. 792, 856.

Facundissimus, S. II, 19.

Facundo ore doctor, P. IV, 18.

Falernum, vinum, C. IX, 28; Ps. 368.

Falsificatis spoliis, H. 549.

Falsiloquus, A. 107.

Fames impia, Ps. 479.

Famosum tropaeum, Ps. 64. Famosus ardor, amores, S. I, 116.

Famula Deo mens, C. X, 166.

Famulantia elementa, S. II, 803.

Fanaticus, A. 440; P. X, 1061.

Fanti, dicenti, P. VI, 43.

Farra, S. II, 910. Spicea, S. II, 217.

Fasces, lictores, P. III, 65.

Fasciolis cingere, S. II, 1007.

Fastidia praegnantis, C. XI, 54.

Fastigia famae scandit, H. 437.

Fastorum arce potiri, consulem fieri, S. I, 596.

Fastos condunt consules, S. II, 426.

Fatales prunae, Vestae, S. II, 1086. Fatalis sors, S. II, 459. Fatalia nihil sunt, S. II, 485. Fataliter, S. II, 369.

Fato peccante, S. II, 469.

Fatiscere, C. IX, 51; C. X, 96. Fatiscens corpus, C. VI, 149.

Fatus debilis, substant., P. X, 988. Fatus secretos promere, A. 594.

Fauces portae, Ps. 665.

Fautrix flentium, C. VII, 175.

Favillae indices Gomorrheorum criminum, P. V, 103. De favillis coeunt membra, C. IX, 100.

Favus sudat, C. III, 72.

Fax, et incitator, P. X, 67.

Faxo, P. V, 101. Ego, teratur, Ps. 249.

Felices animae, quibus, P. VI, 97.

Felle alto stomachatus, P. X, 393.

Felle libero effundit iram, P. IX, 46.

Fenestrae corporales, P. X, 434.

Fera, scil. Eulalia, eodem sensu quo ferox ingenii, P. III, 39.

Feralis bestia, Ps. 719. Domus, carcer, P. V, 312.

Ferale monstrum, Ps. 565. Regnum, A. 361.

Ferax gloriae, P. X, 779.

Fercula regalia, magorum dona, A. 609. Spoliorum ducere, S. II, 581.

Feriae scholarum, P. IX, 76.

Feriata freta, P. VI, 156. Feriatum somno pectus, C VI, 27.

Ferini ritus, S. I, 80. Ferino gutture, C. VII, 122.

Ferit aethera clamor nauticus, S. II pr., 12.

Feritas gentium, P. II, 11. Feritate tyranni, S. I, 46.

Fermentati mores crimine, A. 354.

Ferox ingenii, fortis, P. III, 32.

Ferrata legio, S. II, 33. Ferratae acies, C. V, 48.

Ferre finem peccandi, C. I, 56. Ferre gressum quo, C. V, 41. Poenam, P. X, 1086.

Ferrea fata cogunt ad facinus, S. II, 462.

Ferri in vesaniam, P. X, 1003.

Ferrugine lugubri, C. IX, 79.

Ferrugineus, Ps. 355.

Ferulae crepantes, Prol. 8.

Festa vox, A. 149. Festum, subst., C. VIII, 14. Festa, subst., P. II, 452; XI, 234.

Fetida libido, P. II, 245.

Fibula, C. VII, 157; Ps. 449.

Fictilis Minerva, A. 455. Olla, Ep. 17. Ulva, A. 764.

Fictor, C. X, 135.

Fidelis, Christianus, P. II, 443. Turba, P. V, 334. Fideles paginae, C. IX, 26.

Fidicula, fidicla, P. X, 481, 550.

Fidissimus, C. VI, 78. Fidissimi obsides, P. II, 458.

Figebat spiculis dolor gementem, P. V, 424. Figere oscula, S. I, 350.

Figmen, A. 798. Figmine fabro, A. 1035.

Figmentum animae, S. II, 215.

Figurare, typum cujus esse, Ps. 67

[Col. 0945] Fingere figuram, C. XII, 184.

Finis exsors, mortis, H. pr. 24. Fluctuum, littus, C. VII, 128. Sub fine ultimo, Prol. 34.

Fiscella, P. V, 491.

Fiscus principis, P. II, 90.

Fissile lignum, S. II, 285.

Fissa voluntas, Ps. 760.

Fixus supplicio, C. VI, 64. Fixis vultibus in, C. XII, 54.

Flabilis res, A. 867.

Flabrale frigus, A. 841.

Flagellum, surculus, C. VII, 139. Pro plaga, A. 360.

Flagrantiam sedare, P. X, 734.

Flagrare pervicaci audacia, P. X, 63.

Flammicomi ignes, Ps. 775.

Flammeolum, Ps. 449.

Flare rosas, spernere, P. III, 21.

Flatile virus, H. 531.

Flatus, anima, P. III, 169.

Flavescere, S. II, 659.

Flavicomantes, A. 495.

Flebile officium, P. III, 183. Flebilis hora, H. 943.

Flebiliter, P. III, 119.

Flectere in diverticulum, S. II, 848. Sensus, S. II, 411

Fletu perluere, P. IV, 193.

Flexa sententia, S. II, 311.

Flexu in plateae, P. XIV, 39.

Flexuosae fraudes, C. VI, 143. Flexuosa dispendia C. VII, 49.

Flexura, subst., H. 652.

Flocci facere, P. X, 140.

Floret fraude fertili, H. pr. 53.

Florulentus, P. X, 192.

Fluctivagi greges, C. III, 46.

Fluctuans sub pudore, P. X, 676. Fluctuat veritas dubia fide, P. X, 634.

Fluctus frangitur, C. VII, 128.

Fluenta pura, S. II, 789. Fluentis infusis, S. II, 933.

Fluitantibus exsiliis, A. 541.

Fluit orbis large ubere fecundo, S. II, 951. Fluxit labor diei, C. VI, 9.

Follibus cavis recoqui, P. V, 70.

Fomes peccati, A. 942.

Fonticulus, C. V, 116.

Formabile os, A. 1034.

Fornice (in) mundi, A. 624.

Fortior fortissimorum, P. V, 294.

Fossor, agricola, H. pr. 1.

Forare, P. X, 986.

Fotibus aucta gloria, S. II, 583. Benignis recreari, P. V, 330.

Fovere quiete dulci fessum corpus, C. VI, 122.

Fragile votum, H. 756.

Fragmina generosa, C. X, 128.

Fragor rogantum, P. II, 181.

Fragosa vox, P. X, 994. Fragosae rupes, P. V, 445. Fragosi turbines, C. VII, 94.

Fragrare nardo, C. XI, 68. Fragrans odor, C. XII, 70.

Frangere bella, P. III, 33.

Fraudare ab exsequiis, P. XI, 146.

Fraudari solitis sumptibus, S. II, 912.

Frenare mundum habenis impositis, S. II, 584. Rabiem, S. II, 601. Frenarier, ora lupatis, Ps. 191.

Frenos urbium regere, Prol. 17.

Frendit, P. V, 393.

Frequentia criminum, C. VII, 29.

Freta saeculi, C. V, 109.

Frivola famae vacuae, Ps. 231.

Frixus sartagine, P. X, 759.

Frondicoma loca, C. III, 102.

Frugescunt rarius agri, S. II, 913.

Frugiferae cymbae, S. II, 940.

Frustatim, Ps. 720.

Frustrantia dona, A. 640.

Frutetum, P. V, 409.

Fucis colorum pictus, P. IX, 10. Illitus, C. II, 59. Ludere, S. II, 44.

Fuimus per quinquennia decem, vixi, Prol. 1 et 2.

Fulgida moneta, P. II, 55. Fulgidus sol, C. I, 9.

Fulgurat argento ex solido, P. XI, 184. Splendore lucis caecitas, P. V, 270.

Fuligo sulphuris, P. V, 198.

Fuliginosi lares, P. X, 261.

Fulmen dicendi, S. I, 650. Crucis, C. XI, 113.

Fultus jure potestatis, S. I, 563. Togam, P. X, 1015.

Fulvum munus aurum, H. 633.

Fumat sanguis, P. II, 70.

Fumeo fomite, S. I pr., 25.

Fumificae faces, P. III, 118.

[Col. 0946] Fumosi lapides, H. 404. Fumosa numina, C. XII, 197.

Funale textum, P. V, 469.

Fundali stridore, Ps. 293.

Fundamine jacto, Ps. 825.

Fundator, C. XI, 27.

Fundit opes ager, copiose profert, C. III, 51.

Fundus tenebrosus, Ps. 93.

Funera tegebant infaustas Cannas, S. II, 568.

Funerabat natum supremis fletibus, C. IX, 44.

Funereus horror, A. 755. Sarcophagus, C. III, 202.

Furialia arma, Ps. 550. Furialibus dictis, Ps. 510.

Furiare greges, vel raptare, D. 114.

Furiata lues, P. III, 26.

Furiis incensus, S. II, 863.

Furores sedare, Ps. 697. Furoribus percitus, C. IX, 53.

Furtivo igne calere, S. I, 171.

Furva culpa, C. I, 74.

Fusa vox multis rictibus, P. X, 567.

Fuscat fuligo, P. X, 1117.

Fuscum cogitare, C. II, 14.

Fusile numen, C. IV, 40. Fusilis, P. X, 284.

Futile et ridiculum, A. 248. Frendens, H. 560

Galeatus vertex, Ps. 117.

Garrula verba, P. X, 747.

Gaudia (in) solvi, S. II, 1015.

Gaza dives, Ps. pr., 24.

Gehenna, C. VI, 111. Gehennae incola, P. I, 111.

Gemello numero, H. 96.

Gemmans torus, Ps. 62. Gemmantia germina, H. 228.

Genealogus, A. 315.

Geniale tori jus, P. XIII, 24. Geniales illecebrae, C. III, 144. Genialis hiems, P. III, 203. Honor, P. III, 105.

Genitalis sedes, paradisus, C. X, 167. Stirps, H. 573.

Genitrix Dei, Ps. 384. Urbs piorum, P. IV, 22.

Gentile vulgus, P. X, 464. Gentilis stupor, P. VII, 78.

Gentiles nugae, S. I, 575.

Gentilitas, P. I, 94; P. X, 1086.

Gerens hominem Deus, C. III, 139.

Germanitas, H. pr., 41.

Germina, filii, C. XII, 46. Germine nobilis, P. III, 1. Germinis masculini, P. X, 1069.

Gestamen tunicae, Ps. 614. Corporis, A. 4.

Gestator innocui corporis, A. 933.

Gigantes, H. 499. Giganteis lacertis, H. 147.

Gignenda ad saecula, A. pr. 6.

Glauco speculamine, A. 20.

Glaucomate (sub) vidit, H. 85.

Gliscit, H. 561.

Globi dierum et noctium, sol et luna, P. X, 327. Glob Romani, S. II, 507. Globus legionum, Ps. 172. Oris, P. X, 844. Solis, P. X, 537. Globus solis, lunae, C. IX, 15.

Glomerare fas nefas, C. III, 134.

Glorificare, H. 966.

Glutinans carnem sermone deus, C. XI, 52. Glutinat usum carnis, Ps. 79.

Glutine illitus, C. III, 43.

Grabatus, P. V, 207.

Gradus militiae, Prol. 19.

Granaria Sardorum, S. II, 942.

Grandaevus, S. II, 416.

Grande loqui, Ps. 285.

Grandescere, A. 728.

Grassarier usu longo, H. 549. Grassantia crimina, Ps. 468.

Grates reddere, C. IV, 75.

Gratetur humus, C. XI, 10.

Gratia ciborum, C. VII, 188

Gravis numine, C. III, 142.

Gregalis plebs, P. V, 391.

Gressum intendere, Ps. 276. Gressu reflectit percito, C. VII, 131. Gressum qua tulerant, C. V, 41.

Grex candidulus de ovibus, C. III, 157. Christianus, P. X, 57. Immolatorum tener, C. XII, 130.

Grunnitibus, A. 416. Grunnitum strepere, P. X, 993.

Gula ferina, P. X, 810.

Gurges avaritiae, H. 255. Gurgitibus Styx abdit, Ps. 520.

Gustare saporem, P. IV, 187.

Gustatus, subst., Ps. 430.

Guttatim, C. V, 22.

Gymnadis licentia, P. X, 190.

Gypsus, simulacrum, A. 458.

Gyro porrecto, S. I, 321.

Habet, hoc habet, vincentis vox, Ps. 53

Habilis thalamis, S. II, 1079.

[Col. 0947] Habitabile deo corpus, S. II, 258

Habitacula, C. X, 40.

Habitatio, II. 952.

Habitator, Ps. 745.

Hactenus exsul, Ps. 230.

Halantis animae figmentum, S. II, 215.

Halitus carbonum, P. V, 220.

Harmonia vocis, P. X, 976.

Haruspex, S. II, 770. Numa, A. 215.

Hastae addictis censibus, Ps. 873.

Haurire illecebras, Ps. 315. Mysterium caecis sensibus, P. X, 590. Doloris vulnus, C. VII, 142.

Haustibus vorare, C. IV, 45.

Hebdomadi sextae, A. 987.

Hebetat lux, S. I, 421.

Hecatombe, P. X, 1051.

Hendecasyllabi, P. VI, 162.

Herilem ad usum, Ep. 22.

Heros acris excellentiae, P. X, 52.

Herus, deus, A. 40 et 160.

Hiantia labra, P. X, 940.

Hiat lupus, C. III, 169.

Hiatibus minutis patet, P. X, 1020. Hiatu vacuo, H. 518. Hiatus aerios, H. 879.

Hiems, tempestas, A. 663.

Hircinum sidus, A. 621.

Hircosus cynicus, A. 201.

Hirsuti humeri, H. 134.

Hirta fragmenta impolitis angulis, P. V, 258. Hirtis pellibus, C. VII, 62. Hirtos amictus, S. II, 290. Hirtum aequor, tabul. scrib., P. IX, 53. Hirtus ager, P. XI, 120.

Hispida et torva fronte, P. X, 1021.

Hiulci ictus, P. V, 113. Hiulcum bivium, H. 789. Hiulcus mucro, P. X, 452.

Hoc habet, vox gladiatoria, Ps. 53.

Holocaustis mactatis, Ps. 784.

Honor capitis pexus, C. VIII, 24.

Honora arte, A. 1037.

Honores mactare, sacrificia, H. 100.

Honoris sitim aestuans, P. II, 250.

Hora quietis, C. VI, 10.

Horrificae nubes, A. 625. Horrifici angues, C. III, 181. Horrifico vultu, S. I, 225.

Horror subit quem, P. X, 961.

Hortatibus, P. X, 54.

Hospita gurgitis gens, C. V, 59. Hospita viscera, C. X, 31. Hospite aratro, Ps. 214.

Hospitalis lar, P. X, 782.

Hostica ergastula, H. 445. Hostico ferro, P. I, 27.

Humecta terra, A. 676.

Humescere, S. I, 204.

Humilis mens, Ps. 199.

Hyalus, vitrum, P. XII, 53.

Hydria, vas, C. IX, 29.

Hydrius puer, A. 622.

Hydrina vulnera, P. X, 885.

Hymnite, P. I, 118.

I, imperativ., C. XII, 99; A. 381; P. XIV, 65.

Iambici versus, Ep. 7.

Ibit obviam Christo, P. IV, 14. Vide IRE.

Ictum peregit, P. I, 93.

Idololatrix, idololatris, H. 404.

Idolium, A. 186; S. II, 79.

Ignee fons animarum, C. X, 1.

Igneolus vigor, C. III, 186.

Igniculi, C. V, 12; S. I pr., 67.

Igniferum sidus, S. II, 1027.

Ignis secundus, nuptiae, P. II, 304.

Ignitum ingenium, H. 544. Igniverint, P. X, 1078.

Ilignae glandes, S. II, 284.

Illacrymasse, P. X, 707

Illaesa rapina, P. I, 109

Illaqueare pedicis, C. III, 41.

Illecebrosus, S. II, 114.

Illex halitus, Ps. 328. Illice arte corda flectere, S. II, 6.

Illicere indocile cujus ingenium, C. III, 112.

Illinere oculos caecos, A. 675.

Illitam aedem coloribus discriminatis, P. X, 350.

Illusa vestis, picta, P. XIV, 105.

Illustrata templo, Ps. 811.

Imagine (sub) cerni, A. 48.

Imber saxeus Stephani, P. II, 371. Imbres vulniferi telorum, Ps. 173.

Imbricibus ruptis, S. I, 67.

Imbrifer eurus, A. 661. Imbrifer ventus, C. V, 101

Imbuere arte S. II, 21. Alloquio, A. 301. Imbuit pavor [Col. 0948] Dei res, C. III, 14.

Immodicae dapes, C. III, 174.

Immolator, C. XII, 48. Immolator squalidus, H. pr. 49.

Impacatus, Ps. 774.

Impassibilis, A. 84.

Impastus, non pastus, C. IV, 99.

Impeditum onus corporis, C. VIII, 5.

Impendere curam, S. II, 1020.

Impenetrabile tegmen, Ps. 365. Impenetrabilis auro, Ps. 516.

Imperator spiritus, C. VII, 200.

Imperitus fuci, P. X, 655.

Imperium excipere, C. III, 124.

Imperterritus, P. X, 57.

Impexa virgo, C. VII, 153.

Impiare sanguine ferrum, P. XIV, 36. Vitiis, C. VI, 54. Impiati saeculi reus, P. X, 88.

Implacabilis, P. X, 867.

Impleat omnem spem Deus, C. X, 138. Implet dicta jubentis, P. X, 556.

Impressu pectoris, Ps. 273.

Impuratus, P. X, 191.

Imputare opprobria, C. VII, 133.

Inaccessae turres, A. 535.

Inadustis fratribus, A. 131.

Inaestimabilis res, P. X, 311.

Inaestuans stomacho, S. I pr., 58.

Inanis a marsupio, P. II, 104.

Inaniter ardens, S. II, 138. Inaniter effundi, S. I pr., 78.

Incantare, S. I, 97.

Incapax sacramenti, P. X, 588.

Incassum, S. I, 395.

Incensus siti mortis, P. V, 356.

Incentiva lues, H. 249. Incentivum peccaminis, A. 929.

Incerare lapides, H. 404.

Inchoator mortis, H. pr. 27.

Incircumcisus, Ps. 390.

Incircumscriptus, A. 863.

Incitat iram furor accensus, P. XIV, 63.

Incitato gressu, P. XII, 59.

Incitator et fax, P. X, 67.

Incomperta novitas, A. 570. Incomperti dii, S. II, 363.

Incompositi sensus, S. II, 625.

Incomprensa virtus, A. 812.

Inconcessa homini, A. 37.

Inconditus clamor, P. X, 994. Inconditus ritus, C. XII, 194.

Incorporatus, C. XII, 80.

Incorporeus, S. II, 190.

Incorruptus, A. 932; H. 356.

Increpata fraude, C. VII, 195.

Incruente, adverb., P. X, 1094.

Incubat ingenio somnus, H. 59.

Inculpabile numen, A. 947.

Incussu silicis, C. V, 7.

Indage variata, S. II, 845.

Indelebilis laus, P. X, 1132.

Indeprensa retinacula, H. 141.

Index vulneris cruor, Ps. 700.

Indigenae dii, S. II, 500. Urbis, cives, Ps. 754.

Indigenae pietatis jura, S. II, 341.

Indiscretus, H. 76, A. 256.

Inditur medullis deus, P. XIII, 14.

Indocilis tractandae ratis, S. II pr., 60.

Indoles mortis, P. III, 2.

Indomabilis testis, P. V, 11.

Indomiti leones, C. IV, 47.

Indomitum tumet, Ps. 296

Indubitata fides, Ps. 621.

Indulgentissime doctor, Ps. 888.

Indumenta carnis, C. IX, 99. Pedum, P. VI, 86

Induperator, S. I, 147.

Induciae, mora, P. II, 126.

Induvias caesae pecudes praebent, S. II, 288. Induviis nudatus, Ps. 578.

Inemptae dapes, C. IV, 58.

Inenarrabilis urbs, coelestis, P. II, 553.

Inerme virus, C. III, 154.

Inexpletae ripae, A. 751

Inexplicitus, C. III, 153.

Inexpugnabile praesidium, II. 487.

Inexsuperabilis, P. V, 170.

Inextricabilis, P. II, 339.

Infantissimus, P. X, 3.

Infecit vitiis bona, H. 156.

Infectus vitiis, Prol. 9.

Infecundior, S. II, 954.

Infercire, infarcire crumenis lucrum, Ps. 459

[Col. 0949] Inferiae, S. I, 387.

Infernalis Juppiter, S. I, 388.

Inferna regna, A. 635. Infernus gurges, S. I, 355.

Inficere fuco, H. 275.

Inficiari, A. 128.

Inficiatrix, Ps. 630.

Infirmare fidem, H. 181.

Infit, P. X, 113.

Inflant nos mala, C. I, 95.

Inflatus superbit, P. X, 150.

Inflictos casus, A. 1084.

Influens succulentis obtutibus, P. X, 433. Influentem coelo spiritum hauriens, C. IX, 6.

Informata edictis urbs, S. I, 507.

Infracto genu claudus, P. II, 149.

Infula, A. 486. Infulata domus, P. IV, 79. Infulatus, C. IV, 5. Infulatus mitra, P. X, 1013.

Infusor fidei, C. IV, 11.

Ingenium ignitum, H. 545.

Ingerere lumen, C. I, 100. Virus cui, H. 532.

Ingloria virtus, H. 694.

Ingratissima gens, A. 347.

Ingressibus trinis, Ps. 813.

Inhaerere solitis, S. II, 367.

Inhospitali loco. C. VII, 186.

Injecta Deo convicia, H. 656.

Innatus, nunquam natus, A. 246.

Innectier ulnas, Ps. 357.

Innocuae epulae, C. III, 65.

Innuba femina, virgo, C. III, 123. Martyr, P. XIV, 120.

Innumero sidere, C. V, 5.

Innupta femina, Ps. 74.

Inoffenso aere, Ps. 733.

Inolescere vermes, H. 828. Cultus, S. II, 681.

Inopertus, C. III, 117.

Inornatus, Ps. 819.

Insatiabilis, Ps. 541.

Insatiatus amor habendi, Ps. 478.

Inscripta Christo pagina, P. X, 1119.

Insecabile, H. pr. 61.

Insecutor Christi, persecutor, C. XII, 127.

Insertabo coronis atria, S. II, 726.

Insertato cultro, A. 464.

Insidiator, H. 129.

Insidiosus, Ps. 261.

Insignem meriti virum, P. VII, 1.

Insincera acies oculorum, H. 4.

Inspatiari, exspatiari, A. 130.

Insistere vadis, S. II pr., 66.

Instat terminus, Prol. 4.

Instauratio, A. 1071.

Institor, C. II, 40.

Instinctu, S. II, 668.

Insuescere, active, C. IX, 95.

Insufflare, P. X, 920.

Insulsa libamina, H. pr. 28. Insulsus usus, S. I, 213.

Intemerata puella, C. III, 145. Intemeratus, A. 936.

Intemperans tacendi, P. II, 253.

Intemperata viscera, C. VII, 8.

Intemporalis, aeternus, P. X, 316.

Intendere acrius aciem, S. II, 99.

Intendit os in puellam, P. XIV, 43.

Interceptus utero puer, A. 589.

Interemptor, C. XII, 114.

Intererat splendor, C. VI, 43.

Interfari, S. II, 67.

Interlabitur, amnis, S. II, 605.

Interlucere, Ps. 354.

Intermina longis saeclis, S. II, 106. Interminum aevum, P. V, 298. Interminus, sine termino, C. XII, 39.

Internoscere, Ps. 790.

Interpolare, A. II pr., 45.

Intimare gesta, P. X, 1111.

Intonans, clamans, P. V, 93.

Intrinsecus, P. II, 240. Alter, P. V, 157.

Introspicere, P. V, 317.

Introitus luminis arctus, Ps. 666.

Inventa poenae nova, P. XI, 84.

Inverecundus lepos, C. VII, 13.

Invigilare saluti, S. II, 333.

Invisibilis, A. 123.

Inussit facinus, S. II, 670.

Inusta cutis laminis, P. II, 486.

Ira fellis implacabilis, P. X, 867. Iram refrenat, C. VII 172.

Ire in furias, P. XI, 60.

Irremotus, P. V, 408.

Irrepsit canities seni, Prol. 23.

[Col. 0950] Irritamen, H. 523.

Irritatus odiis, C. V, 70.

Irrogare mortem, C. IV, 98.

Iter anni, S. II, 974. Iter viandi, S. II, 772.

Jactantia, subst., C. VII, 86.

Jactantius se inferre, Ps. 181. Jactatas animas mille laboribus, C. V, 111.

Jactibus vacuis, Ps. 136.

Jacturam ferre salutis, Ps. 898.

Jam jam, C. I, 73. Jam jamque, C. I, 20. Jam jamque futurum, A. 627.

Janitor vinculorum, P. V, 346.

Janua aeternitatis, P. II, 464. Janua solis, oriens, C. XII, 26.

Jecur gelidum pudicitiae, Ps. 238. Jecur incolume, sine affect., C. III, 180.

Jejunare, C. VII, 178; P. VI, 54.

Jejuni calami, S. II, 962.

Jubar, C. II, 77.

Juga (ad) Christi cogere, P. IV, 48.

Juga (sub) premere, C. III, 170.

Jugales, equi, P. XI, 87.

Jugibus catenis, P. I, 80.

Jugiter, C. IV, 54; C. XII, 161.

Juncea pectora, P. III, 132.

Junctim, A. 798.

Jura condere, C. X, 115.

Juratae sorores, Ps. 735.

Jurgia armant animos, Prol. 13.

Jus cautum et statutum, C. XII, 145

Jus (in) cujus venire, C. XI, 38.

Justificatus baptismate, A. 881.

Justitium triste, C. V, 80.

Labarum, vexillum, S. I, 488.

Labefacto corpore, P. XI, 119.

Labem inferre cui, Prol. 41.

Laborans plus quam mortale, A. 37.

Laceratio vulnifica, P. III, 147.

Lacrymabilis, Ps. 667. Illa sors non est, Ps. 404.

Lacrymae olentes, cereae guttae, C. V, 22.

Lactat hortatu, C. VIII, 19. Lactantibus horis, A. 613.

Lacte de avaritiae creata crimina, Ps. 469.

Lacteolis agnis, P. XI, 245. Lacteolus spiritus, P. III 165.

Lacteus candor, C. II, 70.

Lacunae vulnerum, P. V, 115.

Lacus leonum, C. IV, 65.

Laetificus successus, S. II, 564.

Lamenta rigant genas, P. VI, 82.

Lances auratae, parapsides, A. 609.

Lancinari, P. X, 460.

Lancinatores gregum, P. X, 1057.

Languidulus, C. V, 143.

Laniari uncis, P. V, 174. Membra feris, P. III, 117

Laniena Hippocratica, P. X, 498.

Lapides fumosi, simulacra, H. 404.

Lappae, C. VIII, 42.

Lapsante gradu, S. II pr., 35.

Lapsus fluminum, C. IX, 112.

Lare avito, domo, S. II, 611.

Largitor bonorum, C. IV, 74. Largitor dierum, A. 701. Largitor perennis, Deus, S. II, 114.

Largo dogmate, A. 711.

Larvas placare sanguine, S. II, 839.

Latebrosae foveae, P. XI, 154. Latebrosus amnis, A. 750.

Latenter, C. VII, 105.

Latices nivei, lac, C. III, 67.

Latrat foro facundia, H. 401.

Latrator Anubis, S. II, 531.

Latrones, tyranni, P. IV, 186.

Laureatus morte superba, P. XII, 6.

Laurigeri ministri, S. I, 217.

Lavit, C. VII, 73.

Laxa voluntas, H. 676.

Laxat arva glacies, P. III, 204.

Laxior libertas, S. I, 335. Laxiore flatu, C. VII, 24

Laxum jugum voluptatum, C. VII, 182.

Lectulus soporus, aeger, C. I, 6.

Lege versa, contra naturam, C. IX, 75.

Legifer, Moses, P. II, 363.

Legirupis viribus, H. 238.

Lene jacens via, non ardua, H. 796.

Leniter frenare, C. VIII, 3.

Leno solvendi pudoris, H. 260.

[Col. 0951] Lenta solatia, Ps. 233.

Lex noxialis, C. IX, 18.

Liba impia, C. III, 182. Liba, cibus, C. IV, 69. Liba agimus, C. V, 140.

Liber soporis, C. I, 47. Liber vinclis corporis, Prol. 45.

Libram justam ponere, P. IV, 11.

Libri cortice, A. 341.

Licenter, C. VII, 16. Fingere, P. X, 216.

Licia, S. II, 1105.

Licito jactantius, H. 170.

Ligamina pectoris, vitae, P. IX, 86.

Lilia rosis intermixta, Ps. 882.

Limare rubiginem, C. VII, 205.

Limbus in veste, Ps. 188; S. II, 576.

Linquere quietem, C. I, 19.

Linteolum ebrium, C. V, 18. Palliolum, P. III, 180.

Liquabile saxum, H. 743.

Liquata vascula, P. X, 360.

Liquens polus, P. I, 88.

Liquescit diabolus, C. VI, 146.

Liquida ratio, C. III, 190. Vox, S. I, 638.

Liquitur vis roris, P. V, 232.

Litamen, H. pr. 50.

Litare jejuniorum victimam, C. VII, 5.

Litigiosa argumenta, A. 208.

Litterulis signata sepulcra, P. XI, 7.

Littoris ora, P. XI, 47.

Littus fluminis, C. V, 45.

Lituis ciet, S. II, 401.

Liventes oculi, H. 132.

Lividum cor, C. V, 7.

Livores roscidi, P. X, 705.

Locare curarum in parte, S. II, 416.

Loquaces undarum scatebrae, C. V, 89.

Loquelis verba conjunxit, A. 34.

Lotus et unctus, Christianus, A. 487.

Lubrica lingua, lubricum linguae, C. I, 62.

Lubricat clivum, P. XI, 35.

Lubricus error, C. III, 118. Lubricum lumen, P. XIV, 45.

Luces, plur. a lux, H. 93.

Lucida supplicii praemia, P. XI, 22.

Lucifer surgit oceano, C. V, 130.

Luciferum pastum quaerere, Ps. 625.

Lucisator, C. III, 1.

Lucra avara, C. II, 44.

Lucrari quaestibus, C. II, 53.

Luctamen conserere, P. V, 215. Inire, Ps. 176. Luctamen inire ingenii, S. I, 645.

Luctarier, P. X, 651.

Luctifico carmine, H. 450. Pulvere, S. II, 508.

Luculenter disserere, P. X, 22.

Ludibundus, P. II, 409.

Ludius saltat, P. X, 222.

Lues incentiva, H. 249.

Lumina, oculi, C. IX, 34; Ps. 44.

Lumina nescia solis, caecitas, C. X, 79.

Luminat atria nitor, P. III, 192. Frontem, P. V, 127.

Lunari lampade, C. V, 6.

Lupa, meretrix, Ps. 47.

Lupatis frenari, Ps. 191.

Lupino rictu, P. I, 98.

Lurida rota solis, A. 626.

Lustrales pecudes, S. II, 1106.

Luteus homo, C. III, 138.

Lutulenta libido, Ps. 87.

Lux, dies, P. X, 575.

Lux emicat, C. I, 15.

Luxuriant vitea brachia, C. III, 54.

Luxuriat praefertile germen, S. II, 1025.

Lymphaticum pecus, C. IX, 57. Venenum, H. pr. 59.

Lymphatis, furiis C. XI, 92.

Maceries ambit hortos, H, 226.

Macie lapillorum dura arva, S. II, 1024.

Machina trina rerum, C. IX, 14.

Macte, C. IX, 106.

Madentes aurae aromatum, P. X, 363

Mage, magis, P. III, 9.

Magico murmure, S. I, 96.

Magistra invicta, Ps. 164.

Magistri criminum, P. V, 78.

Majestas terrigena, S. I, 189.

Major exemplis, C. VIII, 7.

Male fabris suadelis, H. 714.

Male fortia fila, S. II, 453.

Male pertinax, Prol. 14.

Malesuada, C. III, 113. Malesuada luxuries, Ps. 404.

[Col. 0952] Malignitates, P. II, 260.

Malignum murmurans, P. V, 417

Mammonea fides, H. 428.

Manceps carceris, P. V, 545.

Mancipari tartaro, P. X, 475. Mancipata vita, C. XI, 30.

Mancipium ludibriorum, P. XIV, 30. Mancipium gehennae, H. 128.

Mancum claudicat, P. II, 231.

Mandat otia flatibus, A. 657.

Manes petere, Ps. 92.

Manicis innexus, catenis, H. 434.

Maniplis stuppeis, P. X, 864.

Manus, exercitus, C. V, 46.

Mapalia, Ps. pr. 46.

Mansuefactus, C. VII, 84.

Mane novo, C. II, 15.

Marcent tartara suppliciis mitibus, C. V, 133

Marcida oblectamine frequenti scintilla menti, C. VII, 18.

Margaritum, Ps. 873; P. X, 648.

Maritae conjuges, P. I, 119.

Maritat, A. 569.

Marsupia exesa, Ps. 600. A marsupio inanis, P. II, 104.

Martyrii sanguine, P. III, 9.

Masculinum germen, P. X, 1069.

Massae contagia, A. 1031.

Mastigophori, S. II, 516.

Mastruca, vestis, S. II, 698.

Mathesis, S. II, 478, 893.

Mater castitas, C. XI, 14.

Medela amara, C. X, 83.

Mediator nostri et Omnipotentis Filius, A. 174.

Medica aqua, A. 702.

Medicabilis, A. 695. Medicabilis voluptas, C. VI, 24.

Medicata sagitta, H. 539. Medicato vulnere, H. 538.

Meditamine rerum, Ps. 234.

Meditantur aristas, C. X, 124.

Medullitus, H. 391.

Melior consiliis aetas, S. II, 322.

Mella Cecropia, C. III, 71.

Melodum, C. IX, 2.

Melos canere, C. X, 123.

Membra orbis, H. 247.

Membratim, P. V, 112.

Memor vescendi, C. VII, 161.

Mensis affatim plenis, C. VIII, 14.

Mensurabile spatium, A. 813.

Menstrua luna, C. XII, 10.

Menstrualis sphaera, luna, P. X, 538.

Mentiri formam, H. 265.

Mersare, S. II pr., 59.

Merso sole, C. V, 3.

Mersus fornix, depressus, P. V, 243.

Meta noctis clauditur, C. I, 79. Interiore, S. I, 324.

Micat arte loquendi, H. 201.

Micantior sole, C. V, 44.

Milleformis, milliformis, C. IX, 55.

Mimica solemnia, S. I, 631.

Minari framea, vel frameam, Ps. 325.

Mira laudum, P. X, 4.

Miserari inopum, Ps. 580.

Mitia, matura, C. III, 77.

Mitifica verba, P. VII, 42.

Mixtim, H. 78.

Mobile ingenium, H. 546.

Mobilis lingua, Prol. 45.

Moderamen legum, Prol. 16.

Moderatrix lingua, P. X, 978.

Modicum salis, P. III, 122.

Moechus primus, S. I, 58.

Moenibus tutis, Ps. 671. Moenium auctor, P. II, 416.

Molae lapis, P. VII, 25.

Molare pondus, P. V, 489.

Molares uvidi, dentes, C. VII, 119.

Molle succincta Diana, P. X, 281.

Mollescere cultu, H. 282.

Mollitus, placatus, C. VII, 171.

Moneta fulgida, P. II, 56. Monetae effigies, Ps. 526.

Monilia fulva, P. III, 22.

Monstruosa idola, P. II, 7.

Montes monetae, P. II, 56.

Morbi terrarum, S. II, 987.

More proprio vivere, S. II, 83.

Mors abolet omnia, Prol. 30.

Morsus stipitis, P. V, 271. Morsum pericula, P. X, 30.

Mortes hominum, S. II, 1092. Noxiorum, P. V, 134.

Mortiferum lignum, A. 68.

Mortificata corpora, C. X, 93.

[Col. 0953] Motatus uterus, H. 596.

Mucronibus strictis, Ps. 705

Mucculentae nares, P. II, 282.

Multicolora prata, C. III, 104.

Multifidum iter, S. II, 773.

Multiformis facies, C. VI, 37.

Multinodum germen, C. VII, 139.

Mundialis aula, P. I, 41. Gloria, C. I, 90.

Mundo obsequente, C. IV, 57.

Munimine, A. 533.

Murices petrarum, P. V, 446. Murices, purpura, C. VII, 156.

Murmurans Christum sub pectore, S. I pr., 36.

Murmure magico, S. I, 96.

Mussare, H. 773.

Muta mola quiescit, S. II, 949.

Mutua post multi sermonis, A. 39

Mysteriarches, P. II, 350.

Mysticae dapes, C. V, 108. Mysticum lavacrum, P. VI, 29. Jus, P. X, 1063.

Naeniae inanes, C. II, 34.

Nascitur terris Christus, C. XI, 3.

Nasse puppim, S. I pr., 60.

Natale solum, S. II, 155. Natalibus horis, Ps. 216. Natalibus ortus non usitatis, C. VII, 56.

Natatibus fota, C. V, 143. Natatu puro, A. 684.

Natatiles ferae, P. X, 332.

Natio excors, pecora, C. XI, 83.

Naturaliter, C. VII, 181.

Nebulonis nequitia, S. I, 82.

Nebuloso errore, S. I, 155.

Nectar ambrosium, S. I, 276. Nectare fragrare, C. II, 68. Peccati capti, H. 153.

Nefasta limina, P. II, 479.

Negator, C. I, 57. Negatrix gens, A. 550.

Nemea pellis pro Nemaea, S. I. 118.

Nemo dies, nullus, P. X, 744. Deorum, P. X, 237.

Nequior, comparat., P. X, 892.

Nequiter corrupta lascivia, C. VII, 87.

Nequitias serere, H. 392.

Nervo impulsa sagitta, Ps. 324.

Nervosa juventa, S. I, 320.

Nescia coeli mens, S. II, 874. Solis lumina, C. X, 79.

Nescius sonorum surdus, C. IX, 64.

Nexibus implicitus, P. XI, 78.

Nexile connubium, C. III, 75.

Nigrans honor argenti pro sordescens, Ps. 528.

Nigrantes nubes, S. I, 412.

Nigrior tenebris, P. V, 242.

Nimbos equitum depellere, S. II, 702. Nimbus te orum Ps. 129.

Ninguidus, C. V, 97. Ninguidus boreas, A. 661.

Nivali pietate, S. II, 250.

Niveus pulvis ardet, P. XIII, 78

Nix capitis, cani, Prol. 27.

Nobiles vel mobiles flammae pro lucernis, C. V, 26.

Nocticola Indus, niger, H. 634.

Noctua Tritonia, S. II, 573.

Nodus tenax, P. XI, 103.

Nolis, velisne, P. X, 170.

Nomisma, numisma, P. II, 96.

Non sapis? A. 355.

Norma rationis et artis, A. 207.

Notis cruentis faciem secat, P. X, 555.

Novalia culta, S. II, 1013.

Novellum saeculum, C. XI, 59. Templum, C. XII, 188.

Noxa lethalis, C. I, 75.

Noxialis carcer, P. X, 1107. Noxialis lex, C. IX, 18. Stipes, P. X, 114.

Nubes jaculorum, Ps. 134.

Nubigenae nimbi, H. 485.

Nubila sordida gentilitatis, P. XIV, 111.

Nugator, C. II, 32. Nugatrix, Ps. 438.

Numerosiores turbae, P. IV, 57.

Nundinatus, P. X, 969.

Nutantem spe futuri boni domum, P. IX, 104.

Nutu numinis vocato, C. VIII, 70

Obambulans, P. V, 324.

Obambulat lupus, C. III, 159

Obbrutescere, H. 651.

Obducta fax, velata, C. XII, 20.

Obire conjugium, S. I, 169.

Obitus carnis, Prol. 29.

Objectare neci, A. 5.

Objice vitreo, H. 869. Discludi, H. 902.

[Col. 0954] Oblacterare, P. X, 913.

Oblectamine miro tenere mentes, S. II, 145.

Oblitus stupro, ab oblino, P. II, 446.

Obliviale poclum, C. VI, 16.

Oblivio premit sensum, C. I, 87.

Obludo tibi, H. 6.

Obnubere caput, A. 630.

Obsecundare jussis, C. IX, 39.

Obsequela, C. VII, 51; C. VIII, 19. Obsequelam praestare cui, Ep. 32.

Obsequentum cura, C. VIII, 57.

Obsequium solvere, C. III, 33.

Obsessor liminis, custos, P. V, 310.

Obside visu, A. 162. Obsides spei, P. II, 457.

Obsita nugis ingenia, S. I, 575.

Obsoletum vasculum, Ep. 26.

Obsordescere, A. 146.

Obstinate, adverb., P. X, 64.

Obstinatio praedurat callum pectoris, P. V, 178.

Obstrangulata mens, C. VII, 10.

Obstupefactus, P. III, 173.

Obtemperanter, P. II, 112.

Obtinet unus esse et fuisse deus, P. X, 317.

Obtrudere os, P. V, 95.

Obtutibus, oculis, P. II, 145, 278. P. X, 433

Occasus, mors, C. IX, 103.

Occidualis, oceanus, S. II, 597.

Occulto sub ipso cordis, Ps. 489.

Odori esse, P. X, 335.

Ofellae bubulae, P. X, 383.

Offensacula donat, Ps. 781. Offensaculo fixus lapis, A pr. sec. 33.

Offensacula (per) ire, Ps. 484

Officium flebile, P. III, 183. Officia, P. XI, 50.

Oleagina radix, A. 339.

Olida acerra, A. 198. Olidus cultus, vel solitus, S. I, 498.

Olivo fidei unctus, P. IV, 102.

Olli, illi, H. 544. Ollis, illis, H. 730.

Oluscula, S. II, 865. P. X, 262.

Omina dextra, S. II, 564.

Omnicolor, P. XII, 39.

Omniformis, P. X, 339.

Omnigenae partes, S. II, 513.

Omniparens, C. III, 2. S. II, 476.

Omnipater Deus, P. III, 70.

Omnipollens Deus, A. pr. sec. 19.

Omnipotentiae Dei est, S. II pr., 26.

Operatio, munificentia, Ps. 573.

Operti stratis, C. I, 18.

Operto obscuro, Ps. 745.

Opifex fallendi, Ps. 260. Verborum morumque, A. 805

Oppalluit, P. I, 92.

Oppansa cornua, Ps. 410.

Oppetere, mori, P. II, 329.

Oppetere morte gloriosa, P. X, 65.

Optio datur, P. II, 217.

Opulens muneribus, P. XI, 218.

Ora littoris, P. XI, 47.

Orarium, P. I, 86.

Orator ad thronum, P. V, 548.

Orbes, oculi, C. IX, 36.

Orbis Persicus, C. XII, 25. Poenus, P. IV, 61. Vexatus P. IV, 82.

Orbita sacris libris notat, H. 777. Orbita solis media est, C. III, 87.

Ordinari saeculis, C. XI, 25.

Organa musica, A. 389.

Organum verborum, lingua, P. X, 929. Organum oris P. X, 2.

Orsa pia, verba, C. IV, 96.

Oscine parra, S. II, 570.

Ossuum compago, P. V, 111.

Ostrum, purpura, P. X, 910.

Ostentamen, Ps. 204.

Ostentant messes suas jugera, S. II, 1038.

Ostentatrix, Ps. 439.

Ovans, P. III, 169. P. V, 8.

Pacifer haeres regni, Ps. 805.

Pacificus, C. V, 156. Ps. 729.

Pactus mercede, P. X, 970.

Pagana gens, rustica, C. XI, 87. Paganus, ethnicus, P X, 1009.

Paginae fideles, C. IX, 26.

Pago deditus, P. X, 296. Pago impliciti, S. I, 620.

[Col. 0955] Palaestra Christiana, P. IV, 101. Palestra gloriae, P. V, 213.

Palaestricus ephebus, P. X, 188.

Palantes gemini, A. 623.

Palatii Latii, S. II, 1102.

Palatinus minister, A. 481.

Palla carbasea, Ps. 186. Palla fusca polum suffudit, H. 86. Palla lucida, H. 868.

Palmas tendere ad, C. IV, 52. Palmas vincla premunt, P. V, 236. Palmam praestare, P. II, 32. Palma mortis, P. VII, 53. Palma parta, P. IV, 106. Palma inde nata, victoria, P. IV, 77.

Palmata abolla, S. I, 556.

Palmula remi, P. V, 462.

Palpamen tenerum, H. 303.

Palpas famulos remisso dogmate, C. VIII, 8.

Palpat spes iners, Ps. 235.

Palpebrales setae, H. 872.

Palpitans infans, C. XII, 121.

Pangere, canere, C. IX, 3. P. V, 324. Pangere psalmis, P. IV, 148.

Pansis brachiis, C. XII, 170.

Papa, episcopus, P. XI, 127

Paraclitus, C. V, 160.

Paradisi regiones, H. 839. Paradisicolae, H. 928. Paradisi limite consepto, Ps. 224.

Parapsis, Ps. 532. Ep. 18.

Paratus abolere, C. X, 18. Dicere, P. X, 923. Obsequi P. II, 111.

Paratu gemino, C. IV, 34. Paratus hos, P. X, 919.

Parens, metropolis, P. IV, 61.

Parili concentu, C. V, 122.

Paritura virgo, H. 575.

Parricidalis manus, H. pr. 14

Parsimoniis plural., C. VII, 3.

Particeps angelorum, P. V, 9.

Particulatim, A. 1078.

Parturiunt pectora, H. 570.

Pascendus, Ps. 618.

Pascha nostrum, A. 348, 355.

Passibilis, A. 6.

Passio festa, P. XI, 196. Passio, martyrium, P. II, 35, 550. P. X, 854. Passio peracta est, P. V, 292. P. X, 1109.

Passio tingit martyrem, P. VII, 18.

Pasti carnibus, P. V, 100. Funere materno pasti nati, H. 620. Pasta sanguine voluptas, S. I, 383. Pastis visceribus, C. IV, 1.

Pastus animae Deus, C. IV, 33.

Patefecit hiatum, Ps. 271. Patefacta terra, C. X, 139.

Patens ad omne vulnus, Ps. 246.

Pati ictum sub ense persecutoris, P. I, 28.

Patibulum ascendere, P. X, 641.

Patriarcha, Ps. 544.

Patricida Absalon, H. 565.

Paulo infecundior annus, S. II, 954.

Paupertinis armis, Ps. 198.

Peccamina crebra, H. 619. Peccaminum fomes, P. X, 517. Peccaminum vincula, C. IX, 96.

Peccator, C. XI, 101. H. 622. Peccatrix anima, Prol. 35. Femina, H. 754.

Peccatum vetus, C. I, 99.

Pectine dentium, P. X, 934.

Pectoris impressu, Ps. 273.

Pede dextro, feliciter, S. II, 79.

Pedestre carmen, Ep. 12.

Pedicis illaqueare, C. III, 42.

Pegmatis compages, P. X, 1017.

Pelagus concavum, C. V, 72.

Pellacia, H. 637.

Pelliti habitus, Ps. 226.

Pendere parvi, P. X, 478.

Pendula via, C. IX, 50.

Penetrabile, Ps. 837.

Penetralia cordis, H. 542. Sectae, S. II, 93.

Penetrans arundo vitam, H. 538.

Penetrator operti, H. 875.

Pennigera victoria, S. II, 33.

Pensilis, P. X, 452.

Peperere necem, C. III, 183

Pera, Ps. 613.

Peragrans sensu oculisque annos, H. 913.

Perarmare, C. VI, 86.

Percensere, A. 385.

Percito gressu, C. VII, 131.

Percucurrit, P. I, 11. P. XI, 21.

Percussor, P. IX, 61.

Perdomitor mortis, C. IV, 12.

Peregit ictum, P. I, 93. Sitim, VI, 60.

[Col. 0956] Peregri, peregre, P. IV, 89.

Peremptor, II. pr. 19.

Pererrare osculis, P. V, 338.

Peresis panibus, C. IX, 58. Peresum pure putri, S. I, 17.

Perflabilis more noti, S. I, 188.

Perflamine, A. 692.

Perfurit, H. 364.

Peritus crucis artifex, P. V, 254.

Perluere fletu, P. IV, 193.

Permadescere, P. X, 1010.

Pernox cura, P. V, 311.

Perpensa vitae regula, P. X, 307.

Perpetem salutem, P. X, 470. Perpetis lucis usus, C. XI, 111.

Perplexius errat, S. II, 847.

Perquam ridiculum, A. 240.

Persecutor, P. I, 28. Persecutoris gladius, P. V, 134.

Persona patriae, S. I, 600.

Personasse, Ep. 34.

Perspicax acumine, C. VII, 23.

Persuasum habuit, S. I, 283.

Persultanti haec, superbe narranti, P. XI, 77. Persultat vox, H. pr., 10. Persultant crimina, Ps. 468.

Pertinax studium, Prol. 14.

Pervigil, C. V, 43. Cura, S. II, 1021.

Pessum mergere, S. II pr., 36.

Petulanter, Ps. 314. Petulantius, adverb., P. XIV, 41.

Pexus honor capitis, C. VIII, 23.

Phalanges culparum, Ps. 816. Phalanx plebeia, P. XI, 201.

Phaleratus equus, Ps. 195.

Phantasma, Ps. 712. A. 1051. Per phantasmata, H. 59.

Phaselus, navis, P. V, 498. S. II, 529.

Philippi, nummi, P. II, 102.

Physicorum dogmata, S. II, 203.

Piaclum, syncop., P. X, 219. Piacula commissa, A. 544.

Piamina vulnerum, C. IX, 33.

Piata sanguine mens, P. V, 361.

Picta rebus divinis, A. 789.

Pietas Scythica, S. II, 294.

Piger anguis, frigidus, C. III, 154.

Pigmentis cutis illita, H. 275.

Pignora, liberi, P. XI, 210.

Pigrescere, A. 480.

Pinnatae vel pennatae sagittae, H. 498.

Pinus, hasta, Ps. 121.

Piratis mare servit, S. II, 790

Placabilis ira, C. VII, 203.

Placidissimus, S. II, 593.

Placitus Deo vir, P. VII, 2.

Plaga mundi, tractus, Ps. 714.

Plasma Dei, C. III, 185.

Plasmasse, A. 865. Plasmata res, anima, A. 866.

Plateis in totis, P. IV, 71.

Plebium, genitiv., P. X, 709.

Plectere, ac ferire, C. VII, 104.

Plectiles syllogismi, A. pr. sec. 24

Plectitur vox fidelis, P. I, 48.

Pleno senatu, S. I, 609.

Pleurisis, P. X, 485.

Plicabitur coelum, P. X, 536.

Plumigera series, C. III, 44.

Pluvio frigore, S. I pr., 14.

Poclum obliviale, C. VI, 16.

Poenalis labor, P. II, 192.

Pollere supero regno, S. I, 545.

Pollice docto texuit, Ps. 364.

Pomiferum nemus, C. III, 76.

Pompa funeris, P. X, 1082. Supplicii, P. I, 81.

Pondera malorum, P. X, 1134.

Pontificales exuviae, S. I, 548.

Popularibus auris se ostentare, S. II, 153.

Populator bruchus, H. 228.

Porgere, porrigere, S. I, 275.

Porrum et cepe, S. II, 866.

Portat in exitum, C. V, 120.

Porticibus umbrosis, P. XI, 164.

Portitor ciborum, P. V, 406.

Positae leges, P. X, 944.

Postliminio redit, H. 852.

Potesse, posse, P. X, 803.

Potestas summa implebat artus, A. 644.

Potis est, potest, H. 37. Si potis est, S. I pr., 84

Praecalidus, S. I pr., 67. S. II, 320.

Praecinctus, P. V, 14. Ps. 454.

Praecinxit latus ense, P. II, 502.

Praecinit lucem gallus, C. I, 2.

Praecluens potestas, C. IV, 37.

[Col. 0957] Praeco lucis, gallus, C. I, 54.

Praecucurrit, C. VII, 47.

Praedestinare, C. XII, 68.

Praedives pietate, P. IV, 59. Praedivite cultu, S. I, 416.

Praedulce carmen, P. V, 314.

Praedurat plantas ad iter formido pericli, Ps. 446. Praeurat obstinatio, P. V, 178.

Praefixa cruci spes hominum, C. V, 96.

Praefultus torus, P. V, 335.

Praelambens fluvius, C. V, 120.

Praelia gerere, Ps. 499.

Praeliber, valde liber, A. 87.

Praemetuere, S. II, 681.

Praemicare, P. I, 84.

Praeminens, C. XI, 109. Culmine aedes, P. X, 349.

Praenatare, P. VII, 73.

Praenitere veste, P. II, 234.

Praenuncupatus, C. VII, 179.

Praenuntiatrix, P. II, 30.

Praenuntius, Joannes. C. VII, 102.

Praepetibus punctis, P. IX, 24.

Praepollens Arelas, P. IV, 35.

Praesepis tui, C. XI, 77. Praesepibus vacuis C. VII, 170. Ad praesepia, C. XI, 86.

Praesiccus, P. V, 141.

Praestare palmam cui, P. II, 32.

Praestigiator, C. VI, 140.

Praestitit se visibilem, A. 81.

Praestrictus voce cujus, C. VII, 44

Praesul furoris, C. XI, 115

Praetexta toga, P. X, 143.

Praevalida manus, exercitus, C. V, 46.

Praevium fulgur, C. V, 43.

Precanda ara thure et cespite, P. V, 51.

Pretiosius nil luce, C. V, 151.

Primitivus, P. X, 828.

Primitus, P. II, 131. P. X, 942.

Primoplastus, C. IX, 17.

Princeps, Adam, A. 911.

Princeps, Caesar, Prol. 20. P. V, 27.

Probabiles preces, P. IX, 98.

Procaciter, P. IV, 43.

Procellosum mare, C. VII, 108.

Processibus dierum, C. VII, 121.

Procinctus angelicus, exercitus, H. 915. Ad procinctus natus, S. II, 512. Procinctum solvere, finita expeditione, Ps. 606.

Prodiga cruoris fides, P. II, 18.

Prodigialia monstra, S. I, 451. Prodigiana signa, H. 467.

Proditrix fama, P. I, 11.

Profanator, A. 178.

Profanavit vetus fas, P. X, 894.

Profarier, P. X, 939.

Profunditas, P. VII, 48.

Profundo vasto emersisse, S. I, 569.

Projectius, vilius, P. X, 153.

Prolapsum ex ore nefas, C. I, 58.

Proluit se multo haustu, S. I, 126.

Promus, P. II, 160.

Properanter ire, P. IV, 14.

Propheticus, C. VII, 179.

Propitiabile os, P. XIV, 130.

Propitiata, martyr, P. III, 215.

Prosapia deorum, P. X, 180. Patrum, C. XI, 89. Peccatorum, A. 938.

Prosatus patre, P. VI, 46.

Proscenia, H. 368.

Prospera nostra vulnerat, Ps. 695.

Prosperum Christum fore, propitium, P. IX, 4.

Prosubigit pede, P. III, 130.

Properanda mundi pericula, H. 844.

Protervitas lasciva, Prol. 10.

Protinus, C. IV, 45. C. IX, 4 et 41.

Providenter, P. X, 19.

Provolvitur arenis, C. VII, 155.

Prunae fatales, Vestae, S. I, 1086

Prurit prodere silenda, P. II, 254. Quid non pruriat malorum, A. pr., sec. 18.

Psallente caterva, Ps. 648.

Psalmi dulcimodi, Ps. 664. Psalmis pangere, P. IV, 148.

Psaltria, D. 136.

Pubertas, A. 573.

Publicitus, P. XIV, 38.

Pudescit, C. II, 26. A. 776.

Pudibunda lumina, Ps. 44. Pudicitia, P. III, 153.

Puellari sanguine, A. 105.

Puellula torva, P. III, 103.

Puerpera virgo, C. IX, 19

[Col. 0958] Puerperiis, H. 618.

Pugillares corae, P. IX, 15.

Pugnatrix, Ps. 681.

Pullati patres, C. VII. 151.

Pullulascere. P. X, 882.

Pullulat, A. 912.

Pulsibus, H. 672.

Pulvinar divum, A. 487. Jovis, S. I, 610. Pulvinaria deorum, P. X, 1056.

Pumices salsi, C. VII, 129.

Punctis sequi dicta, P. IX, 24.

Puncto tenui transit poena, P. VI, 95.

Puniceus, C. III, 80.

Pupula parva, H. 874.

Pure de putri, S. I, 17.

Purgamen, C. VII, 80. Aquae, P. VI, 30.

Purpura sanguinis, P. III, 140.

Purpurans, cruentus, C. VI, 82. Purpurans cruor, P. V, 339.

Purpurei proceres, martyres, P. IV, 192.

Pusio, C. XI, 13. C. XII, 104.

Pusiola, P. III, 20.

Putredines viscerum, C. IX, 31.

Putrefactus, C. X, 42. A. 761.

Putrescens, P. IV, 131.

Putris, C. VII, 9. A. 816.

Pyra crepitante, P. III, 13.

Pyram texit ustor, P. X, 846.

Pyra silvestria, S. II, 943.

Quadrifluus amnis, C. III, 105.

Quaesitor, judex, C. VI, 89. P. XI, 63

Qualus, corbis, C. IX, 58.

Quamlibet, quamvis, C. VIII, 53. C. XI, 17.

Quandoque, olim, aliquando, A. 53.

Quandoque futurum, Ps. 232. P. II 474.

Quaternae ter petrae, C. XII, 177.

Quernae glandes, S. II, 945.

Qui sis, quis sis, A. 419.

Quia nam, S. I, 53.

Quidquid id est, H. 891. Quidquid id est, quod fueram, Prol. 30.

Quinis diebus octies labentibus, C. VII, 187.

Quinquennia decem, Prol. 1.

Quo proficit, C. XII, 133.

Quodcunque terrarum jacet, P. II, 431.

Quota pars est, S. I, 579.

Quotannis, S. I, 113.

Quousque, P. X, 868.

Rabidum os lupi, C. III, 159.

Racemi, S. II, 218.

Radiare ceraunis, Ps. 470.

Radicitus, P. X, 891.

Ramenta auri, Ps. 457.

Rapax laudis dextera, C. VII, 217.

Raptat togatum forensis gloria, C. II, 41.

Rara culpa morum, C. VI, 49.

Rarissima hominum pars, S. I, 592.

Rarescit, S. I, 437.

Rasile lignum, Ps. 153. Rasiles scopuli, idola, P. III, 69.

Rasum et dolatum, C. XII, 199.

Rate, nave, S. I pr., 8.

Raucisoni leones, C. IV, 38.

Reatum clangere, C. XI, 104. Reatum solvere, C. VII, 175. Reatus peste, H. 929.

Rebar, P. XI, 34.

Rebelles idolii, cum genitiv., P. XI, 51.

Reboans oceanus, H. 102. Tuba, A. 386.

Recalcandum limen, C. IX, 75.

Recalenti aspergine, P. XI, 143. Recalente fonte, P. II, 145. Recalescere, Ps. 59.

Recavo palato, Ps. 422.

Receptor civium, C. XII, 144

Recessu cordis, C. IV, 27.

Recidere pecuniam, Ep. 6.

Recidiva semina, S. II, 821.

Recinens, S. I, 63.

Reciprocatis circulis, P. X, 574.

Recline corpus, C. VI, 150.

Recrementum, A. II pr., 54.

Recrudescunt plagae, P. X, 798.

Recursibus volutis, C. VII, 38.

Recurva in volam manus, P. II, 242.

Reddere grates, C. IV, 75. Jus bonis, Prol. 18

Redemptrix, P. X, 774.

[Col. 0959] Redigere fructus in horrea, S. II, 1059.

Redimire sertis. S. II, 723.

Redimita frons, H. 268. Redimitus comas, C. III, 30.

Redux fuga, C. V, 104.

Refectus, recreatus, P. V, 332.

Reflectit se gressu percito in, C. VII, 132.

Refrenare iram, C. VII, 172.

Refugae viae, P. XI, 102. Refugo honore, A. 582.

Refugere errores, S. I, 507.

Refundere, reddere, P. X, 790.

Refusus coelo spiritus, P. X, 533.

Regale unguentum, Ps. 361. Regalia fercula, A. 609.

Regifico cultu, P. XI, 216.

Regius morbus, P. II, 264. Regia urbs, Roma, P. II, 46.

Reglutinare, P. X, 874.

Regnator, C. XII, 34.

Relapso gurgite, Ps. 654.

Relaxat sopor artus, C. VI, 11.

Religamine croceo, Ps. 359.

Relisa fronte, P. IX, 48.

Relligionibus foedis, S. I, 514.

Relucere, P. VI, 3. P. X, 435.

Remeabilis, A. 1050.

Remeare ad superos, C. III, 200.

Remensus polus, passiv., H. 850. Remenso marmore, P. V, 494.

Renarrare, H. 855.

Renascitur prisca effigies, C. III, 194.

Renidere, P. V, 131. Renidet gaudio, P. X, 712. Renident prata floribus, P. XII, 54.

Renuente metro, P. IV, 162.

Renutare, H. 774.

Reparare viscera mortua, C. III, 192.

Repagula portae, S. II, 739.

Rependitur pretium, C. X, 78.

Repercussos sonos, P. X, 933.

Repertor, C. IV, 9.

Repexus corona, P. X, 1014.

Replicare, renarrare, P. XI, 4.

Repromissa spes, C. I, 46.

Rere, putes, P. V, 154.

Resculpere, Ps. pr., 51.

Reserare aurem loquelis, A. 578.

Resolubilis, S. II, 229. Resolubile corpus, C. X, 149.

Resono sistro, Ps. 435.

Res populi, publica, Ps. 757.

Respectare, H. 737.

Respergere, P. X, 13.

Respergine, ablat., S. I, 502.

Restagnat cruor, P. X, 1053.

Restillare, S. II, 287.

Resudare, C. X, 107. Crapulam, C. VII, 9.

Resulcare, P. V, 144.

Resultare, A. 388.

Retentare, H. 108.

Retexere texta. C. X, 16.

Retinacula vitae, P. IX, 87. Retinaculis astringi, S. I pr., 64. Retinaclis premi, S. II, 147. Retinaculorum vincla, P. IV, 195.

Retortae in terga manus, S. II, 559.

Retundere iram, C. VI, 94. Retusus, Retunsus, P. X, 972.

Revenire, A. 1064.

Revincta oleis, P. IV, 55. Revinctus sertis, P. X, 1022.

Revocabilis, H. 740.

Revolant fuga, C. V, 104.

Revolvere sulcos calami, A. 596.

Revulserat comam, P. X, 761.

Rex convivii, C. IX, 30.

Rhetoricum os, S. I pr., 77.

Rhododaphne, H. 234.

Rictibus, C. IV, 51. Rictu spumanti, Ps. 113.

Ridente sereno, A. 663.

Rigant genas lamenta, P. VI, 82. Rigante somno, C. VI, 28.

Rigor mortis, C. I, 69.

Rimante ingenio, Ps. 790.

Rimosa cymba, P. XI, 69.

Rite precari, C. III, 172.

Rogat veniam de Minerva, P. XIV, 27.

Romphaea, P. V, 189.

Romphealis, per e, C. VII, 93.

Rorantes nebulae, A. 840.

Rorem fontis et lavacri subire, baptizari, C. VI, 126.

Rore olei, C. V, 13. Quietis, A. 894.

Rorulenta gramina, C. VII 168.

Rosae spolia, C. III, 21.

Roscida nox, C. V, 149. Roscidi livores P. X, 705

[Col. 0960] Rostrum aeratum, H. 488.

Rosulenta prata, P. III, 199.

Rota solis, P. XIV, 96. A. 626.

Rotantur saecla, S. II, 877. Orbis membra, H. 247.

Rotari ac furere, P. X, 1063. Rotari malis, C. IV, 82. Rotata millia annorum, C. XI, 29. Rotat cardo annum, Prol. 3. Rotat vortex, Ps. 95.

Rotatiles trochaei, Ep. 8.

Rubigo pectoris, C. VII, 205.

Rubrica minatur, S. II, 461.

Ructabat coenam, Ps. 316. Ructata, emissa, A. 93

Ructamine spurco, H. 466.

Ruere in facinus, C. III, 132.

Rumpere vincula, C. I, 98.

Russeola sanies, P. XI, 130.

Russo stemmate, P. X, 908.

Rusticulae lupae, S. I, 107.

Rusticus poeta, P. II, 574.

Rutilae coronae, H. 926.

Rutilante numine, P. III, 142.

Sacellum, C. IV, 21. P. X, 215

Sacer Christi, P. XI, 2.

Sacra gentium, Prol. 40.

Sacramenti donatrix mensa, P. XI, 171.

Sacrare, sacrificare, P. X, 750, 911. Hymnos, C. IV, 75.

Sacrario exstructo, ara, C. V, 140.

Sacricolae, S. I, 618. Sacricolae reges, S. I pr., 43.

Saeculo servire, P. I, 59.

Sale, cespite, thure, A. 187.

Salix, ferulae, P. X, 703.

Saltatrix ebria, Ps. 380.

Salubriter, P. X, 502.

Salum refluum, C. V, 86.

Salutifera facies, C. III, 7.

Salutigeros ortus, P. XI, 235

Salvator, P. I, 115.

Sanctificante fide, C. III, 15.

Sanctiloquus, sanctilogus Lucas, A. 1002.

Sanguis, genus, P. IV, 179.

Sanguineum supplicium, P. XI, 22.

Sanguinolentus, S. I, 452.

Sapiant fercula Deum, C. III, 16.

Saporus, C. IV, 94.

Sarcophagus, C. III, 202.

Sarculati horti, P. X, 264.

Sarmenta, S. II pr., 24.

Sartagines, Ps. X, 299.

Satellites noctis, daemones, C. I, 44.

Satiatus ex propheta, C. IV, 91.

Sator, pater, C. X, 69. C. XII, 87. Sator credentium, pater C. XII, 47. Sator pudoris, auctor, C. IV, 11.

Saxigeno semine, C. V, 8.

Scabra seges, C. VII, 208. Scabri murices, P. II, 446.

Scabrosa sorde ablutus, Ps. 106.

Scandalum, A. pr. sec. 35.

Scatebrae loquaces, C. V, 90.

Scelus est dictu, A. 822.

Sceptra gestare, P. V, 22. Gubernare, S. I, 38.

Scholare murmur, P. IX, 16.

Schisma Novati, P. XI, 19.

Scirpea fila, C. V, 15.

Sciscitator, C. VII, 193.

Scissura domestica, Ps. 756.

Scitum brutum Caesaris, P. V, 66.

Scopulum collo trahere, saxum, P. VII, 75.

Scortator, S. I, 106.

Scribitur nummus, P. II, 120.

Scrinia litterarum, P. XIII, 7.

Scrobes insidiosae, Ps. 261.

Scrupei recessus, P. V, 447.

Sculptile in aere, P. X, 266.

Scyphus aureus, Ep. 15.

Secessus altos costarum pandere, P. XI, 58.

Secreta mentis, C. II, 16.

Sectari iter, S. II, 45.

Sectatores Christi, C. VII, 198.

Securem Ausoniam Christo inclinare, S. I, 558. Secures tingere, Ps. 402.

Secutor, S. II, 1100.

Seges scabra culparum, C. VII, 208.

Segregatim, H. pr. 39.

Segrege forma. H. 803. Regno, H. 66. Segregem esse remotum, C. VII, 28.

Sella, curulis, P. X, 143. Sella curulis, S. O, 549

Semetra dissona, Ps. 829

[Col. 0961] Semicombustus, P. X, 859.

Semidea Roma, S. I, 165.

Semiferus Golia, H. 784.

Seminecem tollunt, P. XIV, 50.

Semipes, homo claudus, P. II, 150.

Semiviro comitatu, S. I, 125.

Semiustulatus, P. II, 348.

Senectam non novit parta gloria, S. I, 544.

Sensa somniantum, C. VI, 41.

Sensualis aedes de anima, P. X, 347.

Sensus humanos tendere, A. 260.

Senta situ loca, P. III, 47. Senta rubus, A. 55.

Separe ductu, A. 243.

Sepes littoreae, S. I pr., 15.

Sepes inter densas, S. I, 108.

Seps insueta, aspis, S. I pr., 74.

Septemplex coelum, C. VII, 36.

Septicollis arx, Roma, P. X, 413.

Septuennis puer, P. X, 656.

Septus grege multo, P. IX, 21. Floribus, C. X, 155. Lege, C. VIII, 3.

Sepulcrales favillae, S. I, 97. Sepultum pectus crimine, C. I, 35. Sepulta lumina, caecitas, C. IX, 34.

Sequestra carne, H. 912.

Sequestrare, C. X, 127.

Sequitur, ut, C. VII, 18.

Serenare, C. X, 80.

Serere crimina, H. 577.

Serica toga, P. X, 1015.

Series plumigera, C. III, 44.

Serrata regula, P. V, 217.

Servit mare piratis, S. II, 790.

Severae industriae vir, C. VII, 67.

Severum vivitur, severe, C. II, 34.

Sibila colla, C. IX, 90.

Sicubi, P. XI, 17.

Sigillati salis cautes, H. 745.

Sigillum, simulacrum, P. X, 233.

Signa garrulorum verborum, P. X, 747.

Signacula Christi, S. I, 568.

Signatores, C. XII, 66.

Silendus, P. IV, 181.

Silva stipularum, S. II, 963.

Silvicolae, S. II, 524.

Similaginis azymon, A. 353.

Simplices, pueri, C. XII, 131.

Singultat, singultit unda, C. XII, 124.

Singultibus, C. VII, 127.

Sinistra bella, S. II, 683.

Sinuamina riparum, P. VII, 34. Sinuamine subter, Ps. 871.

Sinuoso pectore, H. 199

Sinus barbarici, laxae vestes, A. 143.

Sirio vapore, C. XII, 22.

Sistro resono, Ps. 435.

Sistunt ad aram de laborum fructibus, H. pr. 3.

Sitienter haurire, C. IV, 188.

Sitiunt spem fontis, A. 683.

Situm est in tua manu, ut, P. X, 780.

Situ obduci, P. X, 1117. Situs tenebrarum, C. I, 43.

Socors vita, C. I, 34.

Sodalitas, P. I, 53.

Solatia lenta, Ps. 233.

Sole quarto, die, C. IX, 46.

Soles venturi, dies, H. 914.

Solidare, A. 167; S. II, 330. Solidante liquore, A. 654.

Solitudines, C. VII, 61.

Solo perdomitus, pede, P. XIV, 116.

Solum pes, solea, C. III, 129; P. VII, 65. Sola pendulus A. 666.

Solubilia elementa, H. 505. Solubilis carnis, P. X, 507. Dextra, A. 514.

Solvere curas in otia, Ps. 729. Solvere peccatum, C. I, 99. Solvere tecta flammis, S. II, 698. Solvi per cachinnos, P. X, 226. Solvit sacra sacerdos, P. XII, 63. Somnia vana, C. I, 88. Somno data res, P. X, 56. Somnum disjicere, C. I, 97. Perpeti, C. I, 67. Somnus opprimit pectus, C. I, 33.

Sonipes superbit, Ps. 190.

Sonorum nescius, surdus, C. IX, 64.

Sophiae dogma, S. I, 34.

Sophistae saeculi, P. X, 608.

Soporati oculi rore quietis, H. 894.

Sopori servire, C. I, 32.

Sordes nequitiae, Prol. 12

Sordescere, H. 458.

Sordet crimine, H. 119.

Sordidus cultu invenusto, C. VIII, 22

Sordidulus, S. I, 69.

[Col. 0962] Sors fatalis incumbit rei, S. II, 459. Sors humana, C. VII, 214. Ultima P. I, 54. Sortes deum, oracula, S. I, 262.

Spargebat iram, A. 320.

Spectamine morum, Ps. 913.

Spectator Deus, P. V, 297.

Spectatrix, Ps. 118.

Speculator astat, C. II, 105.

Speculamen, A. 20.

Speculatrix pupula, H. 308.

Spem mittere in aevum, S. I, 511.

Spernere cubile, C. I, 10.

Spes, qua speramus, C. 47, 48.

Sphaera menstrualis, luna, P. X, 538.

Sphragitis, P. X, 1076.

Spicula gnosia, C. V, 52. Dolorum, P. X, 579. Spiculum solis, radius, C. II, 6.

Spinifera rubus, C. V, 31.

Spiramen aromatis, A. 758. Spiramina vocis, Ps. 117. Spiramine coepta anima, A. 871.

Spiritalis, P. X, 14, 378.

Spirare majora, S. II, 479.

Sprerunt, D. 31.

Spumea mulctra, C. III, 66. Spumeae salivae, P. I, 101.

Spurcamen, C. IX, 56.

Spurcavit lacaenas, S. I, 60.

Sputamen, A. 676.

Squalere siti, S. II, 923. Veterno, S. I, 7. Catenis carceris, S. I, 492.

Squalidum tempus, C. II, 17.

Squama thoracis, Ps. 680.

Squamosa agmina, P. V, 444. Squamosa thorax, H. 423.

Stagna, mare, C. V, 65.

Stare sub armis, S. II, 728.

Stata dona, S. II, 1003.

Statione moveri, H. 501

Status vitae pulcherrimus, P. II, 271.

Stellantibus saxis, gemmis, Ps. 865.

Stelliger axis, H. 906.

Stemma russum, P. X, 908. Stemma jejunii, C. VII, 81. Stemmata apostolorum, C. XII, 180. Stemmate pila radiant, S. I, 486. Pollere, P. I, 4. Stemmati honos accedit, P. X, 131.

Stertit animus in praecordiis, C. VII, 20.

Stigmare, P. X, 1080.

Stillat cruor, Ps. 700. Guttatim lacrymis, C. V, 22.

Stipati juvenes, P. XI, 79.

Stipendia angelorum vocant hinc, P. I, 66.

Stipularum silva, S. II, 963.

Stomachante fermento, H. 195.

Stomachus pugnax, S. II, 629.

Stomachatus alto felle, P. X, 393.

Stramenta testarum, P. V, 322.

Stramine de roseo, H. 858.

Strangulant clausum locum angusta saxa, P. V, 244.

Strangulatrix, P. X, 1103.

Stratum segne, C. I, 18.

Strictis mucronibus, Ps. 705.

Strictura, S. II, 286.

Stridulis punctis fervens, P. V, 227. Stridulum sonare, P. X, 995.

Strophae sycophantarum, A. pr. sec. 25

Strophium, C. III, 29; Ps. 449. Dactylicum, C. III, 28.

Structile simulacrum, H. 190.

Structum serpente flagellum, Ps. 685.

Strues carbonum, P. V, 219.

Strumae turgidae, P. II, 258.

Stulta edicta, C. XII, 141.

Stupor habet quem, P. VII, 78.

Stuppa lychni, C. V, 20.

Stuprator, P. X, 221.

Stylis confossus, P. IX, 14. Stylo exprimere, P. X, 1124. Stylus Hebraeus, A. 379. Stylus sacer, S. I pr, 60.

Suadela, H. 714.

Sub colore gloriae, P. X, 81.

Subcuba, succuba, P. X, 192.

Subditis cervicibus, P. II, 489. Subditus orbis mansuescit, P. II, 439.

Subjacere casibus, Prol. 15.

Subjectans caput, P. X, 1054.

Subjectio, H. 701.

Subigere legem, C. I, 70.

Subjugare, C. VII, 11.

Subjugatum septies, P. X, 777. Subjugatis hostibus, P. X, 419.

Subjugales belluae, P. X, 333.

Subjungier, S. II, 586.

Sublidit murmur, A. 848.

Sublimat largo flamine bombum, A. 845.

[Col. 0963] Sublime tollere, in sublime, P. X, 697. Sublime aperire oculos, S. I, 593.

Subnotare summulam, P. II, 132.

Substantia, P. X, 476. Substantia mixta, S. II, 212.

Subtacitus, H. 174.

Subtemine catenato, Ps. 674.

Subterna antra, S. I, 392. Subterna nocte, H. 922

Subterranea (per), P. XI, 67.

Subvolavit coelo spiritus, P. X, 533

Suburbani populi, P. XI, 42.

Successibus ampliatus, P. X, 139.

Succulentis obtutibus, P. X, 433.

Succumbere curis, S. II, 103. Letho, S. II, 705.

Suda redit facies, Ps. 638.

Sudare impar praelium, C. II, 76. Sudata bella, S. II, 550.

Sudoribus tantis, labore, H. 484.

Sudum praenitens, C. VII, 80.

Sues spurca, singul., S. II, 813.

Suetus frendere, C. IX, 52.

Suffixus cruci, P. X, 585.

Sufflabilis anima, A. 838.

Sufflamen, Ps. 416.

Suffragantes martyres, P. I, 16

Suggillare, suggerere, P. X, 999.

Sulcator, S. II, 939.

Sulci ungularum, P. V, 338. Sulcus marmorum, P. IV, 194. Sulcus calami, scripta linea, A. 596. Stellae, C. XII, 55.

Summa aure quid intelligere, S. II, 1035. Summum corus, cutis, Ps. 796.

Summula, P. II, 132.

Superbit inflatus, P. X, 149

Superbus, in bon. partem, P. VI, 8.

Supercalcare ruinam, Ps. 256.

Supercilium deponere, Ps. 287.

Supereminere, Ps. 195, 737.

Superfit, S. I, 982.

Superfusus, A. 668.

Superimponere, Ps. 266.

Superingeri, C. IV, 87.

Supervacuus, H. 432; Ps. 134.

Supinat faciem, Ps. 281. Supinata cervice, P. XI, 85.

Supplicatio intenta, C. I, 83.

Supplicator, P. I, 14.

Suppliciter tendit manus, S. II pr., 28.

Supra hominem, S. I, 100.

Surgere ex inani cinere, S. II, 208. Surgunt moenia, S. II, 73.

Sursum versus, A. 1003.

Susceptat, A. 548.

Suspendere lacrymas, C. X, 118.

Suspirare avara lucra, C. II, 44.

Susurrat fama quid, S. II, 919.

Suta foliis tegmina, C. III, 119.

Sutile vinclum, P. IV, 24. Sutiles lapilli, C. VII, 158.

Sycophanta, A. pr. sec. 25.

Symbolum (in), P. II, 438.

Symphonia, S. II, 527.

Syrmate vestigia verrit, Ps. 362.

Tabentibus membris, A. 817.

Tabescunt nives, C. VII, 207.

Tabiflua crates, corpus, A. 891.

Taeniolae, S. II, 1105.

Tartara (in) mergi, S. I, 26.

Tauricornis, P. X, 222.

Taurina exta, P. X, 918.

Tela ingenii, S. II, 761.

Temo regit jugum, C. V, 147.

Temperare laborem, C. VI, 23.

Tempus quietis, nox, C. I, 66.

Tenax ad revertentes janua, clausa, C. IX, 73.

Tenebrosus mos, S. II, 244. Tenebrosum cor, A. 127.

Teneri lege sua, S. II, 70.

Tenerum lac, C. III, 70.

Tenor, A. 832.

Tenta viscera, C. III, 175.

Tentare vias aeternas, S. I, 510.

Tenuare artus, jejunio, C. VIII, 54.

Tenuis cibus, C. III, 172.

Tenus aure, S. II, 729. Crate, P. III, 148. Fundo, P. XIII, 85. Tactu, Ps. 692.

Tepefactus, Ps. 900.

Tepens glacies, P. III, 204. Tepentes prunae, P. II, 341. Taedae, A. 136.

Tepescit scintilla, C. VII, 19

[Col. 0964] Terere vias, S. II, 879.

Teretem nodum nectere, Ps. 187.

Tergeminos fratres, P. VI, 33.

Tergum dat fugitivus, Ps. 436. Tergum freti tumidum, S. II pr., 43.

Terminus instat, Prol. 4. Termini vitae, C. I, 33.

Terrificae catervae, H. 419.

Terrigena majestas, S. I, 189. Terrigenae phalanges, Ps. 816.

Terrulentus, H. pr., 5; P. II, 195. Terrulenter, P. X, 378.

Testari salutem principis, P. X, 996.

Testator, C. XII, 87.

Testeum fragmen, P. V, 553.

Testificatus, H. 340.

Testudo oris, P. X, 932.

Testula, C. V, 17. Testularum fragmina, P. V, 277.

Tetra pix, C. II, 69. Tetrum flagrat, C. IV, 22. Tetrius malorum, P. XIV, 110. Teterrimus, P. X, 451.

Texere pyram, struere, P. X, 847. Saecula saeculis, C. V, 164.

Textiles setae, C. VII, 152. Textilis candor, P. I, 89.

Textura, A. 1017.

Thorax squamosus, H. 423.

Thronus summus, H. pr., 10. Ad thronum orator, P. V, 48.

Thuribulum, A. 479.

Thurifero de grege unus, A. 292.

Thymus, C. III, 74.

Tiara Assyria, Assyrius, A. 145.

Tinctus criminibus, P. XIII, 58.

Tingere vestigia, P. VII, 62. Tingo, de martyrio, P. VII, 18.

Tirones, Ps. 236.

Titubante fide, A. 582. Titubanti voce, A. 741. Titubet ne fides, P. VII, 44.

Tituli tumulis incisi, P. XI, 3. Titulis auctus, S. I, 595. Titulus Pauli, P. XII, 45.

Toga, aetas virilis, Prol. 8. Toga quirinalis, P. II, 419.

Togata nobilitas, P. IV, 75. Togata urbs, Roma, P. II, 10. Togatus, civis, C. II, 39.

Tonans, Deus, C. VI, 81. Celsa tonantis, P. VI 98. Tonantis filius, A. 171.

Toreumata, Ps. 370.

Tori lacertorum, P. V, 124.

Tormenta adhibere, S. II, 189.

Torti errores, perplexi, A. pr. sec. 8.

Tortiles ventris recessus, maeandri, C. VII, 124.

Tortuosus serpens, C. VI, 141.

Tortus tortore acrior, P. V, 132

Tractare arma, S. II, 26.

Tractum sine fine carmen, S. I, 658

Tractus signorum coeli, A. 616.

Traduce carnis, A. 915.

Tragoediae tantae series, P. X, 1113.

Trahere noctem, C. V, 137. Vim gladii pectus ad imum. P. XIV, 78.

Trajector nebulae, H. 875.

Transadigo lumine ultima littora, H. 882

Transfigere, C. XII, 109; Ps. 50.

Transformare se in, Ps. 552.

Transmigratio gentis, H. 448.

Transvolvere, C. XI, 30.

Tremefacta onus suum, C. III, 78. Tremefecit, P. IV, 82, P. VI, 93.

Tres hiemes quater attigerat, P. III, 12.

Triformis trinitas, Ps. pr. 45.

Trilicem thoraca, Ps. 125.

Trilinguia colla, C. II, 128.

Trina pietas, C. III, 20. Trinitas, C. VI, 5; Ps. VI, 6 Trinitas triformis, Ps. pr. 45.

Tripicti versiculi, A. 381.

Tristifico lacu, C. V, 93. Tristificus tyrannus, C. IV, 76.

Trisulco sermone, H. 202

Triticea seges, H. 218.

Triumphali vultu, S. I, 411.

Triumphare ritum barbarum, P. II, 4

Triumphator togatus, S. I, 539.

Triumphum parere, P. IV, 78.

Tropaeum referre, C. VI, 104. Tropaea ex hoste referre, S. I, 540. Tropaeum famosum, Ps. 64.

Trulla, vas, P. X, 299.

Truncare ferro, P. X, 877.

Tuba, grandiloquentia, C. III, 81.

Tubarum sub fine, H. 917

Tulit sors quid, P. I, 54.

Tumescit honore, S. II, 154

Tumulosus, D. 154

[Col. 0965] Turbatrix pacis, Ps. 668.

Turbidi animi, Prol. 13.

Turbiduli sensus, A. 208.

Turbinibus discissis, C. V, 110.

Turbulentis viribus. P. II, 13.

Turgidae pectorum strumae, P. II, 258.

Turibulum. Vide Thuribulum.

Turmae effusae, Ps. 178.

Turritum caput, Ps. 183.

Tutacula fida, S. II, 387.

Tutamen, P. V, 343.

Tutor opum, S. II, 434.

Tympanum, C. IX, 5.

Tyrannide, P. X, 1092.

Ulcerosa morbis membra, C. IX, 31.

Ulna, cubitus, P. II, 156; XI, 139.

Ultima dementia est, P. X, 376.

Ultrix, A. 511; S. I, 495.

Ululamina, C. X, 114.

Ululanda, P. III, 119. Ululavit urbem, H. 451.

Ulva fictilis, A. 764.

Umbonis equini impulsu, Ps. 255. Umbonibus aequis, P. XI, 201.

Umbrabat cupressus, A. 463.

Umbraculum, C. VI, 140.

Umbrae, manes, A. 474; S. I, 355.

Umbriferum nemus, H. 795.

Uncis laniari, P. V, 174.

Unctor stipitis, A. 293.

Unctus, Christianus, A. 487.

Undatim, P. X, 857.

Ungue ab imo usque ad capillum, P. I, 110.

Unguen chrismatis, C. V, 156.

Ungulae bisulcae, P. X, 73. Ungula tortoris, P. V, 120.

Unicolorae animae, H. 819.

Unicultor, P. XIII, 91.

Unimodae compages, Ps. 768.

Urbici alumni, P. II, 570.

Urbicremae nubes, H. 726.

Urente propagine, H. 569.

Urget, C. X, 60. Urget animus, H. 389.

Urna sortis, C. VII, 112.

Usibus aptare, Ep. 27.

Usquequaque, P. X, 975.

Ustor texit pyram, P. X, 847

Ustuire, P. X, 885.

Usu longo proficere, S. II, 316.

Uvidi molares, C. VII, 119.

Vacat nubilo frons, P. V, 126. Vacat nox nulla, quin Prol. 38.

Vacuus cruoris, P. IV, 86. Vacuus a crimine, A. 899. Vacuum inane, C. X, 146.

Vadis fluitantibus, P. VII, 46.

Vagantes daemones, C. I, 37.

Vagat pro vagatur, C. VI, 29.

Vagientes, C. VII, 163.

Vaginae condere, Ps. 105.

Vanescit, C. VII, 209.

Vaporat halitum, P. V, 220

Vaporiferos ignes, A. 134.

Vaporus ardor, P. VI, 115.

Vas, corpus, C. VII, 190.

Vasculum, Ep. 26.

Vastare caedibus justos, P. V, 83.

Vectibus obseratis, P. V, 349.

Vegeta gula, H. 322.

Vegetamina vitae, H. 298.

Vegetata, C. X, 7.

Vellere opposito coelum nigrescit, H. 909.

Vena rebellis, Ps. 142.

Venatrix virgo, Diana, S. II, 494

Venerator, A. 292.

Venia ligni, beneficio, C. V, 94.

Veniabile, H. 935.

Venire in armis, P. X, 53.

Ventilator urbis, P. X, 78.

Ventilatur mens in cerebro, H. pr. 57.

Ventis eloquii tumere, S. II pr, 58.

Ventosa ambitio, H. 399. Ventosa subdolus arte, A. 963. Ventosa fama, H. 437. Ventosa virago, Ps. 194

Ventris lacuna, C. IX, 63.

Verbigena, C. III, 2.

Verbositas, P. X, 551.

Vernans orbis, C. XI, 62. Vernat herbarum coma, C. VIII, 46.

[Col. 0966] Verrunt hiemem venti, A. 663.

Versatile lethum, Ps. 571.

Versicolorus paries, S. II, 56. Versicolores aves, H. 294.

Versipellis astutia, A. pr. sec. 26.

Versis hastis, S. II, 30.

Verticem revincta oleis, P. IV, 55.

Vertigo rotarum, Ps. 414. Vertigine torta, A. 202.

Vervece caeso, P. X, 187.

Vesania sibi est hostis, Ps. 160.

Vesci dogmate, A. 711.

Vesci intus spe, S. II, 1047.

Vestigia antiqui moris, S. II, 301.

Vestire floribus, P. V, 279.

Vestirier, Ps. 39.

Vetant abire, C. III, 45.

Veternum depellere, C, XI, 64. Veterna silentia, C. IX, 68.

Vexatrix hominum, Ps. 58.

Vexatus orbis, P. IV, 82.

Vexillifera, Ps. 419.

Via credendi, Ps. pr. 1. Viae cicatricum, P. X, 796. Viam dedit cunctis ad resurgendum, P. X, 640.

Viantem spoliare, H. 208. Viantes, C. V, 65

Vibrat impexis lappis, C. VIII, 42.

Vicatim, H. 403.

Vice distincta, A. 682. Inversa, P. II, 289. Mirifica, C. III, 161. Vice noctis tertiae, C. VII, 126. Pallioli, P. III, 180. Vice templi consecrata pectora, C. IV, 17. Vicem unam, paremque sortis humanae ducere, C. VII, 214. Vices convertere, H. 890. Variare, ibid.

Vicibus certis, C. V, 2.

Vicinitas lucis, C. I, 41.

Vicinus dies, Prol. 4.

Victima jejuniorum, C. VII, 5.

Victus femur debile, C. II, 79.

Vieto ab ore, S. I, 508. Vieto pectore, C. VII, 57.

Vile nil virtutem decet, S. II, 751

Villis bestialibus, C. VII, 153. Villoso corpore, S. II, 301.

Vincitur cura, minor est, C. VIII, 57.

Vincla saecli, P. II, 584. Vincla corporis, Prol. 44.

Vincula noctis, C. I, 98. Rumpere, ibid. Vinculum insigne frontis, C. VII, 159.

Vindicavit nullam ciborum gratiam, C. VII, 188.

Vinxerant silentia veterna linguam, C. IX, 68.

Viperina dogmata, A. sec. pr., 11.

Virago ventosa, Ps. 194.

Vireta amoena, C. III, 101; H. 795.

Virginalis partus, C. VII, 2.

Virguncula, S. I, 64.

Vir severae industriae, C. VII, 67.

Viribus (pro), C. VII, 196.

Virtutem nil vile decet, S. II, 751.

Viscera dicata, C. IV, 20. Viscera tenta, C. III, 175.

Viscereus, A. 1026.

Viscosus pastus inescat, H. 822.

Visco vimina illinere, H. 807.

Visibilis gloria, C. V, 158.

Visibus integris, P. XIV, 60. Siccis, P. X, 710.

Vitalia, C. IX, 63. Vitalia plebis, S. I, 536. Vitaliarum pere, Ps. 691.

Vitea rura, H. 227.

Vitiabilis, H. 215; A. 1046.

Vitiare, violare planitiem scrobibus, Ps. 261.

Vittata arbor, S. II, 1009. Vittatus pontifex, P. II, 525.

Vivaces chartulae, P. X, 1115. Vivax laus recolat, P. IV, 159. Vivax flamma, C. V, 17. Vivacius quaerere abdita, S. II, 332.

Vivificare, A. 166.

Viviscere, A. 902.

Vixdum, C. VIII, 10; P. X, 546.

Vocat ad poenam, P. VI, 22.

Vocator gentium, P. II, 461

Volans vita, Prol. 22.

Volubilis sol, Prol. 3.

Volucer currus, S. II, 55.

Volupe est, ut, P. IX, 41.

Volutabrum, A. 907.

Volvit sidera cursus unus, H. 891

Vorare haustibus, C. IV, 45.

Vortex rotat, Ps. 95.

Votiva mors est martyri, P. II, 330. Votivo de ponte, S II, 295. Votivus dolor, P. X, 1060.

Votum est vobis, cum infinit., Ps. 393.

Vulniferos imbres, Ps. 173.

Vulnifica laceratio, P. III, 147. Vulnificum acumen. III, 49. Vulnificus morsus, S. I pr., 51.

Vulsis nexibus, P. V, 323.

Vultuosus, P. X, 172

[Col. 0967]

Zephyro impellente, S. II, 787

[Col. 0968] Zizania, A. pr. sec. 56

Zonis avulsis, Ps. 633.

Zoroastreos susurros, A. 494.

Index rerum et nominum

Auctor incertus

[Col. 0967]

INDEX RERUM ET NOMINUM QUAE IN CARMINIBUS PRUDENTII, GLOSSIS VETERIBUS, PROLEGOMENIS ET COMMENTARIIS OCCURRUNT.

A in compositis Graecis, ut in atomus, corripitur, 484.

Aaron, secunda producta, 662. Aaronis virga, ibid.

Abacuc, Habacuc, 279.

Abbati Olivieri Giordani Annibal, 1050.

Abbo, 197.

Abdias, 1192.

Abdicatus soli, 1208.

Abel, 495, 1134. An sarculo exstinctus, 496. Abel et Cain, anima et corpus, 667. Abelis picturae in coemeteriis, 496.

Abire ad plures, 1029.

Abjunctus, 835, 922 seq.

Abluiturus, abluturus, 462.

Aboleo unde dictum, 230. Abolere mortem, 352.

Abolla palmata, 746 seq.

Aborigenes, 787.

Abraham, 405, 577 seq. Abrahae sinus, 565. Abrahae CCCXVIII vernaculi quid significent, 3, 163. Abraham Dominum excepit, 668.

Abraxaea, 704.

Absalon, Abessalon, 542

Abscidere, 483. Abscisus, abscissus, 976.

Absis, absida, 270, 633.

Abstinentia a carnibus, 145 seqq., 261. In Hispania, 277. A potu vini in jejunio, 1029 seq. A sanguine et suffocato, 147.

Abyssus pro inferis, 469.

Accentus vis, 755. Accentus et quantitatis in Graecis varietas, 181, 193, 195.

Accusativus pro adverbio, 248.

Acerra olida, solida, 420.

Acervus pro cumulo frumenti, 303, 856. Acervus lapidum pro Termino, 853. Acervus Mercurii, ibid.

Acestes, 789.

Achacoso Hispanice, 1239.

Achan, Achar, 634.

Acisclus, 964. Acisculi in familia Valeria, ibid

Acroama, acroma, 915.

Acta apostolor. I, 634; I, VI, VII, 686; II, 248; III, X, 687; IV, 896; VI, 234, 987; VI, VII, 918; IX, 136; X, 688; XIV, 1151, XVI, 1003; XVII, XVIII, 649 seqq.; XXIII, 354.

Acta littoris, ubi olim lupanaria, 709.

Acta S. Theclae, 250.

Actiaca pugna, 808.

Actus, 280. Pro actione, 256. Actus et artus in mss. confusi, 416.

Acumen styli, 1057.

Acus crinalis, 627.

A. D. scribendum, non ad diem calend., 364.

Adam creatus, 265. Terreni corporis apex, 488. Adam et Eva, 665. Adam filius Dei, 488. Primus et vetus homo, 268. Gratia Adamo collata, 477. An Satanas ipsi texuerit ficulnea tegmina, 667. E paradiso exsulare jussus, 609.

Adamannus Scotus, 1115, 1212.

Addicere, vendere, 661, 896.

Addubitare, 640.

Adjutorium quo, et adjutorium sine quo non, an eodem nodo ab omnibus theologis explicetur, 477, 1235.

Admissionales palatini, 36.

Ado, 133, 884, 917, 1209 seq. Controversiam de Hippolytis implicuit, 1165.

Adonis, 1086.

Adonius versus, 200.

Adoptio ab imperatoribus usitata, 504. Adoptivus, ibid.

Ador, 364.

Adorsus, adortus, 510.

Adpello an recte scribatur, 689.

Adrianus, vide Hadrianus.

Adsies pro adsis, 938.

Advocati, vide Scholastici.

Aedificium Fidei et Concordiae, 656. Aedificium Prudentii quid sit, 45.

Aegis, 819. Minervae, 1091.

[Col. 0968] Aegyptium frumentum Romam advectum, 847. Aegyptii dei, vide Deus.

Aelianus, 770.

Aelius pons, 1201.

Aelius Spartianus, 195.

Aemilia Hilaria Deo devota, 857.

Aemilianus judex, imperator, 1028.

Aemonia o brevi, 188.

Aeneadae secunda brevi, 188.

Aenigma, 360. Pro nummis signatis, 899. Aenigma, quod vulgo creditur esse in praefatione Psychomachiae, non est aenigma, 3. Dissolvitur, 163 seqq. Aenigma Latini Latinii, 174 seq. Aenigma de Christo, 596. Aenigma sive enigma prima correpta, 176, 188 seq.

Aenipedes, aeripedes, 204, 728, tribuitur Ovidio

Aeolia, 725.

Aequor, 1057, 1182. Aequorei amnes, 957.

Aer e brevi, 188. Neutro genere, 191.

Aerarium, 897. Cur in Saturni templo, 1084.

Aerius, spiritualis, 512.

Aeschylus, 818, 995.

Aesculapium, templum Aesculapii, 418. Aesculapius, 1089. Gallina aut gallus ei sacrificabatur, 421.

Aesopus, 1065.

Aestiva, 833.

Aestuare cum accusativo, 323. Sitim, sitem, 910. Aestus maris, 1018.

Aetates quatuor hominis, 658.

Aetatula, 1119.

Aeternitas Verbi, 410. Aeternitatis definitio, 1096.

Aeternum praemium, 780. Supplicium, 779, 1113.

Aether neutro genere, 191. An er corripiat, 352.

Aethicus, 835.

Aethiopum opinio de animabus quae igni purgantur, 294.

Aetna, 725.

Aevum invitiabile, insatiabile, inviolabile, 641.

Affamen, 506.

Affatim secunda correpta, 329.

Affuerit, afuerit, 952.

Afranius, 584, 787.

Africa unde dicta, 331. Africae frumentum Romam advectum, 847.

Agape martyr, 965.

Agatharcides, 289.

Agenitus, 478.

Agere verbum in sacrificiis usitatum, 295. Agere liba, ibid. Agere, vivere, 677.

Agger pro via, 855.

Agila, 964.

Agnellus Nicolaus, 993.

Agnes martyr, 985, 1169. Ejus hymnus, 1213 seqq. An Hagnes scribi debeat, 1213.

Agninus, 653.

Agnorum, et haedorum discrimen extremi judicii die, 159 seq.

Agnus Dei in cereis imaginibus, 270 seq. Agnus niveus symbolum justorum, ibid. Agnus saepe Christum significat, ibid.

Agobardus, 177, 323. Prudentii imitator, 1037.

Agon primus laudis martyrium, secundus confessio, 982.

Agraetius, 710.

Agricola G. notatus, 361. Martinus, 474.

Agrippa, 1201.

Aguiar Didacus de, 929.

Aguirre Joseph de, cardinalis, 18.

Agylla Cervetri, 789.

Alabandenses, 716.

Alamannus, Alamanus, 834.

Alaricus, 822. Vasis sacris basilicae S. Petri pepercit, 132.

Alba vetus, Alba, Albanum, 1184.

Albae vestes baptismi, 270.

Albania villa, 857.

Albati Romani diebus festis, 745.

Albogalerus, 1214.

Albricus philosophus, 699, 1139.

[Col. 0969] Alcaeus, 717.

Alcaici dactylici versus, 202.

Alcala de Henares an sit Complutum, 968 seq., 1239

Alcazar Ludovicus, 657, 1112.

Alciatus, 34.

Alcides, vide Hercules.

Alcimus, vide Avitus.

Alcinous, 144.

Alcmena, 702, 1086.

Alcuinus, 675.

Aldelhelmus, Aldhelmus, 127, 753.

Aldrete Bernardus, 969.

Aldrovandus Ulysses, 175.

Aldus, 80 seqq. Prudentium laudat, 211. Correctus, 247 et saepe alias. Romae Prudentium non edidit, 888. Ab aliis aliter allegatus, 703, 717, 741, 767, 809, 820, 999. Aldina Prudentii editio an duplex, 81, 218 seq., 437, 491, 529, 565, 621, 632, 640, 676, 833. Aldina poetarum Christianorum editio, 219.

Aldus, vide Manutius.

Alethius, 1194.

Alexander Magnus, 505, 811, 1029.

Alexander Natalis rejectus, 116.

Alexander Severus, 1167.

Alexandri (S.) inscriptio an genuina, 355, 1019.

Alexandro Alexander ab, 25.

Algarvii, 958.

Algidus, Alcidus, 809.

Alleluia, 280.

Allitus ab allino, 499.

Allophylus pro Philistaeo, 538, 674. Y correpto, 176, 181, 183, 538.

Alludo, 1128.

Almachius martyr an sit Telemachus, 51.

Almeloveensis, 229.

Almo rivulus, 1079.

Alpes, 738. Binae, 934.

Alpha et ω, 189, 336.

Alphabeto Graeco errores fundati, 336.

Altar, 675. Altare sempiternum, 983. Altarium multitudo apud catholicos, 719. Altaris et arae distinctio, 1020. Vide Ara.

Alternare, 554.

Althelmus, 332, 1057.

Altrinsecus, 204, 989.

Alumni qui dicantur, 938.

Alva Petrus notatus, 116.

Alvarez Emmanuel, 180.

Alytarcha urbis Antiochenae, 867.

Ama ultima brevi, 194.

Amadutius Joan. Christoph., 590.

Amalec. 391.

Ama thea capra, 1119.

Amantius praeses, 1041.

Amarus potus, 272.

Amasiones, 204, 1081.

Amata cur vestalis diceretur, 859.

Ambages, ambago, 841.

Ambire praedam rictibus incruentis, 278.

Ambitiosi, 908 seq.

Ambitus, ambitio, 910.

Ambro, 524.

Ambrosium unguentum, 1231.

Ambrosius (S.), 35, 89, 93, 117, 122, 145, 154, 166 seq., 169, 232 seq., 238, 240 seq., 247, 254, 299, 311, 313, 338, 352, 398, 410, 481, 490, 495, 497, 578, 599 seq., 824, 852, 877, 891, 895, 938, 940, 1054, 1056, 1060 seq., 1071, 1191, 1193, 1201. Symmacho refragatur, 695.

Ambrosius Autpertus, 578.

Ambubaia tibia, 808.

Amen in Veteri et Novo Testamento, 280

Amenta, amentare, 617.

Amethystus, 659, 664.

Amiantus lapis, 1037.

Ammianus, 233, 400, 444, 615, 631, 747, 764, 800, 831, 876, 913, 916, 997, 1015, 1045, 1069, 1078 seq., 1206, 1234, 1239.

Ammonis simulacrum, 793. Oraculum, 443.

Amnis torrentis descriptio, 518. Amnicus, 1046.

Amoenus an poeta diversus a Prudentio, 665 seq. Amoenus cur dictus Prudentius, 46 seq.

Amoriani, 716.

Amoris descriptio, 626.

Amorrhaeus, 532.

Amos IX, 372.

Amphilochius, 316.

Amphitheatrum, 731, 1030.

Ampliari, 1076.

[Col. 0970] Amplo censu, sensu, 854.

Amuleta sacra, 932.

Amyclae, 811.

Ana amnis, 957 seq.

Anacreon, 226.

Anademata mitrae, 535.

Anapaestici dimetri versus, 201.

Anastasis, templum, 686.

Anastasius Biblioth., 1185.

Anastasius Sinaita, 515.

Anathema tertia producta, 535. Communi, 634.

Anchises, 714.

Anchora in annulis Christianorum, 271.

Ancus rex Rom., 711.

Ancyrani, 716.

Andreas Joannes, 286.

Andreas secunda producta, 181.

Andromachus senator lupercalia defendebat, 1079.

Anfractus, 1179.

Angeli, 101. Ipsorum natura, 478. Ex nihilo, 512. Spirituales, ibid Eorum ordines, 419. Angeli, publici et privati custodes, 800. Nationum, ecclesiarum, 981. Pastores admonent, 678. Angelorum peccatum superbia et invidia, 512. Angelus in Veteri Testamento cur Filius aliquando vocetur, 403.

Angelici haeretici, 512.

Angilbertus Mediolanensis episcopus, 1042.

Anguinus, anguineus, 508, 636, 667.

Anguis sidus, 457.

Anhelare cum accusandi casu, 480.

Anhelitus imbrifer, 291.

Anianus, 1115.

Anicia Juliana, 746. Aniciana familia, 745. Anicius Auchensis Bassus, 746, 748. Anicius Hermogenianus Olybrius, 746. Anicius Julianus, 746.

Anicla, anula, anulla, 1039.

Anima non est pars Dei, 473. Nec ex Adamo propagata, 480. A Deo flante inspirata, oris divini opus, 470. Ejus natura, 1098. Immortalitas, 778. Ignis, ignea, liquida, et elementum cur et quo sensu dicatur, 140 seqq. Anima spiritualis poenis inferni qui torqueatur, 143, 470. Animae aeternum supplicium, 563. Igne torquetur, 481. Anima germana, soror carnis, 473. Animas ob peccata in corpora humana dejectas esse, error est, 352. Animam hominis qui corpoream crediderint, 145. Animae sanctorum sub altari quo sensu requiescere dicuntur, 961. Animas piorum detineri post obitum in sinu Abrahae, quinam docuerint, 362. Animae sanctae post obitum, si nihil purgandum habeant, statim ad coelum evolant, et Dei visione fruuntur, 362, 956, 961, 1006, 1035. Anima puta nullum sanctius templum, 960 seq. Anima in columbae specie e corpore egressa, 955. Animae naturaliter Christianae testimonium de Deo uno, 419. Animae forma feminea effictae, 933.

Animae colorum viventes, 658.

Animalia ex ovo nasci quid sit, 544.

Animosa fides, 661.

Animus a vitiis purgandus, 855 seqq.

Anneus Cornutus, 339.

Anneus Florus, 197.

Annibal a Romae moenibus repulsus, 821.

Anniorum familia, 745.

Annuli Christianorum quibus symbolis insigniti, 271, 883. Annulus fidem significat, 883.

Annuntiatio dominica, 677.

Ansaldi Carolus Augustinus, 16, 32, 40. Prudentium laudat, 215. Libros contra Symmachum Italice reddidit, 99, 689. Notatur, ibid.

Ansaldus castus Innocens, 1128. Notatur, 239.

Anser pervigil, 823.

Anterior, 503.

Antichristus, sanguinis charybdis, 305.

Antidicomarianitae haeretici, 596.

Antinous consecratus, 722 seq. Novum sidus confictum, ibid.

Antiochiae nomen Christianorum coepit, 985.

Antiochus, 120, 812.

Antipater Thessalonicensis, 235.

Antiphona o correpto, 181.

Antiquitatis ecclesiasticae plura monumenta perierunt, 118.

Antiquitatis studiosus Prudentius, 191, 205.

Antiquitatum Romanarum et Christianarum scriptores passim Prudentium celebrant, 217.

An oninus martyr, 253.

Antonius (S.), 233.

Antonius Nicolaus, 11 seq., 15, 19 seqq., 23, 25, 36, 39, 44, 48, 56, 63, 73, 151, 159, 223. Notatus, 85.

Annubis, 809, 1089.

[Col. 0971] Apathos prima brevi, 484.

Apella quasi sine pelle, 484.

Apellare Caesarem vel ad Caesarem, 1133.

Apelles acer, 767.

Apes non indulgere concubitu an verum si, 263.

Aphidnae, 811.

Apices pro summo honore, 501.

Apicius, 282, 361.

Apocalypsis, I, 376; I et XX, 304; II, 456; III, 642; III, XX, XXXI, 981; IV, V, 688; VI, 388, 961, 1113; VII, 971; XII, 656; XVII, 305; XXI, 336, 657, 913, 935.

Apocalypsis, sive revelatio S. Joannis, 688.

Apodemius martyr, 979 seq.

Apollo, 804. Pascens pecus, 1082. Sol, 725.

Apollodorus, 699, 811, 1139.

Apollodorus architectus, 1237.

Apollonius, 792.

Apologiae nimis frequentes, 28. Apologia pro Romanis pontificibus saec. IV contra Ammianum, 1224.

Apostoli et martyres olim praecipue colebantur, 232.

Apostoli messores Domini, 281. Eorum numerus designatus, 672 seq. In duodecim lapidibus Jordanis, 391.

Apostoli Pauli Epistolae ad Coloss. I, 409, 512; III, 333. I ad Corinth. I, 1118; II, 1117; IV, 277; VIII, 418; X, 284, 333; XI, 267, 1231; XII, 906; XIII, 651; XIV, 280, 1120; XV, 268, 376, 778, 1048 seq. II ad Corinth. III, 433; IV, 996; VI, 880. Ad Ephes. I, 419; II, 537, 657, 680; IV, 652; VI, 113; IX, 113. Ad Galat. II, 1121; IV, 724; V, 530, 1111. Ad Hebr. I, 921, 1107; XI, 1021; XII, 646. Ad Philipp. I, 223, 1193; II, 305. Ad Roman. I, 1156; II, 377; IV, 490; VII, 233; VIII, 539, 1207; IX, 400; XI, 433. I ad Thessal. IV, 325; XIII, 275, 705 seq.; XIV, 1236. II ad Thessal. II, 519. I ad Timoth. VI, 519. II ad Timoth. I, 1193; II, 985.

Apotheosis vera significatio, 402. Apotheosis liber quo pacto inscribendus, 395. Ipsius argumentum, 397.

Apotheosis Christi, 452, 493. Ethnicorum, 452.

Appendix Belgica Indicis Romani, 153.

Appia via, 1184.

Apricus unde dictum, 331.

Aptare, 764.

Apuleius, 367, 524, 627, 657, 852 seq., 930, 951, 999, 1149, 1163, 1170, 1215.

Aqua intercus, 696.

Aqua interdici quid sit, 145.

Aquae lustralis origo, 1195. Cur in sacratioribus hebdomadae majoris diebus ea non adhibetur, ibid.

Aquai pro aquae, 463 seq.

Aquarium vas, 680.

Aquila armiger Jovis, 702. Eburnea, 1077. Numen victoriae, 770. Rapiens Ganymedem, 1087.

Aquilones saevi, 460.

Ara, vide cespes, cespititia. Ara Victoriae, 36, 48. Ara in templis, 104. Arae et altaris discrimen, 326, 1068, 1180.

Arato secunda brevi, 193.

Arator, 87 seq., 192, 195, 259, 329, 366, 462, 645, 815, 1189 seq. Imitator Prudentii, 760.

Aratus, 699.

Arbiter, vide Petronius.

Arbitror, verbum consideratissimum, 1187.

Arbor aliqua in singulis agris sacra, 853. Vittata, 1094. Arbores terminales, 863. Vittatae, coronatae, lucernis illuminatae, ibid. seq.

Arca, 894, 899. Arcarii, ibid. seq. Arca illata templo a Salomone, 654. A Jeremia sepulta, an in triumpho a Tito portata, ejusque arcui insculpta, 654, 1234. Arca Ecclesiae, arcanum coelestis domus, 900. Arca Noe, 667.

Arcadicus, Arcadius, 703 seq.

Arcadius, 761 seq., 867.

Arcarii, vide Arca.

Archidiaconus, vide Diaconus.

Archigallus, 807.

Archippus, 1086.

Arcta lex, 325.

Arcus Titi, vide Titus.

Arelas, 964, 968.

Ἄρες ἄρες dicunt poetae Graeci, 183.

Aretas, 305.

Arevalus Joannes, 44.

Argelatus Philippus, 100.

Argensola Barthol. Leonardo notatus, 888, 1038 seq. Vide Leonardo.

Argi, 804.

Argos navis, 706 seq.

Argumenta librorum Prudentii ab ipso exposita, 231 seq.

Argumenti negantis imbecillitas, 1063, 1136, 1143, 1202.

Ariadne, Ariadnes corona, 709.

Ariani, 370.

Arias, Hispanus antiquus, 888.

[Col. 0972] Arias Montanus Benedictus, 1161

Aridus liquor de calce, 1210.

Aringhus Paulus, 140, 244.

Aristarchus Homeri esse negabat versum quem non probabat, 190.

Aristenaetus, 965.

Aristo chirurgus, 1139. Chius, 399.

Aristoteles, 912. Nervosus, 421.

Arius, vide Atrius.

Arizzi, 905.

Armarium, 436.

Armenorum fabula de lumine divinitus accenso, 128.

Armiger, 448.

Arnobius, 291, 339, 349, 403, 405, 502, 512, 528, 552, 609, 614, 696, 701, 707 seq., 760, 765, 787 seqq., 795, 807, 846, 848, 866, 875, 882, 916, 948, 990, 996, 998 seq., 1066, 1078, 1080, 1084 seqq., 1091, 1093 seqq., 1104, 1114, 1134, 1141, 1198.

Arnulphus imitator Prudentii, 217, 453, 1156.

Aromata in funeribus, 136. Aromata Persica, 1099. Aroma in singulari, 1220.

Arrius, 653. Penultima correpta, 176, 181, 183 eq

Arteaga Stephanus, 415.

Arthrisis, arthresis, 1109 seq.

Artitus, 581, 626.

Ars Patris, Dei, quo sensu, 696.

Artus a matre calidi, 609.

Arula, 204, vox Ciceronis.

Arundo Parthica, 540.

Arvina, 311.

Arx ab arcu, 449 seq. Aula, 290. Imperium, 899 seq.

Arx aetheris, 642. Arx vel arcus, 811 seq.

Asbestina sindon nuper reperta, 1037.

Ascendere in crucem, 1121.

Ascia, 1100.

Asclepiadens versus, 198. Ejus inventor Asclepiades, non Aesculapius, sive Asclepios, ibid. Asclepiades penultima producta, 176, 183. Asclepiades praefectus, 1067.

Asconius Pedianus, 339, 481.

Asia, Asia minor, 807.

Asino stultitia indicatur, 674.

Aspasius, 1219.

Aspicere, in Deo misereri est. 310 seq.

Aspirat o saepe addita, saepe detracta, 609.

Assemanus Jos. Simonius, 687.

Asserere Deum, 1131.

Assertor divum, Dei, 754.

Assimulatus, vel assimilatus Deus, vel deis, 725.

Assuescit pro consuefacit, 465, 744.

Assumere hominem de Verbo, 469, 785

Assur principis victoria, 534.

Asterie, 701.

Astraea virgo, 592.

Astrorum nomina, 457 seq.

Asturius, 968.

Asylum, 714.

Athanasius (S.), 308, 501, 1083. Athanasianum symbolum, 141.

Athenae, 849 seq.

Athenaeus, 1087.

Athenagoras, 369, 722, 1104.

Athenienses Victoriam involucrem repraesentabant, 761.

Atheus a brevi, 484.

Athletae, 1001. Oleo inungebantur, 974. Athletarum ludus, 867. Licentia, 1082.

Atlas, 703.

Atomi prima brevi, 484. Prima rerum principia e sententia Epicureorum. ibid.

Atqui, atquin, 559.

Attica copia, 436.

Atticum mel, 291.

Attilius Serranus, 1077.

Attis, Atys, 769.

Atto, 538.

Atys, vide Attis, Gallus.

Au in o saepe a veteribus commutatum, 372, 746.

Auctio, actio fallax, 669.

Auctoritas Prudentii, et aequalium quanti habenda, 181.

Aud, haut pro aut, 534.

Audientia pro auditu, 204, 1145.

Auditus concretus, 454.

Augurius, vide Fructuosus.

Auguro, auguror, 300.

Augustalis lector Fructuosi, 1032.

Augusti omnes imperatores dicti, 899.

Augustinus (S.), 31, 108 seq., 116, 132, 138 seq., 147, seq., 147, 156 seq., 166, 238, 240 seq., 249, 257, 280 seq., 318, 341, 388, 393, 404, 431, 434, 451, 459, 469, 478, 480, [Col. 0973] 503, 505, 530, 542, 552, 554, 578, 662, 740, 825, 873 seq., 895, 916, 920, 925, 1001 seq., 1050, 1093, 1189, 1193, 1202, 1210, 1235. Cur scripsit libros de Civitate Dei, 821. Non docuit philosophorum virtutes esse vitia, 723. Ejus confessio peccatorum diversa a confessione Prudentii, 28.

Augustinus Antonius, 1139.

Augustinus Eugubinus, 489.

Augustus, 1083. Imperator, 799. Ejus tituli, ibid. Forum construxit, 717. Aram et statuam Victoriae in curia Julia collocavit, 695, 764. Deus consecratus, ab eo mensis Augustus, 720. An reddiderit oracula, 722. Ejus epistolae fragmentum, 661.

Augustus in angustus mutatum, 705.

Aula pro templo et aedificiis sacris, 599, 830.

Aulaea, 1010.

Aulisius Dominicus, 1053.

Auloles, Autoles, Autololes, 834 seq.

Aurae populares, 777.

Aurarii dicti ab aura, qui favebant, 237.

Aurea aetas non eodem felicitatis genere a poetis descripta, 700.

Aurelianus primus donavit oraria, quibus populus uteretur ad favorem, 237.

Aureliorum familia, 25 seq.

Aurelius et Valerius an nomen ejusdem familiae, 19.

Aureo hamo piscari, 755.

Aureolus, 189.

Auri fragmenta, ramenta, 627.

Aurora, 246.

Aurulentus, 204, 1198.

Aurus pro aureo, 781.

Aurum venenum gloriae, 905. Vide Avaritia.

Ausonius, 35, 136, 183, 188 seqq., 193 seq., 199, 226, 234, 298, 327, 338, 504, 606, 678, 755 seq., 773, 834, 857, 934 seq., 988, 1053 seq., 1057, 1186, 1223. Saepius spondaeum secundo loco iambici dimetri admisit, 185. Ejus epigramma de Hispali, non de Emerita, 957.

Auspicia consulatus, 1076 seq.

Autpertus, vide Ambrosius.

Auxilius grammaticus, 194.

Avari, 908 seq

Avaritia objecta ecclesiasticis, 631. Lupo comparata, 628. Mendax Bellona, 636. Avaritiae descriptio, 627. Comitatus, 628.

Aves et pisces eodem loco a Christianis veteribus habiti, 146 seq.

Aves oscines, alites, 813.

Avienus, 773, 873.

Avitus Alcimus, 26, 117, 161, 179, 206, 230, 289, 293, 306, 408, 411, 430, 442, 513, 517, 521, 523, 555, 581, 590. Imitatur Prudentium, 217, 323, 465, 478, 625.

Azara Joseph Nicolaus, 96.

Azyma y correpto, 178, 181.

Azymi panes ex similagine, saccharo, lacte, ovis, 435.

Babylon, 811. Babylonica captivitas, 535.

Bacae, baccae, bacchae, 281 seq.

Bacchica Nisi, 754.

Bacchinius Benedictus, 808.

Bacchus, 707 seq., 754, 804. Juvenis, 1091.

Bactra ultima, 456.

Bactriani sagittis caput coronabant, 538.

Badil Hispanice, 917.

Baetis, 957 seq.

Beaturia, 957.

Bagae, 582.

Bahal coctile, 432.

Baii damnatae theses, 723.

Baillet Hadrianus, 217.

Balaena, 320. An illi sint dentes, 1233.

Balbus Joannes, 26.

Balduinus Benedictus, 287, 444.

Ballerinii fratres, 367, 1232.

Balneorum nomina baptisterio attributa, 599.

Balthus, 442, 721.

Bandinius Angelus Maria, 70, 162, 680, 726. Rejicitur, 741.

Bandurius Anselmus, 1104.

Banierus, 699.

Baptismus, baptisma, baptisterium, baptizo, 463, 598 seq., 620. Baptismi conferendi tempus, 270. Baptismus gratia Christi dictus, 477, 1049, 1234 seq. Baptismus per immersionem et aspersionem, 307. Baptismus sanguinis, 1042. Baptismus Christi, 679. Baptismus Joannis a baptismo Christi diversus, et quo sensu peccata remiserit, 317.

Baptisterii nomina diversa, 599. Baptisteria Christianorum, 1050. Virorum et feminarum separata, 307. Baptisterium [Col. 0974] Romae an olim multiplex, 1196. Lateranum, 751. Quod laudat Prudentius, ubinam fuerit, 1047 seq. Baptisteriis suppositae reliquiae, 1048.

Baptizandi an penitus nudi aquae immergerentur, 307.

Baptizari pro mortuis, 1048.

Bararas, Barulus martyr, 1121.

Barbam radere et alere, 1206.

Barcinon, Barchinon, 967.

Bardaici, Bardi, Bardus, 430.

Barnabae Epistola, 167.

Baronius Caesar, 51, 216, 439. Notatus, 128, 746, 1030.

Barrus, 430.

Barthius Gaspar, 1, 26, 29, 32, 49 seq., 51 seq., 73. Notatus, 161, 183, 192, 197, 283, 291, 587, 678, 765, 788, 924, 985, 1021, 1208, 1210, 1217, 1229. Ejus fides in allegandis mss. an fluxa, 73, 173.

Bartolaccius Vincentius, 733.

Bartholus Petrus, Sanctes, 284.

Baruffaldi Hieronymus, 359, 1219.

Basilica S. Pauli, 1198. S. Petri, 1194 seq.

Basilicarum appellatio, 599.

Basilii Porphyrogeniti Menologium, 414.

Basilius (S.), 274, 317, 407, 431, 859.

Basnagius Samuel notatus, 373.

Bassorum familia, 747 seq. Bassula, 748.

Batavorum laboriosa ingenia, 99.

Bayer Franciscus Perez, 888. Male Patris nomine citatus, 85.

Baylius Petrus, 11, 13, 17, 44, 105. Notatus, 140 seq., 148, 152, 772, 778. Ejus oppugnatores de Manichaeis, 148.

Beatitudo aeterna quando conferatur, 155.

Beberius Henricus, 216.

Becmanus Christianus, 29, 77, 177, 181, 216.

Beda, 23, 25, 31, 196, 199, 207, 578, 597, 684, 1000, 1051, 1223.

Belia pro Belial, 646. Duabus primis productis, 539.

Beliade synaeresi facta, 509, 545.

Bellarminus, 116, 156, 162.

Bellicia Modesta vestalis, 931.

Bellona, 610. Ejus sacerdotes, 1154 seq.

Bellonius Petrus, 680.

Belzebul, Beelzibul, 1004.

Bembus, 1051. Notatus, 526, 687.

Benedictus XIV, 120, 233.

Benedictus (S.), 147.

Beneficiarii apparitores, milites, 1027.

Bergius M., 545.

Bergomensis Philippus, 44.

Bernardus (S), 304, 510, 687. Imitator Prudentii, 438.

Bernardus Eduardus, 72, 107.

Bernardus Lucensis, 27.

Berninius, 588.

Berthaldus Petrus. 326, 988. Notatus, 1068.

Bertius Joan. Laurentius, 150, 268, 619.

Beryllus, 659, 664. E brevi, 176, 182 seq., 188, 659 seq.

Besselius Fridericus, 464. Notatus, 1080.

Bestiarum morientium morsus mortiferi, 1066. Bestiis Christiani objecti, 880.

Bethleem, Bethlem, caput orbis, 677. Prima correpta, 384.

Beza refellitur, 419.

Biblia Moguntina an bis edita, 491.

Bibliotheca pro Bibliis sacris, 522.

Bibliotheca Hispana sub S. P. Peregrini nomine an habeat auctorem Andream Schottum, 44.

Bibliotheca Patrum, 92, 159.

Bibliotheca Alexandrina, vide Bibl. Rom. Sapientiae. Angelica, 58, 81, 86 seqq., 90. Anglicana, 69, 72. Barberina, 80 seq., 219. Bernensis, 1161. Bodleiana, 69, 73, 90, 93. Buslidiana, 76. Cantabrigiensis, 72. Casanatensis, 81. Ejus index notatur, 84, 97. Casinensis, 69. Colbertina, 70. Collegii Romani, 57, 81, 87, 178, 1161. Dublinensis, 70, 73, Ducis Altaemps, 66 seq. Dunelmensis, 71. Eboracensis, 72. Eduardi Bernardi, 72. Florentina Benedictinorum, 69. Gaddiana Florentina, 72. Gottoniana, 69. Henrici Jones, 72. Hibernae bibliothecae, 69, 72. Hispana, 870. Isaaci Vossii, 72. Laurentiana Florentina, 70 seq., 162. Lipsiensis, 70. S. Martini de Seez, 70. Mediolanensis, 56, 69, 77. PP. Minimorum in monte Pincio, 90. Monasterii B. Mariae de Becco, 70. Murbacensis, 70. Numburgana, 76. Patavina, 69. Parisiensis regia, 69 seq., 73 seqq., 88. D. N. Pii VI, 90. Pragensis, 67 seq. Otthoboniana, 66 seq. Oxoniensis, 73. Ratisbonensis, 57, 67 seq. Ricardiana Florentina, 72, 158. S. Salvatoris Bononiae, 56. San-Germanensis, 70. Sapientiae Romana, 81, 85 seq., 90, 468, 471, 475. S. Silvestri, 64. Telleriana, 87. Thomae Gale, 72. Thuana, 78. Vaticana, 56 seqq., 175. Veneta S. Marci, 879. Viennensis, 67 seqq. S. Victoris Parisiensis, 70. Urbinas, 56.

[Col. 0975] Bibliothecarum ecclesiasticarum scriptores plurimum Prudentium commendant, 217.

Bifectus, 204.

Bigotius Emericus, 77.

Bilis obliqua, 651.

Binghamus refellitur, 325, 328, 333.

Bipennis, 879.

Bipes e brevi, 194.

Bivar Francseus notatus, 39, 228, 978, 1228.

Bivium vitae, 837 seq. Virtutis et vitii, 560.

Bizantei. Vide Philippi.

Blanchinus Franciscus, 808. Joseph notatus, 182, 319, 889, 939, 960, 1176.

Blasphemare, blasphemus, 404. Blasphemium, 646. Blasphemus, secunda longa, 500.

Bobus ex bovibus, prima brevi, 185.

Bodiae, 582.

Bodoniana, sive Parmensis typographia laudata, 6, 96.

Boethius, Boetius, 201, 608. Imitator Prudentii 628, 651.

Bogae, boiae, boigae, 582.

Boghe apud Insubres, 582.

Boherius Joannes, 78.

Boia, 878. Antiquae boiae ectypum, ibid. Boia Italis carnifex, 582.

Boissardus, 831 seq.

Boldettus Marc. Ant., 107, 217, 1169.

Bollandian, 27. Plures Prudentii hymnos illustratos ediderunt, 97. Notati, 923, 1060.

Bombycinae vestes, 522.

Bona card., 217, 456.

Bona vel mala quaenam dicantur a Prudentio, 230.

Bonfrerius Jac., 279, 319.

Bongarsius Jacobus, 76.

Boni et mali qui dicantur, 228.

Bonorum operum utilitas, 1098.

Booz, 560.

Bordeau, Gallice un le dictum, 709.

Borgia em. card. Stephanus, 16, 186, 355, 384, 685, 878, 1189, 1199.

Boria Dominicus Ignatius notatus, 953 seq.

Bornerus Gaspar, 76, 212.

Borrae algida aetas, 658.

Borrichius Olaus et Andreas, 206.

Bos et asinus an praesepi Domini astiterint, 373.

Boschius Joan. Carolus card., 178.

Bosius, 284.

Bosphoreum jugum, 296.

Bossuet Jacobus Benignus Prudentium ad usum Delphini edi suasit, 214.

Botryon, 536.

Boves oestrati, 720. Immolandi coronabantur, 1151.

Brabium, bravium, brabeium, 1022.

Brachia vitibus attributa, 690.

Bracteolae, bratteolae, 617. Bractealis, 204.

Brasichellensis Joan. Maria, 158, 1189.

Braulio, 107.

Brennus Gallus, 812.

Breviarium Caesaraugustanum, 34, 972. Isidorianum, 54, 887. Ab expensis cardinalis Ximenez editum, 82. Romanum, 236, 251, 253, 315.

Briet, Brietius Philippus, 47, 217.

Brissonius Barnabas, 117, 245, 282, 1022.

Brito Guilielmus, 187.

Britanni eruditi notantur, 1231.

Brocardus, 373.

Bromius, vide Bacchus.

Brosseus, 731.

Broverius Matthaeus, 1182.

Brower Christophorus, 216, 414.

Bruchus, 517.

Brugensis Franciscus, 117, 672.

Bruno Coloniensis antistes omnibus suis ecclesiis carmina Prudentii donavit, 209.

Bruti fasces, 747.

Brutum scitum, 989.

Bubulus sanguis, 1149.

Buchnerus Augustus interpres Prudentii, 93. Notatus, 366.

Bucula, 581.

Bulengerus, 443.

Buonarrotius, 333.

Burchardus, 373.

Burgas cur balnea calida Hispanis dicta, 162.

Burghesiani horti, 1150.

Burmannus Petrus junior, 221, 319. Notatus, 844.

Burriel Marcus Andreas, 84.

Bustinzuria Joseph, 326.

Bustialis, bustualis, vox Sidonii, 204.

[Col. 0976] Bustis Bernardinus de, 216.

Buxo plerumque scribebant veteres, 1056.

Buxtorfius, 908.

Cabo Esparto, Cabo Espartel Hispanis quid, 423.

Cadahalso Hispanice, 880.

Cado vini corpus repraesentatum, quasi vino anima exprimatur, 325, 338.

Caecilianus martyr, 979 seq.

Caecina, 762.

Caecus qui visum recepit, 681.

Caelius Aurelianus, 994.

Caeremoniae, cerimoniae, 689.

Caeremoniale episcoporum, 933.

Caerula nox, 254.

Caesar, 890.

Caesaraugusta, 970 seqq. Fueritne patria Prudentii, 10 seqq. An Prudentii carmina Ibid. edita, 86. Aliae editiones ibi factae, ibid. An Caesaraugustae nati omnes martyres Caesaraugustani, 974 seq.

Caesarea Mauritaniae, 966.

Caesarius Arelatensis, 211, 250, 542. Imitator Prudentii, 294.

Caesurae vis in producenda vocali brevi, 187, 471, 693, 704, 732, 727, 767, 774, 784, 792, 807 seq., 839, 1209.

Cagionevole Italice, 1239.

Cain, 495 seq. Cain et Abel, caro et anima, 667.

Caiphae domus, 684.

Caius (S.), 982,

Caius presbyter, 1191.

Calabozo Hispanis, 803.

Calagurris an patria Prudentii, 10 seqq.: 20 seqq. An patria SS. Hemeterii et Celedonii, 887 seq. Ejus baptisterium, 1048. Calagurris Fibularia prope Oscam, 888. Nassica, quae nunc Calahorra dicitur, 888, 967.

Calamistrum, 627.

Calamitates, quae accidebant, Christianis ab ethnicis objiciebantur, 821.

Calamus, 261.

Calathus. 262.

Calcare flores felicitatis genus, 294.

Calcatrix, calcator, 638.

Calce mera, 1033.

Calceamenta, calciamenta, 1032. Calceamentum tertia brevi, 176, 181.

Calculare, 900 seq.

Calere exempla, 762.

Calendarium Romanum, 764, 1078.

Calices olim ex qua materia, 985.

Caligulae crudelitas, 949.

Calixti disputationes ad Prudentium, 93.

Callum de animo, 998.

Calmetus Augustinus, 240, 341, 556.

Calogerana opuscula, 599, 1219.

Calphurnianus praeses, 948.

Calpurnius, 943.

Calpurnius Bassus, 725.

Calthum neutro genere, 292 seq.

Calumniae Christianis objectae, 247.

Calvi sacerdotes Isidis, 754.

Calvinus rejicitur, 118.

Camerarius Joachimus rejectus, 103, 940, 1065.

Camers Joannes, 450, 798.

Camillus, 827, 890.

Camaenae, 259.

Campanus, Campania, 829, 1185.

Campus Romuleus, Martius, 712.

Camuri arcus, 1199.

Cancellierius Franciscus, 239, 245, 802, 878, 1048, 1201, 1240.

Cancri sidus, 458.

Candelae in exsequiis, 354.

Candidati cur ita dicti, 745. Candidati martyres, 881, 971, 978, 1037, 1040.

Candidulus grex, 270.

Candidus, 294, 1184.

Canes femineo genere, 835. Canis conviciam: de satellitibus proprie, 995. Cane milite pejor, 423. Cane pejor: canes furiae, 995. Canes a Gothis in aciem ducti, i id.

Cangius Carolus, 673.

Canisius Henricus, 679.

Canistris sepulcra comparata, 964.

Canities propria episcopi senioris, 1176 seq.

Cannae, 813.

Canones apostolorum, 132.

Canopica regna, 946. Canopus, 1089.

Cantabra an fuerint labara, 740.

[Col. 0977] Cantamen, 204. Magicum, 1205. Vox Propertii et Apuleii.

Cantherius, 1100.

Cantor tragicus, 818.

Cantus ecclesiasticus, 250.

Cantus galli in Evangeliis an sit clangor forensis buccinae, 239.

Canus Melchior notatus, 116.

Capella Joannes, 980. Martianus, 195, 201, 230, 697, 839, 965.

Capella gnosia, 1119.

Caper cur Baccho caeditur, 708.

Capi de vestalibus, 859. Capiendi vestales formula, 859.

Capillorum ornatus antiquus, 605 seq.

Capitolia pro templis, 712, 716. Capitolia quid sint, 443. Duo Romae, alia alibi, 836.

Capitolinus, 437, 735.

Capitum divisio in carminibus Prudentii, 402.

Capta agna, 1188.

Captivi ante currum triumphalem, 533.

Caput unicum religionis Christianae, 815. Urbium, 1026.

Caput velare subjectionis signum in feminis, 267.

Cara Hispanice unde, 1130.

Caracalla, 1203.

Carcer, 878, 1002. Carceralis, carcereus, 201, 1004. Carceris antrum, 802. Tenebrae, 1027. Carcerem laeti adibant martyres, 1027.

Cardinalium tituli, 1012.

Cardo, 226.

Cardulus Fulvius, 1109. Notatus, ibid.

Carices, carectum, 1013.

Cariosa velustas, 361.

Carmen exsequiale, 359.

Carnaliter, carnalis, 204, 449.

Carneus, vox S. Augustini, 651.

Carnifices extra urbem habi abant, 879. Pasti carnibus, 992.

Carnium abstinentia, 145 seqq.

Carnulentus, 204, 1099.

Caro soror animae, 499.

Carolus Calvus, 1160.

Carolus III, rex Hispan., 267.

Carpentum, 863.

Carpocrates haereticus, 596.

Carrae, 814.

Carrillo Martinus, 10, 16.

Cartabon Hispanis, 656.

Carthagines diversae, 964.

Casalius, 284.

Casaubonus Isaacus, 177, 189.

Casperius, 243.

Cassander Georgius, 282.

Cassianus, 28, 122, 145, 1030.

Cassianus martyr Caesaraugust., 979.

Cassianus martyr Forocorneliensis, 1050 seqq. Non fuit episcopus, ibid. Ejus pictura vetus, 1051 seq.

Cassianus martyr Tingitanus, 969.

Cassiodorius, 14, 528, 725, 731, 746. Notatus, 826. Ejus nomina, 25.

Castalio Joseph, 175.

Castaniza Joannes, 578.

Castellanus Petrus, 147.

Castilianismus Romanae linguae similis, 929.

Castilla Franc., 929.

Castor et Pollux, 701, 713, 717.

Castrensis porta, 643.

Catacumba, 1164. Vide Coemeteria.

Catafalco Italice, 880.

Catalogus testium veritatis, 26, 216.

Catalogus verborum rariorum Prudentii cum aliis verbis Latinis ex editione Giselini, 204.

Catamitus, Cathamitus, Catamintus, 702.

Cataracta, 1136.

Catasta, 879 seq., 920, 1028, 1107.

Catena cur quidam dictus, 914.

Catenae martyrum, 874.

Cathedra Petri, 1165. Cathedrae descriptio, 1186.

Cathemerin ω n inscriptio unde petita, 234.

Catholicae Ecclesiae appellatio Prudentio, Hispanisque multum debet, 170 seqq. Catholici regis regnique cognomen jure Hispanis datum, 172. Catholicum nomen Theodosii lege impositum, 171. Catholicum templum, 598.

Catilina, 743 seq.

Cato, 249, 1185. Catones, 923. Catonum concilium, 745.

Catomo, cat omo suspendi, caedi, catomidare, 838, 1125.

Catullus, 144, 187 seq., 233, 251, 708 seq., 756, 758, 763, 936, 951, 966, 991, 1014, 1059.

Caucasea de cote, 441.

Cauchius Joannes, 78. Notatus, 809.

[Col. 0978] Caula, Graece aula, 1188.

Causae pro morbis, causaria missio, 873.

Cauter, cauterium, 1001, 1009.

Cavalieri Jos. Ant. hymnum S. Cassiani vertit Italice, 100. Notatur, ibid.

Cavalletto Italice, 1073.

Cavallus Ludovicus notatus, 279, 384, 805. Ejus observationes mss. in hymnos Breviarii Romani confutuntur, 178 seq.

Cave e brevi, 194.

Cavea, 1031.

Cavernis ruptis, 1005.

Caveus Guil. notatus, 152 seq.

Cavillam mimicum, 914.

Cavus, 990. Pro inani, 484.

Cedo, da, 1047.

Cedlierius Remigius, 217. Notatus, 224.

Celedonius martyr, 870 seq., 1187.

Cella illustris, senatus, 749.

Cellarius Christophorus, 20, 205. Interpres Prudentii, 95. Prudentium laudat, 214. Notatus, 85, 95, 180 seq., 186, 194, 215, 240, 296, 307, 363, 388, 390, 456, 467, 595, 612, 666, 690, 696, 702, 789, 850, 872 seq., 885 seq., 900, 919 seq., 945, 996, 1008, 1011, 1021, 1023, 1033, 1039, 1060, 1069, 1092, 1126, 1137 seq., 1152, 1167, 1181, 1185, 1201, 1224.

Celsus, 1156.

Celte an in veteri inscriptione exstet 1057.

Cenno Italice, 1153.

Censibus hastae addictis, 661.

Censorinus, 800, 1093.

Censura, severitas, 915.

Centumcellas indecl., 185.

Centuplex, centiplex, 328. Centuplicat s, vox Fulgentii Mythologi, 204.

Centuriatores Magdeburgenses notati, 111 seqq.

Cepo Hispanice, 1003.

Cepillo Hispanice, 1100.

Cera in femore statuarum affixa vota, 715.

Cerauna, 628.

Cercopithecus, 839.

Cerda Jo. Lud., 180, 1094.

Cere, nunc Ceri, Ceretanus ager, 789.

Ceres, 812, 845. Quaerens Proserpinam, 1087.

Cerens paschalis, 121 seqq., 129, 283. Thus ipsi infixum, 285. Cereorum usus, 896. Cereae candelae in templis, 104, 118 seqq. Cerei neophytorum, 282 seq. Cerei olentes, 285. Cerei picti, 129. Cereos cur gestent recens baptizati, 463.

Cerinthus haereticus, 596.

Cernere, 358, 385.

Cernuare, 728.

Cesaria prima correpta, 184.

Cespes quid sit, 265, 988. Gramen campus, 1191. Cespititia ara, 418, 988, 1081 seq. Cespititium tribunal in castris, 648 seq.

Cete, quod Jonam devoravit, 320.

Cethaeus, 532.

Cethegus, 743.

Chalcedon gemma, 659, 664. Postrema brevi, 176, 188.

Chalcidius, 380, 955.

Chamiliardus Stephanus auctor editionis ad usum Delphini, 4, 6, 16, 38, 92. Prudentium laudat, 214. Ejus editio ad trutinam revocatur, 94 seq., 214, 224. Notatur, 80, 161, 177, 180, 194, 199, 228, 240, 246, 248, 257, 274, 297, 300, 310, 341, 345, 363, 397, 407, 410, 420, 424, 433, 435, 467, 474, 485, 506, 555 seq., 595, 597, 601, 630, 639, 646, 649, 653, 691, 738, 775, 837, 850, 863, 873, 883, 895, 908, 944, 957, 971 seq., 994, 996 seq., 1008, 1012 seq., 1022, 1027, 1031, 1035, 1044, 1047, 1069, 1077, 1097, 1126, 1165, 1185, 1189, 1193, 1204, 1212, 1220, 1238.

Chananeus, 531.

Chao anterior, antiquior, 773. Chao aeternae noctis, 344.

Charax re, 1114 seq.

Charcarias pis is, 320.

Chari substantive, 1176.

Charisma, 1 producta, 176, 182, 397, 856.

Charon, 731.

Chaufepie Jacobus Georgius, 148.

Chelydri colubri, racenu, 708.

Chelys, 437.

Chemnitius rejectus, 936.

Chersonesus, 1237.

Cherubim et Seraphim, 274. An sit error dicere, Qui sedes super Cherubim et Seraphim, 275.

Chiesa Peregrinus, 62, 1169.

Childebertus, 973. Toletanae Ecclesiae thesaurum expilavit, 133.

Chionia martyr, 965.

[Col. 0979] Chirographum, 880.

Chiron centaurus, 700.

Chirotheca ferrea, 1169.

Chirurgi periphrasis, 1139. Chirurgus jam olim a medico distinctus, ibid.

Chorea e brevi, 188.

Choriambicus versus, 198.

Choulius, 1079.

Chrisma, 297, 307. Chrismatis donum, 686.

Christiana religio sanguine martyrum crevit, 753.

Christiani secundi Israelis posteri, 877. Fratres vocati, 896. Olim lavacrum frequentabant, 253. Grex candidulus, 269 seq. Pro fide mori desiderabant, 915. Qua ratione calumnias depellerent, 247. Excedere sacris gentilium jubebantur, 447. Cur interdum militiam abjicerent, 875. Filios ethnicorum docebant, 1053. Bona Ecclesiae offerebant, sed liberos non exhaeredabant, 896 seq. Liberos Deo offerebant, 931. Olim ad dignitates evecti an ad aedes apostolorum rite accurrere consueverint, 747. An omnes olim voverint paupertatem, 893.

Christiani veteres. Vide Preces, Stationes. Cantus ecclesiasticus, Jejunium, Cultus, Deus, Genuum inflexio.

Christianis scelera impia ethnici objiciebant, 894 seq. Quod imperitos, et mulierculas ad se pellicerent, 1028, 1070. Bella et calamitates, 821. Quod idola despuerent, 750. Eorum defensio, ibid. Cur ipsis ethnici objiciebant nullas illos aras et templa habere, 599. Impietas ipsis objecta, 1102.

Christianorum nomen, 985. Multitudo ante Diocletianum, 927. Bona opera, 103. Mos invocandi Deum ad singulas actiones, 333. Nocturni congressus, 895 seq. Studium in colligendis, componendis et conservandis reliquiis martyrum, 1023, 1176 seq. Pietas in sepeliendis mortuis, 356, 1019. Christianos ad leonem, ad bestias, gentilium acclamatio, 880.

Christianus nomen, catholicus cognomen, 171.

Christina regina, 221.

Christus Deus in veteribus inscriptionibus, 799. Filius Dei, 101. Filius Patris naturalis, non adoptivus, 504. Christus Verbum per prolepsim, 279, 483, 526. An assumpserit hominem, 396. Filius hominis, 485. Splendor paternae gloriae, 921. Lux et aurum, 906. Secundus et novus homo, 268. Factus nobis justitia quo sensu, 416. Columba a Prudentio dictus, 271. Lapis angularis, 657, 680, 1237. Petra stabilis, 284. Ambulans per mare, 682, 1017. Quo tempore resurrexit, 241. Ad inferos vere descendit, an ad omnia inferorum loca, etiam ubi torquentur damnati, 274, 343.

Christi duae naturae, 103. Progenitores a S. Josepho ad Adamum septuaginta quinque, 487. Regnum perpetuum, 424. Latus utrumque an perforatum, 345. Christi nomine Verbum intelligit Prudentius, 322. Christi monogramma, 741. In vexillis, 825. Ejus miracula, 338, 460. Christi nomina hymno veteri comprehensa, 186.

Christo myrrhatum vinum oblatum, 1029.

Christum induisse corpus an sit dicendum, 370. Media nocte ad homines judicandos esse venturum, olim credebant Christiani, 126, 241.

Chrysogonus martyr, 965.

Chrysolithus, 659, 664.

Chrysoprasus, chrysoprasis, 183, 664. Quae quantitas syllabarum hujus vocis, 660.

Chrysostomus S. Joannes, 127, 157, 259, 317, 463, 521, 530, 601, 887, 930, 1074, 1107, 1116, 1122, 1143 seq.

Chytreus David, 217.

Ciampinius Joann., 1037.

Cibus nullus Christianis vetitus, 146.

Cicero, 2, 29, 134, 145, 190, 228, 231 seq., 237, 267, 277, 290, 299, 301, 338, 351, 368, 523, 566, 580, 597, 702, 756, 764, 778, 786, 794, 847, 901, 915, 927, 930, 935, 994, 1027, 1057, 1064, 1090 seq., 1103, 1122, 1124, 1140, 1143, 1163, 1182, 1187.

Cicero Romam liberat, 743. Ciceroni Symmachus comparatus, 755.

Cicero Quintus, 193.

Cielo de la boca Hispanice palatum, 1143.

Ciere, 467.

Cincius, 793.

Cinctus gabinus, 1150 seq.

Cineres corporum ab aliis cineribus qua ratione olim separati, 1036 seq.

Cingulum militiae, 875.

Cinis de corporibus etiam non combustis, 361.

Cinna, 966.

Cinnama rara, 293.

Cinus, 1152 seq.

Cippus, compes, 1003.

Circulatores, 1094.

Circumforanei eruditi, 1234.

[Col. 0980] Circuminsessio personarum, 367.

Citharoedae, 524.

Civitates quae martyrum quorumdam patrocnio gaudent, 106 seqq.

Civitatis coelestis descriptio, 656 seq.

Clangere de quavis ave 1013.

Clarissimi, 33 seq.

Clarius Daniel, 219.

Clarkius, 148.

Classenius Daniel, 119.

Claudia familia, vestalis, 931.

Claudianus, 254, 283, 293, 438, 443, 528, 697, 742, 764, 822 seqq., 826 seq., 829, 847, 876, 1027, 1036. An primus omnium praefationem carminibus affixerit, 233.

Claudianus Mamercus, 1232.

Claudius imperator, 567.

Claudius Marius Victor, 550.

Claudius Taurinensis, 208, 233.

Claudorum tria genera, 902. Claudus, qui gressum recepit, 687.

Clava inter philosophorum insignia, 530. Clavae nodosae, 877.

Claverius Steph., 1213.

Clavi, 877.

Clemens (S.), 689.

Clemens Alexandrinus, 148, 166, 170, 259, 271, 376, 445, 556, 755.

Clementum familia, 19, 25.

Cleopatra, 625, 793.

Clepere, 636.

Clericus Joan. notatus, 105, 142, 145 seq., 156, 194, 241, 280, 367, 526.

Cliens, 948 seq.

Clinici, Clinice, 307, 421. Clinicus deus Esculapius, ibid.

Cloacina dea, 511.

Clodius Hermogenianus Casarius, 1150.

Clodus, Claudus, 687.

Cluo, 277 seq.

Coaevus, 388.

Coagulare, coagulum, 262, 371, 1231.

Coccum spectabile, 674.

Codex canonum Ecclesiae Hispaniae, 135, 148, 257, 1206. Justiniani, 738. Vide Justinianeus codex. Theodosianus, Vide Theodosianus codex. Perantiquus Ecclesiae Veliternae, 186, 336, 378.

Codex Veronensis officii Gothici, 123. Codices mss. Prudentii, 56 seqq. Quibus notis indicentur in commenta iis, 218 seqq. Vaticanorum characteres expressi, 59, 62

Coeli numero plurali, 918.

Coeli et terrae Filius, 699.

Coelitus, 384.

Coelum libro et aliis rebus comparatum, 1113. Septemplex, 313. Coelum p o aere, 724.

Coemeteria Romana, Neapolita a, 1164, 1178. Coemeterium 355. Vide Crypta.

Coenarum luxus, 620.

Coenosus a coena et coeno, 593. Venter, 1171.

Cognitio judicii, 1170.

Cognomina quae scriptores ab exscriptorum liberalitate acceperunt, 47.

Cohaerare non est Prudentii verbum, 1157.

Coinquino, 302.

Coire vulnera, 1138.

Colendi Deum ritus varii, 249 seq.

Colerus Christophorus, 57.

Collina porta, 821.

Collucis, colluces, 985.

Collumino, vox Apulei et Servii, 204.

Colobarsus haereticus, 336.

Colonia Dominicus, 1150.

Colores in nocte, 246.

Colossum, Colosseum, 781.

Coluber viridis, 269.

Columba symbolum animae, 325, 955. Saepe Christianos justos significat, 271. Aliquando sanctitate n Ecclesiae, ibid. An Christum significet, ibid. Columba in annulis Christianorum, 271. Columbae specie Spiritus sanctus apparens, 271. Columbae aureae et argenteae super lavacra et altaria, 271.

Columbanus, 474. Imitator Prudentii, 639 seq.

Columella, 676, 789, 847, 1059.

Columna ad quam flagellatus est Christus adhuc Romae exstat, et qua ratione id factum, 684. Columna Trajana, 1150 seq. Columnae alligari soliti, qui verberabantur, 684. Columnae lacteae, diaconi, 987. Columnae templum Caesaraugustanum, 39.

Colymbus, 1196. Colymbades Olivae, ibid.

Comae Bacchi et Apollinis, 1091.

[Col. 0981] Combefis Franciscus 168, 316.

Comes Natalis, 699.

Cometae, 379.

Comicorum veterum licentia in metris, 195, 199.

Comitatus principis, 33.

Comitianus Andreas, 212.

Comminiscor, commentor, 1004.

Commodianus, 191.

Commodus imperator, 1154.

Communia multa justis et injustis, 833 seqq. Omnibus animantibus, 835.

Commmunicatio idiomatum, 403.

Communio sanguinis et patriae specialis titulus cultus sanctorum, 1134 seq.

Communionis paschalis origo, 125.

Como Ignatius, 85. Notatus, 893, 903, 933.

Compacta, 352.

Comparativa pro superlativis, 384, 1006.

Comperpetuus, 204, 427.

Competa, competum, 398, 832.

Complex, 204, 546.

Complutum, 968 seq. An sit Alcala de Henares, ibid, 1239.

Conamen, 506.

Conceptio immaculata Deiparae ex Prudentio, 115 seqq., 267.

Conciliabula, 464.

Concilium Aurelianense, 147. Barcinonense, 987, 1206. Bracarense I, 504, 514; II, 352. Caesaraugustanum, 859. Carthaginense III, 859; IV, 903. Cojacense in Hispania, 1206. Constantinopolitanum IV, 396. Eliberitanum, 170. Ejus canon de picturis, 110. Laodicenum, 135. Lateranum III, 512. Nicaenum II, 766. Sirmiense, 432. Toletanum I, 122, 228, 276, 428. Quo anno celebratum, 228; IV, 232, 280, 469; XVI, 492. Toletanum sive Hispaniense, 276. Tridentinum, 28, 477.

Concinnus, 914 seq.

Concionandi mos vetus, 1186.

Conclave, 1007.

Concordiae descriptio, 642.

Concreta coagula, 566.

Concursus ad martyrum sepulcra, 1011.

Condere vaginae gladium, 598.

Confessio, martyrium, 933.

Confessores quodam sensu martyres sunt, 233. Confessores, confessio secundus agon laudis, 982. Quando coepit cultus publicus confessorum, 232.

Confirmationis sacramentum, 307, 245, 447 seq., 619.

Confoederare, 922.

Congerere vota, 295.

Conglutinare, 371.

Congregatim, 204, 322.

Congrex, vox Ausonii, Solini, Apulei, 204.

Congruus congrue, 377.

Conjux, conjunx, 729. Conjugium terrestre, mortale, 711. Conjugis a jugis u producto, 366.

Conniti in plagam, 602.

Connubia civibus Romanis cum barbaris olim vetita, postea permissa, 816 seqq.

Conopeus e brevi, 618.

Conscius stimulos conscientiae indicat, 277.

Conscribillare, 1039.

Conservatores populi Romani munus quotannis S. Laurentio offerunt, 932.

Consessus, 528, 732.

Consilii vel consiliis melior, 791.

Conspicabilis, 204, 1120.

Consonas litteras veteres non duplicabant, 499. Consonantes geminatae, ut syllabae breves producantur, 794.

Constantinae versus, 57, 60, 71, 1224. Templum S. Agnetis construxit, 1224.

Constantinus imperator, 172. Ejus visio, 284. Signo crucis vicit, 738. Lumina in pervigilio Paschae auxit, 127. Fecit basilicam S. Pauli, quae destructa fuit, ut alia augustior fieret, 1178. Ultor dictus, 740. Non est is quem saepe ut principem laudat Prudentius, 696 seq., 925. Ejus pietas, 1008. In templis ornandis, 132. Ejus lex contra gladiatores, 868. Victoria contra Maxentium, 739 seq. Imago, 876. Arcus et inscriptio ex archetypo correcta, 740.

Constantius imperator aram Victoriae evertit, 695, 697.

Constitutiones apostolicae, 127, 234.

Consuescit, consuefacit, 465.

Consuetudines veteres variae, 1186 seq.

Consulares, 34.

Consules Romae, 798. Extra Romam, 34. Suffecti, 35 seq. Pullos pascebant, ut inde auguria captarent, 1076 seq. Pro annis, 1119.

Contactu, contagio, 428.

[Col. 0982] Contelorius Felix, 893.

Contentiones stultae, 102.

Conticinium, 235.

Contineo et contino, 546.

Contractus, contactus frigore, 690.

Conus, 660, 1237.

Conventiculum, Ecclesia, 925 seq.

Convertibilis, 428.

Corduba, 964.

Corinthus bimaris, Corinthium aes, 793.

Corippus, 428, 1130. Imitator Prudentii, 217, 613, 727, 737.

Cornelius Gallus, 1136. Papa, 1179, 1194. Saecularis, 893. Severus, 519.

Corniger Hesperidum, 816. Cornigeri fluvii cur dicti, 816. Cornua fluminum, ibid.

Cornix augur aquae, 430.

Cornutus, 733.

Corona civica, 936. Ex hederis poetis tributa, 259. Martyrii, 985, 1214. Coronae in sacrificiis, 1151. In coelis, 911.

Corpus autrum, carcer, ergastulum, vas, vinculum animae, 144, 233, 325, 352, 370, 570, 1010. Vas fictile, 996, 1006.

Corpus opus dextrae Dei, anima oris, 490. Corpori et animae poena constituta, 481. Corporis resurrectio, 779. Corpus peccatoris aeternum puniendum, ibid. Corporis partes aliae aliis diis consecratae, 445. Corpora martyrum sub altari olim collocabantur; supra altare neque nunc quidem licet ea collocare, 960, 983, 1020.

Corporalis, 204, 1010.

Corradus, 860.

Corsinius Eduardus, 893.

Cortina, 442. Regia, 1012.

Corvinus, 812 seq.

Corvus Eliae, 1013.

Corybantes, 806, 838, 1238. Corybantia aera, 1083.

Cos pro caute, rupe, 372, 441.

Cosmus Hierosolymitanus, 90. Monachus Aegyptius, 1053.

Cossus, 890.

Costadorus Anselmus, 599.

Costerus Abrahamus notatus, 117.

Cotelerius Joan. Bapt., 167.

Cotes, Cotaea, Cotia, Cotta, Cottes, Cottiae Alpes, Cottiana juga, cottus, 423, 934, 969.

Covarrubias Seba t., 929.

Coustant Petrus, 417, 588.

Crapula, 277.

Crassa obstacula, 342.

Crassi clades, 814.

Crates tabiflua, 478. Crates pro costis, 954.

Craticula ferrea, 999 seq. S. Laurentii, 917, 1169 seq.

Creamen, 204, 506. Creatio mundi, 101. Creatarum rerum corruptio, ibid. Creatura nulla impeccabilis, 478.

Credere monitum, Deum, Christum, 454, 1124.

Credulitas, 451.

Crementius (S.), 982.

Cremera, 813.

Cremutius Cordus, 882.

Cremius Thomas, 117.

Crepida e brevi, 188.

Crepo, crepavi, 1129.

Crepundia, 944.

Creta, 804.

Crimina; an Prudentius a in hac voce produxerit, 173.

Crinis odorus, 954. Crines, comae de vineis, 694. Crine concreto, 740. Crinita agmina, ibid. et 1168. Criniti agri, 846 seq.

Crinitus Petrus, 23, 72, 211. Rejicitur, 737.

Criobolium, 1149 seq.

Critici sacri, 614.

Crocodilus, crocodillus numen Aegypti, 839, 1089.

Crossus, grossus, 622.

Crotina, 823.

Cruciamen, 204.

Cruciatuum quatuor praecipua genera, 1042. Cruciatus martyrum in ecclesia S. Stephani in monte Coelio depicti, 1169.

Crucifixionis diversa genera, 1192.

Crudelitas deorum gentilium, 1154 seq. Gentilium in torquendis martyribus, 1138. Romanorum in ludis, 865.

Crumenae, cruminae, 627.

Cruore perpeti, 340.

Crux Domini, 4. Significata per litteram T, 166. Virgae Aaronis comparata, 662. Ligno securis in lacum incidentis significata, 291. Lignum venerabile, 623. In solo pingi non debet, 738. In titulum erecta, fixa, 1042. In frontibus imperatorum, 740. Gemmata in vexillis, ex solido auro in [Col. 0983] hastis, 737 seqq. Multis expressa signis, 1119 seq. Coronata, seu circulo inclusa, seu cui corona erat imposita, 446. Crucis elogia, 444 seq. Adoratio, 103, 109, 308. Figura, 585. Potentia, 672, 737. Signum in coelo, 377. Supplicium, 951, 1170. Crucis signum aliquando fuit pecudum salus, 308. Imago in praeliis, 618. Signum in corde, fronte et ore, 308. Cruce signata frons ante pugnam, 825. Crucis signum e fronte Christianorum delere conabantur ethnici, 1129. Crucis triumphi, 446 seq. Crucem pingi non prohibuit Theodosius, 737. Cruces non semper altae, 1170. In cruce avium et bestiarum laniatui corpora relicta, ibid.

Crux pro quovis cruciatu, 482, 891, 1006.

Cruz Joanna Agnes, 929.

Cryptae descriptio, 1178 seqq. In cryptis quaedam cubicula clariora, 1180. Vide Coemeteria.

Crystallus, 660.

Ctesiphon e brevi, 188.

Cubicula dicta sepulcra martyrum, 1181. Cubicularii quinam dicti, 356, 1181. Cubilia de lupanari, 705 seq.

Cucufas martyr, 967.

Cucurbita an Jonam texerit, 321.

Cudworthus Radulphus, 418. Notatus, 769, 782.

Cui: diversa quantitas hujus vocis, 176, 182 seq., 185. Dissyllabum, 254, 962. Monosyllabum breve, 271.

Cuique dactylus, 195, 507 seq., 719, 765, 772

Cujus habeberis, cujum pecus, cuja res, 231.

Culleus, 1016.

Culmen quid sit, 236, 668.

Cultri fer ei, 1169.

Cultus deorum, 391. Latriae et duliae, 1061. Cultus muliebris instrumenta, 520. Templorum, 785 seq.

Cumae oracula, 443.

Cunctiparens, cunctipater, cunctipotens, cunctipotentia, 571, 758, 947.

Cunula, 376.

Cuperus Gisbertus, 355.

Cur pro quia, 281, 759.

Cura sepeliendi, 1177.

Curculio, 856.

Curii, Curius, 812.

Currere servorum proprium, 1079. Cum accusativo, 974, 1199.

Cursus teli, 540.

Curtius Q., 384, 793.

Cyane, cyaneae nymphae, 725. Cyaneus, 2 producta, 176, 183.

Cybebe, Cybele, 713, 1082. Mater deum, 1154 seq. Ejus nudipedalia, statua, sacra, 1077 seq., 1082 seq. Sacerdotes seipsos castrabant, 68.

Cifrae, vide Notae.

Cymba, cumba, 682, 690, 1016.

Cynocephalus, 754.

Cynthius, vide Apollo.

Cyprianus (S.), 33, 154, 160, 196, 240, 257 seq., 364, 555 seq., 620 seq., 637, 858, 864, 891, 913, 916, 964, 977, 992 seqq., 1075, 1085, 1107, 1120, 1187, 1238. Ejus codex ms., 74. Hymnus, 1202 seqq. An fuerit magus, ibid., 1223.

Cyprianus Ernestus Salomon, 22, 41 seq.

Cyrillus (S.) Alexandrinus, 40, 396, 402, 543. Hierosolymitanus, 419.

Cytherea, vide Venus.

Cytheron e brevi, 189.

Dactylicum carmen, 198. Dactylicus Archilochius versus, 202, 1230.

Daemonio brevi, 176, 181, 188, 840 seq. Caput vitiorum, 515. Missus in porcos, 682. Sub Triviae nomine, 730. Daemones, 101. Natura non sunt mali, 514. Sunt meri spiritus, 990. Nomina deorum habent, 439, 990. In statuis idolorum, 990. An supplicii expertes, donec extremum judicium veniat, 509. Ardere sese fatentur, 440. Quamvis sine corpore, cruciantur igni, 143. Superbia ipsorum quanta, 513. An in aere nocte versentur, et gallicinio terreantur, 238. An loca immunda frequentare gaudeant, 349.

Daemoniaci, 885. Cur in sepulcris habitarent, 341.

Daemonicus, 948.

Daha, Daa, 834.

Damascenus S. Joannes, 90, 348.

Damasus (S.), 142, 859, 946, 1003, 1027, 1194 seq. Ejus versus, 57, 60, 71. S. Ambrosio mittit libellum Christianorum, senatorum contra Symmachum, 695. Ejus versus de S. Agnete, 1224. Apologia pro eo contra Marcellinum, ibid.

Damiani S. Petrus, 1051.

Damnare, 548. Damnatorum numerus an exignus, 148, 150. Sedes, 566, vide Poenae damnatorum. Ad mortem damnati myrrhatum vinum bibobant, 1029.

[Col. 0984] Danae a Jove corrupta, 702.

Danar Hispanice, 548.

Dandinus Hieronymus, 66.

Danielis cap. III, 348, 413 seq., 808; V, 963; VI, 264; XIV, 278.

Dapes inemptae, 279.

Dares, vide Devonius.

Data faci us, 951. Date, 828.

Datianus, 948. Ejus inscriptio, 987 seq.

Dausqueius, 734.

David, 614, 622. Goliam sternit, 674. Ejus regnum, 673.

Davidica, Davitica, 560.

Davisius Joannes, 167.

De superfluum, 400, 587, 591.

Deasciatus stipes, 1400.

Decalere, 514.

Decemviri, 798.

Decii persecutio, 820.

Decolor, decolorus, 562, 886.

Decon ari, 514.

De Crousaz, 148.

Deculcare, 514.

Decutit aspidem, 692.

Defit, deest, 281, 1228.

Defuga, 204, 877.

Defundo, diffundo, 681.

Defunctorum corpora quo more olim sepulta, 133.

Dehonesto, 1 producta, 1130.

Deipara innupta virgo, 453. Deum edere meruit, 269. Ejus virginitas in partu, et post partum, 596. Deiparam corde, et non utero concepisse, error est, 454. Deiparae antiphona in officio ecclesiastico, 230. Ejus orantis expansis manibus imago vetus, 1034 seq.

Deitas pro divinitate, 404.

Delibuta, 2 producta, 176, 182, 185, 610.

Delicia, deliciae, 722 seq.

Delitare, 514.

Delos, 1238.

Delphi, 804, 1238.

Delphinus episcopus, 747.

Delrius Mart. Ant., 454, 709.

Delubra quid sint, 1103.

Delumbis, 616.

Demsterus, 737.

Demutabilis, 428.

Denseo, denses, et denso, densas, 288, 539, 569, 691.

Depositor, 417.

Derogare, denegare, 324.

Derisus, derisio, 1088.

Descendit plaga, 387.

Desertum singul., 404.

Desertus, quasi satus a desero, hoc est sero, 852, 1100.

Desiliit, desiluit, 656.

Despuere, contemnere, 750.

Destinere, destinare, distinare, 815, 1029.

Destructilis, destructibilis, 1098.

Destructus, distructus, 517.

Detumescere, 1076.

Deucaliones per contemptum, 429.

Deuteronom. cap. II, 1028; XIX, 553.

Deus unus, non solus, 588. Ejus natura, 1095 seq. Igneus, ignis, 349, 920. Immensus et ubique praesens, 102, 256, 727. Deum praesentem veteres Christiani semper cogitabant, 247. Oculis corporeis cerni nequit, 405. Repertor orbis, artifex, 275, 697. Fons animarum, bonorum omnium, 300, 873. Caput virtutum, 515. Non est auctor mali, quod permittit, 101, 148. Cur cum prohibere possit peccata, non prohibeat, 547. Pluit super justos et injustos, 833 seq. Gratae victimae ipsi offerendae, 579. In formando homine an humanam figuram induerit, 489. In rebus creandis nullis usus instrumentis, 1097. Deus pro arca foederis, 654. Deus ignotus Atheniensium, 690. Dei manus, et digiti quo sensu, 489. Deus mens dictus, 1231. Dei plures ab ethnicis admissi, 418, 782, 832, 838, 840, 842. Rejecti, 781. Apud Romanos initio pauci, 792. Aegvotii, Latini, 839, 1089. Municipes, 792. Deorum multitudo ac varietas, 792 seq., 1123. Impudicitia, bella, 1081, 1084 seq. Irridentur, 699 seqq., 718.

Devonius Josephus, 80. Imitator Prudentii, 217, 600.

Devotae Deo, virgines Christianae, 857.

Dexter filius Paciani episcopi Barcinon., 171. Ejus chronicon suppositum, 18, 38 seq.

Dextra rapax laudis, 327.

Diabolus fur, latro, praedo, 529. Leo rugiens, 281, 542. Perditor, 275. Serpens tortuosus, 309. Ejus invidia, 510, 515. An se Deum crediderit, 513. A Christo increpatus an in tergum ruerit, 326.

Diaconus primus, 892, 917. Ejus murtus, 992 seq. Thesauro [Col. 0985] Ecclesiae praeerat, 892. Crucem, portabat, et Evangelium legebat, 937. Vide Levita. Diaconi septem, 892. Apud Hispanos, 987. Martyres in carceribus visebant, 1008. Diaconi cardinales, 893.

Diadema abjicere doloris signum, 323.

Dialoephe. 323. Vide Hiatus.

Diana, 728 seq., 804. Ephesia, 718. Taurica, 732. Venatrix, 1091.

Dianae succinctae crura, 729. Dianium, 418.

Diarium litter. Hall., 10.

Diastema, 3 correpta, 188.

Dicare victimae, 579.

Dicte mons, 806. Dictaei, vide Corybantes.

Dictionarium Acad. Hispan., 162, 1143, 1239. Taurinense notatum, 303.

Didita, dedita, 897.

Diecula, 318.

Dies polyturgi, 1201.

Diespiter, vide Juppiter.

Diez de Aux Ludovicus II, 16. Prudentium Hispanice reddidit, 98.

Diffundo, 821, 1183.

Digesta, 2, 28, 628, 816, seq., 853, 896, 1148.

Digestim, 204.

Digitis eminulis, 952.

Dilancinare, 204.

Dii municipes, 804.

Diminuo, deminuo, 811.

Dio, 721, 764, 1237.

Diocletianus, 949, 971, 987, 998, 1041.

Diodorus Siculus, 519, 1206.

Diomedis tentoria ad Trojam, 810.

Dionysia, vide Bacchus.

Dionysius (S.), 409. Halicarnasseus, 849, 861 seq. Philippus Laurent., 747.

Dioscorus martyr, 989.

Dioslado Raym., 44, 870.

Diphthongus in Graecis ob vocalem sequentem saepe corripitur, 199. Diphthongi, Graece a Latinis correptae, 188.

Diptychon Prudentii, Diptychion, 45, 666.

Dis manibus in sepulcris Christianorum ex negligentia inscriptum, 733. D. M. aut D. MA. in sepulcris Christianorum quid significent, ibid.

Discedere discessus, 891.

Discedite, formula in sacrificiis et in militia usitata, 245.

Discidium, dissidium, 269.

Discipulis amarus magister, 1054. Discipulorum Christi numerus, 672. In Vulgata septuaginta duo, in textu Graeco septuaginta, 487.

Discordia, 620, 643 seq.

Discolorus, discolor, 1094.

Discruciatus, tormenta, 204.

Discursus nudi juvenum, 838.

Discutere quid sit, 83.

Disjicit dissicit, 906.

Disperia brevi, 176, 182.

Disparilis, 204, vox Ciceronis, Varronis, Plinii.

Dispensus pro dispensatus, vel a verbo dispendo, 750.

Dispuere, despuere, 620.

Dissertare, 399, 470.

Dissice, 243.

Dissolubilis, 343.

Ditis sacraria, 730. Diti immolati homines. 787 seq.

Dittochaeum Prudentii, 45. Cur ita dictum, 688. Factum pro picturis ecclesiarum, ibid. Inscriptiones hujus operis, 665.

Diva, dia, ratio, 703.

Diversoria, sive collegia Christianorum tempore S. Augustini, 249.

Diverticulum, 837.

Divinitas ab idololatris divisa per sexus, 1080.

Divinum auxilium majus justis collatum, ubi plus periculi, 278.

Divisio Deo non convenit, 783.

Divisio capitum Psychomachiae, 578.

Divitiae naturam vertunt, 335. Divitiarum usus in templis defensus, 130 seq.

Divus pro sancto, 595.

Docere, 1212.

Doddwelus Henr. rejectus, 971.

Dodona mendax. 443.

Dolatus, dolamen, 657.

Dolitus, 581.

Doloris signa, 323. Dolores anxit, 1004.

Dominica in Albis, 270.

Dominor cum patrio casu, 231.

Domus quid significet, 1061.

[Col. 0986] Donare offensacula, remittere. 652. Donaria, ibid.

Donatus, 318, 864, 953. Ejus grammatica ms., 68.

Donatus Alexander, 450.

Dormientes mortui cur dicantur, 355. Dormire in Domino, 1181. Dormientes (SS. septem), 355, 687. Ipsorum historia, 280.

Draco cur Baccho sacer, 708. Transfixus cruce sub imagine Constantini, 875 seq. Draconarii, ibid. Dracones qualia insignia militaria, 288, 825, 875 seq.

Dracontius, 521.

Drepanius Florus, 128, 282, 453, 587.

Dresserus Matth., 216.

Druentia flumen, 1095.

Drusius Joannes, 164.

Drusus, 721.

Dryades, 725.

Ducangius notatus, 257.

Dudo, 396. Imitator Prudentii, 217, 226, 1160.

Ducaeus Fronto, 185, 766.

Duces Romani, 812.

Duellum, 590.

Duita, prima correpta, secunda producta, 176, 180. Duitae, 497.

Dulcia nimia, 625.

Dungalus, 23, 34, 208.

Duo pro duos, 464.

Dupinius, 25.

Durantus, 301.

Du Verdier Antonius, 98.

Dux Bethlem, 384. Dux alicui, vel alicujus, 841.

E in ablativo breve, 1111. E in i veteres saepe vertebant, 398.

E longum Graecum η per ε scriptum, 188. In multis vocabulis Latinis corripitur, ibid.

Eadem in accusativo plurali a producto, 195, 871.

Earinus prima producta a Graecis, 153.

Ebenus et Ebenum, 254.

Ebion, ebionitae, 451, 596.

Eblanditis virtutibus, 617.

Eburna aquila, 728. Eburneis rastris solum vertere, 755.

Ecclesia, 2 correpta, 181. Templum, 680. Sponsae comparata, 913. Ecclesiae caput unicum, 689. Nomina diversa, 598, seq., 1072. Veteris opes in communi, 893. Veteris descriptio, 903, 1185 seq. Veteris paupertas cum recenti comparata, 896. An Ecclesiae peculiare nomen sit domus salu is, 1072. Ecclesiasticorum vitia modeste reprehendenda, 631.

Ecclesiastes cap. XI, 568.

Ecclesiastici cap. III, 773; XV, 553; XXI, 841; XXIV, 367.

Eccum, ecce, 913 seq. 1149.

Eckherardus junior, 1115.

Ecstasis, vide Jo. Evang.

Ecquis et quis, 418.

Eculcus, 992, 1072 seq., 1107 seqq.

Edentulae, 1095.

Edicta, 742. Diocletiani et Galerii contra Christianos, 1066. Veterum imperatorum adversus haereticos, 172.

Editio duplex carminum an a Prudentio facta, 191, 255, 351, 585. Editiones Prudentii, 4 seq., 25, 79 seqq. Aldi an duplex, an triplex, an unica, 81 seq. Vide Aldus. Daventriensis ad annum 1495. Revocanda, 80 seq. Sichardi, 57, Romana praesens, 4 seqq. Ordo ab aliis diversus in ea servatus, 8. Quid in ea praestitum, quod attinet ad lectiones variantes, 99 seq. Editiones Prudentii ex recensione Giselini inscriptae cur mendosae, 91, 93. Veteres mendosae, 191. Quibus notis in commentariis indicentur, 218.

Eductus, educatus, 762.

Effigio, 350, 472, 556, 664.

Efformo non est Latinum, 205

Effrenis, effrenus, 605.

Egeria, 767.

Egesippus, 1192.

Ego cogito, an haec propositio sit fundamentum sciendi, 421.

Ekkehardus, 8.

Elaqueare, 776.

Electra filia Atlantis, 703.

Electrum, electreum, 781.

Eleemosyna occulta, et laus inde exsurgens, 327. Eleemosynas ii maxime faciunt qui templis divitias conferunt, 130.

Elementum quo sensu dicatur anima, 140 seqq. Elementorum apotheosis, 724 seq., 1100.

Elim lucus in eremo, 672.

Elinguis, 1063.

Elisabeth a Deipara salutata, 454.

Elitus ab elino, 1010.

[Col. 0987] Elmenhorstius Everardus, 78, 321, 511 seq.

Elogia sepulcralia olim communia, et vulgaria, 520.

Eloqui, 1064.

Elumbis, 616.

Elutus, 2 brevi, 176, 1010.

Emblemata, 899.

Emergere, 366.

Emerita ubi sita, 957 seq. 968. S. Eulaliae patria, 942 seq. Emeritae non est applicandum epigramma quoddam Ausonii, 957 seq.

Emicare quid sit, 233, 1221.

Eminulus, 952.

Eminus, 684.

Emmanuel, 456.

Empedocles, 955.

Encratia (S.) Encrates, Encratis, Eugratia, 17, 975 seq., 1240.

Eneco prima brevi, 196.

Energima, energema penultima brevi, 176, 188, 333, 438 seq.

Energumeni, 439.

Enervo prima correpta, enervatum, inervatum, 176, 195, 332 seq., 776.

Enigma, vide Aenigma.

Enim prima correpta, 188.

Enjuto Hispanis unde, 639.

Ennius, 384.

Ennodius, 122 seq., 286, 367, 871, 1048, 1080, 1194 seq. Imitator Prudentii, 1197,

Enodis, enodus, 321.

Enormis, 1 correpta, 195 seq.

Entelechia Aristotelis, 350.

Enuntiatrix, 1130.

Eous an primam plerumque habeat longam, 253.

Epexegesis Prudentio familiaris, 391, 518, 560, 563, 578 seq., 668, 709, 767, 772.

Ephemerides Romanae, 38, 766 seq.

Ephesus, 804, 1238.

Ephraim, 392.

Ephremus Syrus, 233.

Epicharmi de anima et corpore sententia, 140

Epicureorum error de anima, 142.

Epigramma pro epitaphio, 1164. Ita usus est Petronius.

Epilogus carminum Prudentii et aliorum, 1225, seq.

Epimenidis somnium ad 57 annos, 687.

Episcopi cathedra in ecclesia, 1206.

Episto a dicta est praefatio, 233.

Epitectus, 144.

Epitheta an geminari possint, 711.

Epona, 419.

Equidem, 1158.

Equiria Martia sacra, 712.

Equona dea, 420.

Equus superbus, 605.

Erasmus interpres Prudentii, 87, 89, 92, 94, 364. Prudentium laudat, 211. Imitatur, 214. Refellitur, 419. Notatur, 370.

Eremus secunda correpta, 176, 181, 188, 291, 621, 671. Vox ecclesiastica, 291.

Ergastulum, 739.

Erichtho, 1137.

Eridanus, 816.

Error proprie de somniis, 301.

Erix mons Siciliae, 713.

Es finita interdum corripiuntur, 189, 223, 305. Formata per is, 177. Es saepe mutatur in is. 540. Es et is finita, 194, 569, 629, 631, 755, 783, 833, 1013, 1135, 1182.

Esau an mari Rubro nomen dederit, 289.

Essaei, 313.

Essentia divina una, trina, aeterna, 101.

Estius quanti fecerit Prudentium, 114 seq., 216.

Et quis, ecquis, 418, 762, 772.

Ethici e correpto, 513.

Ethnici rustici, ruricolae, 753. Ironice docti, et periti vocati a Christianis, 1095. Statuis vincula injiciebant, ne Dei aufugerent, 718. An plures deos agnoverint, an solum plures perfectiones unius Dei, 418.

Etymologiae ineptissimae, 422.

Eucharistia columbae aureae a S. Basilio inclusa, 271. In pervigilio Paschae, 125. An ab ethnicis cognita, 894. Eucharistiae doctrina catholica, 442. Dogma, 621.

Eucherius Lugdunensis, 167, 169. Imitator Prudentii, 353.

Eucherius Stiliconis filius paganus, 825.

Eugenius IV, 1048. Toletanus, 31, 161, 973. Imitator Prudentii, 308 seq. Ejus humilitas, 31. Codex ms., 74.

[Col. 0988] Eugenius Tyrannus, 697, 733, 737, 825, 844. Aram Victoriae restituit, 695.

Eulalia, 941 seqq,. 968. Eulalia Emeritensis notior quam Barcinonensis. Martyrium Emeritensis vere a Prudentio descriptum, 941.

Eulogius (S), 880. Vide Fructuosus, Cordubensis, 964, 966. Inopia librorum laborabat, 947.

Eumenides variae, 628, 728.

Eumorphio miles, 1017.

Eunapius, 1055.

Eunomius, 407.

Euphrates, 538.

Euripides, 144, 519, 1076. Tertia producta, 193.

Europa, 804. Ipsius raptus, 701.

Eurydices fabula, 556.

Eusebius ep. Alex., 689. Caesariensis, 125 seq., 132, 136, 253, 599, 738, 903, 1003, 1063, 1968, 1115, 1136, 1143, 1158, 1191. Emissenus, 502, 1121.

Eustathius Antiochen., 346, 502, 963, 1153.

Eustratius martyr, 1003.

Euthymius, 315, 362.

Eutrapelia, 258.

Eutropius, 646, 713.

Eutychius Aegyptius, 1192.

Eva quando condita, 266. Eva et Adam, 665.

Evander, 789.

Evangelia in titulos, et capitula olim divisa, 456. Evangelium infantiae, 776.

Eventius, Evotius martyr, 979 seq.

Evolvere de volumine, 688.

Evomere animas colorum, 658. Evomere librum an metaphora indecora, 455.

Exactor auri, 893.

Examen quis a corripuerit, 422. Examen divum, 507.

Excellit, 452.

Excelsa in sacris Litteris, 792.

Excire, 446. In re magica, 704.

Excitus sec. brevi, 180.

Excruciabilis, 204. Vox Plauti.

Excruciatus, tormentum, 204.

Excussus, excussio, 1001.

Exemptus carceri, 1007.

Exerere lacertos, 590. Exerere, instituta perficere, 989.

Exfibulare, 204, 641.

Exhortamen, 506.

Exodi cap. I, 522, 535; II, 389; III, 286, 670; IV, 670, XII, 434; XIII, 286; XIV, 286, 642, 670; XV, 291, 304, 672; XVI, 536, 671; XVII, 391, 621; XX, 433, 670; XXV, 275; XXXI, 390, 432; XXXII, ibid. et 918; XXXIV, 313, 390, 433, 918.

Exoletus, 1087.

Exorbitare, 1173.

Exorcismus, 885, 991. Exorcismi daemones urunt, 440.

Exoticus, externus, 650.

Experimentum i producto, 920.

Exsecro, exsecror, 300.

Exsecutor, 1204 seq.

Exsequiarum ritus defensi, 133. Honos, 354. Exsequialis, 204, vox Ovidii et Statii.

Exsibilare verba anguina, 204, 997 seq., vox Ciceronis, Suetonii, Senecae.

Exsinuare, 204, 1185 seq.

Exstimulare, 618.

Exstinctum, exunctum, exutum, exuctum corpus, 639.

Exstingui cur dicatur homo cum moritur, 145.

Exstructum sacrarium, praeparatum, 295.

Exsufflare, irridere, 1142.

Exta, 420. In sacrificiis adhibita, 853.

Extensio oculei propria, 992 seq.

Extorquo, extorqueo, 989.

Extrahere animas, 821.

Extremadura, 958.

Extremum judicium, 963, 981. Extremum orbis judicium per ignem, 570. Cur proximum Patres credebant, 1024.

Exuctum, vide exstinctum.

Exuere stultitiam, 231.

Exuperantius martyr, 1169.

Exutus glaciem, 441.

Eyb vel Eiib Albertus, 605.

Ezechiae domus, 676.

Ezechiel. cap. XVII, 513; XXVIII, 514, 538.

Faber Petrus, 521, 916.

Fabius Cunctator, 829. Fabii an tercentum, an omnes ex eadem familia, 813.

Fabrettus Raphael notatus, 1151.

[Col. 0989] Fabri Zachaei impudentia, qui a in examen corripi contendebat, 422.

Fabricius triumphalis, 812.

Fabricius Georgius Prudentium laudat, 211. In operibus quae edebat, corrumpendis ingeniosus, 111. Interpres Prudentii, 11, 20, 23, 28, 76, 92. Notatus, 105, 161, 255, 304, 361, 375, 409, 412, 461, 510, 531, 666, 679, 885, 1047 seq., 1062 seq., 1070, 1098, 1101, 1119, 1157, 1215. Ejus commentarii expurgati in Indice Belgii, 1160 seq.

Fabricius Jo. Albertus, 10 seq., 41 seq., 49, 60, 111. Notatus, 666, 752.

Fabriliter, 204.

Fabula infantis farre contecti, 895.

Fac intervallo ancipiti, 1122.

Facciolatus notatus, 205, 540.

Faces, 992. Ardentes, 877, 951, 954. Furiarum propriae, 592. Sulphureae arma libidinis, ibid. Supremae, 1031.

Factitamentum, 430.

Factura, creatura, 204, 430, vox Plinii et Gellii.

Facundus Hermianensis, 502.

Falsificare, falsificus, 204, 541.

Fames blanda, 278. Pecuniae, 893. Publica Romae, 615, 842, 845. Saepe populos afflixit, 849.

Familiae nobiles Romanae ad Christum conversae, 745 seq.

Famulus adjective, 506.

Fanatici Bellonae, Isidis, Serapidis, 1154 seq.

Fando, 1003.

Fas de religione, 1102. Fas et jura, 1140.

Fasces, 1159. Magistratuum, 947.

Fascinus a Vestalibus cultus, 860.

Fasti, 751. Consulares, 14, 24, Pro annis, 1119. Fasti et fastus, 455.

Fastidia in partu Deiparae an fuerint, 371, 1233. Fastidia docta, 633.

Fastum Hispanis non objicit Prudentius, 630.

Fati necessitas libertati obest, etiamsi voluntas ad volendum adigatur, 801.

Fatus, loquela, 1147.

Fauni, 1088.

Faustus martyr, 965, 979.

Faustus Reiensis, 168, 471, 1230.

Favil a pro reliquiis defunctorum, 669. Pro minuto pulvere, 779. Vide Cinis.

Favor quibus signis exhibebatur, 237.

Fax unde dicatur, 284.

Fea Carolus, 735, 741, 1089, 1199, 1237.

Febris dea, 511.

Felbingerus Jerem. 380.

Felicitas aeterna: de modo ejus et loco diversa senserunt SS. Patres, 153.

Felix martyr, 966 seq. Caesaraugustanus, 979 seq. Nolanus, 1003. Ejus miracula, et sepulcrum, 108, 139. Papa, 960. In Pincis (S.), 1055. Praefect. praetor., 168.

Fellus Joann. reprehenditur, 937.

Feminarum luxus, 519 seqq.

Feminal, 1215.

Fera Eulalia quid sit, 945.

Fercula, 625, 814. Medicata, 524.

Ferdinandi ducis Parmensis pietas, 128.

Ferdinandus episcop. Paderbonensis, 213.

Ferdinandus Mendoza, 170.

Ferentina sacra, 1149.

Ferialae manus, 1055.

Feriae sub Styge, 294.

Feriri, feriri gladio, 1193.

Fermentum, 435, 515.

Ferox pro forti, 945.

Ferrarius Philippus, 10.

Ferreras Joannes, 25.

Ferrugo, 619.

Ferrus Franciscus, 66.

Fertilis in herbam, 401.

Ferula, 226 seq.

Ferus pro equo, 1174.

Fervo, fervere vitiis, 711.

Fescennina carmina, 721.

Fessa, Fezza, Fez, 969.

Festones Italice, 1012, 1182.

Festum substantive, 311.

Festus, 265, 285, 302, 341, 420, 582, 741, 787, 862, 1027, 1059, 1142.

Fevre Guido Gallice vertit Prudentium, 98.

Fiam prima brevi, 176, 195, 717, 1032 seq.

Fibula vestiaria, 323.

Ficoronus Franciscus, 818.

Fidele volumen, 335. Fideles chorei paginae, ibid. Legiones, [Col. 0990] 1104. Fidelis vox ecclesiastica, 205. Pro Christiano, 204, 283. Fide dignus, 1145.

Fides virgo, 592. Prima, sed non sola placet Deo, 1098. Quo sensu omnia sanctificet, 258. Fides Christiana sub ethnicis imperatoribus jactata, 692. Fidei descriptio, 590. Allocutio, 653. Laudes, 646. Fidei secunda producta, 673, 875, 1104.

Fides militum, exercitus, exercituum, 1104

Fidiculae, 878, 1073, 1108, 1114.

Figere verbum mathematicum, 803.

Figmen, 204. Figmentum, 481, vox Gellii et Ammiani.

Figulus Wolfangus, 474.

Figurae crucis, 1119 seq. Figurae poetarum palliati errores, 194.

Filesacus Joannes, 1095.

Filius Dei, vide Verbum, Christus. Filius solus Verbum notionale Patris, 407. Ex Patre ortus, sed non per abscissionem, 428. Corde Patris genitus, 396. Filius unicus uni, 503. Imago Dei, 409. Patris, ibid. et 504. Consiliarius, mens, animus, ratio Patris, 410. Spiritus, 416, 442, 461, 785. Spiritus sanctus dictus, 677. Cur in Veteri Testamento apparebat, 415. An solus se videndum praebuerit in Veteri Testamento, 403. In figura angeli, qui excussit flammam ignis Babylonici, 413.

Filii prophetarum ligna caedentes, 676.

Fingere de corporis formatione, 466.

Fiscus, 897.

Fissum jecur victimae, 650.

Flabratis, flabraris, 204, 474.

Flacci catalogus, 123.

Flagrantia, 1128.

Flamen, 930. Flameum sive flammeum, 266, 860.

Flaminia via, 733.

Flaminis Romani corona laurea, 446.

Flammicomus, flammivomus, 651.

Flare, spernere, 944.

Flatus anima vocata, 144. Flatus coruscus, 237.

Flavianus, 1122. Martyr, 1053.

Flavicomantes pueri an fuerint Germani, 448.

Flere rosas, 944. Pro stillare, 1126.

Fletus Christianorum in precibus proprius, 242. Judith, Davidis, Ezechiae, ibid.

Flexus plateae, 1217.

Flora dea, 722, 812.

Florere sepulcris, 935.

Flores in funeribus, 133 seqq. In sepulcris martyrum, 135. In templis, ibid., 139. Floribus ornata sepulcra, 959 Flores pro coronis, 591 seq.

Flores psalmorum Prudentii Trecensis, 62 seq.

Florez Henricus, 19 seq., 215. Notatus, 957, 1038.

Florulentus, 1082.

Florum mixtura in coronis, 619. Florum usus, ibid.

Florus, 450, 516, 793, 797 seqq., 813, 818, 1066.

Fluctuat seges, 846.

Fluere et diffluere de luxuria et libidinosis, 318, 618.

Fluminibus lambere, mordere, radere, stringere passim tribuitur, 527.

Foenus unde dictum.

Fogginius Petrus, Franciscus, 748, 1078. Quaestionem de majori reprobrorum numero non resolvit, 150.

Folia odorifera, 293.

Fomes peccati, 481.

Fons animarum, boni, bonorum omnium Deus, 275, 349. Fons vitae, quem sitit anima, 1127. Fons in atrio basilicae S. Petri, 1194 seqq.

Fonseca et Figueroa Joannes, 766.

Fontaninus, 1240.

Fontenelle rejicitur, 442.

Fontes ante fores ecclesiarum, 1194.

Fontes XII, et palmae LXX, 672.

Fori, fora, fores, 1167 seq.

Forare, 204, vox Columellae, Plauti, Macrobii.

Forcellinus, 205, 232.

Forceps ferreus, 1169.

Forensis gloria quid significet, 247.

Forma quid sit, 237.

Formula, Quod bonum, felix, 334.

Forner Rudolphus, 896.

Fornix, fornicari, 458, 547.

Forsterus Sebastianus, 474.

Fortior fortissimorum, 1006.

Fortitudo Christiani hominis cum peculiari auxilio Dei, 811.

Fortunatianus, 787.

Fortunae deae habitus, 715.

Fortunatus Venantius, 139, 160, 183, 192, 196, 207, 297, 336, 361, 397, 438, 599, 659 seq., 981, 1191. Imitator Prudentii, 217, 336 seq., 345, 432, 496, 1049, 1226 seq. [Col. 0991] Fortunati codex ms, 74.

Forum locus martyriis destinatus, 956. Suppliciis, 1036.

Forum Cornelii, vide Imola.

Fossa ponti, 337.

Fotus, fomentum, 204. Vox Plinii.

Foxius non fuit architectus monasterii Scorialensis, 933.

Fr producunt vocalem brevem praecedentem, 474, 1000, 1045.

Fracastororus, 597.

Fragitides, sphragitides, 1155 seq.

Fragmen nimium micarum, 683.

Fragro et flagro promiscue olim scriptum, 277.

Frangenda pericula, 591.

Frangere de luxuria, 616, 620. Frangere fasces in corpora, 534.

Fratres et sorores nomina ambigua, 896. Fratres nomen Christianorum, 896, 1028.

Fratricida, 497.

Freretus exploditur, 753. Ejus inanis philosophia, 749.

Fridegodus, 659.

Frigidus, exstinctus, 597.

Frigus pluvium, 690.

Frivola, res frivolae, 755.

Froilanus (S.) episcop., 15.

Fromesta Hispanice accentum habet in prima, 181.

Frondes in templis sparsae, 135. Frondibus cingere domos observatio paganis ni, ibid, Frondes aeternae olivae, 686.

Frontinus, 296.

Fronto martyr, 979 seq.

Fructuosus, et socii Eulogii, et Augurius, 965 seqq., 1025 seqq.

Fructus centuplex centuplicatus, 856. Tricesimus, sexagesimus, centesimus quibus conveniat, 858

Frugescere, 204, 844.

Frumenta Romam unde advecta, 847 seq.

Fruminius II episcop. Legionensis, 1180.

Frustra a brevi, 172, 873.

Fucis illita, 251, 254.

Fucus in pictura, 1052, 1171.

Fuisti, fuimus verba energica, 1029.

Fulgentius (S.), 503. Placiades, 699.

Fulgidus pro fulgens, 294. Vox antiquata, et restituta, 204, 236,

Fulvum, rutilum, 343.

Fumosa numina, 393.

Funali, vel fundali stridore, 204, 614. Funalis vox est Statii et Suetonii.

Funambuli, funirepi, 528.

Fundis oppidum, indeclinabile Fundis in sexto casu, 185.

Funera, caedes, 653. Funera Christianorum, 133 seqq. Funera, corpora defunctorum, 813. Funere anheius, 604. Funerare, 204, verbum Plinii et Suetonii.

Funis tormentum, 993.

Furca collo eorum inserta, qui igni combu ebantur, 1034. Furca collo inserta martyres in ignem conjecti, 1136.

Furcifer, 914.

Furiae tres quid sint, 588.

Furiare, 682.

Furius Antias verbis in escere delectabatur, 844.

Furta, concubitus illiciti, 1081.

Fusus pro natus, 336. Fusus utero, 515.

Gabinus, vide Cinctus.

Gabriel ad Mariam, 677. Secunda producta, 924.

Gades, 717.

Gaetulus, 834.

Gagathes, 1078.

Gaius, vide Caius.

Galaula, 834 seq.

Galerius Maximianus, 948 seq. Maximinus Daza, 1041.

In Gallaecia quo anno inductus fuerit mos consecrandi cereum paschalem, 121.

Gallaudius Andreas annotator Prudentii, 92, 219. Notatus, 182, 240, 278, 284, 305, 356, 448, 468, 604, 612, 646 seq., 660, 676, 724, 739, 940, 997, 1051, 1102, 1129, 1138.

Galletius Petrus Aloysius, 229 seq., 1191.

Galli imago quid significet, 234, 244. Frequenter occurrit in coemeteriis Christianis, ibid. seq.

Galli Cybeles sacerdotes, 807, 1083.

Gallicinium, 234 seq.

Gallienus Caesar, 1028, 1206.

Gallisa Lucianus, 223.

[Col. 0992] Gallonius Ant, 8. Ejus tabulae, 1169.

Galterus imitator Prudentii, 600, 616.

Gandutius Bapt., 299.

Ganea, ganeum, ganeo, 618. Ganeo prima correpta, 176, 128, 185. Ganeones, 908 seq.

Ganges, Gangis, 816.

Ganymedes, 702, 1087.

Garamans, Garamas, 834.

Garampius em. card. Joseph, 1197.

Garcia Michael, 422.

Garcia de la Huerta Petrus, 98, 766.

Gattackerus, 1153.

Gaudentius Brix. 126 seq., 309

Gazaeus Alardus, 1030.

Gedeonis trecenti milites quid significent, 165 seq.

Gehenna, 377.

Gelasius I, 1189. Scripsit contra lupercalia, 1079.

Gellius, 332, 339, 562, 623, 859, 865, 934, 936, 1080 1131.

Geloni, 441.

Gemini sidus, 458.

Gemmae civitatis coelestis, 658 seq., 664.

Gemmans, gemmatus, 594.

Genealogus, 204, vox Ciceronis.

Generatio aeterna, 503. Generationes ab Adamo ad Christum, 486.

Genesis cap. I, 337, 430, 525, 1096; II, 265 seq, 1231; III, 515, 554, 609; IV, 4, 495, 667, 1134; VIII, 667; X, 510; XI seqq., 578; XVIII, 405, 668; XIX, 431; XXIII, 668; XXIV, 267; XXXII, 254; XXXV, 733; XL, XLI, 302; XLII, 1148; XLIX, 1128; LXI, 669.

Genesius (S.), 968, 1054.

Genialis, 268. Genialis honor, 950. Genialis hiems, 959. Geniale fulcrum, 721. Geniales Dei, 268. Geniales lecti, 816.

Genii gentilium irridentur, 795 seqq.

Genitor pro Deo, 332. Genitus pro Filio, 297.

Genius populi Romani in nummis, 800. Genius publicus, ibid. Genium qui libri habeant, ibid.

Gennadius, 22, 41, 196.

Gentiles an crediderint statuis inesse divinitatem, 369. In deorum honorem sibi vulnera inferebant, 1154 seq. Eorum theologia varia, 782. Statuas amplexabantur, 1216.

Genua misericordiae consecrata, 415. Genuum inflexio, 250.

Genus pro natura, 502, 504, 526 seq.

Georgius Augustinus Ant., 1203. Dominicus, 284, 800. Georgius episcopus Arianus sub Juliano occisus, 1015.

Gerasenos a producto, 440.

Gergesei, 532.

Germanicus, 725, 729.

Germanus (S.), 160.

Gersen Joannes an auctor libri de Imitatione Christi, 10.

Gerunda, 966 seq.

Gerundensis Joannes, 11.

Gerundia in do habent do commune, 253.

Geryon, 717.

Getae, 441.

Gifanius obertus, 37, 78, 216. An notas ms. in Prudentium reliquerit, 626, 775. Notatus, 195, 405, 484, 602, 721, 754, 773, 861, 919, 966, 1023, 1094, 1221.

Gilbertus, 157.

Gildas sapiens, 197, 347. Gildi regis oratio superstitiosa, 162.

Giovenazzius Vitus Maria, 100, 108, 168, 173, 185, 264, 844, 867, 987, 1053.

Giovine Italis quis dicatur, 335.

Giraldus Lilius notatus, 211.

Giselinus Victor, 12 seqq., 200, 203 seq. Interpres Prudentii, 76, 88 seq. 92, 94. Prudentium laudat. 212. Notatus, 153, 205, 230, 240, 317, 348, 470, 495, 514, 522, 615, 621, 647, 673, 677, 681, 758, 772, 824 seq., 871, 877, 893, 985, 1008, 1047, 1054, 1089 seq. 1110, 1194.

Gladius ex ore Christi, et in manu ejus, 304. Gladio feriatur formula, 951, 1211. Gladio feriri major ignominia, quam securi, 1193. Gladio saepius quam securi percussi martyres, 877, 879. Gladio cur fere semper cesserint martyres, 884, 1219.

Gladiatores Marti, vel Saturno, vel Diti dicati, 730. A quo sublati, 867 seq. Nonnulli empti, 864. Occidi jussi, 865. Gladiatorius ludus, 731, 864. Prohibitus 50, 867 seq.

Glandes ilignae, quernae, 786. Glandibus primi homines vesci soliti. ibid.

Glandorpius, 14, 19, 23.

Glarea, 856.

[Col. 0993] Glaucoma, 404.

Globus, 805. Lunae, et solis, 1096. Oris palpitantis, 1135.

Glorifico, 573.

Gloriosa mors martyrum, 916.

Gloriosa virginum, 384.

Glossarii cujusdam Latinitatis scriptor, 8.

Glossatores veteres notati, 228, 273, 275, 312, 316 seq. 499, 693, 703, 743, 749, 867, 925, 979, 1209.

Glossarum etymologiae plerumque ineptae, 422.

Glossemata ms. in Prudentium, 65 seq., 73 seqq.

Glutinare, 371. Usum carnis, 596.

Glycas, 1233.

Glyconius versus, 198.

Gnossia spicula, 288. Capella, 119.

Gnotisci, 470 seq. An tam perversi quam vulgo creditur, 895.

Godeau Antonius, 217.

Goes Damianus, 294.

Goldastus Melchior, 8.

Goliath, 614.

Goltzius Hubertus, 899.

Gomorrhaeae ruinae, 563.

Gonsalus de Salas Jos. Ant. 1053.

Gonzalez Ludovicus, 929.

Gordianus imp., 437.

Gorgonae caput, 1091.

Goricius Melchior: ejus expensis Breviarium Isidorianum editum, 82.

Gorius Ant. Franc., 373.

Gothescalcus, 258 seq., 588.

Gothi, Getae, 822.

Gothofredus notatus, 913.

Gothus, 423.

Gottus em. card. 1227.

Grabatus, 1 correpta, 188.

Gracchus Mithrae superstitionem evertit, 748. Ejus familia, 748.

Graccuris, 967.

Gradivus, 1 communi, 183. Vide Mars.

Gradus in Urbe, unde panis distribuebatur, 570 seq. Gradu facili, 273 seq.

Graeciae officinis dii orti, 1090.

Graecismi in Prudentio, 624, 637, 648, 682, 944, 1073, 1150.

Graecorum poetarum licentia, 183.

Graevius Jo. Georg., 78.

Graffiare Italice, 1059.

Gramen, 564.

Grammaticis parum fidendum, 592.

Grande loqui, 613.

Grando pro adversa fortuna, 972. De ictibus plumbatarum, 1074.

Grangaeus Joannes interpres Prudentii, 92 seq., 689. Notatus, 735.

Gratia Christi major quam gratia Adamo collata, 477. Gratia major necessaria est in statu naturae lapsae, quam in statu naturae integrae, ibid. Gratia ciborum, 325.

Gratias agebant martyres ad supplicium ducti, 1212.

Gratianus, 171; Aram Victoriae dicuit, 695.

Gravina Joseph Maria, 304.

Gregalis, 1011 seq.

Gregorius VI, 1175. XIII, 1169. Baeticus, 470

Gregorius Magnus, 125, 158, 232, 238, 566, 1183, 1191, 1200.

Gregorius Nazianzenus, 126 seq., 346, 446, 513, 587, 1202, 1206, 1212.

Gregorius Nyssenus, 478, 502, 1061.

Gregorius Thaumaturgus, 349.

Gregorius Turonensis, 130, 166, 298, 444, 684, 870, 967, 1190, 1200. Imitator Prudentii, 1056 seq.

Gremium sepulcri, 360.

Gressus laxati, damnati, 687.

Gretzerus Jacobus, 308.

Griales Joannes, 234.

Gronovius Jo. Fridericus notatus, 670, 792.

Grotius Hugo, 117.

Gruterus Janus, 76 seq.

Guadalquibir Baetis, 958.

Guadalupe Aquae Lupiae, ibid.

Guadiana amnis Ana, ibid.

Guasco Eugenius, 520.

Guilielmus, 157.

Guntnerus monachus, 679.

Gutnerius Jacobus, 36.

Guyetus Carolus, 124.

Guzman Joannes, 929.

Gymnadis licentia, 1082.

[Col. 0994] Gymnosophistae, 530.

Gynaeceum, 3 brevi, 618.

Gypseae imagines, 735.

H aspiratio instar consonantis synaloepham nonnunquam arcet, 1056.

Habacuc, diversae scripturae hujus nominis et varia quantitas, 279. Habac. cap. II. 1056; III, 373.

Habere, habitare, 788.

Habitaculum, 354.

Habitus, forma 530. Forma statuarum, 715. Habitus et conatus militaris, 602.

Haceldama, Hacheldemach saeculo XII adhuc retinebat nomen, 683.

Hacha Hispanice, 1100.

Hadrianus tertia brevi, vel potius synaere i facta ex secunda et tertia, 177, 183, 185.

Hadrianus I, 1183, 1200.

Hadrianus imper., 716, 722 seq., 1237. Hadriani moles, 1201. Pons, 1201.

Haeresis, vide Heresis.

Haeretici laudant et excusant Prudentium, 1 seq. SS. Patres sibi adversari facile patiuntur, 111. Suas caeremonias extollunt, alias catholicorum irrident, 436. Primis saeculis an occasionem dederint calumniis contra Christianos, 895.

Halicarnasseus, vide Dionysius.

Hamartigenia an pars Apotheosis, 494.

Hambre Hispanice, 524.

Hanc animam vox magnanima, 1208.

Hannibal, vide Annibal.

Harduinus Jo notatus, 1163.

Hartmannus imitator Prudentii, 217, 678.

Haruspicum responsa, 721.

Haurire cum lacte, 1124.

Hebe, 702, 1080.

Hebraei an solum caput vituli aurei effinxerint, 432. Per orbem dispersi, 451. Martyrum suppliciis insistebant, 1031. Sepulcra in viis publicis collocabant, 733. Sub Juliano Apostata ligonibus argenteis usi, dum templum instaurare voluerunt, 755. Ipsorum Pascha, 434. In Christianos odium, 434, 712. Caecitas, 433.

Hebrus, 804.

Hecate, 729.

Hecatombe, 2 producta, 176, 1153. Quid sit, 1153.

Hectorem pro Hectora, 193.

Hedera an Jonam texerit, 322. Baccho sacra, 259.

Heinsius Nicol. adnotator Prudentii, 77, 93 seq. An praeferendus Chamillardo, 94. An plures ejus editiones exstent, 94, 95. Prudentium laudat, 213. Ejus editio, 223 seq. Notatus, 161, 224, 229, 234, 291, 363, 388, 392, 415, 441, 458, 465, 467, 629 seq., 635, 638 seq., 650, 655, 665 seq., 690, 694, 705 seq., 717, 721, 730, 744 seq, 750, 767 seq., 772, 775, 779 seq., 795, 802, 806, 817, 835, 837, 850, 879, 885, 908, 912, 934, 937, 950, 975, 997, 1023, 1044, 1050, 1097, 1122, 1152, 1191.

Helena, 701.

Helias sacerdos, 312.

Helim locus in eremo, 672.

Heliodorus, 235.

Heliogabalus, 1196.

Hellespontus, 706.

Helpidius Rusticus, 46, 383, 639, 947.

Hemeterius, 870 seq., 967.

Hendecasyllabi versus, 198, 1040.

Henichius Joannes, 16.

Henricus, vide Hericus.

Hepar e brevi, 188.

Hepf disputationes ad Prudentium, 93.

Heraclitus i brevi, 179.

Heraclius scriptor, 767.

Heraldus Desiderius notatus, 134, 909.

Herbidus, 659.

Hercules, 706 seq, 717, 1085, 1097. Hydram Lernaeam occidit, 1138 seq. A doctis colebatur, 530. Ejus imago, 1092. Herculea clava, 530.

Herculeus pro Hercules, 706 seq.

Heres Patris summi Filius, 385.

Heresis prima brevi, 176, 181, 232, 505, 646, 674.

Hericus Altissiodorensis, 160, 180, 660, 1029. Imitator Prudentii, 217, 351, 353, 356, 560, 872.

Hermenegildus (S.) martyr. 125, 162.

Hermione, 701.

Hermogenianus Olybrius, 746.

Hermolaus, 188.

Herodes infantes occidit, 678, 1128.

Herodianus, 928.

[Col. 0995] Heroes Christiani, 306. Heros o brevi, 1069, 1105. Heros Tobias, 357. Heros impius Pharao, 306.

Herrera Joannes, 933.

Heruartius Jo. Frid., 1078.

Heruas Laurentius, 100.

Heruetus Gentianus, 132.

Hesperia, 1212.

Hessels Joannes, 837.

Hesychius, 1170.

Hetruria, vide Tuscia.

Hetrusci, 806 seq.

Heumannus notatus, 287.

Hevaei, 532.

Hexameter herous perittosyllabus versus, 1230.

Hiatus personae in tragoediis, 818, seq.

Hiatus in versu, 323, 382, 388, 392. In Prudentio, 426, 526, 553, 585, 593, 597, 626, 630, 777, 781, 805, 874, 991, 997, 1057, 1060, 1113, 1134, 1139, 1142 seq.

Hibridae voces, 337.

Hieremias, vide Jeremias.

Hierico, 537.

Hieronymus (S.) 27, 29, 114, 126, 128, 134 seq., 138 148, 171, 232, 262, 275, 280, 354 seq., 375 seq., 383 seq. 423, 425, 451, 469, 476, 552, 606, 631, 653, 684, 715, 740, 746, 748, 751, 807 seq., 822, 882, 903, 925, 952, 992, 1002, 1055, 1057, 1061, 1142, 1178, 1191, 1214, 1223 1224.

Hierusalem, vide Jerusalem.

Hilario (S.), 232 seq.

Hilarius (S), 145, 154, 179, 232, 344, 431, 599, 1034, 1095.

Hilarius papa, 1183.

Hildebertus, 1213.

Hildebrandus Joachimus impugnatus, 120.

Hildegarius episc., 77.

Hincmarus Rhemensis, 168, 259, 290, 396, 588

Hippo, 419.

Hippocratica media producta, 1110.

Hippolyti quot fuerint martyres, 1162. Hippolytus miles, 1165. Ejus Acta apocrypha, 1171 seq. Hippolyti pictura non exprimebat militem Hippolytum, 1175.

Hippolytus martyr, 926 seq., 985, 1161 seqq. Presbyter Antioch., 1165. Hippolyti coemeterium, 1179, 1181. Templum, 1185. Hippolytus in Breviario Isidoriano, 37. Hippolytus scriptor, 1161, 1166.

Hippolytus Phoedrae causa raptatus equis, 769.

Hircinum sidus, 458.

Hircosi cynici, 420 seq.

Hispalis laudatur in quodam epigrammate Ausonii, 957.

Hispana lingua orationes et carmina verbis communibus etiam linguae Latinae, 929.

Hispania vere catholica, 172. Ejus martyres laudat praecipue Prudentius, 870. An ipsi Prudentius luxum tribuat, 615, 630.

Hispaniolus Ptolom., 179, 185.

Historiae ecclesiasticae scriptores passim Prudentium laudant, 216.

Hisus pro Jesus, 186.

Hoc habet, Hoc habe, 593.

Hoedi, vel haedi, vide Agni.

Hoeschelius, 76.

Holofernes, 594.

Holstenius Lucas moribundus hymnum Exsequiarum sibi recitari voluit, 213.

Homerus, 761, 963. Negligens metri, 190.

Homo, an primam in hac voce produxerit Prudentius, 177, 180. Homo an conditus ad imaginem Verbi, 431. Quid a pecude differat, 777. Spectare superna jussus, 748. Ipsius creatio, lapsus, 101, 103. Hominis aetates, 790. Homo omnium horarum, 334. Homines, si libere non peccant, puniri non debent, 801 seq. Hominum aequalitas, 327. Diversa studia, 249. Studia vana, 1221.

Homousion, 526.

Homuncionitae, 102, 402, 451, 470.

Honestas, 611.

Honorius Augustod., 42.

Honorius imper., 695, 761, 823, 867. Simulacra deorum primum permisit ornatus gratia, deinde prohibuit, 741. Basilicam S. Pauli perfecit, 1198.

Honorius I, 121.

Hopperus Marcus, 212.

Hora solvendi jejunii, 1030.

Horae ad usum dioecesis Lugdunensis, 387.

Horatius, 4, 38, 136, 181 seqq., 188, 205, 249, 259, 262, 272, 277, 279, 281, 288, 293, 299, 310, 312, 338, 356, 397, 448, 499, 501, 515, 533, 536, 562, 598, 632, 682, 706, 714, 720, 735, 739, 758, 786, 810, 852, 862, [Col. 0996] 891, 900, 914, 929, 930, 988, 997, 1015, 1012, 1031, 1045 seq., 1060, 1082, 1091, 1111, 1122, 1138, 1170, 1184, 1200, 1213, 1217, 1226 seq., 1231, 1233. Nominibus in osus delectatus, 593. Ejus cum Prudentio comparatio, 206, 217.

Hordisius Lucas, 474.

Horror algidus, 886. In religionibus, 714, 1094.

Horstius Matthaeus, 614.

Hospinianus Rodulphus rejectus, 121 seqq., 872, 1162.

Hospita, 194. Trinitas, 586.

Hospite aratro, 608.

Huc ades, 803.

Huetius Petrus Daniel, 7, 113, 145, 155, 179. Prudentium ad usum Delphini excudi persuasit, 214.

Hugo Hermannus, 801.

Huguenoti appellatio originis obscurae, 736.

Humanae victimae, 731 seq.

Humilis, humilitas, humilitas sanctorum, 28, 29, 607, 611, humilitatis descriptio, 607.

Hunnus, 834.

Hurtado Thomas, 884.

Hyacinthus in florem conversus, 1082. Gemma, 659, 664.

Hyalus, 1199 seq.

Hydra Lernaea caesa et combusta, 1138 seq.

Hydrinus, 204.

Hydrius puer, 458.

Hydrops, 909.

Hyginus, 146, 699, 700, 732, 1051.

Hylas, 707.

Hymnarium, 9. V. Thomasii, 123, 282. Correctione indiget, 245.

Hymnio, himnista, 204, 887.

Hymnodia Hispanica corrigitur, 122, 201.

Hymnus matutinus, sive ad pullorum cantum, 215. Vespertinus ad incensionem lucernae, 122. Martyrum ad vesperas, 290. Nominum Christi ex cod. ms., 186. De missione S. Spiritus an sit Prudentii, 51 seq. S. Romanil udatus, 191. S. Vincentii in Brev. Moz. 54 seq Hymni 5 Cathem. titulus, 121 seqq. Hymni Breviarii Romani bis correcti, 253. Defensi, 178, 805. Hymni Breviarii Mozarabici plures fortasse sunt Prudentiani, 966. Hymni duo postremi Cathem. an loco movendi, 234. Hymni in exsequiis, 354. Hymni Virgo Dei genitrix, Corde natus ex parentis, Vidit anguis immolatum; quinam eorum auctores, 27. Hymnorum expositio, 86, 93. Hymnos canendi vetus consuetudo, 231.

I et H Graecae litterae quid significent, 166.

Iambus pes citus, 1227. Iambicus trimeter versus, 201. Iambici Anacreontici versus, 199. Quos pedes admittant, ibid. Iambici senarii, 199. Iambicus dimeter versus, 198.

Ibanez Echavarri Bern., 17.

Iberia, 871. Iberus flumen, 815. Iberus Vasco, 20 seq., 934.

Ibis numen Aegypti, 1089.

Idaliae rosae, 807, 1238.

Ide mons, 713.

Idea, secunda producta, 181.

Idiaquez Franciscus Xaver., 346.

Idiomatum communicatio, 1121.

Idolum secunda correpta, 176, 181, 191, 193, 621, 694, 768, 771, 948, 1105. Pro Deo fictitio vox ecclesiastica, 232.

Idolis divinitatem inesse putabant gentiles, 985.

Idola irridentur, 990, 1093 seq., 1100. Eorum cultus, 369. Prohibitus, 48, 741. Ea conculcare quandonam licuerit, 952. Idolatria, 692, 696, 908, 925. Ejus origo, 710, 714. Vestigia, 719, 1077. Novi conatus pro ea, 696. Idololatris, idololatrix, 531, 908 seq. Idolium, 418, 749, 753, 1168. In idolio recumbere, 418. Idolium tertia correpta, 176.

IHV, IHM pro Iesu, et Iesum; IHS, IHC pro Iesus, 186.

Iesus synaeresi facta ex ie, 177, 181, 183, 185 seq., 424, 448, 469, 482, 487, 651 seq., 677, 682

Iesus nomen, 4. Per · et η significatum, 166. Salvator, 391.

Ignatius martyr, 378.

Ignem in undis quaerere, 1137.

Igneus deus, ignea anima, 145, 273, 670.

Igni interdici, 145.

Ignio, ignitus, 204, 1156.

Ignis deus, anima, 479, 564, 1099.

Ignis ultimum tormentum, 999. Supplicia, 879, 951, 1135 seq. Igni ferae, aut gladius succedebat, 999. Ignis in rubo, 670. Sodomiticus an fuerit fulmen, 432. Igni aeterno animae peccatorum puniuntur, 779. An is mitigari possit, 1230. Vide Poena.

[Col. 0997] Ignominium, 646.

Ildefonsus (S.), 270, 362, 672.

Illex, inlex, illix, 617.

Ill citare, illectare, 841.

Illudibria, 627.

Illuminatio, baptismus, 463.

Illutus, illotus, 481.

Ima carceris, 1002.

Imago convivii Galilaei, 680. Domini, SS. Cassiani, Hippolyti et Simeonis Stylitae Romae passim, 109 seq. Prudentii, 40. Sepulcri Christi e nummo veteri, 685. Imagines veteres Christi, 685 seq. Antiquae bovis et asini ad praesepe Domini, 373. In templo S. Felicis Nolani, 109. Imagines sanctorum, 104, 109. S. Martini, et S. Paulini adhuc viventis collocatae in templo, 131. Imaginum altarium origo, 1012. Imagines in sepulcris veteribus, 667. In hoc opere delineatae, 8. Auctorum primae litterae codicum appingi solitae, 40.

Imbecillus e brevi, 176, 181.

Imber lapidum, saxeus, imbre, imbri, 686.

Imbuere tenebras, 295.

Imitatores Prudentii, 160, 217, 226, 607, 613, 640, 922, 925, 935, 1037.

Immansuetus, 689.

Immensitas Dei, 459.

Immensurabile, 472.

Imminere, 1067.

Immorari spiculo, 1066.

Imola an patria S. Cassiani, 1050.

Impar a brevi, 176, 182.

Impassibilis, 204. Vox Lactantii et Tertulliani.

Impedimenta matrimonii cum haereticis a concilio Eliberitano initium ducunt, 170.

Impensus, 976.

Imperativa primae, secundae et quartae conjugationis ultimam syllabam olim corripiebant, 194.

Imperitia objecta Christianis, 1070.

Impetritus, 581.

Impiare, 204, 302.

Impietas Christianis objecta, 1071, 1134.

Impios inter piosque sunt aliqui, 154.

Imponere manum, 637.

Impossibilis, 473.

Impotens, valde potens, 287.

Imprimere silicem osculis, imprimere osculum, impressa occula, 715, 1134.

Improbus lictor, labor, 1114.

In praepositio saepe auget, 287, 689, 802, 1000.

Inadustus, 413.

Inaestimabilis, 1095.

Incapax, 204, 410.

Incarnatio Verbi, 101. Incarnationis mysterium an daemoni clare perspectum fuerit, 326, 440 seq.

Incensum pro thure vox antiquissima, 129.

Incentivus, incentivum, 204, 481.

Incerare, 204, 715. Genua, 444.

Incerti carmen in laudem Prudentii, correctum ad ms. cod., 208 Ex cod. Goldasti, 210. Ex cod. Bongarsiano, 210.

Incircumcisus, 622.

Incircumscriptus, 204, 476.

Incitus, incitatus, 991.

Inconstantia rerum, 851 seq. Romanorum in retractandis legibus, 790.

Incorporalis, 1010.

Incredulus, 451.

Incruens, 890, 982.

Incussus, incussio, 1001.

Inclytus, 278.

Indages, indago, 204, 837. Vox Claudiani Mamerci.

Inde domo, 1203.

Index biblioth. Cassanat. notatus, 614. Index expurgatorius Belgii, 1160 seq. Brassichellensis, 158, 362.

Indocilis, 266. Pro docili, 633, 710. Pro non docilii, 695, 756.

Indoles, 927, 942. Indoles trina, 383.

Indoma ilis, 204, vox Plauti.

Induciae, 900.

Induperator, 710.

Indus decolor, 538.

Ineptia, ineptiae, 710.

Inergima, vide Energima.

Inermare, 333. Inerme virus, 269. Inermis, inermus, 654. Inermans, 169.

Inervo, innervo, 332. Vide enervo.

Infamium, 646.

Infarcire, infercire, 627.

Inferi, vide Poena, ignis aeternus.

[Col. 0998] Infernalis, 562.

Infideles ad interiorem ecclesiae partem non progrediebantur, 1072.

Influit, impluit imber, 834.

Infractus pro fracto, 620.

Infrequens, valde frequens, 1000.

Infula quid sit, 335. Infulae a vitta discrimen, 862. Infulatus David, 335.

Ingelidus, 862.

Ingenia liberiora castigantur, 427.

Ingenium, 802. Ingenii luctamen inire, 755.

Ingenitus, 478.

Ingenuus, 261.

Inlustris an recte scribatur, 689.

In medium influere, 836.

Innatus, non natus, 204, 409.

Innitor, innecto, 332.

Innocentes anni, 1123.

Innocentes infantes occisi, 678, 1128.

Innocentius I, 31; III, 157, 883.

Innuba Eva, 266. Innuba virgo, innupto utere, 453.

Innumerabiles martyres Caesaraugustani, 108, 970.

Innupta Deipara, 595.

Innormis, enormis, 195.

Inquietare, 1070.

Insani vapores, 443.

Inscriptio Bassi, 748. Constantini, 740. Principii, 733 Vide Salia, Stilico, Vettonia.

Inscriptiones antiquae basilicae S. Pauli, 1198. Diocletiani, 949. Hymnorum non videntur esse a Prudentii manu, 887. Symmachi, Nicomachi, 843.

Insignis cum genit., 1168.

Insistere, 760.

Instaurare, 549.

Institor, 248 seq.

Instruere, 1212.

Instrumenta martyrii, 1169. In honorem transierunt triumphi, ibid. seq. Ferrea circa ignem in formam larium efficta, 928 seq.

Instrumentum pro testamento, 599.

Insubjectus, 204, 553.

Insuescit, consuefacit, 465. Insuetus, assuetus, 694.

Insufflare, irridere, 1142.

Intactae anus, 913.

In tantum, 511, 814.

Intemporalis, 204, 1096.

Intereceptus, 194, 196, 638.

Interefectus, 194, 196, 597.

Interminus, interminabilis, 204, 381, 773.

Intestabilis, 1070.

Intimare, 1158.

Intolerantia religionum diversarum in Ecclesia catholica auctores habet Constantinum, Theodosium aliosque pios et antiquos imperatores, 171 seq.

In usque, 315, 1141.

Inventor luminis Deus, 283.

Inversa vice, 912.

Investitus, nudus, 766.

Invidi, 908 seq.

Invisibilis, 412.

Invocatio sanctorum, 103, 873, 940, 1033, 1060 seq. 1063, 1181, 1224. Carminibus et hymnis publice decantatis probata, 933.

Involare, 476.

Involucrum, involuclum, 3 brevi, 176, 182, 287, 570, 693.

Ionius o brevi, 188.

Irae descriptio, 600.

Irenaeus, 170, 250, 330, 362, 462, 501, 556, 577.

Irene martyr, 965. Soror Damasi, 859.

Irremotus, 204, 1014.

Irritamen, 204, 540, vox Ovidii.

Isaac immolandus, 1128.

Isaeus, 362.

Isaiae cap. I, 254, 373; IV, 456, 512; VI, 275; VII, 456; IX, 371, 410; XI, 381; XXXIV, 1113; XLIV, 369; XLIX, 1159; LI, 1238; LXI, 1235; LXIV, 588; LXVI, 562.

Isaias serra dissectus, 1021.

Isidorus, 16, 126, 129, 168 seq., 207, 226, 233 seqq., 233, 245, 264 seq., 272, 274, 279, 310, 379, 383, 414, 422, 442, 449, 451, 455, 469, 474, 476, 495, 499, 520, 524, 527, 530, 534, 558, 578, 582, 618, 633, 672, 675, 700, 704, 735, 755, 783, 793, 808, 822 seq., 863, 865, 868, 891, 929, 934 seq., 966, 987, 992, 1054, 1064, 1081, 1093, 1108, 1143. Imitator Prudentii, 935. An ejus sint versus de ipsius bibliotheca, 207.

Isidorus Pelus., 419, 520.

Isis, 804, 839. Pennis vulturinis, 770. Ejus mimica solemnia, 754.

[Col. 0999] Islandia, 567.

Iso, 8, 24, 34, 91 seq., 94 seq., 224. Ipsius scripta, 1160. Glossae auctiores, 666. Non omnes in judicium vocatae, 422, 1109. Correctus, 236 seqq., 255, 289, 313, 330, 335, 355, 371, 377, 430, 528, 530, 593, 723, 825, 837, 839, 866, 484, 973, 1000, 1014, 1061, 1131, 1165, 1167, 1180, 1236 seq. Notatus, 184, 227, 229 seq., 274, 276 seq., 299, 364, 422, 472 seq., 489, 499, 516, 520, 555, 585, 627, 696, 698, 700, 717, 732 seq., 749, 762, 775, 782 seq., 794, 815, 823, 834, 859 seq., 875, 881, 899, 914 seq., 923, 925, 949, 975, 980, 985, 1003, 1017, 1083, 1092, 1109, 1111, 1192, 1199, 1201, 1215, 1236, 1239.

Israelis captivitas, 535, 676.

Ister, 415,

Isus, Isa pro Iesus, 186.

Italus, dux, 719.

Iter Israelitarum per mare, 670.

Itinerarium Antonini mart., 253., Burdigalense, 679.

Jacob patriarcha, 405. Cum Domino luctans, 254.

Jacobi Epist. cap. III, 1140.

Jacobonius Julius, 175.

Jacobus Benevent., 58.

Jacula solis, 246.

Jam in nam mutatum, 417, 545.

Janiculum, 1167. Janiculi ad radices molae, 848.

Janningus, 1199.

Janua, vide Balbus Joannes.

Januarius (S.), 965, 978.

Janus, 719, 923.

Japones, 345.

Jaquelotus, 148.

Jason Cyrenaeus, 1129.

Jaspis, 659, 664.

Jebusaei, 532.

Jecur in sacrificiis, 945.

Jejunare, 324. Jejunium, 310 seq., 611. Festum, jus dicatum, victima sacrum dictum, 311, 328, 1030. Qua hora solutum, 328. Jejunii necessitas, 329, 333. Utilitas, 272. Jejunia strictiora aliquando ab episcopis indicta, 1030. Jejunii quadragesimalis origo, 325 Jejunii quadragesimalis et stationum discrimen, 328. Jejunium a catholicis an auctum, an relaxatum, 325. Jejunii diversae consuetudines, 147, 330. Jejunium sabbati, 272. Christi, 328.

Jeremias, 534.

Jerem. cap. I Thren., 534.

Jerusalem arcam suscepit, 654.

Jericon, 537, 673.

Jesse radix, 381.

Jesu Liberius a, 38.

Joannes Bapt., 315 seq. Ejus passio, 681. Imago ipsius Christum baptizantis ex veteri numismate, 252.

Joannes, vide Chrysostomus.

Joannes Climacus, 153, 158.

Joannes Damascenus, 157.

Joannes Evang. an in somnis viderit res in Apocalypsi narratas, 304, 569. Ejus Evangelii extrema verba de numero, an de pondere librorum intelligenda, 464.

Joann. cap. I, 338, 393, 514, 1117; II, 680; IV, 1127; V, 377, 462; VI, 342, 417 seq.; VIII, 546; IX, 338, 462, 681; XI, 340, 468, 683; XV, 694; XVIII, 433; XIX, 1126.

Joannes Scotus Erigena, 1160.

Job patiens, 604. Job cap. VI, 963; VII, 302; XIX, 1057.

Jocus, 625. S. Laurentii in tyrannum an laudandus, 920. Jocus et ludus quid differant, 258.

Joelis cap. III, 372.

Jonas, 320 seqq. Sub cucurbita in vitro antiquo quid probet, 322.

Jonas Aurelianensis imitator Prudentii, 607.

Jonathas, 622.

Jordanis conversus retrorsum, 391. Ejus XII lapides, 673. In Jordane veteres Christiani baptizari expetebant, 252.

Joseph interpres somniorum, a fratribus agnitus, 669. Ejus historia, 302. Ab uxore Pharaonis an sollicitatus, 1232.

Joseph Michael a S., 32, 47.

Josephus Hebraeus, 432, 556, 920.

Josue cap. II, 673; III, 391; IV, 391, 673; VI, 536; VII, 634, 1146.

Jovinianus, 695, 1209.

Jovis imagines, 701, 1091. Stupra, 1081, 1083.

Jovis Latiaris templum in monte Albano, 792.

Jovis specie Augustus repraesentatus, 720.

Jovius, 86.

Jubeo tibi, 1001. Jubeo, ut, 489, 1059.

Jubilaei annus, jubileus, 486, 1235.

Juda pro Judas, 683 seq. Juda patriarcha, 448.

[Col. 1000] Judaei, vide Hebraei.

Judaicus, secunda producta, 179, 181.

Judaismus in vocabulorum Hebraeorum quantitate religiose observanda, 184.

Judas quo sensu mercatus agrum, 634. Laqueo suspensus, 683.

Judicium extremum, 376 seq., 568, 241, 246. Cur ad dexterum judicis latus eo die transferri Prudentius oraverit, 159 seqq.

Judicum cap. XIV, XV, 674.

Judith. cap. VIII, 242; XIII, 594.

Jugum Christi suave, 328.

Jugurtha, 743.

Julia Augusti filia, 720.

Julia Cataphronia Deo devota, 851.

Julianus Apostata, 24, 444, 697, 1019, 1055, 1078 seq., 1129, 1149. Aram Victoriae restituit, 695. Ejus sacrificia, 445. Serapis vultu exsculptus, 770. Annus ejus obitus, 1230.

Julianus archipresb. commentitius, 39; 1231.

Julianus episc. Tolet., 1212.

Julius Firmicus, 702.

Julius martyr, Julia, 979.

Julius obsequens, 1094.

Julius Ascanius, 924.

Junceus, 953.

Junius Bassus, 747.

Juno, 713, 924. Ejus imago, 1092. Junonis specie Livia efficta, 720. Junones duae, 724.

Juppiter, 700 seqq, 804. Rex, tyrannus, 1087. Stator, ejus imago, 1103. Latiaris, an illi victimae humanae immolatae, 732.

Juramentum per salutem, vel genium principis, 1148. Jurare flumina barbari soliti, 822.

Juretus Franciscus interpres Prudentii, 78, 90, 93. Notatus, 713, 790, 806.

Juribus hastae addictis, 661.

Jurisconsultorum canina facundia, 530. Pertinacia obtinendi, 227.

Jus reddere quid sit, 228. Juris duae partes, ibid.

Jussio augusta, 33.

Justi amici Dei, 1164.

Justificare animam, justificus, 477.

Justinianeus codex, 172, 738, 1143.

Justinianus, 171, 867.

Justinus martyr, 250 seq., 280, 926 seq., 1104, 1112, 1115.

Justitia, 611. Hujus vitae qualis, 28.

Justitium, 290.

Justus agit tutus iter, 670.

Justus et Pastor, 968.

Juvenalis, 179, 187, 226, 228, 293, 420, 519, 531, 546, 557, 559, 605 seq., 609, 616, 619, 625, 635, 678, 700, 721 seq., 727, 733, 756, 771, 787, 797, 801, 812 seq., 818 seq., 839, 841, 862, 864 seqq., 900, 923, 930, 1033, 1070, 1076, 1080, 1083 seqq., 1088 seqq., 1116, 1123, 1125, 1130, 1170, 1181.

Juvencus Tauri sidus, 458.

Juvencus, 87 seqq., 161, 177, 231, 233, 286, 313, 317, 329, 365, 383, 440, 511, 612, 651, 679, 828, 1226. Qua invocatione in suo poemate usus, 252. Juvenci non est liber in Genesim sub ejus nomine editus, 196.

Juventa, juventas, juventus, 861.

Kalendae an calendae scribendum, 365

Kalendae Januariae, 719. Kalendarum observationes prohibitae, 135.

Kempius Martinus castigandus, 931.

Kimchius, 908, 1239.

Kingius Guilielmus, 148.

Kirchmannus Joannes, 363.

Labarum, prima communi, 740. Labarum Constantini, ibid. Imperatorum, 825.

Labbeus Petrus, 1192.

Labbeus Philippus, 153.

Labes, labem inferre, 232.

Labieni scripta combusta, 882.

Laborum, vide Labarum.

Lac pressum, 262. Lac de succo herbarum, 401. De succo plantarum, 849.

Lacedaemon, 701, 783, 1237. Ultima brevi, 176, 183, 188, 783.

Lacedaemonii, 806 seq. Victoriam involucrem exprimebant, 764.

Lachesis, 801.

[Col. 1001] Lacones una sola littera o responderunt Alexandro, 189.

Lacrymae prae gaudio, 456. Christianorum ad sepulcra martyrum, 1061. Ethnicorum ad aras deorum longe diversae, 1061. Vide Fletus.

Lactantius, 126, 133, 139, 286, 293, 306, 356, 373, 377, 390, 408, 439 seq., 446, 490, 511, 588, 600, 655, 700, 705, 707, 717, 731, 776, 779, 837, 865, 913, 916, 952, 1011, 1028, 1043, 1084, 1098, 1154, 1176, 1204. Lactantius ms., 58.

Lactantibus horis, 457.

Lacte depulsus, 1122.

Lactentis oris indoles, ibid.

Lacteolus, 678, 955, 1188.

Lacteus, 955.

Lacto, 329, 457, 1233.

Lacunae vulnerum, 993.

Lacus myrrhae, 671.

Laertius, 399.

Laeta, quam laudat S. Hieronymus, 748.

Lambere, 408.

Lambinus notatus, 1187.

Lamius Jo. notatus, 156.

Laminae ardentes, 989, 999, 1108. Lamna, lammina, 735.

Lampas Christi, 594.

Lampades, vide Faces.

Lampadius, 747.

Lampius Barcin., 747.

Lampridius, 1154, 1196.

Lampsacus, 1237.

Lancea in coemeteriis reperta, 1169

Lancino, 996.

Languidus voce vocem, 616. Languiduli natatus, 296.

Lanista, 864.

Lanzoni Antonius, 359.

Lapidatio, 686.

Lapide Cornelius a, 275

Lapides et saxa pro diis, 985, 990. Instrumenta martyrii, 1043.

Lapis pro idolo, 715, 948. Lapis fixus, 400. Lapis angularis, vide Christus.

Lapius Jo. Hieron., 750.

La Placette, 148.

Lappae, 331.

Lardum unde dictum, 929.

Larentina, Laurentina, 812.

Lares, 928. Ferreis instrumentis circa ignem insculpti, 929. Fuliginosi, eorum cultus, 1089 seq.

Largitas, vide Operatio.

Larralde Jo. Ignat., 870.

Larvae scenicae, 818.

Lascivus aspectus punitur, 1218.

Lastanosa Vinc. Jo., 222.

Latae procinctus, 806.

Laterana basilica, 751.

Lateranense oratorium sacrum S. Laurentio, 933.

Latere Christi an sanguis, et aqua divisis limitibus fluxerit, 346.

Latina via, 733.

Latinitas non est Augustei saeculi finibus concludenda, 203. Prudentii, 203 seqq.

Latinius Latinus, 219. Seps pro spes in Prudentio restituit, ejus hac de re aenigma, 172 seq. Notatus, 229, 1061, 1239.

Latium unde dictum, 699.

Latro bonus in quem locum a Christo perductus, 363. Latrones persecutores Christianorum, 1022, 1148.

Latus utrumque Christi an perforatum, 684 seq.

Laurentius martyr, 888 seqq., 1169 seq. Crucem manu ferens, 937. Ejus martyrium quis verterit in dubium, ibid. Cultus Romae, 932. Monumenta vetera hujus cultus, ibid. seq., 936 seq. Ecclesiae, 926, 931 seq. Imagines antiquae, 937. Patria, 889, 936, 938 seq.

Lauretanus Mich., 1169.

Lauretus Hier., 271, 497.

Lavacrum, 2 brevi, 182.

Laverna, Laberna, 839.

Lazarus, 570. Resuscitatus, 467 seq., 683.

Lazzeri Petrus, 355, 930. Notatus, 955.

Lea pro leo, 194.

Leander Hispal., 1001.

Lebetes sepulcris insculpti, 1169.

Le Brunius, 747.

Lectica, 863.

Lectisternium, 998.

Lectus Jacobus, 93.

Lectus ferreus, 917, 999 seq. Lectulus quo jacuit S. Vincentius diu asservatus, 107.

[Col. 1002] Leda, 701, 717.

Legem credendi lex statuat supplicandi, 241.

Legere ossa, 1036.

Leges metricae a poetis Christianis observatae, 180. Leges arctae, atrae, 985. Auritae, 468. Minantur, 778, 1083.

Legis et Evangelii discrimen, 102 seq.

Legio an patria SS. Hemeterii et Celedonii, 887 seq.

Legula, lingula, 1146.

Leibnitzius, 148.

Lemma in stemmate Hispaniae TANTO MONTA, et aliud posterius PLUS ULTRA, a quibus inventa, 86. Lemmata carminum Prudentii, 402, 417, 578, 587. An ea sint a Prudentio, 1048, 1050.

Lenis Vincentius, 1235.

Lentus de patiente, 600.

Leo verbum antiquum, 230.

Leo Magnus (S.), 276, 346, 512, 578, 713, 820, 1001, 1194, 1200. Imitator Prudentii, 922, 965.

Leo sidus, 457.

Leofricus episc., 77.

Leonardo et Argensola Lupercius, et Bartholomaeus 10 seqq. Vide Argensola.

Leontinus Ager, 847.

Leopardus Paulus, 385.

Lequien Joannes, 348.

Lerna palus, 1138.

Lesleus Alexander, 871.

Lessius, 936.

Lethaea vis, somnus, 299.

Levana dea, 607.

Levare corpora martyrum, 1020.

Levita, 892, 987.

Levitici cap. III, 1098, XXV, 486 seqq.

Lex Moysi data, 670. Lex pro naturae propensione, 850. Lex Curia, 1074. Lex Julia, Scantinia, 1083.

Liba in sacrificiis, 1093.

Liber vitae, 871, 981.

Liber emissus non revocatur, 38.

Liber de S. Maria et obstetrice, 376.

Liber, vide Bacchus. Liberi imago, 1091.

Liberius a Jesu, 128. Refellitur, 704.

Liberius papa, 1195.

Libertas arbitrii, 103, 113, 541 seq., 551 seq., 727, 801, 803.

Libido in venis, jecore, fibris, 594. Sodomita, 592. Libidinis et mortis consensio, 596. Libidines veterum intolerabiles, 522.

Libram tenere, 963.

Libratus an active, 602.

Libri Christianorum ab ethnicis combusti, 882, 998.

Libros comburendi mos, 998. Quando Romae coeperit, 882. Libros sacros Christiani venerabantur, 456.

Libum, 272.

Liburnae turritae, 808 seq.

Libya, 804, 1203.

Licentiae poetarum, 185 seq.

Licentius paganus, 752.

Licinti tonsoris sepulcrum, 733.

Licinius imbrex, 1087.

Ligneae feminae, 953.

Lignum, compes, 1003.

Lignum vitae, 266.

Ligonibus aureis terram fodere, 755.

Ligorius Pyrrhus, 863.

Liguria, 823.

Limbus Veneris, 814.

Limina templorum exosculari Christiani soliti: limina apostolorum quid, 930.

Limus de corpore humano, 325.

Linea texta, lini usus, 225.

Lingua pro eloquentia, 1063. Plectro comparata, 1064, 1143 seq.

Linguetus, 119.

Lingula, ligula, 1146.

Lippomanus Aloysius, 97.

Lipsius rejicitur, 864.

Liquabile, 204, vox Apuleii.

Liquidum quid proprie sit, 144. Liquidum serenum, 734. Liquor et liquidum pro spiritu et spirituali, 140 seq., 410, 463, 779.

Lisca Franciscus, 831.

Litamen, 204, vox Statii.

Litania, 311.

Litare, 311, 379.

Lites calumniosae, 398.

Livia Juliae nomine vocata, 720, 724. Ejus apotheosis, 720.

Livius, 762, 764, 798, 862 seq., 865, 967, 1110, 1158.

[Col. 1003] Llares Hispanice, 929.

Loaysa Garsias, 10, 18.

Loci mulierum, 1217.

Locuples, 272.

Locustae, 1 brevi, 679. Locustae, quibus vescebatur S. Joannes Bapt., 315.

Longobardi, 430.

Longum pro longe, 977.

Lopez Ayala Ignat., 590.

Lopez de Barrera Dominicus, 148, 257.

Lorenzana Em. Franc. Ant., 245, 267, 308, 673, 880. Breviarium et Missale Isidorianum magnificentius et correctius edidit, 83.

Lorica, 601.

Lorinus, 535, 1233.

Loth, 580. Fugiens Sodomam, 555. Ejus uxor, 556. An ejus statua adhuc permaneat, ibid.

Lotos capillata, 866.

Lotterus Melchior, 1067. Editor hymni S. Romani, 1062.

Lubricare clivum, 1196.

Lubricus fallax, 1235.

Lucanus, 266, 290, 542, 701, 703, 853, 905, 1054, 1151, 1177. Ejus sententia, Coelo tegitur, qui non habet urnam. Inepta, 1177. Codex ms., 68.

Lucae cap. I, 454, 677 seq., 785; III, 317; IV, 325, 440; VII, 340; VIII, 339 seqq., 401, 682; IX, 640; X, 871; XII, 912; XIII, 841; XV, 331; XX, 400; XXII, 640.

Lucellum, 249.

Lucernae benedictio, 296. Lucernae veteres Christianorum, 284. Lucernarium, 122.

Luchinius Franc. M, 820.

Luchius Mich. Aug., 336.

Luci et montes idolorum sedes, 1028.

Lucianus, 447, 718, 819.

Lucifer Calarit., 1107.

Lucifer diabolus, 512. Planeta, 381.

Lucilius, 484, 711, 1110.

Lucilla, 1008.

Lucina Juno, Diana, 781. Lucinae horae, ibid.

Lucisator, 257.

Lucius Ludovicus, 101.

Lucius martyr, 1115.

Lucius Rangonus Venustus, 1150.

Lucorum superstitio, 736.

Lucretius, 16, 181, 185, 246, 254 seq., 261, 267, 293, 299, 335, 351, 626, 715, 743, 774, 787, 790, 853, 919, 1122, 1182, 1187. Ejus de anima sententia, 142.

Luctantibus horis, 457.

Luctus emortualis, 359.

Ludere, pingere, ornare, 1176, 1198. Ludere homicidia, 868 seq. Ludere poenis, 821.

Ludewigius Joann. Petrus Prudentium laudat, 215. Notatus, 152.

Ludimagistri, 1053.

Ludus Lotto dictus, 628.

Luere foedera intercepta, 738.

Lugubris duabus primis correptis, 182, 344, 1225.

Lumen et numen saepe inter se commutata, 436. Lumen de lumine, 1096. Lumen divinitus accensum, 128. Lumen novum Sabbati paschalis, 121. Anti missimo tempore in pervigilio Paschae oblatum, 129. Lumen S. sepulcri, 282. Lumino, luminas, 836, 994. Luminum usus apud Hebraeos et Romanos, 120. In ecclesiis usus et copia, 118 seqq., 120.

Lunae cultus, 728 seq. Lunae currui equi, muli, juvenei, juvencae affinguntur, 729. Lunae in circulo sedes Antinoo excogitata, 722.

Lupa, 592. Meretrix, 1118. Uxor Faustuli, 705. Lupanar, 592, 705. Publicum, 1216. Lupanaris varia nomina, 1217. Lupanaria collocata in vicis angustis, 1217.

Lupercalia, 838. Quandonam abolita, 1079. Lupercorum tria collegia, 930. Scuticae, verbera, 1079.

Lupercus martyr, 979.

Lupius Ant. M., 307.

Lupus Ferrariensis, 500.

Lusitania, 957, 968.

Lustra, lupanaria, 705.

Luteola serta, 619.

Luteus, 489.

Lutherus, 1160. Rejicitur, 118, 353, 370.

Lutulenta libido, 596.

Lux fulva, 343.

Luxuria commune vitium, 630. Oculos invadit, 592. Ejus descriptio, 615 seq. Luxuria veterum in marmoribus, 783. Luxus, 627. An Hispanorum proprius, 630. Luxus in supellectile libraria, 6. Vestium, 619 seq.

Lycetus Fortunius, 284.

[Col. 1004] Lydius, ludius, 1085 seq.

Lynces Bacchi, 708.

Lymphaticum, 341.

Lyra in annulis, 271.

Lyristes, e brevi, 193.

Mabillonius Jo., 38.

Macedonius haeret., 370.

Macedum, macetum, 811.

Maceria, maceries, 517.

Macero, e producto, 330.

Machabaei septem fratres, 1021. Eorum martyrium, 1129 seq.

Machab. lib. II, cap. VII, 1021, 1131.

Macharius, 31.

Machera, e brevi, 189.

Macies lapillorum, 855.

Macrobius, 201, 205, 259, 339, 681, 929, 1080, 1100.

Macrus Dominicus notatus, 1182, 1232

Maculae, foramina retis, 260.

Maeander, prima correpta, 199, 309, 320.

Maenades ore colubros dilacerabant, 708.

Maera Lucas, 76.

Maffeius Scipio, 599.

Magdalena (S. Maria), 242.

Magdeburgenses refelluntur, 101 seq, 111, 1240.

Magi Deum in stella non viderunt, 392. An putaverint Deum per stellam descendisse, 380. Christum vere adoraverunt, 383, 456 seq. Non fuerunt Sinenses, 380. Eorum munera, 678. Adventus in sarcophagis, 832.

Magia, 703 seq., 1205. Secunda producta, 177, 180. Christianis objecta, 1137.

Magicus saepe in magnus commutatum, 770.

Magister morum, 799.

Magistris Simon de, 220, 414, 1162.

Magius, 1108.

Magnentius tyrannus 697.

Magnes, magnetica acus an Romanis cognita, 1078.

Magnus discipulorum, 633.

Magnus Ovidius, Magnus Claudianus cur dicti, 26.

Maia, 703.

Maiales, 1100.

Maiansius Gregorius, 85.

Majestas pro divinitate, 403. An ultimam corripiat, 298.

Major cur Prudentius dictus, 26.

Major pro maximus, 384.

Mala sunt, quae nonnulli vocant bona, 243.

Maldonatus Joannes, 120.

Malebolge et malebolgie quid Italis sint, 162.

Malefabrum, 204.

Malesuadus et malesuasus, 667.

Mallas Hispanice, 260.

Malvenda Thomas, 306. Quid egerit in expurgandis libris ad indicem Brassichellensis conficiendum, 159.

Mamachius Thomas Maria, 282, 667.

Mambre illex, 668.

Mamertinus carcer, 802, 1047 seq.

Mammon, mammona, 880. Mammoneus, 204.

Mamotrectum, 257.

Manceps carceris, 204, 1009.

Mancipatus, 369.

Mancosi, vide Philippi.

Manes dii, 632 seq.

Manes haereticus, 495.

Manichaei, 395, 402, 514. Oppugnati, 490. Eorum error super abstinentia a carnibus, 145. De duobus principiis a Prudentio eversus, 148.

Manillus, 173, 260, 448, 458, 519, 528, 787.

Manna eucharistiae figura, 621. Manna et coturnices, 671.

Manrique Alfonsus, 98.

Mansuefactum, 318.

Mansuetudo Christiana, 865.

Mantuanus Baptista, 179. Petrus notatus, 974.

Manuale biblicum, 91, 186, 666.

Manutius Aldus P. filius, 230. Vide Aldus.

Mapalia, mappalia, 583.

Mara, 711.

Marae aquae, 672.

Maran Prudentius, 1203.

Marangonius Joannes impugnatur, 118.

Marcellinus, vide Ammianus.

Marcellus scriptor, 249.

Marcellus (S.), 887 seq.

Marchand Prosper, 44.

Marci cap. I, 440; III, ibid.; V, 340, 440, 682, 1067; VI 640; VII, 342; XIV, 239, 637; XV, 684.

[Col. 1005] Marcianus J. C., 1220.

Marcion, 395, 495. Secunda longa, 177, 183. Penultima longa, et ultima brevi, 497. Ejus Antitheses, 509. Marcionita, 2 brevi, vel synaeresi facta ex secunda et tertia, 183, 185, 497, 509. Marcionitae, 102, 451, 494, 550. Cur Caino comparati, 497.

Marcus Areth. ep., 1056.

Marcus ep. Taluontis, 90.

Marcus haereticus, 336.

Marcus Maximus commentitius, 978.

Marcus (S.) monachus, 585.

Marcus praenomen Prudentii, 26, 72.

Mare Magnum, 670. Mare Rubrum seu Erythraeum, 288. Israelitis apertum, 643.

Margarinus de la Bigne, 159.

Margarita, 2 producta, 176, 181. Margaritae portarum civitatis coelestis, 657. Margaritum neutro genere, 661. Secunda brevi, 1121.

Maria, secunda brevi, 677, vide Deipara.

Mariae reginae Lusitaniae pietas, 483.

Mariana Jo., 10.

Marieta Joannes, 20.

Mariettus Joannes, 56 seq., 68, 100. Ejus codex, 701, 721.

Marinius Cajetanus, 71.

Maris aestus causa, 1018.

Marius, 743.

Marius Mercator, 451.

Marius Victor, 313, 396, 559, 651, 778.

Marlianus Ludovicus invenit lemma PLUS ULTRA, 86.

Marmorum plura genera, 783.

Marquezius Emmanuel, 483.

Marsi, 806.

Marsupia, marsuppia, 639.

Marsyas, 2 producta, 193.

Martene Edmundus, 56.

Marti Emmanuel, 34.

Martialis, 136, 183, 226, 233, 267, 293 seq., 598, 800, 839, 854, 965, 1036, 1053, 1069, 1182.

Martialis martyr, 965, 979.

Martinellius, 933.

Martinez Magister, 929.

Martinus (S.), 160. An primus confessorum obtinuerit cultum, 232.

Martinus Brac. (S.), 504, 719.

Martinus Legionensis (S.), 673, 704.

Martyrarii, 1181.

Martyres, testes, 874. Divinitati accepti ab Ammiano intelliguntur, 233. A judicibus condemnati, gratias illis agebant, 1115. In tormentis hymnos canebant, 1007. Quibus in locis cruciati, 879. Ab equis discerpti, 1173 seq. Exsectis linguis, locuti, 1143. Tarde mori compulsi, 916. Visebantur in carceribus a Christianis, 1008. Martyres octodecim Caesaraugustani, 961 seqq. Martyrum alacritas ad subeundam mortem, 879. Animi robur, 1034. Copia, 743, 820 seq., 935, 1163. Catenas et vulnera Christiani exosculabantur, 1008. Corpora in mare projecta, 1015. An solemnis cultus a translatione maxime coeperit, 1020. Eorum corpora sub altari, 1180. Patrocinium, 104.

Martyrium nobilitat, 1075. Duplex, 233. Baptismus sanguinis, 875. Martyrio quando se offerre liceat, 952 seq.

Martyrium Ecclesia, 233.

Martyrologi Prudentio non praeferendi, 1165.

Martyrologium cur a martyribus dictum, 233. Ecclesiae Germanicae, 941. Romanum, 211.

Massa candida Caesaraugustana, 970. Uticensis, 1209 seq.

Massonus Papyrius, 1050.

Massoretae, 184.

Massyli, 969.

Mastigophori, marrucophori, 806.

Mastruca, mastruga, 806, 822 seq.

Matamoros Alf. Garcia, 16.

Mater castitas, maier virtus, 366.

Maternus, a longo, 39.

Mathesis, secunda correpta, 176, 181, 188, 803, 841.

Astrologia, 803.

Matres in liberis torquentur, 1124.

Matthaei cap. I, 486; I, 310, 384, 677, 678; III, 679, 779; IV, 325, 757; V, 655, 779, 834; VI, 327, 330, 640 seq., 880; VII, 652, 841, 1121; VIII, 339, 341, 377, 440, 682; IX, 340, 485; X, 640 seq., 653, 886, 1065; XI, 328, 410, 975; XII, 650; XIII, 401, 661, 854, 1223; XIV, 340, 681 seq., 757, 1017; XV, 341, 432, 542; XVI, 241; XVII, 549, 1159; XIX, 572, 637; XV, 1128; XXI, 270, 679; XXII, 881, 898; XXIII, 384; XXIV, 236, 239, 376; XXV, 160; XXVI, 684; XXVII, 347, 683, 685; XXVIII, 685.

Matthaeus, Mattheus, 485.

[Col. 1006] Matthaeus Seneusis, 1169.

Matthias, 2 producta, 181.

Matuta, 812.

Matutinus martyr, 979.

Maurelius a Marco Aurelio dictus, 26.

Maxentius tyrannus, 738.

Maximianus Herculeus, 948 seq., 987, 1041, 1139.

Maximus confessor, 168.

Maximus Taurin., 242, 719.

Maximus martyr, 471.

Maximus praeses, 1041.

Maximus tyrannus, 697, 733, 737, 809.

Mazochius Alexius Symmachus, 117, 326.

Mazzolari Joseph, 1178.

Mea, monosyllabum, 185.

Medallas Hispanice, medaglie Italice, 899.

Mediator, 205, 366, 651.

Medicabilis somnus, 299.

Medicus chirurgus, 1139.

Medio die non cernere solem splendentem, 750.

Mediobarbus Biragus Franciscus, 722.

Meditamen, 610.

Meditari, 359. Canitiem, 944. Christum sub ipso sopore 310. Vulnera, praelia, 625.

Medusa, 1091.

Megaera, 730.

Megalesia, 754, 1078.

Mel Atticum, 263. Cibus abstinentium, 263. Silvestre quo usus est S. Joannes Baptista, 316.

Mela Pomponius, 11, 567.

Melanchthon, 1160.

Melanthes, 792.

Melchisedech, 583.

Melodus, 204, vox Ausonii.

Membra texta, 874.

Membra urbis, 800.

Memor episcopus, 1176 seq.

Memphis, 846.

Mena Joannes de, 929.

Menardus Hugo, 167, 747. Claudius, 451.

Menchaca Rochus, 56.

Mendicare stuprum, 909.

Mens humilis, 607.

Mensa pro altari, 1181. Mensae in sacrificiis pro aris, 720.

Mense nono ac decimo gignitur homo, 1131.

Mensurabile, 472.

Mensurius episcop., 132.

Mentis templum, 783 seq. Velocitas, 471.

Mentor, 1092.

Mercurius, 703 seq., 807. Fur, 1082. In Abraxaeis Michael dictus, 704.

Mercurius Trismeg., 704.

Merenda Antonius Maria notatus, 1224.

Meretrices prostitutae, 1217.

Mergitare, mersitare, 682.

Meritoria, 557.

Meritum de congruo, 269.

Merobaudes scholasticus Hispanus, 31, 283, 373, 587, 832.

Merulentus, 709.

Merus, 404, 829

Metalli eruendi poena, 905.

Metaphrastes, 1202.

Methodius martyr, 428, 515.

Metra, quibus utitur Prudentius, 198 seqq. Metri peccata Prudentio objecta, 176 seqq.

Meursius Jo. notatus, 134.

Meus varie usurpatur, 996.

Mexia Petrus, 957.

Meyerus Jacobus interpres Prudentii, 67.

Mica thuris, 952.

Michael a S. Josepho notatus, 233.

Migliore Cajet., 732, 1172.

Milia et millia, 800.

Militare Christianorum sacramentum, 799.

Milites in cute puncti, 1156.

Militia palatina, 32 seq.

Millino Benedictus, 933.

Milvius pons, 739.

Mimi, 914.

Mina pro fodina, 466.

Minerva, 712 seq, 804. Clypeata, 810. Ejus imago, 1091. Minervium, templum, 418.

Mingarellius Joann. Aloysius, 56. Notatus, 108.

Miniana Jos. Emm., 866.

Minister vini, 338.

Ministeria, 951. Pro ministris, 782, 1168.

[Col. 1007] Minna, migma, mimax, ardor, 706, 709, 781. Furor, 754. Ignis, 860. De hac voce videri potest Goldastus Paraenet. Veter. part. I, pag. 394 et 454.

Minores pro posteris, 700.

Minucius Felix, 134, 247, 256, 259, 313, 321, 403, 418, 439 seq., 472, 511, 699, 715, 718, 720, 726, 729, 735, 737, 740, 750, 754, 760, 779, 812, 838, 842, 850, 852, 895, 898, 913, 916, 948, 963, 990, 1028, 1061, 1074, 1080, 1092 seq., 1095, 1100, 1103, 1119, 1134, 1157.

Miracula Christi, 680 seqq. Miracula patrandi virtus a Deo communicata martyribus, 886. Miracula ad sepulcra martyrum, 139, 885, 1021.

Miraeus Aubertus, 41 seq.

Mirandulanus Jo. Franc. Picus, 216, 722.

Mirmillo, secutor, 867.

Miscere, 371.

Miseratio, vide Operatio.

Miseror cum genit. 1060.

Missae plures in eodem die festo, 1201. Missae sacrificium supra martyrum sepulcra et ossa, 960, 1020.

Missale Isidorianum, 83. Mozarabicum, 157. Vetus ms., 158. Vetus, 588.

Mithrae superstitio, 748.

Mithridates, 812.

Mitificus, mirificus, 204, 573, 675, 1044.

Mitra, 1 correpta, 629. Insigne sacerdotum, 1150.

Mixtis cineribus, 1038.

Modena Leo, 435.

Moderamen, 406, 613.

Modero, moderas, 406.

Moenia, munia, 655.

Mohedani notati, 789.

Mola, 420. Molae aquariae, 848.

Moles de sepulcro, 1164.

Molina Ludovicus, 1057.

Molinaeus refutatus, 719.

Mollerus Andreas interpres Prudentii, 93, 361. Notatus, 364.

Mollia micarum, 465.

Moloch idolum an sit Saturnus, an infantes in illius honorem vere combusti, 788.

Molocrum, 182.

Mombritius, 1041.

Monachis codices vett. mss. debemus, 190. An culpandi sint, quod codices Prudentii vitiaverint, 190 seq.

Monceius Franc., 432.

Moneta, 894.

Monilibus intexta nomina, 965.

Monomachia Davidis et Goliath, 814.

Monstra, dii, 735, 737, 881, 923.

Monstruosus, 204, vox Ciceronis.

Montanistae jejunia protrahebant, 1030.

Montchault Petrus Prudentium Gallice vertit, 98.

Montes monetae, 894.

Montfauconius Bern., 44, 56.

Monuit mihi mendum in nonnullis Plauti editionibus, 303.

Monumenta, monimenta, 1160.

Mopsus Joannes, 474.

Morales Ambr. notatus, 184.

Morbi utiles, 906. Morbi et medicinae metaphora, 697. Morbus regius, 910.

Morcellus Steph. Ant., 766, 1019 seq

Morellus Federicus, 770. Jacobus, 889.

Moret Joseph, 20.

Mori undus, mortalis, 349.

Morinus rejectus, 971.

Morlanes Barth. commentarios mss. in Prudentium et alios reliquit, 222.

Mors dira, dura, 874. Inextricabilis, 916. Pallens, pallida, 978.

Morsus stipitis, 1004.

Mortem aboleri, consumi, 482. Mortes plurali numero, 731.

Morticinus, 1100 seq.

Mortificatus, 204, vox Tertulliani.

Mos vetus quando retinendus, 771 seq., 785 seqq.

Moses Bar-Cepha, 362.

Mouesso, 1137.

Moyses, 405 seq., 670 seq., 918. Praesul justitiae, 290. An duas tantum quadragesimas observaverit, 313. An proprie sacerdos, 1233.

Mozo Hispanice, 335.

Mozzius Aloysius, 483.

Mozzius Marc. Ant. Italice reddidit librum Peristephan., 100, 1038.

Muculentus, 204, vox Arnobii.

Mulctrum mulctralia. 262.

[Col. 1008] Mulieres viris infirmiores, non tamen specie diversae, 521. Deformes ad deorum ministeria se conferebant, 579.

Muller M. D., 214.

Multicolorus, 204, 1094.

Multinodis, 204, 321.

Mummius L., 793.

Mundialis, 204, 243.

Mundus, 279. Vox ecclesiastica, 243. Servit, non judicat, 834. Mundus muliebris, 627. Mundus tenebrarum harum quid sit, 114.

Munera Dei, 773 seq. Munus juventae, 584.

Muratorius notatus, 108, 191, 229, 370, 931, 970, 1182, 1230 seq.

Muretus Marc. Ant., 189, 699.

Murices petrarum, 1015.

Murmellius Jo. interpres Prudentii, 84, 92, 95. Notatus, 1065.

Murmur pro voce submissa, 866, 873, 934. Murmura vota, 934. Murmurare, voce submissa loqui, 1061. Murmurare sub pectore Christum, 691. Murmur arcanum magorum, 446, 704.

Museum Borgianum Velitris, 355, 373 seq.

Museum Pio Clementinum, 748, 893. Vaticanum, 230, 355, 883.

Musica organica veterum, 808. Musica instrumenta in ecclesiis, 437. Musici, qui melodias in carmina Prudentii ediderunt, 474. Musici soni, ibid.

Musiva pictura, 1200.

Musonius, 1055.

Mutatio generis, 805.

Mutatio origo peccati, 478.

Mutilare normam argutam, 656

Mylaeus Christoph., 216.

Myron, 1090.

Mysteriarches, 917.

Mysterium, 2 correpta, 181.

Nabuchodonosor, 415.

Naeniae, 368. Numae, 929.

Nama non est Latinum, 1232.

Nanii Alcmarini Petrus, 89.

Naogeorgeus, 121.

Napaeae, 725.

Napoli Ludovicus hymnum S. Cassiani vertit Italice, 100. Notatur, ibid.

Narbo, 964, 968.

Nardinus Famianus, 1237.

Nasamones, 793.

Natalis martyrum duplex, 938. Natalis sanctorum, imperatoris, Romani pontificis, episcoporum, 1183.

Natatus, 643, 1232.

Nationes, gentiles, 1099.

Naufragii supplicium, 1171.

Navarrus Emmanuel, 800.

Naves Antonii an majores navibus Augusti, 808 seq.

Navis in annulis Christianorum, 271. Navis male suta sutilis, 1171.

Naxera Dominicus, 201.

Naxus, 713.

Nazareni, Nazaraei, 985. Christiani sic dicti, 745, 1067.

Nazarius, 739.

Nebrissa Aelius Antonius interpres Prudentii, 84, 92 seq. Non fuit episcopus, 85. Invenit lemma TANTO MONTA, 86. De eo judicium aliorum, 94. An catalogum verborum Prudentii fecerit, 203. Notatus, 184, 229 seq., 280, 317, 330, 366, 630, 647, 884, 886, 893, 947, 964, 976, 991, 1005, 1009, 1045, 1065, 1087, 1098, 1143 seq.

Nebrissensis sub nomine artem edidit Joann. Ludov. de la Cerda, 180.

Nebulo, nebulosus, 533.

Nec olim, nuper, 1122.

Nec pueri putant, 1123.

Nectar, 919, 1005. Nectar mellis olens, 263. Nectar pectoris, 1131.

Neaerae meretrices dictae, 709, 1087.

Nefrendes, 1100.

Nemea pellis, 707.

Nemesianus, 1035, 1229.

Nemesis, 701.

Nemesius, 349.

Nemo dies, nemo divum, hominum, 204, 813, 1128.

Nemrod, Nebroth, 510.

Neptunus, 725.

Nequitia proprie inertiam significat, 29.

Neratia Vestalis, 931.

Nero, 1193. Ejus persecutio, 820. Ludebat poenis Christianorum, 821. Post obitum floribus a nonnullis honoratus, 134.

[Col. 1009] Nerones, 723

Nerva, 723.

Nervo pulsa fugit, 617.

Nervus, compes, 1003.

Nescienter, 204, 397, vox S. Augustini.

Nestor, 1102. Nestorem, 193.

Nestorius haereticus, 402, 452. Ejus scripta combusta, 172.

Nicaeni Patres, 163, 585.

Nicander, 178.

Nicephorus, 147, 844, 1003.

Nicetas, 127. Episc., 129, 160.

Nicomachus Dexter idololatriae defensor, 843 seq.

Nidor, 468, 919.

Nieremberg Jo. Eus., 116.

Nigrante velamine, 919.

Nilus, 816. Ejus fons, 846. Nilicolae, 804.

Nimbus pro nube, 506. Nimbus coelitum, 727 seq.

Ninguidus, 935.

Ninivitarum poenitentia, 321 seq.

Niobes fabula, 556.

Niseus, 754. Vide Bacchus.

Nividus Latinum non est, 935.

Nobiles martyres, 979. Nobilium exemptio a quaestione, 1073.

Noctua cur Palladi consecrata, 814.

Nocturnae congregationes prohibitae Christianis, 247.

Nodus pro mora, 516.

Noe, 667.

Noemi, 559.

Nolanus, 1 correpta, 1185.

Nomen Christianorum, Christi, 1075. Nomen simpliciter pro nomine Christi, ibid. Nomen trinum in Trinitate, 587. Nomen scribentis epistolam an olim praemitti debuerit nomini ejus ad quem scribebatur, 183. Nomina propria per duas ultimas litteras scribi solebant, 168. Nomina urbium indeclinabilia per quartum aut sextum casum, 185. Nomina propria poetae varia quantitate efferre solent, 183 seq., 839. Nomina propria facile corrumpuntur, 835. Nominum propriorum derivatio, 19. Nominum varietas post reipublicae casum, 843. Nominum mediae aetatis lex duplex, 25. Nomina in en, ut lateramen, 856. In osus, 593. Nomina deorum in plurali numero per contemptum, 418, 429. Nomina pro adverbiis libenter usurpat Prudentius, 248. Nomina Hebraica, eorum orthographia et prosodia, 196, 275.

Nomisma, 898.

Non capit, 410.

Non felix, infelix, 988.

Nona hora solvebatur jejunium, 1030.

Nonius, 162, 249, 428, 768, 788, 1096, 1110.

Nonius Ludov., 10.

Nonnus, Christianus scriptor, 1121.

Notae, compendia litterarum, 871, 953, 1051, 1053 seq.

Notarii veteres, 1051, 1053 seq.

Notkerus Balbulus, 8, 209, 224.

Notus tener, 601.

Nova verba videri facit incuria vetustatis, 205.

Novatores novitatem in antiquitate quaerentes, 120. Ipsorum effrenis libido, 298.

Novatus, Novatianus, 1162 seqq.

Novellae imperatorum, 354.

Novensiles dii, 793 seq.

Noverimus, 3 producta, 180.

Novitas religionis Christianis objecta, 1102, 1116.

Nox fraudis et mendaciorum mater, 247.

Noxialis, 204.

Nubere, 266. De actu conjugali, 453. De re venerea, 595. Nubere uxori non recte dicitur, nisi cum quis irridetur, 267.

Nubilum nubes, triste, tristitia, 994.

Nudipedalia Cybeles, 1077 seq. Nudipedes qui adorarent, 1032 seq.

Nugae, 369. Idolorum cultus idola, 735, 927. Pro libidinoso, libidinibus, 248, 319. Nugatrix acies, 625.

Numa, 714, 767. Superstitionum auctor, 705. Ipsius arx, 705. Simpuvium, naeniae, 429. Superstitio, 369, 1102.

Numantia quo loco sita, 11.

Numen dolatum, rasum, sectile, 393. Numen trinum, 587.

Numeror. cap. XIII, 536; XX, 662; XXI, 671.

Numerus, 1177. An sit in Trinitate, 502. Minor majori in senatu cedebat, 752. Pluralis per contemptum, 1102.

Numina, qui, 805.

Numisma, vide Nomisma.

Numitor, 714.

Nummi veteres cum alpha, et ω, 336. Nummus, numus unde dictus, 893 seq.

Nundinor, 1145 seq.

[Col. 1010] Nunez de Castro Alfonsus, 1239.

Nurus, 389.

Nutamen, 506.

Nymphae natantes, 725, 1088.

Nymphaeum an de baptisterio dictum, 599.

O in adverbiis porro, et aliis an semper producatur, 511. In gerundiis commune, ibid.

O Graecum vocabatur ou, 188. Ω per o scriptum, ibid. Saepe a Latinis corripitur, ibid.

Ob praepositione composita, 623.

Obblatero, obblactero, 204, 1141 seq. Obblateratus tribuitur Apuleio.

Obbrutesco, 548.

Obeliscus solis nunc Romae erigitur, 726.

Obex, fem. genere, 343.

Oblatio cereorum, 296 seq. Oblatio cerei ad altare S. Laurentii ex veteri monumento expressa, 932.

Oblectamen, 506.

Obliso collo, 634. Gutture, 638. Obliso, o lito robore, 617.

Obliviale poculum, 204, 299.

Obludo, 204, 500, vox Plauti.

Obscuritatis vitium male Prudentio imputatur, 3.

Obsequela, 204, 314, 1228, vox Plauti et Sallustii.

Obsitus pannis, 911.

Obsonia deorum, 1093.

Obstetrix an Deiparae astiterit, 376.

Obstrangulatus, 204.

Obtrectatores, 908 seq.

Occidentale imperium luxuriae deditum, 615. Occiduus, occidens, 204, 942 seq. Occidualis, 204.

Oceanus Neptunus, 725.

Oculorum descriptio, 566. Oculi fenestrae animae, ibid. Lubrici, 1218. Vagi, 616. In morte, vel in mortem elisi, 591. Oculorum tunicae senae, 566. Oculos attollendi mos inter orandum, 691. Oculus retortus, irretortus, 1092.

Odericus Gaspar Aloysius notatus, 800.

Odor liquidus, 364. Odores in funeribus, 133 seqq.

Oedipus, 791.

Offa, ofella, 320, 1100.

Offendicula, offensacula, 629.

Officia, comitatus praetoris, 1168.

Officium Isidorianum, 123. Parvum Deiparae, 384.

Offosus, effosus, 905.

Ohienart Arnaldus, 20.

Olea, pacis insigne, 644.

Olearius Gottefridus, 715.

Olentes lacrymae, 285.

Olerum veneratio, 1090.

Oleum in martyrum sepulcris, 140. Oleum et operam perdere, 974.

Olim de futuro, 1034.

Oliveti mons, et an in eo impressa vestigia Christi, 686.

Ollae inter numina, 1090. Olli Dei, olla numina, ibid.

Olofernes, vide Holofernes. Olybrii duo celebres, ipsorum familia, 746.

Olympus unde dictus, 700.

Omniformis, 204, 1097, vox Apuleii et Sidonii. Omnigenus, 696 seq. Omniparis, omnipatris, 947. Omnipollens, 204, 398. Omnitenens, omnicreator, omniparens, 204, 257.

Omophagia, ophiophagia, 708.

Omphala, 1087.

Operatio, opus misericordiae, 637.

Operta, 1180.

Opinio, 300.

Opis uxor Saturni, 700.

Oppansis, oppassis, 623.

Oppetere, 915.

O pidum, urbs, 888, 1008.

Oprime dum, 628.

Optatus Afer, 132, 307, 903, 1008.

Optatus martyr, 979.

Optio carceris, 1009.

Opulens, 204, 1185, vox Sallustii et Apuleii.

Oracula sibyllina, 443. Oracula, Christo nato, evanuerunt, 442 Oracula de religione Christiana, 924. Oracula an nato Salvatore cessaverint; an merae fuerint sacerdotum imposturae; an aliquod oraculum ab Augusto datum, 721 seq. Oraculum de puero Hebraeo, 443.

Orare simpuvium Numae, 929 seq.

Orarium, 204, 237, 883 seq. Orario martyres gladio feriendi oculos sibi ligabant, 884.

Oratio ad Deum brachiis expansis, 278, 1034. Orationis plurium vis, 295. Oratio Christi in horto, 1233. Oratio in fine Hamartigeniae, 151 seqq. Orationes ante cibum, 257. Vespere, mane et meri ie, 264. Vide Preces.

[Col. 1011] Orba mater, orbare, 340.

Orbes pro oculis, 339. Orbes cavati, 901.

Orbicularia, 1043.

Orbita, 1173.

Ordo operum Prudentii, 56, 59, 61 seqq, 96, 208, 364, 395, 494, 1 62, 1089, 1161. Ordo hymnorum varius, 889.

Ordo hymaorum Peristeph. varius, 961.

Ordo Romanus, 123, 284, 289.

Ordonez de Zevallos Petrus, 444.

Ordonius III rex Hispan., 162, 587.

Organa, 414. Eorum antiquitas, 438. In Hispania, 415. Quando invecta in Galliam, ibid. Pneumatica, hydraulica, 415, 438. Organandi verbum, 115.

Orgia, 713, 894 seq.

Orichalcum, aurichalcum, prima brevi, 188, 728.

Orientius, 280, 538, 685.

Origenes, o correpto, 188.

Origenes, 258, 750, 1192. Ejus error de anima, 145.

Orion, 1 communi, 188.

Ornare pulvinar, 929 seq.

Ornatrices, 520, 606.

Ornatus, leno pudoris, 519. Ornatus templorum, 118, 655.

Orosius Paulus, 132, 450, 689, 763, 825 seqq., 835, 922, 925, 1238. Historiam suam contra gentilium querelas scripsit, 821.

Orpha an Goliae mater, 559.

Orthographia codd. Prudentii, 59 seqq., 97, 99. Orthographia e lapidibus difficile colligitur, 825.

Ortiz Alfonsus Breviarium Isidorianum emendavit, 82.

Os belluae, ebur, 1077.

Osanna, 280.

Oscula pacis Christianis objecta, 307. Osculandi limina templorum mos, 1083. Sepulcra martyrum, 1101. Cur limen Jovis osculari nefas, 1083.

Oscines aves, 813.

Oscae cap. II, 781; XII, 254.

Osiander Lucas, 16, 104, 151.

Osiris, 754.

Osius episcopus, 380.

Ossilegium in funeribus, 136, 1036. Ossua ossuum, 933 seq., 993.

Ostentamen, 506.

Ostia Tiberina, 1166 seq.

Ostiensis via, 1197.

Ostrum scopuli nativum, 783.

Osus finita in, 593.

Otto imperator, 209.

Otto (S.), 307.

Otranto Italice accentum habet in prima, 181.

Ouzelius Jac. notatus, 321.

Ovare, 1189.

Ovecus episc., 883 seq.

Ovidius, 59, 163, 187, 237 seq., 252, 259, 293, 299 seq., 310, 330, 339 seq., 352, 361, 428, 598, 606, 612, 624, 691, 700, 712, 727, 754, 788, 796, 833, 838, 847, 852, 862, 866, 915, 919, 934, 949 seq., 994, 1131, 1163, 1181, 1226, 1233.

Ovis amissa, 331. Ovis candida animae candorem significat, 270.

Pacnomius (S.), 1230.

Pacianus Barcin., 170.

Pacis descriptio, 641.

Padus, 823.

Paean, 334.

Pagani unde sic dicti, 736. Eorum nomen quando primum occurrat, ibid. Paganismus error veterum, 696. Paganus de ethnico, 689. Paganalia festa, paganicae feriae, 1093. Pagus pro idololatria, 753, 1093.

Palaephatus, 699.

Palaestra, 527, 806 seq., 974. Palaestrici, 1082.

Palatium, Palatia, Roma, 865. Palatinus mons, 830.

Palatum unde dictum, 1143.

Palladii lares, 928. Palladium, 714, 810, 849, 865, 867, 928.

Palladius, 354, 377, 536.

Pallas, vide Minerva.

Palliola, 1177.

Pallium archiep., 1214.

Pallium noctis, 286.

Pallor deus, 511.

Palma martyrii, 1045. An sola probet martyrium, ibid.

Palmata, 746 seq. Palmatica, 747.

Palomino Franciscus Hispanice vertit Prudentium, 98.

Palpamen, 204.

Palpebralis, 204.

Palus, u brevi, 182.

Pamelius, 196, 891.

[Col. 1012] Pancirolus Guidus, 34.

Panes et pisces multiplicati, 682.

Pangere pro canere, 345. Pangere puncta, clavos, plantam, 1059.

Panis gradilis, 750.

Pannonia, 826, 1040.

Pansus, 391.

Pantomimi, 914. Ipsorum licentia, 1085 seq.

Panvinius Onuphrius, 14.

Papa nomen olim episcopis commune, 1175.

Papebrochius notatus, 969.

Papulae, 1109.

Paraclitus, tertia correpta, 177, 179, 181, 188.

Paradisi nomine quid intelligatur, 362. Paradisus descriptus, 265.

Parapsis, parabsis, paropsis, 633, 1228.

Parcae, 801.

Parce vivendum, 777.

Pareo, praesto esse, 782.

Paries dealbatus, 354.

Parmensis editio Prudentii, 95 seqq.

Parochi an primo Ecclesiae tempore exstiterint, 1166 1172.

Paros, 783.

Parra, parrha, 813.

Parrhasius Janus, 889. Editio plurium hymnorum Prudentii ab eo procurata, ibid.

Parricidarum poena, 1016, 1240. Parricidalis, vox Justini et Flori, 204.

Parthenius, vide Mazzolari.

Parthi, 814.

Paschal Ant. Raym., 38.

Paschalinus Laelius, 520.

Paschalius Carolus, 169.

Paschasius, 1230.

Paschasius Radbertus, 660.

Passerius Joann. Bapt., 284.

Passibilis, 204, vox Arnobii et Tertulliani.

Passio vox ecclesiastica, 205, 345, 1136. Passio Salvatoris, 684.

Passus, pansus, 623, 692.

Pastor ovem humeris portans in sacris calicibus, 270.

Pastor martyr, 968.

Pastus sanguine, 731, 1026 seq.

Pater quo sensu fons deitatis, 409. Auctor Filii, 426.

Pater et Filius, alius et alius, non aliud et aliud, 1117 seq.

Paternus, a brevi, 39.

Patiens episcop., 1050.

Patientiae descriptio, 600.

Patinus, 716.

Patres maxime veri theologi, 841. Cum pauci ab aliis dissentiunt, non reddunt expositionem sacrae Scripturae incertam, 241.

Patria martyrum duplex, 938. Patriam martyrum saepius tacuit Prudentius, 888, 938, 963 seq.

Patripassiani, 102, 402, 451.

Patrium profundum, 410.

Patroni martyres et sancti recte dicti, 872, 940.

Paulae (S.) lacrymae, 29.

Pauli apost. Commemoratio, 1200.

Pauliani haeretici, 452.

Paulina uxor Pammachii, 134 seq.

Paulinus Biterrensis, 1050.

Paulinus Nolanus, 46, 54, 129, 131, 157, 160, 168 seq., 178, 181, 183, 191 seq., 194, 236, 270 seq., 275, 280, 284 seq., 297, 314, 317, 325, 336, 358, 360, 362, 370, 439, 484, 504, 535 seq., 538, 584, 587, 609, 633, 637, 658, 672, 688, 752, 766, 823, 842, 881, 930 seq., 968 seqq., 983, 995, 1003, 1012, 1021, 1038, 1048 seq., 1118, 1163, 1180 seq., 1186, 1188, 1194, 1223 Ejus conversio, 747. Ejus filiolus Compluti sepultus, 747, 968. Fortasse auctor est hymni de Spiritu S., 54. Ornatum templi promovit, 130. Ejusdem epigramma de sua et S. Martini imagine, 131.

Paulinus Petricorius, 252, 900.

Paulus apostolus, quem vipera momordit, sed non laesit, 689 seqq. Vas electionis, 688. Vide Apostolus. Ejus hymnus, 1188 seqq.

Paulus martyr, 968.

Paulus Nazarbensis, 242.

Paulus Samosatenus, 452.

Paulus V, 100.

Pauperes Ecclesia olim alebat, 902. Ante fores ecclesiae aderant, ibid. In coenaculis habitabant, 750. Paupertinus, 607.

Pauvii impudentia retunditur, 857 seq., 860 seq.

Pavimenta vermiculata in templis, 959.

Pavor deus, 511.

[Col. 1013] Pax corporis defuncti, 956.

Peccamen, 201, 347, 506, 676, 856.

Peccata quot modis exprimat Prudentius, 254. Peccata remittere, 484. Peccatrix, peccator voces ecclesiastico, 231. Peccatum originale, 102, 268, 273, 347, 480 seq., 549, 802.

Pectines, instrumenta martyrii, 1169.

Pecua, pecudes, 1096.

Peculator an dixerit Prudentius, 630.

Pecunia a quibus primum signata, 898. Signo Christi quando figurari coepit, ibid. Pecuniae amor, 519.

Pedagogus, pro paedagogus, e brevi, 189.

Pedros, et Riera Joseph, 941.

Pegma, 1151.

Pelagiani, 268, 481.

Pelagius (B.) puer Hispanus martyr, 209.

Pelagius episcopus, 14.

Pelles habitus primorum hominum, 609, 787, 823.

Pellex, 1081.

Pellicer et Saforcada Jo. Ant., 11.

Pelusium, 1239.

Penates, 849. Dii, 714. Penates Trojae, 923.

Per in prae commutatum, 628, 872.

Percenso et percenseo, 546.

Perduro, 626.

Peregre, peregri, 972.

Peregrinationes sacrae, 375, 872, 118.

Perez, vide Bayer.

Perez de Oliva Ferdinandus, 929.

Perfidi, infideles, 369, 991, 1014, 1168.

Perflabilis anima, 143.

Perforare, 346.

Pergameo sub lare, 849.

Pericula properanda, 563.

Peristephan ω n libri inscriptiones, 870.

Perizonius, 385.

Perkinsius, 152 seq.

Perosus tolerare, 945.

Persecutio Christianorum in Hispania, 849, 971. Persecutio ultima crudelissima, 1065. Persecutiones Christianae religionis sub imperatoribus Romanis, 820 seq.

Persephone, 446.

Perses rex, 812.

Persicus orbis, 380.

Persius, 130, 188, 226, 233, 262, 294, 529, 616, 801, 853, 904, 930, 1080. Ejus dictum In sancto quid facit aurum refellitur, 130.

Personae scenicae, 818 seq.

Personasse, 1229.

Perspicuum metallum, 1183.

Perstringo, 631.

Persuasio, 915 seq.

Pertinacia obtinendi, 227.

Pervigilii Veneris auctor, 1082. Pervigilium Paschae celeberrimum, 121. Vide Poenae damnatorum. Pes candidus, 294.

Pessum mergere, 758.

Petasus, 807.

Petavius Dionysius Prudentium quanti fecerit, 216. Notatus, 461, 489.

Petiscus Joseph, 209.

Petraglia Franciscus, 87, 1052.

Petronius Arbiter, 357, 644, 756, 1053, 1217.

Petronius Probianus, 746.

Petrus apostolus caput Ecclesiae, 170. Petra Ecclesiae ex sensu communi Ecclesiae in hymno S. Ambrosii, 241. Pastor, genitor, nutritor dictus, 751, 1197. Ad Christum per undas tendens, 757 seqq. Claudum sanat, 687. Cum Christum ne avit, vere peccavit, sed fidem intus servavit, 240. Ejus lacrymae, 242. Visio, 687. Capite inverso Romae cruci affixus fuit, 1192. Ipsius sepulcrum Romae, 108. Principatus, 757, 924, 1193. Petrus et Paulus apostoli, 1169, 1188 seqq. Petri et Pauli celebritas, 1189. An eodem anno martyrio coronati, ibid.

Petri Epist. I, cap II, 400, 1097 seq.; III, 521; V, 236, 281, 510, 542; Epist. II, cap. III, 377, 1208.

Petrus Chrysologus, 365.

Petrus Comestor, 362, 1191.

Petrus Lucensis refellitur, 454.

Petrus martyr haereticus reprehensus, 109.

Petrus Caesaraug., 27 seq.

Petrus Ven., 210, 235.

Petulantia, 625.

Peutingerus, 334.

Peverati Angelus interpres Prudentii, 223. Notatus, 872, 1002, 1084 seq., 1087, 1231.

Phaebadius, vide Phoebadius.

Phaedromus, o correpto, 181.

[Col. 1014] Phaetontis fabula, 555.

Phalecii versus, 198.

Phantasmatici haeretici, 102, 402, 483 seq.

Pharao submersus in mari, 670. Ejus somnium, 669.

Pharos, 290.

Phereponus Joannes, 347.

Pherezeus, 532.

Phidias, 1092.

Philelphus, 58.

Philippus apostolus, 412.

Philippus, 2 correpta, 181.

Philippus et Salia coss., 24.

Philippus Bergom., 210. Imperator, 126. Presbyter, 309.

Philippi II regis catholici jussu index expurgatorius in Belgio confectus, 1167.

Philippi, monetae genus, 898.

Philo Hebraeus, 313, 519.

Philosophi e hnici verum aliquando invenerunt, sed SS. Patribus non conferendi, 590. Philosophi recentes quid differant ab antiquis, 421. An in rerum principiis quidquam profecerint, 427. Philosophi reges, 698. Philosophia vana, 103. Philosophorum barba, pallium clava, 530.

Philostra us, 715.

Philyra nympha, 700.

Phinees ex traditione Judaeorum fuit Helias, 312.

Phlegon vetus scriptor, 344.

Phoebadius, 309, 371.

Phoebi furores, 754.

Phoedrus, 690, 1065.

Phonascus, I brevi, 188.

Photiniani, 596.

Photinus, 451 seq., 655.

Photius, 145, 289, 1189.

Phrenesis, 2 correpta, 176, 181, 188, 509, 1110. Phrenesis, phrenitis, 509.

Phrygii, 806 seq.

Physici quinam dicti, 780.

Piamina vulnerum, 339.

Piazza Barth., 1167.

Piccartus Michael, 216, 591.

Picens, ad agrum Picentinum pertinens, 1184.

Pictura agni sub cruce, 270. Ceris liquentibus, 766. Idololatriam auxit, ibid. Vetus cum umbris, 1175. Picturae veteres sacrae, 1034. In abside ecclesiarum, 270. In calicibus, ibid. In coemeteriis, 985. In ecclesiis, 46, 1175. Vide Abel, Magi.

Picus rex, 719. Vide Mirandulanus.

Pierinis Ornatricis inscriptio, 606.

Pierius Joannes, 899.

Pietas! interjective, 316.

Pigmenta, 521.

Pignora, pignera, 629, 710, 1185.

Pignorius Laur., 174, 323.

Pilentum, 863.

Pinaria domus, 707.

Pineda Joannes, 535.

Pingendi ratio vetus, 876. Pingendi oleo consuetudo antiqua, 766 seq.

Pinius notatus, 1179.

Pinna templi, traditio vulgaris de ea, 679.

Pinus Cybele sacra, 1082 seq.

Pisces avesque eodem loco a Christianis veteribus habebantur, 146 seq. Pisces in fontibus aquae lustralis in culpti Romae, 599. Piscina baptisterium, pisciculi Christiani, piscis Christus dictus, 5 9. Piscis in annulis Christianorum, 271. Piscis symbolum Jesu Christi, 599.

Piso, 793.

Pithoeus Petrus, 679, 852.

Pius VI, 128. Ipsius bibliotheca locupletissima, 218.

Augustea ejusdem munificentia, 726.

Plaga perfida, fervida, 442.

Planetae, 422.

Planities styli apta ad secandum, 1037.

Plasma, 346. Plasmatus, 204.

Platea, e brevi, 188.

Platesius Lippus, 56.

Plato, 147, 352, 380. Barbatus, 420 seq. Ejus sententia, 698. Platonicorum error, defunctorum animas in daemonas converti, 341.

Plautus, 195, 303, 611, 699, 758 seq., 862, 900, 909, 1056, 1119, 1130.

Plaza Benedictus notatus, 116, 304.

Plebicolae Gracchi, 748.

Plebis Romanae conversio ad Christum, 750.

Pleurisis, pleuresis, 1108.

Plinius, 10, 254, 260, 316, 361, 438, 463, 522, 545, 616, 687, 865 seq., 927, 1037, 1087, 1094, 1151, 1169, 1200.

Plinius, junior, 814, 1054, 1098.

[Col. 1015] Plumarius, plumeae vestes, 522, 525.

Plumbatae, 1073 seq. Ex museo Vaticano, 1169, 1240.

Plumbo suffuso statuae retinentur, 718.

Plutarchus, 420, 443, 865, 1029.

Plutonis an secunda corripiatur, 730, 992. Ejus sacrificia, 731 seq.

Podagra nodosa, 1109.

Podium, 866.

Poema unum diversis metris compactum, 397.

Poena crimini respondens, 912.

Poenae aeternae timor homines coercet, 778. Poenae damnatorum in pervigilio Paschae an mitigentur, 156 seqq. Poenae pro carnificibus, Furiis, 1116.

Poenalis labor, 905.

Poesis secunda correpta, 176, 181, 188. Poesis idololatriam auxit, 766.

Poetae non sunt reprehendendi, quod frequenter syllabas breves propter vocalis sequentis geminam consonantem producunt, 186. Cur veniam petant, cum nomina propria diverso intervallo quantitatis efferunt, 183. Poetae infra secundos an probandi, 203. Poetae Christiani theologis utiles, 1048 seq. Ascititiam e libris sapientum eruditionem non spernebant, 190. Non sunt revocandi ad consuetudinem saeculi Augusti, 189. Minus a saeculo Augusti in syllabarum quantitate recedunt, quam Terentius, Ennius, Plautus, ibid. Licentia poetica saepe usi, 185. Ratione caesurae syllabas breves saepius producebant, 186. Saepe corripiunt vocalem, cui succedit vox incipiens a se, sp, st, z, 186 seq. Ω, η et αι in vocales breves interdum non sine ratione convertebant, 188. Poetae Christiani ab Aldo editi, 80 seq., 219. An saepius a Fabricio, 88 seq. Cur Fabricii commentarii in nonnullis exemplaribus desiderentur, 89. Poetarum omnium corpus, 92. Poetices cognitio necessaria est ad carmina SS. Patrum emendate cudenda, 192.

Politianus Angelus, 865.

Pollentinum bellum, 826.

Pollere, 872.

Pollicem vertere, 865.

Pollubrum, 182.

Pollucis equum suffire, 445.

Polop Antonius, 872.

Polycletus, e brevi, 1090.

Poma cibus jejunantium, 263.

Pomarantius, 1109.

Pomaeria, pomaria, 1178.

Pompa ostentatrix, 626. Qua mulierculae ad lupanar ducebantur, 862. Qua ducebantur sacra, ibid.

Pompeianae acies, 450.

Pompilius, vide Numa.

Pomponius, vide Mela.

Ponderamentum, 531.

Pone respectans, 1133.

Ponte Ludovicus a, 906.

Pontificalis liber, 132.

Pontificis Romani primatus a Prudentio assertus, 111.

Pontius diaconus, 951, 1202.

Pope Blount Thomas, 217.

Popina, 557 seq.

Populares Aaron, 1236.

Populosus, 970.

Populus pro multitudine, 1163. Virtutum, 653.

Porceiana, 945.

Porro, porricio, 289.

Porta S eciosa, 687. Portae Castrenses, 32, 643.

Portenta de diis, 735, 840.

Portio lucis, 329.

Portitor, 1013.

Portus Romanus, 1167 seq.

Possevinus Antonius, 16.

Postellus Guillelmus, 87.

Postes pro oculis, 566.

Potestas, an a corripiat, 298. Pot stas scelerum, 532.

Potisse pro posse, 1132.

Potitius, 707

Potitur, 2 communi, 330.

Potius bisyllabum, 185.

Potro Hispanice, 1072.

Povius Bartholomaeus, 31.

Pozzo Franciscus, 96.

Pr producunt brevem praecedentem, 963, 1140

Praeco Dei, 689. Praeco fideles ad ecclesiam vocans, ibid. Praeco lingua, 1130. Praeconis munus, 533.

Praedes inare, 383. Praedestinatorum numerus, 150. Cut a Prudentio auctus videatur, 304.

Praeduro, 626.

Praeeo prima longa, 1078.

Praefatio Prudentii, 36, 40, 42. Omnium operum, 233. Praefationes carminum a quibus adhibitae, ibid.

[Col. 1016] Praefectus, praetorio et Urbi, 34, 893.

Praeficae, 358.

Praefulgit, 449.

Praefultus torus, 1008.

Praejudiciis religio Christiana non nititur, 715.

Praelambere, 293, 527.

Praeliari venti in mari dicuntur, 690.

Praeminens, 377.

Praenuncupo, 204, 324.

Praenuntiatrix, 892.

Praepositivus, 157.

Praepotens Deus, 305.

Praeputium, 2 longa, 559.

Praesepe Domini an Romae existat, 372 seq.

Praesides, 32.

Praestigiae, praestrigiae, 897. Circulatorum, 1094. Praestigiator et praestrigiator, 309. Praestringo, perstringo, 631, 846.

Praesul pro duce, 390. Furoris, 378. Justitiae, 290.

Praetextae togae, 1076.

Pratum coeleste, 331.

Precanda tibi a a, 988 seq

Precationes quibus horis faciendae, 234 seq.

Preces oriente sole et ad Orientem respicientes Christiani fundebant, 250 seq. Vide Orationes. Preces Christianorum post cibum, 274. Ante somnum, 297. Quibus moribundus Deo commendatur, 362. Preces gentilium, 1080 seq.

Prelum unde dictum, 289.

Premo pro imprimo, 977.

Pretium, 976.

Priapus, Priapeia, 705 seq.

Primasius, 1156.

Primitivus, 204, vox Columellae.

Primitivus (S.), 970 seq.

Primoplastus, 337.

Princeps, a Prudentio laudatus, Theodosius, non Constantinus, 925. Princeps ad mortis iter, 596. Principes an possint quaedam mala permittere, 149. Principes, cum sacrificabant, regalibus insignibus conspicui, 447. Principalis vita, 1104.

Principia rerum difficile inveniuntur, 427.

Priorius notatus, 1030.

Priscianus, 187, 189, 300, 1185.

Priscillianistae, 395, 512, 514.

Proaeresius, 1055.

Proba Falconia, 219.

Proba filia Sexti Petronii Probi, 746

Probinus, 746.

Proborum familia, 745.

Probus, scriptor, 339.

Proceres, capita trabium, 1078.

Procinctus, 805, 1103.

Procopius, 848.

Prodigia de diis, 741.

Proditus vel prodigus ignis, 428 seq.

Profundum patrium, 642.

Proles, e brevi, 1135.

Promerita, 753, 780, 829.

Promisce, promiscue, 1088.

Promus, promuscondus, 902.

Prona voluptas, 329.

Propago degener, 393.

Propertiu, 237, 257, 361, 372, 389, 715, 788, 808 seq., 812, 847, 860, 1056.

Prophetae testes Testamenti Novi, 385. Prophetarum obscuritas unde, 1053. Prophetare, 1212.

Propina, 557 seq.

Propitius, 1 producta, 177. Propitiabilis, 204, vox Ennii.

Propola, 1 producta, 182, 557.

Proprietates relativae in Trinitate, 503.

Proserpina, 728 seq.

Prosiluit, prosiliit, 448.

Prosper Aquitanicus, 90, 257, 259, 268, 358, 434, 584, 820, 117 seq, 1123.

Prosper Tiro, 205.

Prospera multa, 803.

Prosperare, 204, 1040.

Prosubigo, 953.

Protinus, 356.

Protoevangelium S. Jacobi, 376.

Proverb. cap. I, 1233; IX, 660; X, 837; XVI, 1233; XXIV, 28; XXV, 773; XXVI, 853.

Proximatus, 33, 1230. Cleri, 33. Scriniorum, ibid.

Proximus, vicinus, 1021.

Prudentius M. Aurelius Clemens Hispaniensis, 665 Ejus patria, 10 seqq., 698, 714. Non certo de ea constat, [Col. 1017] 22. Ipsius natalis annus, 23 seq. Familia, et nomina, 25 seqq. Aetas prima et adolescentia, 27. Defenditur a criminibus imputatis, 28 seq., 759. An constet de innocentia vitae ipsius, 227. Fuit jureconsultus, 31. Ipsius munera, 32 seqq. Fuit Proximus scriniorum, 33. Non fuit consul, 33 seq. Neque praefectus praetorio aut Urbi, 34 seq. Quo anno venerit Romam, 36. Quo tempore scripserit, 36 seq. Quo anno objerit, 38. Ejus humilitas, 759, 1228. Pietas, 1229. An militaverit, 643. An uxorem duxerit, 1061. An pauper fuerit, 1227. An alicui piae societati aggregatus, 249. Ipsius imago, 225. In codice Bernensi nimbo ornata, 1089. Divus nuncupatus, 889, 1231, 1233. Sanctus, 1203. Admirabilis ipsius theologia, 427. Catholicus vates recte nuncupatus, 172. Antiquitatis studiosus, 603, 655, 753. Graecas litteras an ignoraverit, 621 seq. Ejus prosodia a multis defensa, 193. Plura de eo conficta, 38 seq. Quaedam de eodem peculiaria ex codd. mss., 58, 60, 64, seq. Quo anno scripserit contra Symmachum, 827. Conatus Symmachi repressit, 695. Prudentii fides in actis martyrum enarrandis, 941 seq., 947 seq., 1053, 1062 seq., 1162 seqq., 1187, 1202. An sacrificanti Juliano adfuerit, 444. Non adfuit martyrio Encratidis, 977.

Prudentii opera, 41 seqq. Quidam hymni, 80. Versus in Hygini operibus inserti, 725, 729. Libri de Trinitate, 44. Liber de Columba, de Oceano, ibid. Aedificium, 45. Monomachia, ibid. Dittochaeum, ibid. seqq., 65. Carmen de fide, 75. Conclusio, 96. Ejus fortasse sunt multi hymni Breviarii Mozarabici, 966. An ejus editio duplex, 648. An a S. Hieronymo laudatus, 75. Laudatus ab aliis. I seqq., 12, 25, 29 seq., 47, 54, 66, 73, 101 seqq., 115, 165, 190 seq. 199, 206, toto cap. 28, 234, 251, 283, 286, 333, 349, 364, 399, 417, 457, 464, 472, 489, 495, 500, 525, 587, 626, 652, 721, 927, 988, 1024, 1049. Ejus carmina qui corruperint, 465, 767. Imitatores, 217. Vide Imitatores. Interpretes, 73. Editores, 75 seqq. Vide Editiones. Ipsius versiones vulgares, 93, 98. In usum scholarum, 87, 93. An pueris praelegi debeat, 212, 215. Ipsius carmina studiorum liberalium honores petentibus proposita, 212.

Prudentius praeceptor Walafridi, 27.

Prudentius Trecensis, 26, 55, 63, 1230. Ejus Flores psalmorum a Trombellio editi, 221.

Prurire, 910.

Psalm. II, 384; VII, 304; XXII, 331; XXIII, 331; XXXII, 337; XXXV, 1127; LXIV, 410; LXXIX, 275; XCVIII, 1233, CIX, 336; CXV, 1155; CXVII, 679; CXXII, 1135; CXXXVI, 535, 676; CXLV, 337; CXLVIII, 348.

Psalterium ms., 162. Psalterium, e correpto, 181.

Psaltria, 681.

Pseudomenon, 421.

Psychomachia Graece reddita, 100. Ipsius capita an a monachis distincta, 191. Inscriptiones ejusdem, 577 seq., 587.

Ptisana, i brevi, 188.

Publius martyr, 979.

Publius Mimus, 914.

Pudescere, 204, 670, vox Minucii. Pudet, ac piget, 227.

Pudicitia virgo, 592. Ipsius descriptio, ibid. Pudor, 611.

Puella duodecennis, 950.

Puer pro ministro, 448. Puer Barulas martyr, 1121.

Pueri servi nuncupati, 335. Pueri tres in camino ignis, 413. Pueri virgis caedebantur, 1125.

Pueyo Silvester, 1231.

Pugiles meretrices, 709.

Pugillaris, u brevi, 176, 182. Pugillares cerae, 1052, 1056, seq. Pugillus, pugnus, mensurae genus, 361, 1052. Pugillo continere, claudere, 361.

Pugna spiritualis: plures libri hoc titulo, 578. Pugnae apparatus, 601.

Pullarii, pullos farre pascere, 1076.

Pulmannus Theodor., 23, 76, 88.

Pulto, pulso, 1079.

Pulverea via in mari Rubro, 536.

Pulvinar deorum, 998, 1154. Jovis, 752.

Puncta, notae, 1054, 1059. Puncta stridula, 1001. Puncti, puncta foramina nervi, 1004. Pungere puncta, 1059.

Punica fides, 442.

Pupugerat, 2 producta, 1058.

Purgatorius ignis, 103, 151, 154 seq.

Purpura, imperator, 443.

Pusiola, 944.

Puteo Franciscus, notatus, 927 seq.

Putris, putrefactus prima ancipiti, 912, 1152.

Pyra ad comburendos martyres, 1031. Pyrae celeriter exstructae, 1135.

Pyreneus, tertia brevi, 176, 182 seq., 188. Pyrenei montes quousque protendantur, 15. Alpes dicti, 934 seq.

Pyrrha, 1102

Pyrrho Guill. notatus, 868.

[Col. 1018] Pyrrhus rex, 812.

Pythagoras suum Ipse dixit ab Aegyptiis didicit, 337. Ejus littera, 569. Pythagoreorum error super abstinentia a carnibus, 145.

Quacunque jubetur, 468.

Quadrages mae tempore olim cognitio criminalium quaestionum inhibita, 329. An etiam spectacula, ibid.

Quadrupes, e brevi, 176, 194.

Quaestio, quaestionati, 1170.

Quamlibet subjicitur, 366.

Quassare caput, 453.

Que productum, 755.

Quenstedius Jo. Andr., 16.

Quercetanus Leonard., 211.

Querolus comoedia, 197.

Qui sis, quis sis, 440, 1114.

Qui male agit, odit lucem, 247.

Quia enim, quia nam, 699.

Quibus in fine periodi, 913.

Quidam in contemptum, 705.

Quidnam pro cur, 619.

Quintiliam haeretici, 895.

Quintilianus, 711, 822.

Quintilianus martyr, 979

Quintus an praen men Prudentii, 25. Quintus Clodius Fabianus, 1150.

Quirici hymnus, 941.

Quirinus martyr, 1040 seqq.

Qu isque pro quisquis 327, 399, 652, 802 seq., 1075 1084 seq.

Quisquis es, 230. De ignotis vulgo, 1104.

Quoi pro cui, 195.

Quoque pro adhuc, 978.

Raab meretrix, 673.

Rabanus Maurus, 117, 208, 316, 626, 740.

Radii capitis, 727 seq.

Radix linguae, 1140.

Rainaldus Federicus, 175.

Rajas Paulus Albinianus, 18.

Rancidae, raucidae cantilenae, 1094 seq.

Rapere corpora martyrum, 1037.

Rapin Renatus, 217.

Rapta pellis, 1022. Raptare, 249. Raptus virginum sacrarum vel invitarum capitali sententia punitus, 913.

Rarescit bractea, 735.

Raspe Dominus R. E., 766.

Rastrum, rastellum, 755, 786.

Ratio summa, media, infima, 424. Ratio et regio saepe inter se librariorum vitio depravata, 424. Ratio comes sacerdotum, 631.

Rationale Mosaicum, 631.

Rationis egenus, 357.

Ratpertus, 224.

Ratus an a producere possit, 195, 1141.

Ravago Franciscus, 84.

Raviggiuolo Italice, 262.

Raynaudus Theoph., 242.

Re saepe producitur in verbis compositis recido, etc., 477. Aliquando auget, 1087.

Rebellis cum genit., 1168.

Recamo Hispanice, 1182.

Recavum palatum, 625. Speculum, 1182.

Reccaredus rex catholicus a concilio Toletano III dictus, 172. Longe post Prudentium vixit, 228.

Recensitus, recensetus, recensus, 486, 1177.

Recentia correcta, 786.

Recento, 976.

Receptor, 389.

Recissus, 277.

Recidiva praelia, 622.

Recingi, discingi, 765, 1087.

Recino, recanto, 1087.

Recline, reclive, 309, 1010.

Rectores provinciarum, 32.

Reddere, respondere, 763, 1071.

Redimitus, secunda producta, 176, 182, 644.

Refluus Jordanis, 673.

Reformatores haeretici non reformati, 119.

Refrixit cultus deorum, 927.

Refugae viae, 1173.

Reges philosophi, 698. Reges Romae, 798.

Regesta, 1159 seq.

Reggius Jos. Antonius, 58, 93, 159, 174, 221, 608, 1056.

[Col. 1019] Regula serrata, 1000.

Regum lib. I, cap. IV. 654; XIV, XV, 622; XVI, 674; XVII, 614, 674; XVIII, 371; XXI, 598; lib. II, cap. XV, 542; lib. III, cap. VI, 675; VII, 312, 1013; X, 675; lib IV, cap. VI, XVII, 676.

Rei apud Romanos comam alebant, 740, 883, 1168.

Rejon de Silva Did. Ant. 767.

Relapso gurgite, 642.

Religio Christiana victimas humanas de medio sustulit, 732. Religionis Christianae causa Deus orbem Romae subjecit, 813 seqq. Religionis Christianae veritas, 715 seq. Unitas sub uno capite, 921 seq.

Religiosi ordines adumbrati, 249.

Reliquiae sanctorum, 105. Plures sub uno conclavi Caesaraugustae reconditae, 107 seq. Supra altare ex veteri consuetudine collocari possunt, 960. Quo pacto ad nos devenerint, 1023. Earum cultus, 1008 seq., 1176 seq. Veneratio, 872, 960, 1147.

Relligio duplici ll a poetis scribitur, 794.

Remus, Romulus, 788, 1238.

Remus Georgius, 216. Notatus, 161, 234, 340.

Renatus taurobolio, 1149.

Renidere, 994.

Renutare, 558.

Repagula portae, 828.

Repexus, 1150.

Requenus Vincentius, 766.

Res, patrimonium, 914.

Resculpere, 205, 584.

Resendius Luc. Andr., 941.

Respersum vinum, 741.

Responsa, oracula, 838.

Restaurare, 549.

Resulto, 205.

Resurrectio mortuorum, 103, 347, 354, 549. Ostenditur ex cura sepulcris debita, 133 seq. Resurrectio corporum, 1024. Carnis, 491 seq. In eodem corpore, 492. Resurgentium cum Christo corpora an coelo invecta, 347.

Retento, 976.

Retexere pro renarrare, 976. Retexere texta, 351.

Retiarius, 865.

Retinacula, 693.

Retorquere, 314.

Retundere gladium, 802.

Retunsis tactibus, 1146.

Reus Christi, 940.

Reuschius Joan., 474.

Revelli, revulsi a revello, 1064.

Revincio, 1087.

Revocare nequitiam, 950.

Revoluti dies, 505.

Rex populus, 731. Rex convivii, 338. Pro domino, ibid.

Rhadagaisus, 826.

Rhea Silvia, 711 seq.

Rhenones, 823.

Rhenus, 815.

Rhodiginius, 770.

Rhododaphne, 517.

Rhodos, 804.

Ri conjunctivi communi intervallo, 180. A plerisque Hispanis sermone soluto producitur, ibid.

Ribera Franciscus, 341, 655.

Ricamo Italice, 1182.

Ricciolius Jo. Bapt. 178. Non semper illi fidendum, 196. Notatus, 177, 245, 253, 559.

Riccy Joan. Ant., 1184.

Rigaltius Nicolaus, 33.

Rigor flexus, 881.

Risco Emmanuel, 10, 15 seqq., 25, 27 seqq. Prudentium laudat, 215. Notatus, 122, 1048.

Rittershusius Cunr., 76.

Ritterus Joan. Chr., 55.

Ritus ecclesiastici, 104. Eorum origo et antiquitas, 118 seq. Norma congruentius ex IV saeculo, quam ex praecedentibus petitur, ibid. Ritus funebres, 363. Ritus gentilium plures ex S. Litteris fluxerunt, 119. Ritus nonnulli cur in gentilibus damnati, in Christianis approbati, 136. Ritus, rictus ferini, 703.

Rivetus Andreas, 20, 153.

Rivius Joannes, 211.

Roa Mart. notatus, 1182.

Robigus, 511.

Robin Paschalis Gallice convertit quaedam carmina Prudentii, 98.

Rodriguez de Castro Joseph, 11. Notatus, 962. De Leon Joannes, 929.

Rogus constratus, 917.

[Col. 1020] Roma aeterna, 716. Urbs augusta, 1183. Regina, 735. Imperii domina, 449. Caput saeculi, gentium, 922. Summum caput saeculi, 1079. Patria communis, 698, 816. Dea dicta, 716. seq. A quibus culta, ibid. Ad Christum conversa merito caput orbis catholici, 920 seqq. Ejus imago cum vulturibus, 796. Templum, 830, 1237. Diversi status, 798 seq. Ipsius plena conversio ad Christum, 742. Romae idololatria exstincta, 650. Nonnulli nobiles diu paganismum retinuerunt, 752. Ossa martyrum rite coaptata, 1176. Cur Deus illi orbem subjecit, 814. Romani an aliquando sexagenarios e ponte praecipitare consueverint, 787. Linguam suam propagabant, 921. Deos omnes colebant, et cur nihilominus Christianos vexabant, 712, 792 seq. Veterum luxuria, 615. Superstitio, 713. Preces in oppugnationibus urbium, 794 seq. Romani imperii amplitudo inserviit Ecclesiae catholicae fundandae, 814 seq. Romana nobilitas idolorum cultui addicta usque ad Theodosii imperium, 925.

Romani pontifices saeculi IV injuria ab Ammiano reprehensi, 631.

Romanus martyr, 1062 seqq.

Romanze lingua Hispana 929.

Romphealis secunda brevi, 176, 188, 205.

Romulea in domo, 1213.

Romuli casa, 788 seq.

Rorulentus, 324.

Ros supernus, gratia coelestis, 1064. Ros de vino, 620.

Roschmannus Ant., 1050 seq.

Roscius Hortinus Jul., 1169.

Roseus color a poetis coelo invectus, 728.

Rosinus Joannes, 226.

Rostra, 1167 seq.

Rosulentus, rosatus, rosulatus, 205, 259. Rosulentus vox Capellae.

Rosweydus Heribertus, 25.

Roswitha poetria, 209.

Rotare, volvere de anni conversione, 226.

Rotgerus, 209.

Rottendorphius Bern., 77.

Ruaeus Carolus, 789.

Rualdus, 865.

Rubigo, prima brevi, 176, 598, 629. Vide Robigus.

Rubrica cur lex dicta, 801. Rubricae in libris ritualibus, ibid.

Rubrum mare dehiscens, 1017.

Rubus ardens, 407.

Ructamen, 205, 506. Ructare an metaphora indecora, 410.

Rude pectus, 945. Rudis pro novo, 268, 476, 479, 609, 786.

Rudolphus Scholasticus, 1042.

Rudus aeris, 465.

Ruffinus Aquil., 257, 403.

Ruggerius Constantinus notatus, 1162.

Ruinart Theodoricus plures Prudentii hymnos edidit, et illustravit, 18, 25, 97. Notatus, 898, 915, 923, 946, 957, 961, 1044, 1059, 1122, 1166.

Rupertus Tuitiensis, 129, 157, 168, 210, 284, 538, 590, 889 seq., 920, 1189, 1193.

Ruschius Achilles, 1162.

Russeola sanies, 1176.

Rusticulae, rusticolae, 705.

Rustrum, 755.

Rutgersius Janus, 714.

Ruth, 550.

Rutilius, 734.

Sabaoth, 275.

Sabaria, 1042.

Sabbatinius Paulus, 374.

Sabbatum, sabbaticus annus, 486. Sabbati paschalis pervigilium, 282.

Sabelliani, 102, 451.

Sabellius, 395. Quid differat a Patripassianis, 402.

Sabinus, 719.

Sacchinus Franc., 130, 747.

Sacer cum genit, 1162 seq.

Sacerdos, propheta, 335. Sacerdos quo sensu Moyses, 389, 1233. Sacerdotia gentilium quando abolita, 867. Sacerdotes vittati et coronati, 445. Mitrati, infulati, 1150. Sacerdotes gentilium in spectaculis, 867. Qui sibi notas inferebant, 1157. Ritus peculiaris in obitu horum sacerdotum, ibid.

Sacra via, 716, 1237.

Sacra ferre, ducere, 862.

Sacramentarium Gelasianum, 1201. S. Leonis nomine, 939.

Sacramentum militare, 1156.

[Col. 1021] Sacrare, 1141. Templum, 1198.

Sacrariis militare, 875. Sacrarium pro altari, 1020.

Sacrum triste, 868.

Saecula saeculorum, 348.

Saeculi X defensio, 209. Saeculo IV doctrina et pietas viguit, 942. Saeculum pro mundo, 292. Pro orbe, 1079. Saeculum an nonagesimo nono, an centesimo finiatur anno, 228.

Saevitas, 1108.

Sagittae, sarissae, 756. Sagittae, sidus, 458.

Sagittarius Gaspar, 845. Castigatus, 917, 933, 988.

Saguntus, 974.

Sagus adjective, 430.

Sal, salsa mola in sacrificiis, 952 seq.

Sala Augustinus notatus, 941 seq., 947.

Salaria via, 733. Salarium, ibid.

Sale armenta delectantur, 557. Sale pro salo, 290.

Salex, salix, 1125.

Salia Hispaniae flumen, non patria Prudentii, 12 seqq

Salia et Philippus consules, 14, 21. Saliae consulatus, 229. Inscriptiones, 14, 229.

Salii sacerdotes, 707.

Salis, sale, sal, 1001. Salis tormentum, ibid.

Salix amara, 676.

Sallengre Albertus, 1150.

Salmasius Claudius notatus, 196, 298, 662.

Salomon pacifer, 654. Templum aedificat, 675.

Salomoni Petrus, 930.

Saltatio cynedica, 1085. Fabularum, 914 seq.

Saltatrix virgo, 681.

Salubris, u correpto, 1225.

Salus aeterna non est in qualibet secta, 837.

Salutare, salutatio, 1182.

Salvianus, 196, 451, 777, 847, 1077. Imitator Prudentii, 620.

Salvinius an libros Peristeph. Italice converterit, 100.

Samnites, 806. Samnitis, 1184 seq.

Samosateni, 596

Samson leonem necat, vulpes capit, 674.

Samuel, 622.

Sancta dearum, sancte deorum, 384.

Sancta-Mauraeus Carolus Prudentium ad usum Delphini edi curavit, 214.

Sancta sanctorum, 1068.

Sancti appellabantur Christiani, 897, 904.

Sanctiloquus, sanctilogus, 486.

Sanctio in lege, 801.

Sanctius Franc., 385.

Sanctorum intercessio, 1039 seq. Invocatio, 1022, 1214. Reliquiae, invocatio, cultus, 105 seqq., 109 seq. Sanctorum chori excipiunt justorum animas, 1011.

Sanctum, templum, 904.

Sandoval Jo. Franc., 1086.

Sanftl Colomanus, 68.

Sanguis ex latere Christi martyrium, aqua baptismum indicat, 685. Sanguis Christianorum semen, 925. Sanguis martyrum in magno honore, 872. Accurate conservatus, 935, 1008 seq., 1177. Sanguinis effusio de quovis martyrio, 1042, 1191 seq.

Saniosus, 593.

Sannazarius, 373.

Santenius Laurentius, 236.

Santeuil Jo. Bapt., 947.

Sapientes cum ad senectutem accedunt, se ad alteram vitam diligentius praeparant, 231.

Sapient. cap. I, 817; II, 510; IV, 313; XV, 766, 948; XVIII, 302.

Sapor martyriorum, 982.

Saporus pro sapido, 205, 282, vox Lactantii.

Sapphicus versus, 200.

Sapphirus, 659, 664.

Sara, 583 seq., 668.

Sarabala, 414.

Sarbievius Casimirus auctor hymni correcti Ad regias agni dapes, 178.

Sarcio, sarcino, 1140.

Sarcophagus, 274.

Sardicense concilium, 31.

Sardinia, secunda producta, 177, 183, 848. Ejus frumentum Romam advectum, 847.

Sardonius lapis, 654, 664.

Sardonyx, 659, 664.

Sarmentitii dicti Christiani, 1034, 1136.

Satellites dicti canes, 995.

Saturnini, prima brevi, 184. Saturnini quatuor an alia nomina haberent metro repugnantia, 978 seq.

Saturnus, 698 seq., 719. Latens, 1184. Origo deorum in Italia, 700. Imagines ejus, 699. Lapides, 754. Infantes eidem [Col. 1022] immolati, 788. Saturnalia, 923. Saturnia moenia, 699.

Satyri, 708.

Saubertus Joannes, 1079.

Saules dux ethnicus, 823.

Savaro Joannes, 230.

Saxa inscripta, 1100. Saxa pro diis, vide Lapides. Saxum telum pudicitiae, 593.

Sc, sp, st an vocales proxime praecedentes producant, 186, 394, 429.

Scabiei templum, 511.

Scaliger Joseph Prudentium laudat, 217. Notatus, 365, 957.

Scaliger Julius Caesar notatus, 199, 233, 1226.

Scandalum, 400.

Scanduit, excanduit, 518.

Scantinius Aricinus, 1084.

Scariot, 633.

Scaturientes aurae sermonis, 1114.

Sceptra liliis et rosis ornata, 662.

Schefferus Joannes, 809.

Schelhornius, 1161.

Schelstratus notatus, 942.

Schema, 360, 392.

Schoenobatae, 528.

Scholastici quinam dicti, 31. Ad sacerdotium non poterant promoveri, ibid.

Scholiastes Juvenalis, 819, 1084. Persii, 579.

Schottus Andreas, 44.

Schulzius Jo. Henr., 765.

Schurtzfleischius Conradus Samuel, 438.

Scipio eburneus, 1077. Insigne consulatus, 728.

Scirpus, 285.

Sclavus de Varo, 58.

Scobina, scofina, 735.

Scopuli rasiles, idola, 947.

Scoria, o brevi, 188.

Scorialense templum et monasterium, 933. Ejus primus architectus, ibid.

Scorpionum supplicium, 877, 1105.

Scortum, 909.

Scotorum feritas, 423.

Scribae Hierosolymitani, 1053.

Scribere encausto, 801.

Scribere nummos alicui, 900.

Scripta combusta, 172.

Scriptores pii historias falsas pro apologis saepe adhibent, 543. Scriptorum insigniorum lapsus cur notandi, 240.

Scriptura veterum in tabulis, 1056. Runica, 1059. Scripturae Romanae prima aetas, 74. Scripturae sacrae locus idem duos sensus habere potest, 241. Scripturae sacrae interpretes saepe Prudentium sequuntur, 216.

Scrobis, scrobes, 755.

Sculpere, 584.

Scupoli Laurentius, 578.

Scutulatae vestes, 522.

Scythae an patres suos senes e ponte praecipitare consueverint, 787.

Se pro eum, 1149.

Secius, setius, 570.

Sectilis quercus, 1077.

Securem, securim, 747. Securi interdum percussi martyres, 877, 879. Vide Gladius.

Secutor, 865, 867.

Sedere arrogantiam exprimit, 864.

Sedulius, 58, 86, 192, 196, 219, 269, 271, 315, 354, 373, 383, 407, 430, 464, 678, 913, 1079. An auctor Dittochaei, 665 seq. Imitator Prudentii, 370. Ejus editio opera Parrha sii, 889.

Segetus Thomas, 1073.

Segmenta, 1222.

Segregis, 205, 312, vox Senecae.

Seldenus Joannes, 699.

Sella curulis, 728. Sellae, 1076.

Selvaggius Jul. Laur., 1072.

Semaxii Christiani dicti, 1034.

Semel Germanice, 434.

Semen ignis, 1137.

Semetra, 656.

Semiferi hippocentauri, 1174.

Semijejunia, vide Jejunium, Stationes.

Semijudaei, 451.

Semina recidiva, rediviva, 836.

Semiustulatus, 917.

Sempiternus, i correpto, 179.

Senarii iambici, 199.

Senatus in locis consecratis congregari solebat, 749. Romanus de religionibus judicabat, 717. In labaro Constantini nomen Christi adoravit, 740. Conversus ad Christum, [Col. 1023] 744. Ejus elogia, 745. Laudes, 930. Senatus, martyres, 979.

Seneca pater, sive alius auctor controversiarum, 3, 788, 882, 1066, 1217. Philosophus, 310, 601, 816 seq., 833, 865, 950 seq., 999, 1072, 1115, 1192, 1200. Tragicus, 199, 564, 1222. Ipsius de novo orbe vaticinium rejicitur, 567.

Senescere, 352.

Senflius Ludovicus, 474.

Senior de familia, 335.

Senones fugati, 822.

Senor Hispanice, 335.

Sensualis, 205, vox Apuleii et Tertulliani.

Sensuum descriptio, 523.

Sentire, 372.

Sentix, sentis, 856.

Sentus, senticosus, 856.

Senum prudentia, eorumque deliria, 452.

Separ, 205, vox Valerii Flacci, Statii, Solini.

Sepeliendi martyrum corpora difficultas, 1019. Sepulcra dealbata, 354. Sepulcra intra Urbem an olim exstiterint, 713. An in ecclesiis, 1178. In viis publicis, 733. Sepulcra martyrum floribus ornata, 135. Frequentata, 872. Sepulcri honos, 354. Eo rei et martyres privati, 1011. Sepulcris martyrum per foramina oraria, nardus, oleum immittebantur, 1021 seq. Sepulcrum cum ae diphthongo, 189. Sepulcrum Christi, 685. Olim in nummis descriptum, ibid. Sepulcrum martyrum praefertur patriae, 981.

Sequestrare, 205, 360.

Sequi, 1054.

Serapis, 809, 839. Secunda correpta, 839.

Serarius Nicolaus, 559.

Serenus Q., 188, 1110.

Serere crimina, 543. Nummos, 703.

Seres, sericae vestes, 522, 908, 1239.

Sergii aut Servii Polensis confictum testamentum, 197, 1057.

Series plumigera, 261.

Serpens aeneus in eremo, 671. In mysterio conceptionis prostratus pingitur, 269. Serpenti an naturale serpere, 515.

Serranus Thomas, 422.

Serryus Hyac. notatus, 373.

Serta de carminibus, 959.

Servare de cubiculariis, 1181. Servare ossa, 1197. Reliquias martyrum, 962.

Servius, 187, 193, 195, 231, 237, 253, 291, 442, 526, 619, 755, 833, 850, 856, 863, 895, 935, 938, 1078, 1128, 1140, 1199.

Sessio auctoritatem indicat, 1053.

Sestertius, sestertium, 896.

Severanus, 284.

Severus imper., 723.

Severus Rhetor, 308. Severus Sulpicius, 243, 538, 753, 1142.

Sexagenarios de ponte dejicere quid sit, 787.

Sexagesimus fructus in Evangelio, 1223.

Sextus Anicius Olybrius, Anicius Probinus, Anicius Probus, Anicius Petronius Probus, Petronius Probus, 746.

Sexus deorum gentilium diversus, 1080 seq.

Si bene commemini, 1187.

Si potis est, 694, 950.

Siberus Adamus Theodorus interpres Prud., 92

Sibila colla, 346.

Sibylla, 400. Ejus vaticinium, 372. Sibyllina carmina, 443.

Sic producitur, 721, 767.

Sica, 645.

Sichardus Jo. interpres Prudentii, 87. Notatus, 313 et saepe alibi. Ejus editio, 1230.

Siciliae frumentum, 847. Sermo mixtus, 337.

Siculus Flaccus, 852 seq.

Sicut erat, 279.

Sidonius, 179, 188, 193, 206, 230 seq., 381, 430, 847, 1186, 1206. Imitator Prudentii, 217, 446, 756, 760.

Sigebertus, 49, 210.

Sigillum, statua, 810, 1077.

Signa coelestia, 457. Alia amant, alia non amant, 458. Signa, notae, 1054 seq. Signa verborum, 1128.

Signaculum sacramentum confirmationis, 307.

Signore Italice, 335.

Sigonius Carolus, 26.

Silicis Romani color, 750.

Siliquae, 262.

Silius, 309, 506, 758, 1072.

Siloa piscina, 681. An sit eadem ac Bethsaida, 462.

Silvanus Calagurrit. 19.

Silvanus traditor, 132.

Silvester pontifex, 532.

[Col. 1024] Simon Magus, 512.

Simonidis error, 589.

Simplicitas virtus, 611.

Simplus, simplex, 1138

Simpuvium, 929 seq.

Simulacra caeca, surda, 715. Lapides, stipites, columnae an formae humanae rudia lineamenta semper praetulerint, 715. Simulacra deorum aevum passura, 735 seq. Tabo respersa, 741. Ornatus gratia permissa, 926. Vide Idola. Simulacrum, a brevi, 182.

Sinai, 670.

Singultare, 387.

Sinner I. R. notatus, 1051.

Sinnius Capito, 787.

Sinuamen, 660, 1044. Lateris flexi, 756, vox Juvenci.

Sinus, 277. Sinu ossa defunctorum collecta, 1037. Sinus Abrahae, 362 seq.

Sion, prima producta, 535.

Sirletus cardinalis, 174.

Sirmondus Jac. notatus, 844.

Sirpus pro scirpo, 285.

Siscia, Sisseg, 104.

Sisti de reo, 894.

Sistrum, 625, 808.

Sithonius, o brevi, 188.

Situs, 273.

Sive tu deus es, sive tu dea, 1080 seq.

S. Leger abbas, notatus, 83.

Smaragdus, 1 producta, 176, 182, 639, 664.

Smetius, 824.

Smyrnei, 716.

Sobrietas, 611, 627. Ejus descriptio, 618.

Socordes, 1 correpta, 176, 238, 412, 1133. Socordia unde dicta, 238.

Socrates, 352, 570, 1122. Cur moriturus gallum consecravit Aesculapio, 421.

Sodomita, Sodomitis, 592. Sodomita cinis, 998 seq. Sodomiticum incendium, 555, 592.

Sol pro deo habitus, 725. Solis statuae descriptio, 727 seq. Solis quadrigae, lunae bigae, 727.

Solecismus, 2 brevi, 194.

Soleae feminarum, 444.

Solinus, 354, 377.

Solium pro sepulcro, 109.

Solum pro pede, 267, 1222. Pro pedis planta, 461, 1192. Pro solea, 1045.

Solvi, diffluere, 1111.

Sombrero Hispanice, 807.

Somni descriptio, 299. Somnia aliquando a Deo, 301. Quae vera accidunt, ad casum saepe pertinent, 301. Somnia impiorum, 302. Somniorum causae, 300. Visus, 568 seq. Somnium visio a mysticis dicitur, 304, 687. Somnus imago mortis, 238.

Sophia, sapientia, 368. Secunda producta, 181.

Sophistae dicti Christiani, 1102.

Sordes de avaritia, 1111. De idolis, 1080. Sordidus de diabolo, 990 seq.

Sorites, 421.

Sorek, 1239.

Sozomenus, 892, 1186.

Sp brevem dictionis praecedentis producunt, 1124.

Spartianus, 607, 716, 1125.

Spectacula impia, 730 seq.

Speculator, 630. Speculamen, 205.

Spei descriptio, 607.

Spernere, abjicere, 603.

Spes futurae vitae ab ethnicis irrisa, 916.

Sphaera sive sphera, prima brevi, 176, 188 seq., 1113.

Sphingis enigma, 791.

Sphragitides, 1155.

Spicula radiorum, 506. Spiculum, 246.

Spiegelius Jacobus, 16. Interpres Prudentii, 86, 92, 94, 334. Prudentium laudat, 213. Notatus, 341, 347.

Spinarum vincula texunt segetem, 855. Spinifera rubus, 286.

Spirare odorem non vulgarem significat, 293. Spirare Paraclitum recte Filius dicitur, 297.

Spiritualia corpora nunquam dixit Prudentius, 273. Spiritus, prima brevi, 177. Spiritus unde dicatur, 144. Spiritus volens, volans, 926. Spiritus sanctus candidus dictus, 276. Filius appellari potest spiritus, 297. An visibili specie super omnes quos Joannes baptizabat, Spiritus sanctus descenderit, 316. Spiritus sancti a Patre, Filioque processio, 276, 297, 396.

Spondaici versus, 597.

Spongia sanguis martyrum colligebatur, 1177.

Spurcamen, 205.

Sq producunt vocalem praecedentem, 643.

[Col. 1025] St brevem dictionis praecedentis producunt, 345, 673.

Stagna profundi, 337.

Stamma, stagma, 1141.

Stantes Christiani interdum orabant, 250. Stare de meretricibus, 1217. Ministris convenit, 357.

Statera bonorum et malorum operum, 963.

Stationes, 250, 887, 1029 seq. Vide Jejunium.

Statius, 268, 388, 527, 606, 643, 812, 833, 849, 854, 1070, 1120.

Statuae initio erant columnae, stipites, lapides, 1078. Ceris versicoloribus pictae, 714.

Stella quae apparuit Magis, 378 seq., 456 seq., 1233. An puer stella magorum ferretur, 457.

Stemma, 318, 392 seq., 871 seq. Hispaniae, 86. Russum, 1141.

Stephanus Carolus, 634.

Stephanus Antioch., 1056.

Stephanus protomartyr, 918. Prima corona, 687. Ejus passio, 686.

Sterculus, 923.

Stewechius, 881.

Stigmare, 205.

Stiliconis laudes, 824 seq., 1238. Quo anno obierit, ibid. Ejus nomen adhuc in nonnullis marmoribus legitur, ibid Ejus inscriptio ex autographo correcta, 824 seq. Ejus perfidia, 826 seq.

Stipes, 844. Compes, 1004, 1022. Pro termino desectus, 1100.

Stirpare, exstirpare, 518.

Stirps, 662.

Stoa Quintianus, 314.

Stobaeus, 399.

Stoici, 726.

Stola diaconorum, 987.

Stomachus, stomachari, 515.

Strabo Walafridus, 10, 23, 31, 45, 186, 1201. Imitator Prudentii, 1227.

Stramenta testarum, 1007.

Strangulare clausum, tenere clausum, 1002.

Strangulatrix manus, 1158.

Strictura, 205, 786.

Strophae, strophas nectere, 914. Strophium, 260, 966.

Strozzi Philippi impium testamentum, 156.

Structile saxum, 657.

Structum serpente flagellum, 644.

Stuckius Joann. Guil., 429.

Stylis confossi, 1052, 1055 seq. Styli duae partes, stylum vertere, stylo depascere, 1057.

Styx unde dicatur, 294.

Sua monosyllabum, 185.

Suarez Franciscus, 371.

Suaviloquus, 293 seq.

Sub tempore, 773.

Subictus, 1221.

Subigo, 953.

Subjectio, 205.

Subjugare, 1130.

Sublidere, 205.

Sublimare, 205, 475.

Sublime, in sublime, 1125.

Subsellia, 1069.

Subsistentiam quartam in Deo jure negant plerique theologi, 425, 1234.

Subtemen, subtegmen, 644.

Subterna antra, 731. Subternus, 205, 570.

Suburra, 1167 seq.

Subus, prima brevi, 185.

Successus martyr, 979.

Succina, sucina, 944.

Succuba, 1082.

Succulenti oculi, 1105.

Succus, sucus, 508.

Sudare praelium, 254. Sudata bella, 811.

Sudes, 331 seq.

Sudum, 919.

Sues, suis, sus, 835. Sues quibus diis immolati, 1100.

Suetonius, 134, 720 seq., 786, 799, 859, 866 seq., 944, 1052, 1061, 1064, 1116, 1171.

Suevius poeta vetus, 1100.

Sufflabilis, 205. Sufflamen, 624.

Suggillare, 1148.

Suidas, 456.

Sulphureus, 597.

Sumere poenam meam, 996.

Summa auris, 855.

Summontius Petrus notatus, 211

Summula, 901.

Summus discipulorum, 633.

[Col. 1026] Superbi, 908 seq. Superbia virago, 607. Ejus descriptio, 605 seq. Superbus in bonam partem, 947.

Supercilium sedes superbiae, 613.

Superfio, 205. Vox Plauti et Columellae.

Supernasci, 426.

Superne, 3 communi, 258.

Superstitio coronandi arbores diu perseveravit, 854. Haereticorum, 119. Superstitio an hoc saeculo magis quam impietas vigeat, 119. Superstitiones ethnicorum, 1077 seqq.

Supinus de molli, superbo, 1080.

Suppetiae a suppeto, 261.

Surius, 97.

Susceptare, 451.

Suspiria confessa vim libertatis, 739.

Sutiles hyacinti, sutiles lapilli, sutile vinclum, 520, 966.

Sycophanta, 399.

Sylla, 793.

Syllaba brevis ob sequentis vocis geminam consonantem producta, 177.

Syllogismi plectiles, 399.

Sylvius Franciscus, 25.

Symbolo fidei quando additum Filioque, 276. Symbolum Athanasianum, 474, 503.

Symmachus, 35, 36, 90, 645, 745, 752, 845, 847, 867, 1200. Pontifex major, 842 seq. Ad eum spectat inscriptio Romae exstans, 843. Ejus filius et pater, ibid., 831. An a senatu missus ad imperatores, 830 seq. Ejus nomine inscriptio vulgata. 851. An apostata, 444. Viperae comparatus, 692. Aram Victoriae restitui postulat, 695. Ejus eloquentia, 760. Exaggerata, 754 seq. Ejus objecta, 761 seqq. Ipsius relatio Honorio oblata, 830, 845.

Symmetra, 656.

Symphonia, 808.

Symphorianus, 1219.

Symposius, 755, 1057.

Synaeresis, 185, 353 497, 509, 677.

Synaloepha, 388.

Synnas, 783. Synnadenses, 716.

Syri a piscibus et columbis abstinebant, 146.

Syrma, 619.

Syrtes, 443. Syrtium prima significatio, 312.

Syxti passio, 891. Xistus, an Sistus, an Syxtus scribendum, ibid. An gladio caesus, an cruci affixus, ibid.

Syxtus III, 1183.

Syxtus Senensis, 16.

T littera quid significet, 166.

Tabula, planities, 1182.

Tace, ultima brevi, 194.

Tacitus, 616, 648, 720, 788, 821, 866, 882, 951, 1037

Tactus deorum efficax, 1224.

Taenara, 467.

Taeniola, 862.

Tagus, 815 seq.

Talentum pro argento, 1182.

Tamaio Salazar Joannes, 207.

Tamaio Vargas Thomas, 10.

Taranto Italice accentum habet in prima, 181.

Taratrum, 735.

Tarentus, 829.

Tarquinius, 400.

Tarraco, 965. Caput provinciae Tarraconensis, 1038. Sitne patria Prudentii, 15, 1038. An patria SS. Fructuosi et soc., 1025. Tarraconense amphitheatrum, 1031.

Tarrafa Franciscus, 27.

Tartarottus Hieron., 1051.

Tartarum graveolens, 912.

Tassus, 343.

Tatianus, 722.

Tau littera, 164 seq.

Taubmannus Trid., 26.

Taurica sacra, 732, 1234.

Taurobolium, 1149 seqq.

Taurorum ludus, 528.

Taylorius Hieremias refellitur, 333.

Tela diei, 246.

Telemachi martyrium, 50.

Tellus an spinas tulisset, si Adam non peccasset, 516.

Temenothuritani, 716.

Tempesta, 1169.

Tempestas, 2 correpto, 195.

Templa olim in montibus, 792. Templa paganorum primum sepulcra, 713. Pro fanis idolorum, 925. Templa deorum Romae, 712 seq. Templa Christianorum versus orientem exstructa, 251. Templa an in honorem viventium unquam consecrata, 978. Templa cur veteres Christiani in anima [Col. 1027] justorum esse dicerent, 960 seq. Templi Salomonis aedificatio, 675. Templi Capitolini tria delubra, 712. Templorum nomen inter Christianos, 598 seq., 903. Ornatus, 130, 895, 958 seq. Tecta inaurata, 1039, 1185. Aurea, 1194, 1198. Templum Constantinopolitanum, Hierosolymitanum, 132. Templum Romae et Veneris, 716 seq., 1240.

Templum Dei in animo, 276, 655, 960, 1097.

Tempto, tento, 333, 1118.

Temulentus, 1 et 2 communi, 709.

Tenebrae in passione Domini an super solam Judaeam, 344.

Tenus pro usque ad, 1067.

Teolius Joseph interpres Prudentii, 78, 95 seqq. Prudentium laudat, 215. Notatur, 85, 88, 91, 125 seq., 165, 180, 208, 224, 232, 248, 251, 253 seq., 284, 287, 291, 296, 299, 313, 316, 324, 333, 336, 338, 346, 348, 363, 371, 388, 390, 391, 399, 413, 421 seq., 426 seq., 433, 437, 458, 465 seqq., 469, 477, 480, 485, 490 seq., 497, 509 seq., 515, 525, 530 seqq., 535, 537, 543, seq., 547, 553, 568, 570, 572, 579 seq., 603, 624 651, 653, 658 seq., 668, 683, 690, 701, 747, 751, 763, 769, 771, 773 seq., 780, 784, 791, 817, 824, 840, 848, 850, 859, 864, 874, 883, 885 888, 900, 906, 909 seq., 912, 929, 934, 936, 945, 947, 956 seq., 963, 966, 972, 978, 993, 997, 1000, 1011, 1018, 1043, 1054, 1057, 1064, 1069, 1094, 1106, 1118, 1120, 1126, 1152, 1162, 1179, 1185, 1190 seq., 1195, 1207 seq., 1211.

Terentianus Maurus, 190, 200 seq., 253.

Terentius, 4, 226, 314, 472, 593, 854, 911, 1023, 1079.

Teresiae (S.) humilitas, 29.

Tergum freti, 759.

Terminus pro deo habitus, 400. Quo ritu colebatur, 852. Coronatus, 853. Termini effigiati, 852.

Terra in fine mundi an penitus destruenda, 962 seq. Terrae et Coeli filius, 699. Terram sole breviorem qui negaverint, 726.

Terrulentus, 205, 905.

Tertullianus, 125, 134, 145, 147, 151, 165, 182, 195 seq., 231, 243, 247, 250, 257, 263 seq., 270 seq., 274, 295, 360, 367 seq., 391, 419, 430 seqq., 471, 497, 500, 507, 509, 519, 535, 556, 563, 580, 596, 606, 700, 712, 717, 719, 732, 750, 766, 790, 792, 794, 797, 805, 825, 836, 858, 896, 898, 925, 1030, 1034, 1089, 1093, 1100, 1115, 1148, 1203. Non est auctor carminis contra Marcionem, 497.

Testa, cranium, 1129 seq.

Testamen, 506. Testamentum Novum, 385.

Testarum fragmenta, supplicium, 103.

Testes, martyres, 874, 969.

Testudo, 437.

Tetamus Benedictus, 483.

Tetragonos, 3 correpta, 193.

Texit polus annos, 851.

Texta de corpore, 352. Linea, spinea, squamosa ferri, 601, 661. Textum substantive, 1017, 1152.

Thales, e brevi, 193.

Thalleleus Cilix, 242.

Thallus, 344.

Tharsis, 319.

Thascius, Cyprianus, 1210.

Theatri veteris obscenitas, 523. Ipsius cum recenti comparatio, 1085. Theatrum Marcelli, 866. Saguntinum, ibid.

Thebae, 804.

Theodatus papa, 121.

Theodoretus, 50, 132, 346, 473, 755, 1008, 1097.

Theodoricus rex, 1031.

Theodorus Gadareus, 1130.

Theodorus Studita, 414.

Theodosianus codex, 31 seqq., 36, 48, 50, 171 seq., 228, 232, 329, 599, 616, 696 seqq., 735, 741, 750, 817, 839, 854, 867, 877 seq., 926, 1008, 1052, 1073, 1200.

Theodosius M., 171. Idololatriae eversor, 925 seq. Permisit simulacra, ut ornatui essent, 741. Acta Eugenii rescidit, 695. Symmacho adversatur, 695. Fecit basilicam S. Pauli, 1198. Signo crucis signum praelio dedit, 825. A Prudentio laudatus, 696 seq., 733, 743, 819, 925.

Theodotus, 145.

Theodulfus Aurelianensis, 153, 207, 283, 298, 494, 571, 589, 626, 858, 947. Imitator Prudentii, 217, 682.

Theodulus puer, 1122.

Theognides, 235.

Theologi auctoritate Prudentii dogmata fidei confirmant, 216.

Theophanes, 90

Theophilus Antioch., 410.

Theophilus presb., 767.

Theophrastus, 589 seq.

Theophridus abbas, 352.

Theophylactus, 315, 346, 362.

Therasia Paulini uxor, 747.

[Col. 1028] Theseus, 709.

Thessala venena, 1137 seq.

Thessalia magicis artibus famosa, 703 seq. Thessalicus, Thessalius, ibid.

Theta littera quid significet, 166.

Thomas (S.), 158, 258, 300, 503, 513.

Thomasius Jacobus, 251. V. Card., 63, 97.

Thomassinus, 124, 1053.

Threnara, 467.

Thronus, 411.

Thule ultima, 567.

Thurificare, thurifer grex, 429. Thuris mica, acervi in sacrificiis, 952, 988.

Thyrsus, 1091.

Tiara, 414.

Tiberis, 816. Ejus inundatio, 1045 seq. Tiberina palus, 1190.

Tiberius Nero, 720 seq.

Tibullus, 188, 1036, 1100.

Tigillum, 801.

Tigrides Bacchi, 708.

Tillemont, 20.

Timoris opus, 1205.

Timotheus Michael, 235.

Timotheus poeta, 201.

Tineae, tiniae, 639.

Tingis, 969.

Tiraboschius Hier., 415

Tiraquellus Andr., 216.

Titi Livii codicum subscriptiones, 844.

Tituli Ecclesiae Romanae, 1012. Titulus, 364. Pro epitaphio, sepulcro, memoria, basilica, velis ante aras, cruce, 557, 943, 978, 1012, 1163, 1197. Titulus crucis triplex, 437. Titulus sacerdotii, 1012.

Titus, 723. Ejus arcus, 450, 654, 1077, 1234.

Tobiae cap. II, 357.

Toga, 226 seq., 1076. Candida, 745.

Toledo Joann. Bapt, 933.

Toletanae Ecclesiae magnificentia in sacra supellectile 133.

Toletus Franciscus, 906.

Tollius Jacobus, 808.

Tonare, de eloquentibus, 760.

Tonsurae ecclesiasticae antiquitas, 1206.

Topazon, topazus, 659, 664.

Toreumata, 620 seq.

Tormenta plura, 951.

Torques, torquarii, 881.

Torrentius Laevinus, 77.

Torrigius, 1201.

Torto verbere, 446.

Torus gemmatus, gemmans, 594.

Tournelyus, 367, 1234.

Trabea, 728.

Tractare, episcopale verbum, 1212.

Tractus inexpliciti, 269.

Trajanus, 723, 725. Intra Urbem sepultus: ejus ossa in urna aurea sub columna sita, 713.

Trajectiones in versibus Prudentii, 172 seq.

Transadigit, 567.

Transfugium, 895.

Transire ima pedum, 1173.

Trato de cuerda, tratto di corda Hispanice et Italice, 993, 1072.

Trautson Domini de, 374.

Trebellius Pollio, 177, 189, 778, 1151.

Tria in Trinitate, 396, 425.

Tribunal, 1076. Ecclesiae, 927 seq., 1186.

Tribuni militum, 881.

Trigonos, 2 correpta, 193.

Trilingua vipera, trilingue caput, 544.

Trina deitas, majestas, pietas, potestas, virtus, 259, 396.

Trina fallendi potestas, 768. Rerum machina, 337.

Trinitas divina, 102, 367, 395 seq., 430, 501 seq., 505, 1117 seq. Vide Nomen, Numen. Trinitas an numeretur, 502. Trinitatis doxologia, 425. Mysterium, 668. Modeste investigandum, 427.

Trinodis, trinodus, 521.

Trinum specimen, 395. Nomen, numen, 359, 658.

Tripectorus, 562.

Tripes, e brevi, 194.

Tripictus, 205.

Triplex, trina deitas, 588.

Tripolitani, 764.

Triptolemus, 845.

Tristanus a S. Amante Joannes, 685.

Tristificus pro amaro, 291, 672. Tristis pro amaro, 434, Pro improbo, 343.

[Col. 1029] Trithemius, 25, 42 seq.

Triumphare active, 531. Triumphator vox non valde antiqua, 239, 744. Triumphi apparatus, 827 seq. Triumphi Romanorum, 812. Triumphus nobilis, 581.

Triumviratus, 798.

Trivia, 730.

Trochaicus versus, 201, 334. Trochaicus Archilochius, 200. Trochaei rotatiles, 443, 1227.

Troja, 849 seq.

Trombellius Chrysost., 221.

Tropaea, 812. De sepulcris martyrum, 1191.

Tros, Aeneas, 719.

Trugillo Thomas, 27.

Tua monosyllabum, 185.

Tuba de eloquentia, 771.

Tuccia vestalis, 931.

Tulichus Hermannus 1067.

Tullianum carcer, 802, 1002.

Tullius Tiro, 1054.

Tullus, 714.

Tumba, 978, 1164.

Tumor, superbia, 1076.

Tumulos complecti, 934. Tumulus, sepulcrum, 957.

Tunica molesta, 951.

Turcarum modestia in vestibus, 519.

Turduli, 957.

Turibius Asturic., 512.

Turnebus Adrianus, 216.

Turre Philippus a, 964.

Turres Romanae, 1213 seq.

Tuscia vetus, 789, 823, 1238

Tutaculum, 205.

Tuticanus, 183

Tutilo, 224.

Tyrannos quos vocet Prudentius, 697.

Tyri regina superbia, avaritia, 538.

Tyrrennus 789.

U pro o apud veteres, 331.

Ubera bina, 262. Tenta, ibid. Gemelli fontes, 1124.

Uda humus, 293.

Ugonius Pomp., 1194.

Ullilas, 1059.

Ulloa Alfonsus, 86.

Ulna, 902, 1177.

Ulpianus, 859, 1167.

Ulpius Egnatius, 1149.

Ultilogo Hispanice, 1225.

Ultor mitis benignus, 319.

Ululamen, 205.

Umbo equinus, 612.

Umbra imitatio corporis, 471. De idolis, 736. Umbrarum populus, 295.

Unci, 877, 1072, 1169 seq. Stridentes, tridentes, 997. Uncorum usus, ibid.

Unctiones terminorum, 714 seq. Unctor stipitis, 429.

Unda pro copia, 1135. De vino, 620, 681.

Unde 1052. Undequaque parum Latinum, 1123.

Ungendi ritus apud ethnicos, 429, 444 seq., 711, 852 seq. Unguen chrismatis, 297. Unguenta et odores in conviviis Christiani respuebant, 259. Unguenta ad martyrum sepulcra, 1183.

Ungues ferrei, 909, 1169. Unguis imus, 886. Ungulae, 909, 992 seq., 1108, 1114, 1169. Instrumentum martyrii, 877 seq. Bisulcae, 1008, 1070, 1169.

Unicolorus, unicolor, 561.

Unio hypostatica, 371.

Unionitae, 402, 417.

Unitas essentiae divinae, 501, 504, 526.

Urbanus martyr, 979.

Urbanus VIII, 236, 253, 1195.

Urbicremae nubes, 555.

Urbs Roma, urbici Romani, 938.

Urna, 468. Urnae sepulcrales, 361, 1038.

Ursae major et minor, 379. Ursi an in Africa generentur, 789.

Usque an pro ad usque, 641.

Ustuire, ustulare, 1139.

Usuardus, 1046. Ejus martyrologia vetusta, 980.

Ut an produci possit, 1156.

Utraque in nominativo plurali a producto, 177, 193, 195, 350, 948.

Uxoricidae poena, 1016, 1240.

Vacca Proserpinae oblata, 729

Vagare pro vagari, 300.

[Col. 1030] Vagus oculis, oculos, 616.

Valens imperator, 697.

Valentia, 984, 1008.

Valentia Gregorius, 1214.

Valentianus Greg., 235.

Valentinianus senior, 697. Senior et junior, 695.

Valeria familia, 964.

Valerianus imp., 1206.

Valerianus episcop. 18, 37, 39, 1161 seqq., 1240.

Valerius, Valerianus episc., 11, 18 seq.

Valerius episc. Caesaraug., 971. An plures Valerii, ibid. In familia Valeria saepe erat unus aliquis flamen: ejusdem nummi, ibid.

Valerius Flaccus, 188, 700, 980, 1210.

Valerius Maximus, 511, 788, 1077, 1135.

Valerius Probus, 34. Cornelius, 2 3.

Valesius Henricus notatus, 747.

Valla Laurentius, 1108.

Vallarsius Dominicus, 748.

Valsecchius Antoninus, 749. Virginius, 40.

Van-Dale Ant. rejicitur, 442.

Vanierus Jacobus, 528.

Vapor, calor, 917, 1035.

Vaporus, 205, 1035, 1152.

Variantium lectionum delectus, 218.

Varietas in nonnullis adjunctis historiae veritatem non destruit, 1063, 1068.

Varo, vide Sclavus.

Varro, 201, 231, 246, 249, 260, 314, 331, 768, 788, 894, 1082.

Vas animae, vide corpus. Vas symbolum corporis 325. Vasa, quibus sanguis martyrum asservatur, verum signum martyrii, 107, 1045, 1177. Vasa sacra aurea et argentea, 895. Vasa, quibus Christiani veteres utebantur, sacris imaginibus decorata, 333.

Vasaeus Joannes, 16, 23.

Vasconia, 20 seq.

Vasquez Gabriel, 952.

Vaticanus olim contemptus, 747. Vaticanae basilicae secretarium, 245.

Vatinius, P. 718.

Vavassorius Franc., 685.

V. C. pro viro clarissimo, 32, 34.

Vegetamen, 205, 506.

Vegetius, 464, 799, 876, 881.

Vegius Maphaeus, 1048.

Vehicula Vestalium, 863.

Veios colonia, indeclinabile Veios in quarto casu, 185.

Veitzius, vide Weitzius.

Vela ad ornatum templorum, 827. In fenestris et januis, 828. Pura et picta ante aras, 1012. Velamina feretri, 355. Velare caput debent feminae, 858. Veli susceptio a voto virginitatis differebat, 859.

Velleius, 789.

Vellus unde dictum, 331.

Venantius, vide Fortunatus.

Venena, 375. Venenum gloriae, 905 seq.

Veneratio sanctorum, 873. Sepulcrorum martyrum, 1101.

Veneti agri, 823.

Venia a venio, 291. Veniabilis, 205, vox Sidonii.

Venio, 1 correpta, 188.

Ventilare, 205, vox Propertii, Ovidii et aliorum; ventilator Quintiliani.

Ventosa eloquentia, 756.

Venus, 711, 722, 804. Armata, 810. Erycina, 713. Libitina, 596. Victrix, 811. Vide Templum.

Venustas, 626.

Vera Ludovicus, 578.

Verba saepe uniuntur in codd., 862. In Prudentio exscriptorum inscitia unita, vel separata, 531, 639, 1000, 1022, 1223 seq. Simplicia pro compositis, 1199. Duplici modo dicta, 418. Duplicem et contrariam habentia significationem, 765, 1087. Ab ob composita, 905, 1142. Plura in escere, 844 seq. Secundae et tertiae conjugationis simul, 189, 452, 546, 985, 989. Cum quarto casu conjuncta plura apud Prudentium, 371. Verba sordida, 371.

Verbena in sacrificiis, 446.

Verbera dicuntur notae, scriptio, 1059, verberator, verberatio, 1055.

Verbigena, 257.

Verbositas, 1114.

Verbum, et sermo de secunda persona Trinitatis, 298. Verbum, an sermo melius dicatur pro logos, 120. Verbum Verbo editum, 366 seq. Verbum Verbo genitum an Filius dici possit, 257. Verbum spiritus dici potest, 370. Verbum Christus per prolepsin, 322, 405. Verbum, qui, 805.

Veritas simplex, 837.

Verna, vernula, 580.

[Col. 1031] Vernare, 1007

Verrere, mare, coelum, 461.

Verres, 1100.

Verrius Flaccus, 748, 794 seq., 1148.

Versa vice, 912.

Versicolorus, 205, 562, vocabulum Plauti, et Ulpiani.

Versipellis astutia, 347.

Versus fistularis, 410. Spondaicus, 638. Versus partim exleges, partim metro alligati, 197. Maccaronici an a veteribus usitati, ibid. Versus in baptisteriis, 1048.

Vertere pro evertere, 750. Vertere pollicem, 865. Solum, 267, 865.

Vertex, et vortex, 597.

Vertus impugnatur, 120.

Veru quid sit, 718.

Vervex, 1081 seq., 1100.

Vespasianus deus fieri nolebat, 452.

Vespertinus populus, Christiani, 621.

Vesta, 714, 894. Unde dicta, 850. Inter deos Penates, 929. Ejus templum, 705. Simulacrum, 850. Ejus sacra subter humum fiebant, 866. Vestalis ignis, 928. Ipsius origo, 894 seq. Vestales, 391. An comam alerent, 866. Fascinum colebant, 705. In theatro ubi sederent, 866. Vitam populi redimebant, 865. Quo aetatis anno nubere poterant, 860 seq. Quando abolitae, 867. Vestalibus virginibus negata emolumenta, 695, 842 seqq. Vestalium virginitas quibus vitiis obnoxia, 855 seqq. Ornatus, 862. Ignis, 923. Sepulcra intra urbem, 713. Imagines, 931. Vestali igne exstincto, mali aliquid portendi credebant Romani, 862.

Vestes barbaricae, 414.

Vestibus auratis mor ui obvolvebantur, 355. Vestis plumarum, 652.

Vestigia tingere, 758.

Vestit se aequor aristis, 847.

Vetera ex novis plerique judicant, 123. Veteres an diversa ratione a nostra lychnos confecerint, 285.

Veternus, veternosus, 205, 342, 696, vox Apuleii et Fulgentii Mythol.

Vettonia, secunda ancipiti, 957. Ejus inscriptio, ibid.

Vetustas prisca, 980 seq., 1009, 1053.

Vexo verbum energicum, 339.

Vezzosi Ant. Franc., 223.

Viae sepulcris notae, 733.

Viantes, 205, 398.

Vibrare, fulgere, 301.

Vicarii provinciarum, 33.

Vice versa non dicebant veteres, 912.

Vicelius Georgius, 97.

Vicini, et proximi, 1021.

Victimae coronatae cupressu, 445. Humanae, 787 seq. Placentes deo, 1098 seq.

Victor Vitensis, 354, 993.

Victor Zacharias, 26.

Victores arma templis affigebant, 598.

Victoria (S.) 964 seq.

Victoria qua arte paratur; ejus definitio, 763 seqq. Victoriae aureae, 764.

Victoria dea, 695, 742, 770, 782 seqq., 1103. Virgo, 762. Pede suspensa, instabilis, 765. Cur vultur dicatur, 770 Imagine accipitris expressa, ibid. Plerumque alis, nonnunquam sine alis, 763. Ejus ara, statua, 695. Templa, 762. Simulacrum descriptum, 765. Victoriam deam poesis, pictura, superstitio confinxerunt, 766.

Victorianus, 844.

Victorina martyr, 1169.

Victorinus, 187, 1055. Ad fidem conversus, 809, 925.

Victorinus episc. 365.

Victorinus Pictav., 467.

Victorius Claudius Marius, 117.

Victorius Franciscus, 186, 253, 355, 374. Notatus, 827, 831 seq.

Vida Hieronymus, 572.

Vide ultima brevi, 194.

Viduae virginibus comparatae, 913.

Vietus, vigetus, 314, 583, 742, 787. An secunda sit brevis, 314.

Vigilantius haereticus, 121, 925. Reliquiarum martyrum hostis, 1061.

Vigilare in sacris Litteris diligentiam notat, 236.

Vigilius martyr, 360.

Vigilius papa, 1190.

Vigilius Tap., 451, 1120.

Vigor mortis, culpae, 241.

Villalpandus Jo. Bapt., 654.

Vincentius Bellov., 210.

Vincentius Lirin., 231.

Vincentius (S.) martyr, 17, 971, 984 seqq., 1169. Ejus [Col. 1032] hymnus ineditus, 984. Ipsius sanguis e nare, 973. Stola, ibid.

Vincula pro calceo, 287.

Vincula pristinorum peccaminum, 347. Vincula S. Petri, 878.

Vindobinus, et Queralt Michael Joann., 985.

Vina Tarraconensia, Hispana, 965 seq. Vini et colubri similitudo, 708. Vini usus in funeribus, 136. Vino respersus rogus, 1036. Vinum ex aqua, 680. Vinum mane non sumebant Judaei, 248.

Violare, 612.

Vipera, 691. Ejus partus, 543 seq. Viperina dogmata, 397.

Viretum, 265.

Virgae, quibus martyres caedebantur, 878, 1125, 1168 seq.

Virgilius, 9, 134 seqq., 188, 231, 235 seqq., 252, 257, 259, 262, 265, 268, 273 seq., 279, 288, 291 seqq., 296, 299, 301, 316, 331, 336, 338 seqq., 344, 346, 349, 354, 361, 372, 384, 400, 408, 420, 428, 431, 433, 445, 451, 456, 458, 461, 467, 469, 489, 506, 511, 521, 523, 525, 528, 330, 533, 558, 585, 587, 591, 593, 597, 600 seqq., 611, 613, 618, 620, 625, 628, 630, 632, 635 seq., 644, 653 seq., 658, 660, 662, 668, 676, 682, 686, 690, 691, 699 seq., 704, 706 seqq., 714, 717, 728 seq., 735 seq., 751, 754, 756 seq., 769, 771, 778, 786, 789, 791 seq., 797, 805, 809 seqq., 813, 818, 821 seqq., 828, 836, 845 seqq., 854 seqq., 860 seq., 863, 881, 886, 895, 905, 912, 917, 923 seq., 929, 933 seq., 943, 953, 959, 963, 966, 669, 986, 1002 seq., 1014 seqq., 1021, 1026, 1034, 1036, 1042, 1066, 1072, 1087, 1092, 1094, 1104, 1109, 1111, 1116, 1128, 1131, 1134, 1140, 1144, 1180, 1184, 1209, 1218, 1221 seq., 1226, 1231 seq.

Virginal, 205, 1214 seq.

Virgine natum Christum, qua ratione poterant scire Judaei, 326. Virgines Christianae a teneris annis Deo devotae, 857, 859, 1216. Ad lupanar ductae, 1217. Earum praemia, 1223 seq. Raptus, 913. Virgines virtutes dictae, 592. Virgineus honos, 955. Virginitas Deiparae, 453. In partu, 371. Diabolo ignota, 326. Virginitas pro virgine, 1036. Virginitatis laudes, 913. Praemium, 857 seq. Virgo, signum coeleste, prodit amatores, 458.

Viri clarissimi, 32. Virorum effeminati mores, 619.

Virtus fragilis, 722. Virtus mater, 579 seq. Virtus non intellecta, 534. Virtus vivendi causa, 616. Virtutes et vitia quasi personae, 578. Virtutes angelorum nomen, 419.

Vis major, magna, 626. Vis pro multitudine, 368.

Viscus, visceratio, 1058, 1110. Viscereus, 205.

Visere et visitare in mysterio Incarnationis, 368.

Visibilis, visivus, 297.

Vita aeterna, 697. Postera, 1019. Volans, 229. Vitae causa, 616.

Vita furiae dicta, 588. Specie virtutum fallunt, 534, 635. Vitia animi comparata morbis, 908 seqq. Vitiare, 612. Vitiabilis, 205.

Vitruvius, 676.

Vittae ab infula discrimen, 862. Vittas deponebant vestales, cum nubebant, 862.

Vitterus Corradus, 68.

Vitulus aureus ex mente Aaronis an fuerit Cherub, 432. Vide Hebraei.

Vivere cum accusativo, 1206, 1211. Vivere de statuis, 465.

Vives Joann. Lud., 211.

Vivine, an mortui plures sint, 1029. Vivificare, vivificus, 416. Viviscere, vivescere, 479. Vivus, immortalis, 349.

Vocabula ecclesiastica non respuenda, 180, 526. Vocabula Graeco-Latina, 486, 531, 656. E Graeco derivata, ubi quantitas ab accentu discordat, quamnam servent regulam, 181, 193, 195, 1110. Vide Verba.

Vocis instrumenta, 1143.

Vola, 475 seq.

Vologesus, 134.

Volumina vetera, 1051.

Volupe est, 1055.

Voluptas, 626. De spectaculis, 731, 868, 1031. Voluptas vincenda, 776. Voluptatis amarus exitus, 625. Voluptatum tribunus, 868.

Volutabrum, 479.

Vomere de magna copia, 1183

Vopiscus 237, 522, 648, 1160.

Voragine Jacobus de, 66.

Vortex, et vertex, 597. Vorticibus tortis, 1045 seq.

Vossius Gerardus notatus, 994.

Vossius Joannes Gerardus, 699. Notatus, 35, 180 seq., 324, 347.

Vossius Isaacus, 73, 77.

Vota, suffragia, 788. Vota religiosa, 931. Statuis affixa, 441. Votivus pons. 788. Votum est. 622.

[Col. 1033] Vulcanus, 725.

Vulgarae quid sint, 162.

Vulgatae lectio Et ipsa conteret caput tuum ex Prudentio confirmatur, 115 seq.

Vulgi descriptio, 750.

Vulnera, crimina, casus adversae fortunae, 1051. Vulnerare ad res inanimas trahitur, 645. Vulnus lateris Christi, 346. An duplex, 423, 1049 seq

Vulpius Joan. Ant., 251, 705.

Vultuosus, vultuose, 1080.

Vulturis imago quid Aegyptiis indicet 770. Vulturum omen, 796, 1118.

Walafridus, vide Strabo.

Wandelbertus imitator Prudentii, 217, 226.

Wasius Christophorus, 185, 194.

Weitzius Franciscus, 93.

Weitzius Joannes interpres Prudentii, 5, 76, 92, 94. Notatus, 85, 238, 251, 258, 276, 283, 348, 400, 438, 460, 523 seq., 571, 600, 609, 620, 635 seq., 638, 640, 647, 651, 659, 662, 682, 717, 741, 781, 791, 796, 809, 812, 846, 855, 885, 892, 896, 902, 905, 907, 923 seq., 936, 965, 995, 997, 1022, 1028 seq., 1047 seq., 1073, 1076, 1113, 1148, 1191, 1194, 1216, 1238.

Wesselingius Petrus, 152.

Widmanus Carolus, 76.

Wilkius Andreas interpres Prudentii, 91 seq., 455.

[Col. 1034] Willibaldus (S.), 253.

Winckelmann Joan., 735, 1078.

Wipertus imitator Prudentii, 1076, 1115.

Wistremiri episc. Tolet. epitaphium commentitium, 1231.

Wowerus Joann., 366.

Wuoflinus Werinherus, 76.

Xerophagia, 263.

Xiphilinus, 716, 1203, 1237.

Xistus, vide Systus.

Ysus pro Iesus, 186.

Zaccagni Laurentius, 62 seq., 221, 1230.

Zacharias Franc. Ant., 124, 170, 365, 599, 1149, 1214.

Zaleucus, 519.

Zan vocales proxime praecedentes producat, 187.

Zarabanda Hispanice, 1085.

Zehnerus Joachim, 76.

Zeno Veronensis, 126 seq., 367, 376, 410, 599, 925, 1232.

Zephyrinus papa, 1191.

Zirardinus Antonius, 31.

Zoellus, Zoilus, 964 seq.

Zonaras notatus, 867.

Zosimus papa, 121 seq.

INDICES IN DRACONTIUM.

Index verborum et phrasium

Auctor incertus

[Col. 1033]

INDEX VERBORUM ET PHRASIUM. Numerus Romanus indicat libros carminis de Deo, littera S Satisfactionem sive Elegiam; numerus Arabicus designat numerum versuum.

[Col. 1033]

Ab arce, II, 494. Arce mergit superbos, I, 739. Arce Tonantis, III, 235. Aspectu, I, 697. Axe rotatur, II, 5. Excelsis, I, 101. Flammis languescunt sidera, I, 625. Fronte, III, 620. Hoste redis, S. 204. Igne suo, I, 209. Imperio veniunt, I, 227. Umbris periturum, I, 972.

Abessalon, S. 163.

Abest tibi tempus, S. 10.

Abire diem, II, 518.

Abivit Juda, II, 560.

Abrahae exempla, III, 96.

Abrahae sinu, III, 52.

Abraham beatum, III, 250.

Abraham pater, III, 139.

Abscissi pedes, S. 316.

Abscondit aquas, I, 711. Aquis, I, 680.

Abstrusa nimis, II, 451.

Abyssus, II, 392.

Accedunt humeris, III, 636.

Accendit flammas, I, 590.

Accipiat satis, S. 144.

Accipit fenus, I, 401.

Accipiunt augmenta dies, S. 249.

Accurrere ad flammas, III, 503.

Accusat reus, I, 536.

Acerbe, III, 544.

Acerbum funus, III, 383.

Achillem, III, 381.

Acris avis, S. 256.

Acrius furit, S. 140. Iratus, S. 139. Uri, III, 605.

Acta annua, III, 322. De fluctibus, I, 150.

Actu plectibili, II, 268.

Actus plectibiles, II, 456.

Actus tot cladibus, III, 596.

Acuit messis fruges per culmina, II, 219. Seges aristas, I, 254.

Adactos luctibus, I, 741. Poenis, II, 741.

Ad aestus, I, 745. Aetatem, S. 236. Annorum numerum, II, 758. Auras, II, 538. Colla pependit, II, 561. Dextram, laevamque astare, II, 550. Flammas, III, 503. Haec, II, 772. Nihilum reditura, II, 196. Quos usus? II, 278. Ramos, I, 259. Solitas plagas, S. 244. Visus rediere suos, I, 645. Usum, I, 447. Usus lucis, II, 535. Vulnera, I, 297.

Adde, quod, II, 111.

Addere crimina peccatis, I, 109.

Addictum vestro sub jure manebit, I, 413.

[Col. 1034] Addidit nunquid ad annorum numerum cuiquam, II, 759

Addit regionibus, I, 218. Usibus divitis, II, 771.

Additus insonti populo, III, 682. Addo, quod, II, 254.

Adest per colla, I, 247.

Adire lacrymis, precibusque Deum, III, 672.

Adit corda, I, 471.

Aditus mortis, I, 489.

Adjecto robore, II, 728.

Adjutoria, I, 361.

Admiranda sunt, II, 141.

Admisit scelus, III, 320. S. 162.

Admissum indicet, III, 564.

Admissum scelus, III, 330.

Admittunt hoc fieri, S. 16.

Admovet uvas, II, 220.

Adoptat festinus, II, 609.

Adoptat nos genitos vocitare suos, III, 530.

Adorandae plebis, III, 418.

Advena, II, 187.

Adversus omnibus, III, 36.

Adulta ceres, III, 26. Virgo, I, 383.

Adulter, III, 318, 481, 509.

Adulter inest, S. 158.

Adulterii facinus, II, 654.

Adultorum strepitus, S. 223.

Adultus procedit, I, 654.

Adunci dentis, II, 275.

Adurit calor, I, 298.

Adusta solis rotis, III, 293.

Adustus crinis, III, 176.

Aedificant hominem, III, 643.

Aeneae amor, III, 504.

Aequantur numero, II, 646.

Aequaevos facit, II, 388.

Aequor caeruleum ponti, I, 147.

Aequore mersus, I, 678.

Aequorei gurgitis, I, 705; II, 485

Aequoreis fluctibus, II, 137, 787.

Aequoreum genus, II, 375.

Aereas aves, I, 641.

Aestivo flatu, I, 588. Aestivum ostrum, III, 56.

Aestu littoris, I, 706. Aestus aeris, III, 295.

Aestuat pelagus, I, 341.

Aetas non redit homini, S. 255.

Aetates hominum, S. 221.

Aeternae vitae, III, 455. Aeterni carceris, II, 535

[Col. 1035] Aeterno ingerit, II, 514. Aeterno frigore, III, 307.

Aeternum parentem, II, 46.

Aethereas auras, II, 539.

Aethereis ignibus, II, 249, 413; III, 294.

Aethereus janitor Petrus, III, 222.

Aetherias rapinas, S. 267.

Aetheriis sensibus, S. 116.

Aetherios tractus, II, 147.

Aevi meta, I, 126. Aevo longo, III, 286. Aevo nullo, S. 7.

Affectibus, I, 444. Affectus, I, 16. Affectus novos, I, 392. Affectu pectoris, I, 606.

Afflicto parcere, III, 593.

Affligit supplicio, II, 514.

Africa, I, 313. Africus, II, 171.

Agebat liber ducem captivum, III, 416.

Agebat non purgandus, I, 536.

Aggestis nubibus, S. 79.

Agis non severus, II, 693.

Agit morsus, I, 296. Nubes, I, 585. Omnia tempus, S. 219. Puerilia, S. 225. Securus, S. 127. Totum, I, 228.

Agitat nefas, II, 306.

Agmina astrorum, II, 205. Coelicolum, II, 474. Volucrum, II, 377. Condemnant mores, II, 808. Servorum fugiunt, III, 589.

Agminis innumeri, I, 219.

Agnita membra, I, 494.

Agnoscant corde reatus, II, 699.

Aggreditur aures, I, 470.

Agricola dominus, I, 551.

Agricolam, I, 511. Bubulcum, S. 35.

Albent ossibus dentes, III, 553.

Albentes pennae, I, 246.

Alcidem, III, 405. Alcides, III, 206.

Algente vapore, II, 619.

Alieno tempore, I, 75.

Alit fructus, I, 587.

Allatret, II, 477.

Alma aqua, I, 138. Domus, I, 355. Fides, III, 235. Pietas, II, 492. Potestas, II, 781.

Almae crucis, III, 218.

Alme Deus, III, 678.

Almis regibus, S. 25.

Almus rex, II, 543. Spiritus, II, 38, 79.

Alterna sorte, II, 54.

Alternant elementa vices, S. 247. Quatuor tempora temporibus, S. 254.

Alternat colores, II, 18.

Alterni nescius, S. 6.

Alternis solibus, S. 86.

Altor, I, 552.

Altum mare, S. 73.

Alveus torrens, I, 702.

Amara dies, III, 607. Ministrant, II, 456.

Amarum patrem, III, 331.

Amat parcere, III, 445. Amat, qui terret, I, 88.

Amatae prolis, III, 484.

Amator cunctorum, II, 2. Horrendae mortis, III, 410. Pietatis, III, 16. Vitae, III, 91. Vitae praesentis, III, 79.

Amatores pacis, III, 146.

Ambo sibi requies, I, 369.

Ambrosias messes, I, 309.

Ambrosiis floribus, I, 179.

Ambrosio cortice, I, 631.

Ambrosium munus, I, 325.

Amica nimis solis, I, 327.

Amicus Domino factus, II, 615.

Amittunt cornua, I, 639. Cursus, S. 250.

Amne cruoris, II, 133, 601.

Amoena comantia, I, 575. Vireta, III, 679.

Amoene, I, 184.

Amomum, I, 328; II, 439.

Amore cladis animosae, III, 254. Cujus sunt contemnenda pericla, III, 133. Laudis, III, 512.

Amotis tristibus, S. 56.

Amphiarae, III, 407.

Amphitheatrales furores, III, 187.

Ample, III, 500.

Amputat fratrem, III, 283.

Angelica de parte, II, 175.

Angelicas cohortes, II, 775.

Angelico sermone, II, 679.

Angelicum genus, II, 458.

Angelicus chorus, II, 203.

Angelus, III, 174.

Anguibus assumptis, I, 640.

Anguis, I, 638.

Anhelant, I, 262, 593.

Anhelantes flammas, III, 60.

Anhelantis vaporis, III, 308.

[Col. 1036] Anhelat fervor, III, 169. Puer, II, 634.

Anheli ignis, I, 659; II, 91. Solis, I, 187.

Anhelus sol, I, 26.

Animal rationis amicum, I, 329.

Animalia multa, I, 526.

Animantia, I, 272.

Animantibus cunctis, I, 599.

Animat sensus, I, 595.

Animatus anhelat puer, II, 634.

Animentur aquis, I, 676.

Animi concors, I, 368.

Animosae cladis, III, 254.

Anni fructus, tempora, I, 182.

Annibal, III, 229.

Annona, III, 22. Annonae captator, III, 35.

Annua acta, III, 322. Frumenta, I, 625. Pietas, III, 115.

Annus in annum redit, S. 253.

Ansila testatur, S. 214.

Ante alios, S. 171. Diem, II, 55. Oculos, I, 388, 593. Polos, I, 117. Suum tribunal, II, 780. Tribunal, II, 460.

Antistes verus, S. 39.

Apex montis, I, 158. Cristatus, I, 248.

Apibus labor est, I, 199.

Apollineae tripodis responsa, III, 269.

Apostolica manus, S. 154. Apostolico honore, III, 217.

Appositis ignibus, III, 496.

Apta probatur, I, 385.

Aptans stellas cursibus, III, 5.

Aptant campos, I, 163.

Aptantur usibus, III, 642.

Aptat aera auris, S. 75. Nos, II, 252.

Aptatas hostibus, III, 326.

Aptavit neci, III, 99. Cursibus, I, 218.

Aquosi piscis, III, 220.

Ara Philenorum, III, 291.

Arator, I, 552. Creditor, III, 28.

Aratri sulcos, I, 626.

Arbiter, I, 434. Spiritus, II, 104.

Arbitretur sibi medelas, II, 720.

Arbitrio commissa, I, 404. Marito, I, 453. Nostro posui omnia Deus, II, 611.

Arboreis comis, I, 184. Frontibus, I, 639. Arboreos saltus, I, 351.

Arce, II, 547. Dei, I, 15. Tonantis, III, 235.

Ardens ignea fornax, III, 166.

Ardente lucerna, I, 529. Palato, III, 62.

Ardet carbunculus, I, 322.

Arena maris, II, 645.

Arena suscepit duos leones, III, 196.

Arenas, I, 156; III, 8, 291.

Arida arena, I, 305. Materies, I, 155. Ossa, II, 610. Tellus, III, 394.

Aristae puniceae sanguine, I, 64.

Aristas, I, 254. Spicat, I, 587.

Aristatas fruges, II, 219.

Aristis armat, S. 231. Seges calamos, III, 25

Armantur digiti unguibus, III, 638.

Armat aristis seges, S. 231.

Armata fronte, I, 273. Manus, II, 292; III, 200. Dentibus ora, III, 200.

Armatas unguibus, I, 457.

Armato funere, III, 399. Armato imperet, S. 109.

Armipotens, S. 200, 299.

Arte nefanda, II, 326.

Artificis manu, I, 604.

Ascendisse ante suum tribunal, II, 780.

Ascensus, I, 664.

Asciscere thalamis matres, III, 290.

Ascivit participem, I, 538.

Asdingui nominis, S. 22.

Asiae, III, 225.

Aspera avis, S. 78. Cuncta, S. 28. Rupibus horret, I, 160

Aspis habet mortes, S. 65.

Aspidis obliquae, II, 258.

Assiduum scelus, II, 362.

Assumere nefas, III, 464.

Assumit punire, I, 31.

Assumptis anguibus, I, 640. His, I, 473.

Astare ante oculos, I, 388. Astare catervas, II, 550.

Astra poli, S. 233.

Atavos, II, 617.

Atra venena, I, 289.

Atteris praesumpta, II, 728.

Attestante Deo, II, 658.

Attrectare manu tela, S. 226.

Attrita colla jugis, II, 724.

Auctor aeris, III, 2. Conjugis, I, 389. Omnibus, I, 433. Vitae et funeris, III, 329.

[Col. 1037] Auctorem confessa suum, I, 4; II, 206.

Audaces animos, III, 388, Remos, II, 285.

Audacius illis deprensis nihil est, III, 461.

Audet attrectare, S. 225. In genitos, II, 320.

Auferre concessum parenti, III, 124.

Augustus Caesar, S. 180.

Aurea cornua lunae, I, 121. Luna, I, 663.

Aures mortis limina, I, 490.

Aureus color, I, 245.

Auriga sol, II, 15. Solers, II, 18.

Auris vitalibus, S. 75.

Aurora roscida, I, 671. Aurorae nuntius, I, 668; II, 8. Auroram praemiserat, I, 201.

Ausa Leonidae, III, 274.

Ausu male disposui, S. 105.

Avarus inops, III, 40.

Averni legem, II, 536.

Axe micat, I, 409. Axe rotato, II, 16.

Babylonae regna, S. 31.

Balsama, I, 324.

Barbara rabies, III, 375.

Barbaries, III, 141.

Beatas sedes, III, 680.

Beati, justi, I, 11.

Bella naturae peregit, III, 323.

Bellantes fluctus, I, 301.

Bellantum, III, 534.

Belligeros fremitus, III, 470.

Bellua ingens, II, 159.

Bene constructa, I, 127. Bene credebant, I, 447. Bene dives egenus III, 39. Bene largus, II, 726.

Benedicti germinis, II, 646.

Benedicti propago, III, 163.

Benignum omne, I, 564.

Benignus differt punire, II, 773.

Bestia incedit, I, 286.

Bini ibant, I, 437.

Bis quinis mensibus actis, II, 681.

Bisseno cardine verso, III, 198.

Bitumen nigrum, II, 410.

Blanda avis, S. 78. Consortia, I, 363. Pocula, I, 201.

Blandi sopores, I, 392.

Bona facta, I, 427. Futura, III, 46. Mixta malis, S. 58.

Bonorum magna de parte, III, 584.

Bonus est Deus homini malo, I, 433.

Bonus pietate, S. 188.

Bonus sit in vita, S. 190.

Brachia junguntur, III, 637.

Brevitas formae, I, 249.

Brutum planxit, III, 382.

Brutus, III, 314.

Bubulcum, III, 846. Agricolam, S. 35.

Bucula, I, 274, 527.

Cadat ex animo, II, 580. Ira hominis cum sole, III, 599 Sol intrans, S. 155. Vita, III, 592.

Cadens ira, S. 142.

Cadente sole, I, 677.

Caderent pueri, S. 218.

Cadet sub jure tuo sub morte, S. 131.

Cadit a latrone, II, 301. In te, III, 668

Caducis foliis, I, 532.

Caducum, III, 93.

Caeca latet luna, I, 665.

Caerula ponti, I, 676. Vasta, I, 237.

Caeruleum aequor, I, 147. Fretum, II, 347. Mare, II, 155.

Caeruleus pallore dies, I, 76.

Caesar ubique potens, S. 175.

Caesar Augustus, S. 179.

Caesareos per agros, I, 324.

Caesaries intonsa, I, 395.

Caetera propago, III, 641.

Calcamus egenos, II, 765.

Calcando profanant, I, 497.

Calefacta praecordia, I, 341.

Calidae aquae, I, 63.

Calidus sensus, I, 651.

Calor (lux) genitis, I, 120.

Calores tepuere, III, 167.

Caluisse venas in sobolem, II, 634.

Caminos, I, 502.

Candens ignis, I, 657.

Candida luna, I, 212; II, 522. Nubes, II, 786.

Cane pejor, S. 42.

Canescunt prata, I, 191.

Canit ad populos, S. 152.

[Col. 1038] Canities senum, II, 311.

Canora voce, I, 249.

Cantare per carmina laudes, III, 664.

Capaneia conjux, III, 494.

Capax coeli, II, 91. Conjugii sobolisque, I, 385.

Caperent coeli te, II, 589.

Capiendus ab iisdem, II, 92.

Capilli surgunt, I, 344.

Capit diem gemino orbe, II, 652

Capit insontem, I, 478.

Capit una manus, I, 688.

Captator iniquus, III, 34.

Captiva jacebat, II, 782.

Captivorum vincla, II, 723.

Captivos retinent, II, 246. Tenent, II, 464.

Captivos tuos, S. 122.

Captivum ducem, III, 416.

Captivus, S. 127.

Captos toros obsceno crimine, III, 345.

Captus amore pudoris, III. 350.

Caput grande malorum, II, 570. Omne malorum, I, 460.

Carbunculus, I, 322.

Cardine sub gemino II, 523.

Cardine verso, III, 198.

Cardo pudoris, I, 124.

Carens principio seu fine, S. 5.

Carmine memorare laudes, I, 749.

Carnale genus, I, 616.

Carpit iter, S. 313.

Casta viderent, II, 460.

Castissima, III, 468. Castissimus, III, 317.

Catervae paupertatis erant medicina, II, 763.

Catulaster S. 225.

Causa communis, I, 543. Duorum, I, 370. Quae fuisset fieri, I, 398.

Cecidisse incendia, III, 169.

Cedros celsas S. 279.

Celantur ei, I, 130.

Celare nefas, III, 559.

Celebrant triumphum, II, 794.

Celebratur iter, II, 284.

Celsa poli, III, 542. Polorum, II, 3.

Celsior culmine omni, I. 436. Excelsis, III, 17.

Censura Dei, I, 544; II, 408. Parentis, III, 353. Tonantis, I, 92.

Centesima usura, III, 29.

Cerastae, I, 297.

Cerastarum turba, II, 223.

Cerebra tecta S., 242.

Cerebro replentur ossa, III, 617.

Ceres pubescit, III, 26.

Certamina Martis S., 207.

Certatim resonant, II, 793.

Cerva S., 67. Cervi, I, 639.

Cervice soluta, II, 724.

Cervix constringit guttura, III, 615.

Cespes uber, I, 453.

Cespite cocto, II, 413. Gemmato, I, 179.

Cespite diremit, I, 316.

Cespitis alieni, II, 307.

Cessant verbera, III, 104.

Cessante flagello, II, 695.

Chalybis massa, I, 502.

Chaos, II, 13. Esse, II, 197. Immane, III, 64.

Cherubim, II, 202.

Choreis magnis, II, 792.

Christus S., 181, 263. Christo regnante, III, 223. Christo similis, I, 581.

Cicutas formasse ceris, I, 199.

Cient hiemes, III, 13. Venas, I, 652.

Ciere flammas, I, 422.

Cieret pugnam, III, 425.

Cinctus apostolica discipulante manu S., 154.

Cingitur mundus, I, 705.

Cingitur valle, I, 705.

Cinnamon, I, 326.

Circulus haerebit, II, 52.

Circumscripta, I, 479.

Circumscriptor, I, 480.

Circumspicit, II, 186.

Circumventa, I, 479.

Cita mors, III, 237.

Civibus mundi, II, 338.

Civilia bella, II, 293.

Clade, II, 119, 167, 690; III, 649, S. 285.

Clade coacta, III, 435.

Clade coerces, II, 689.

Clade domet, II, 490.

[Col. 1039] Clade furoris, II, 115. Laboris, II, 432.

Clade perenn, I, 46; II, 242, 474. Repentina, I, 30.

Clade sub tanta, III, 590.

Cladibus nostris, II, 415.

Cladibus tot actus, III, 596.

Clamat sententia, II, 721.

Clamat tibi, S. 194.

Clarescere, I, 135.

Clarior lumine omni, III, 19.

Clausa, patensque simul, III, 198

Clausit in utre cruor, III, 492.

Claustra carceris aeterni, II, 534. Puerperii, II, 93.

Clementior audis, II, 690.

Clementius audit, II, 555.

Clientes, II, 310; III, 589.

Coacta elementa, I, 265.

Codrus, III, 269.

Coegit implere, III, 312.

Coeleste imperium, III, 545.

Coelestes famulos, II, 471.

Coelestia norunt, III, 11.

Coelestis imago, I, 338; II, 236. Origo, II, 683.

Coerces cuncta, II, 56.

Coercet vindicta, II, 473.

Cogitur in nubila, I, 586.

Cogitur sudor, I, 451.

Cognata apibus, S. 61. Fidelis, I, 80.

Cohibet poenam, I, 31.

Cohibetur limine, I, 547.

Colchos, III, 216.

Colla caput quaerunt, III, 616.

Colla fera leonum, I, 306.

Colla inimicorum non poposcit, S. 167.

Collapsa ruina, III, 231.

Collaudant Dominum meruisse creari, I, 293.

Collecta bellis, S. 197.

Colligit ignes, I, 664.

Collisis nubibus, I, 710.

Collustrat axes, I, 212.

Columba blanda avis, S. 78.

Columna flammae, II, 786.

Comantia amoena, I, 575.

Comas arboribus movet, I, 194.

Combustus senex, I, 654.

Comedit, I, 481.

Comesis dapibus, I, 492.

Cometes, I, 60.

Comis arboreis, I, 184.

Comis nunquam caritura oliva, II, 221.

Comis intonsa, I, 395. Vestita, I, 166, 255. Vestitur, I, 184.

Comitante caterva, II, 544. Ferro, II, 303. Fragore, III, 14. Quiete, I, 211.

Commercia, II, 149.

Commercia Dei fiunt, II, 505.

Commercia vitae, I, 591.

Committens animam ventis, II, 435.

Commodus Augustus, S. 188.

Commotus eris, II, 696.

Communes auras, I, 197.

Compage, II, 84; III, 644.

Compagibus arctis, II, 635.

Compago, I, 346.

Compendia, I, 14. Mundi, III, 37.

Compescere mores, II, 476.

Compescit ventos, III, 134.

Complens vota, I, 746.

Compluit, II, 411.

Compresserat astra, I, 205.

Compressit tantum bellum, III, 395.

Compulit ad bella, III, 228. Ad pastum, III, 412. Compulsus ab ira coelesti, S. 27.

Concava saxa, I, 314.

Concede veniam, S. 119.

Conceptus mente fideli, II, 591. Semine nullo, I, 390.

Conceptus suos, II, 316.

Conchula pelagi, S. 74.

Concidit ense suo, III, 509.

Concludit aera, I, 687.

Concordant, I, 266.

Concordi lite, II, 190.

Concretus sanguine, II, 79.

Conculcata, III, 178.

Concurrere votis, I, 368.

Concutiens aera, I, 241.

Concutit pondera mundi, I, 700.

Condemnant mores agmina, II, 808.

Conditor aevi, I, 430. Cunctorum, S. 1. Naturae, III, 3.

[Col. 1040] Conditor Deus, II, 584.

Confectos cursus, S. 233.

Confectus senio, II, 616.

Conferat animae, S. 192.

Conferimus nihil, II, 766.

Conferret cum quo, I, 359.

Confert cui indiga dextra, II, 770.

Confessa suum auctorem, II, 206.

Confessio simplex, III, 563.

Confessus Dominum, III, 180. Facinus, S. 159.

Conficit medullas salutares, S. 68.

Conficti sermone Dei, III, 514.

Confirmans in se, II, 574.

Confovet abjectos, II, 687.

Confracta sonant, I, 263.

Confractus murice, III, 57

Confringitur, II, 344.

Confusa periclis, III, 277.

Confusum juva, I, 748.

Congrua praeconia, III, 664.

Conjugium se quisque vocet, I, 365.

Conjunxit in unum, I, 399.

Conjuratis procellis, I, 189.

Conrodat viscera, I, 504.

Consanguineos propinquos, III, 260.

Conscendit pyram, III, 502. Rogos, III, 497.

Conscius socius, I, 538.

Conservas animas, S. 129. Bene colla subacta jugo, S. 136.

Conservat fidem, I, 81.

Consolator, II, 684.

Consors cum Patre, II, 68.

Consors genitoris amati, II, 547.

Consorte carens, I, 359.

Consortia blanda, I, 363.

Conspicitur nova forma viri, I, 339.

Constant per quem celsa poli, III, 542.

Constare triones, III, 6.

Constitit ante oculos, I, 393. Parenti, II, 87.

Constituit punire manum, III, 387.

Constructa natura elementis, III, 536.

Construxit pyram, III, 501.

Consumens rogus, I, 655.

Consumit egestas, III, 582. Vitas, III, 122.

Contempsit natos, III, 414.

Contemptor vitae, III, 81.

Contenta suis limitibus, I, 142.

Contentus suis, II, 748.

Contexta cutis, I, 381. Vestis ex foliis, I, 532.

Contigit quibus exstingui, III, 356.

Continet imbres, I, 711. Orbis, I, 133.

Contingit miseris, III, 45.

Continua bonitate, I, 435.

Continuanda manent, II, 40.

Continuans, III, 156. Quodcunque nocet, I, 561

Continuo, II, 501.

Contritos pectore, II, 743.

Contulit absenti triumphos, S. 213. Coronam, II, 573 Loca, I, 216.

Contuso pectore, I, 752.

Contusum venenum, I, 463.

Convenit in unum tempus, III, 577.

Conversis corde, I, 558.

Conversus reus, II, 719.

Convertamur ad illum, II, 740.

Convexa coeli, I, 136.

Convexit delicias, III, 69.

Conviva repletus, III, 71.

Convivia praedae, III, 77.

Copia panis, II, 140.

Copulate jugales, I, 407.

Coquantur poma, I, 198.

Coram te S. 105.

Corda nova, I, 695. Regentum, S. 103.

Corde fluenti, I, 155. Fugata, I, 484.

Cordis lumina, I, 473.

Cornea ungula, S. 313.

Cornibus erectis, I, 313. Somnigeris, I, 212.

Cornua lunae, S. 241.

Corpoream figuram, II, 108.

Corpore ferrato, III, 401. Nuda, I, 394.

Corporeos artus, I, 338; II, 39, 98.

Corporibus nudis, I, 440.

Correpta malis, II, 426.

Corripit febres, II, 134.

Corrumpere tempora, I, 210

Corrupta temperies, S. 76.

Coruscant, II, 152.

Coruscantes flammas, II, 487.

[Col. 1041] Coruscant te II, 213.

Corusco igne I, 670, sole I, 222.

Coruscum lumen, I, 134.

Corvorum pullis, I, 720.

Corvus, I, 527.

Corymbos obliquos, I, 169.

Costa, I, 375, 382, 400.

Costis curvis, III, 639.

Crassa nubila, II, 213, 653.

Crassas tenebras, II, 482.

Crassior aer, I, 585.

Crassius aurum, III, 58.

Crates circumstant pectora, III, 640.

Creant mortes et moustra, I, 61.

Creatrix natura, I, 27.

Crede nefas summum, III, 83.

Creditur licitum esse nefas, I, 496.

Credula corda, I, 466. Fides, 674.

Credulus, II, 657. Exstet, III, 247.

Creent peccata, II, 803.

Cremat salices, S. 278.

Crementa resumit, S. 237.

Creon ferus, III, 266.

Creontis, III, 256.

Crepitante flamma, II, 775. Sono, III, 188. Volatu, I, 241.

Crepuit cadaver, II, 564.

Crescente luna, S. 237.

Crescentibus annis, II, 586, 628.

Crescere ventos, II, 153.

Crescite, I, 404.

Crimina gesta, S. 148.

Crimine sancto, III, 288.

Crine erecto, I, 662.

Crinibus effusis, III, 377. Ignitis, III, 171. Herba renatis, I, 633.

Crinis adustus, III, 176.

Crinitum missile, III, 15.

Crispante freto, I, 238.

Crispantur lanugine malae, III, 625.

Crispato lumine ferri, S. 139.

Cristatus apex, I, 248.

Croceus plumae color, I, 245.

Crudele profundum, III, 64. Supplicium, III, 61.

Crudeli funere, I, 462.

Crudelia bella, III, 488.

Cruenta tela, III, 470.

Cruentant, III, 280.

Cruentos ore, I, 456.

Cruentas feritate, III, 148.

Cruentus nimia pietate, III, 99.

Cruoris amne, II, 601.

Crustas, I, 320.

Crystallus nitidus, I, 712.

Cucurrit in ossa, II, 126. Per membra, I, 34.

Cultore Deo, I, 550.

Cum duce, III, 421. Duce suo, II, 473. Fine malorum, I, 555. Gente, II, 629. Laude, S. 23. Moenibus, III, 437, 443. Morte, III, 438. Plebe, III, 382, 411. Quo conferret, I, 359. Ratione, III, 128. Sole, III, 599. Tempore, S. 219.

Cuncta animalia, I, 232. Corpora, I, 600. Sidera, I, 230.

Cuncta per cuncta, I, 292.

Cunctatus credere, II, 678.

Cunctipatens, II, 65.

Cunctis poscentibus, II, 689.

Cuncto crimine, III, 556.

Cupido, II, 581.

Cura sui pericli, II, 316.

Curam gutturis et ventris, II, 78.

Currant historias, III, 252.

Currens pictura, I, 251.

Currente die, III, 523.

Currere miracula, III, 243.

Currit per artus, III, 641.

Curtius, III, 398.

Curvat littora, I, 159.

Cuspide hos ili, III, 375.

Custode nullo, I, 285.

Custoditur fides, II, 309.

Cutis ossa tegit, III, 615.

Cynthia, II, 339. Dum crescit, S. 239. Dum minuit S. 240.

Cyro, III, 489.

Da dextram misero, S. 119.

Da veniam, S. 311.

Dabant damna, II, 534.

Dabit diluvium, II, 409.

Dabuntur lucra, III, 137.

[Col. 1042] Damna aliena, I, 613. Putantur, I, 475. Subiret. II, 399. Vitae, III, 516.

Damna sua vocat compendia mundi, III, 37.

Damnare piacula, II, 709.

Damnata laborat, III, 404.

Damnati divitis, III, 50.

Damnent delicta priora, II, 700.

Damnum, I, 14. Praestat compendia, III, 135.

Damus exempla, I, 519.

Danaum, II, 252.

Danielem, III, 183.

Dans astris nomina, III, 5.

Dant cui nil tempora, III, 522.

Dant, ferunt, S. 246. Lucrum, S. 260. Munus, I, 325. Reatum, I, 494. Salutem, II, 255.

Dantem ex hoste tropaea, III, 359. Miracula, II, 500.

Dantur flumina supra coelos, I, 137.

Dapsilis, II, 807.

Dare gaudia, S. 56. Signa per tempora, I, 53.

Darent mella vepres, II, 439.

Daret bella, III, 425. Dolorem, I, 375. Pigmenta, II, 440. Regna, S. 166. Resurgere, I, 622. Vellera, II, 445. Verba ligata, S. 48. Vitas, III, 236.

Das exordia rebus, II, 29. Placidos imbres, III, 21. Praecepta benignus, III, 598.

Dat gaudia coelo, II, 719. Genus, III, 143. Ignes, I, 710. Ingenium cera pueris, S. 63. Ira grandem furorem, III. 463. Jubar, II, 23. Membra, I, 655. Morsus, S. 274. Nimbus aquas, II, 174. Pretium, II, 505. Poenas, III, 43. Sol temperies, S. 81. Tempora metis, I, 126. Veniam, II, 556, S. 145, 209, 273, 289. Vepres, S. 72.

Data est possessio mundus, I, 354.

Data fontibus, I, 164. Lege captis, III, 413. Semita duplex vento, III, 623.

Data sunt multa locis variis, I, 304. Spiramina, I, 599. Usibus humanis, I, 580. Verba viris, III, 456.

Datis jaculis, II, 795. Sine fine, III, 92.

Datori, III, 84.

Datos in commune triumphos, S. 200.

Datur apibus, ut habeant, S. 62. Annona, III, 22. Atque negatur mors, I, 546. Casus, I, 370. De germine justo, III, 141. Esca polorum, II, 174. His humus, I, 402, In tumulos, I, 160. Lux, I, 117. Mors meta, I, 555. Populis ira, pietasque simul, II, 749. Vindicta, II, 680.

Datus est fructus, II, 642. Locus, I, 454. Nobis Christus, II, 600.

David, S. 158, II, 654.

De bove factus homo, S. 38. Clade praestatur salus, II, 119. Conjuge natus, S. 163. Corde, III, 671. Corde cadat, III, 599. Corpore, II, 566. Crimine nati, II, 240. Crimine sumunt animos, III, 462. Crine decorum, III, 621. Fasce, III, 681. Flamine molli, I, 194. Flammis tollere flammas, I, 611. Fluctibus, II, 164. Fluctibus refecto, I, 682. Fonte rigare, I, 451. Fontibus uvae, II, 436. Germine, III, 141. More, II, 757. Morte, II, 791. Morte minaci, III, 424. Morte suorum, III, 255. Muliere, II, 133. Parte, II, 175. Parte brevi, I, 383. Parte fecit, II, 128. Parte gemina, II, 787. Parte magna, III, 584. Parte sua, II, 255. Patre, III, 341. Peitate sua, II, 96. Pignore, III, 335. Principe, S. 183. Prole, I, 407. Pulvere, I, 506. Pulvere factum, I, 336. Pulvere factus, I, 581. Qua pararat, I, 374. Quidquid, II, 181. Quinque plagis, S. 90. Quo speratum, I, 564. Sanguine fusa, III, 142. Semine vestro, I, 405. Simili pulvere, I, 378. Sole perit, I, 673. Sole perusta, I, 327. Sole rubentem, I, 423. Strage sua. III, 256. Ventre, II, 682. Ventre pudoris, II, 642. Virgine natus, S. 181. Voce sepulcri, II, 327.

Debellare superbos, III, 445.

Debent tibi omnia, quod sunt, II, 178.

Debilitas, S. 217.

Debitor, I, 401, III, 31.

Decantat varias voces, I, 256.

Deceat quos factura Dei, III, 533.

Decenti pallore, II, 443.

Decet esse virum, I, 363. Honesta, III, 466. Te esse benignum, S. 101.

Decorat lingua, I, 248.

Decorum quodcunque, II, 767.

Decrementa, III, 527.

Decrescente luna decrescant aquae, I, 737.

Decus astrorum, I, 121. Imperii, S. 32.

Decutit flores, I, 589.

Dedecus ingens, II, 266.

Dedit elysios justis, II, 734. Flumina, II, 176. Homini plus quam sibi rex Deus, I, 617. Mihi vulnera, S. 44. Noctem, II, 519. Triumphum, III, 477. Triumphum patriae, III, 355. Vitam, II, 526. Vocem, I, 346. Vota libera, II, 613.

Deficit vel crescit luna, S. 235.

Deflet violari, II, 536.

Defleverat, II 664.

[Col. 1043] Deflevit funera, III, 392.

Deflorat tructus, I, 589.

Deformis limus, I, 337.

Defossa tellure, I, 505.

Defuncta renasci, I, 683.

Dejectum attolle, I, 747.

Dejiciens oculos, S. 146.

Dejicit elatos, I, 739.

Deliciae fluent, I, 414.

Deliciis hominum, I, 455.

Delicta, II, 400. Fatendo, II, 457. Non laedunt Deum, S. 303. Priora, II, 700. Sequendo, I, 97.

Delictorum amnes, III, 574.

Demere liceat, III, 85. Particulam, I, 374.

Demersa profundo, I, 151.

Demersus, II, 165, III, 397.

Demit tibi, S. 9.

Demus adjutoria, I, 361.

Densata repagula, III, 629.

Dent salutem, III. 448.

Dente contusum, I, 463.

Dentes cinxere palatum, III, 627.

Deo magno, II, 332.

Depingit figuris, I, 203.

Deposcere peregrina, II, 434.

Deposito murice, III, 57.

Depositum suum, I, 681.

Deprensis, III, 462.

Descendat in armos, I, 282.

Descendisse inter tenebras tartareas, III, 402. Polis, II, 782.

Descensum Dei, II, 530.

Designans saporem, I, 512.

Desinat tentare, II, 717.

Despecta canities, II, 311.

Despectum aspice, I, 747.

Despicerem praemia, S. 25.

Despicit irasci, S. 275. Talpas, S. 276.

Destinat escam, III, 184.

Destituunt coelum, I, 220.

Desunt notus et ignotus, III, 586.

Deterior cane, S. 42.

Deterrens manes, III, 399.

Detractae flammae, I, 615.

Detractus ab ignibus ignis, I, 612.

Detur triumphus, III, 678.

Deum Seraphim, Cherubimque, II, 202.

Deus auctor Dominusque, I, 114. Auctor, spes, opifex, etc., I, 433. Auctor temporis expers, etc. II, 69. Princeps, I, 399. Inventor, genitor, nutritor, etc., II, 2. Naturae, coelique, I, 86. Omnis amor, III, 87. Regnator et auctor, etc., I, 562. Rex immense, conditor, etc., S. 1. Ubique clarus, I, 128. Nunquam maculabilis, ibid. Ubique solus, rerum fons, etc., II, 584. Verus, de quo nil fingitur, etc., III, 520.

Devorat tauros, S. 721.

Devota pie, II, 335.

Dexter in arce sedens, II, 547.

Diademalem frontem, S. 33.

Dianae sorte, III, 212.

Dicare regna criminibus, III, 268.

Dictas supplicium revocabile, II, 698.

Dido fugax, III, 499.

Differres me, III, 660.

Differt punire, II, 773.

Diffundens amnes, I, 178.

Digesta, I, 604.

Digesti ventris, I, 486.

Digiti Tonantis, I, 397.

Digne subnixus, III, 217.

Dignior ira, S. 265. Orbe lunae est homo, II, 249.

Dignus honore Dei, S. 178.

Dilato fine, II, 74.

Diluvio, S. 285. Gravi, II, 801.

Diluvium, III, 570. Dabit, II, 409. Nocens, II, 392.

Dimitteret impune, II, 406.

Diremit jura naturae, III, 338. Multa, I, 316.

Dirigis ingenia, S. 12.

Discedere solem, I, 417.

Discessit amicus, III, 588.

Discipulante manu, S. 154.

Discipulis, II, 545.

Discipulus Domini, III, 218.

Discit perferre, I, 68.

Discolor pluma, I, 250.

Discordantia, S. 57.

Discordent inter se, I, 265.

Discunt labores, I, 549.

Discurrens dama, I, 279

[Col. 1044] Discurrere, II, 132.

Discurrit vapor, II, 631.

Discussa nube, I, 644.

Diserti verba, III, 521.

Dispare forma, III, 638.

Dispendia vitae, III, 136.

Displicuit placuitque simul, III, 109.

Disponens acta, III, 322.

Disposui male, S. 106.

Dissimilis nec mihi quam quod solet esse catervis, S. 111

Dissipat tenebras, I, 410.

Distenta per artus cutis, III, 615. Terra, II, 372.

Distincta tempora, S. 222.

Distinguunt sidera coelum, II, 340.

Distracti sanguine, II, 510.

Distribuit loca, I, 293. Tempora I, 216. Terris, I, 315.

Districta, I, 190.

Ditas egentes, II, 726.

Ditione tua, II, 21.

Ditionis pondus, III, 343.

Ditior India, I, 318.

Diurna lege, I, 606. Luce, I, 425. Morte, I, 668.

Diurne, I, 680; III, 602.

Diversa, II, 251.

Diversi temporis aetas, II, 94, 336. Ortus, II, 388.

Dives sibi, III, 71.

Dividit inter aquas et incendia, III, 65. Triumphos, S. 200.

Dividitur contexta cutis, II, 381.

Divinae prolis, III, 175.

Divisit se, II, 160.

Divite nummo, III, 40.

Divitis auri, I, 317. Damnati, III, 50.

Dixisse reum, III, 556.

Doceant nos exempla, III, 96.

Doctiloquax littera, S. 61.

Doctor legis, II, 571.

Dolens peccata, S. 304.

Dolentes vulnera, I, 742.

Dolet augmenta, II, 533.

Dolor omnibus factus, III, 583.

Doluere nefas, II, 297. Ruinam, III, 590.

Doluit per bella maritum, III, 390.

Domant linguam, III, 629. Tormenta, III, 582.

Domari vomere, rastro, I, 449.

Domat glacies, I, 190. Sua corda, S. 210.

Doment illum haec responsa, III, 149.

Domet terrore, II, 490.

Dominanter, I, 331.

Dominaretur his, I, 582.

Dominator, I, 335.

Dominatur aqua, I, 138.

Dominaturum cunctis, I, 335.

Dominentur orbi, I, 571.

Domuit viribus orbem, III, 418. Voluptas, III, 479.

Dona Dei, II, 460.

Donare veniam, S. 291.

Donat reatum, II, 556.

Draco flammeus, S. 276.

Dracones, I, 314.

Duas de quinque, S. 90.

Duces oculi, III, 618.

Ducis per singula, S. 11.

Ducit ubique diem, I, 672.

Ducta fila, I, 323.

Dulcedine dulcior omni, III, 18.

Dulcedo recurrat, I, 365.

Dulcia subducunt, II, 456.

Dulcifluis fontibus, I, 164.

Dulcior flamma, II, 632.

Dulcis amor patriae, III, 331.

Duratur glacies, I, 713.

Duraturus cor, S. 18.

Durescit fluctus in ossa, I, 234.

Durescunt ova, I, 261.

Dux fuerat nubes, II, 786. Mortis, II, 354

Eat movere, I, 283

Ebria vinea, I, 171.

Ebriat unda, II, 139.

Eburnea monstra, I, 307.

Ecce quid impendit, S. 165, 191.

Edax, III, 69, Ignis, I, 657, III, 173. Livor, I, 463. Usura, III, 29.

Edidit aura flatus, I, 193. Die tertia aequor, I, 147.

Editor omnipotens, III, 20.

Eductis fetibus, I, 266.

[Col. 1045] Eduxit minor, III, 144. Sub sole novo, I, 177.

Effectus faciles, II, 751. Jussa sequuntur, III, 535.

Effectus ne deest, I, 566.

Effeta marito, I, 311.

Effugiunt tormenta reos, II, 528.

Effundere cruorem, S. 211.

Effusis crinibus, III, 377.

Egenter vixit, III, 67.

Egenus prolis, II, 617. Rationis, III, 150.

Egestas exspectat, III, 53

Eget modo dives, II, 770.

Egit ignibus, I, 216. Solatia planctibus, III, 348.

Elatos dejicit, I, 739.

Elementa, I, 403. Coacta, I, 265. Contraria miscuit auctor, S. 59. Dant, ferunt damna, vel augmentum, S. 246. Morantur, I, 142. Mutent vices, II, 54. Per nos petuntur, II, 283. Rident, I, 208. Tenentur foedere, II, 188.

Elementis, III, 536. Ex quatuor, II, 17.

Elevat elisos, I, 741.

Elinguis voce tacente silens, S. 40

Eligit e cunctis, II, 407.

Elisos elevat, I, 741. Erigit, II, 686.

Elissaeae urbis, III, 500.

Elissaeus hostis, III, 420.

Elysios, II, 734.

Emeritum cadaver, III, 426.

Emicuit stella, S. 182.

Eminet apex, I, 248.

Enatat arca, II, 383.

Ensiferas catervas, III, 471.

Enudat aves, I, 641.

Epulas deliciis, S. 122.

Erat poena mori, I, 548.

Erebi gens, III, 403.

Erecto crine, I, 662.

Erigis oppressos, II, 722.

Eripit dies atque animas, S. 76.

Eripitur de morte, II, 422.

Errantes per prata, I, 493. Punis, II, 694.

Erravit per prata, S. 37.

Eruitur tellus, I, 151.

Erumpunt juvenci, I, 273.

Et merito, I, 22, 501.

Et veniet, I, 523.

Eunt tempora vitae, S. 220.

Europae, III, 226.

Evadne, III, 494.

Eventibus, II, 110.

Evomat aquas, I, 609.

Evomit folium, I, 254.

Ex coitu genitor, I, 389.

Ex nihilo, II, 195.

Ex nulla parte, II, 282.

Ex utero matris, II, 123.

Exacta spatia, I, 476.

Exactam juventam, I, 653.

Exactorem, III, 32.

Exactum afficit, III, 33.

Exaestuat ardens, III, 61.

Exagitat frigus, S. 284.

Exanimes, II, 120. Res, I, 529.

Excelsis celsior, III, 17.

Exceperat pueros fornax, III, 166.

Excepit bonus, quod fecit iniquus, II, 576.

Exceptus de fasce malorum, III, 681.

Excitat ira furorem, II, 692.

Excurrens aura faucibus, et naribus, I, 594.

Excusatio certa, II, 270.

Excussis unguibus, S. 138.

Excutitur somno, I, 387.

Exegit ab arce, III, 235. Poenas, III, 432. Quid fides, II, 674. Virtutis opus, III, 211.

Exempla docent nos, III, 50. Optima, ac pessima, III, 314. Priorum, II, 304. Scelerum, III, 512.

Exhibet matrem, III, 485. Nidos, I, 256.

Exigit fama, III, 467. Hoc spes, III, 240.

Exit alveus, I, 62.

Exorans precibus, III, 229.

Exoratus, S. 186.

Exordia das, II, 29. Nescit, II, 30

Exorent Deum, S. 115.

Exornant verba, III, 522.

Expavit alveus, I, 702. Deum, II, 499. Pueros, III, 179.

Expensis non litandus, II, 743.

Expers temporis, II, 69, III, 668, S. 5.

Expertes corporis, II, 461.

Explebo numerum, III, 555.

Expugnanda per anguem, I, 468.

Expulit regna, III, 321.

[Col. 1046] Exsangues manes, I, 69.

Exsecranda senectus, III, 328.

Exsilit inde, I, 240.

Exspectamus adhuc, II, 768.

Exspectat, aspicit, III, 53.

Exspectat Deus pia vota, II, 742. Procul, I, 356

Exspectata non est vox, II, 666.

Exstans caput, II, 570.

Exstat placidissimus, II, 696. Solus II, 731.

Exstet homo pius, S. I, 156.

Exstinctus cecidit ignis, II, 620. Cinis, I, 661

Exstirpanda manus reorum, I, 107.

Exstitit hic prudens, S. 169.

Exsurgant tot ora, III, 553.

Exsurgens aura, I, 193.

Exsurgit censura Dei, I, 544.

Extendit polos, III, 306.

Extenso corpore, III, 603.

Extimuit, III, 344.

Extorquet fenus, III, 28.

Extorsit egestas coelis, quod voluit, II, 764.

Extremae plantae vestigia, III. 177.

Exuitur tegmine, I, 636.

Exutus de parte, III, 584.

Ezechias, II, 662.

Fabula certa foret, III, 447. Mendax, III, 514.

Fac fieri, quod et ipse jubes, III, 601.

Faceret discurrere mortes, S. 217. Temnere III, 165.

Faciant silere, III, 149.

Facile ne populum mendacem, S. 193.

Faciens miracula, S. 263.

Facies dei, I, 704. Telluris, II, 452.

Facies est posse mereri, II, 614.

Facimus nobis pauperiem, II, 417.

Facinus hoc nec nomen habet, III, 262.

Facis servire, II, 725.

Facit crepitare, II, 775. Ipse cibos cadaver, S. 143.

Faciunt gaudia verecundos vultus, II, 641.

Facta ducum, S. 21. Sui ultrix, III, 490.

Facti crimine, III, 482.

Facto demus, I, 361.

Factoris imago, III, 532.

Factum de pulvere, I, 336.

Factura cibos, I, 239.

Factus ad usus, I, 352. Immemor, III, 340

Falcifer, III, 113.

Fama ducum, S. 197. Pudoris, III, 466.

Fames Leonis, S. 269. Massyla, I, 282.

Famulans Deo, III, 536.

Famulante militia, II, 25.

Famulata natura, III, 541.

Fasce malorum, III, 681.

Fascibus festivis, III, 322.

Fastidita, III, 172.

Fatentur auctorem, S. 3.

Fatetur medicina, II, 257.

Fatigat sua culpa, S. 281.

Favore Dei, I, 141.

Fecerat martyrium Stephano, II, 572.

Fecere pie, III, 513.

Fecit de patre novercam, III, 341. Jubendo, I, 501. Miracula turbis, III, 224. Non esse patrem, III, 332. Patrem amarum, III, 331. Planctus de pignore, III, 335.

Fecundior arca, II, 389.

Fecundos artus, II, 494.

Fecundus amor, II, 621. Vapor, II, 631.

Fefellit nulla praesumptio, I, 565.

Femineis catervis, III, 511.

Femineo crimine, I, 534. Mucrone, III, 478. Sanguine, II, 79.

Fenestras, oculos, III, 619.

Fenus accipit, I, 401.

Fera bella, III, 227. Dextra parentis, II, 373. Regna, III, 320.

Ferarum genus, I, 284, 458.

Ferat maculas, II, 602. Nox ipsa veniam, III, 600. Quodcunque decorum, II, 767.

Feriente gladio, III, 358.

Ferit nullum censura, I, 92.

Feritate cruentos, III, 148. Pia, S. 274

Feriturus, III, 101.

Feriunt cedros, S. 279.

Ferrato corpore, III, 401. Pondere catenarum, III, 649.

Ferrea vincla, III, 415. Vox, III, 552.

Ferret pondera, III, 59.

Ferri viscera, I, 503.

Fertur sententia, I, 545. Simplex et noxia, S. 69.

[Col. 1047] Ferunt damna, S. 260. Regia verba judicium Dei, S. 114.

Fessae animae, III, 650.

Fessorum virtus, I, 730.

Festinus adoptat, II, 609.

Festiva recedunt, III, 367.

Festivis fascibus, III, 322.

Fetante verbo marito, II, 89.

Fetat humus, II, 217. Humus flores, messis aristas S. 83.

Fetibus eductis, I, 266.

Fetura, I, 616.

Fetus aeris et pelagi, I, 403.

Fiant disjuncta, II, 191.

Fiat jactura, III, 135.

Fibrae pulmonis, I, 593.

Ficta Dei proles, III, 231.

Fidelem sine fraude numerum, III, 555.

Fideles, III, 251. Ambo, I, 369. Vivere debuimus, III 531.

Fideli lege III, 219. Mente, II, 591. Sermone, III, 236. Voce, I, 752. Urbe, III, 432.

Fidelis promissor, II, 784. Servat, III, 44. Servire, II, 25.

Fides intemerata, III, 227. Plena, III, 210.

Figit vetia apro, II, 274.

Figuras proprii generis, I, 58.

Findentis terram, I, 626.

Finderet mensura, III, 311.

Fine carens, I, 22. Dilato, II, 74. Salutis, I, 560.

Finem sine fine paras, II, 30.

Finxit amare, III, 468.

Fissa ungula, S. 46.

Fiunt commercia, II, 505.

Fixit limitibus, I, 217. Tempora, I, 293.

Fixum sit, I, 623.

Flabello rubicundo, III, 635.

Flabra tangunt palatum, I, 597.

Flagella verberis, III, 14.

Flagello fluitante, I, 170. Poenae, II, 695.

Flamina mittit, I, 707.

Flamine molli, I, 194.

Flammantes crustas, I, 320.

Flammantibus horis, I, 715.

Flammata, III, 176.

Flammatus radiis, I, 188.

Flammea sidera, I, 219.

Flammeus axis, III, 305. Ignis, I, 144. Ore draco, S. 276. Ornatus, I, 214. Urit, III, 160.

Flammipotens, III, 386.

Flammis gelidis, III, 168.

Flans vitulum coluit, S. 98.

Flatibus alternis, I, 591. Ora illustrata vigent, I, 596. Oris, I, 289. Vipereis, III, 304.

Flavescit ager, III, 27.

Flebile nomen inane conjugii, II, 627.

Flevit prospera, III, 370.

Flexos genibus, II, 745.

Flore genae, S. 228.

Florea regna, I, 355. Rura, III, 301.

Florentia rura, I, 173.

Floret humus, I, 183, 573.

Fluctibus immensis, I, 148.

Fluctuat aequor, I, 576. Nemus, I, 196.

Fluctuet amnis, II, 485.

Fluctus bellantes, I, 301.

Fluent deliciae, I, 414.

Fluenta gurgitis, II, 484.

Fluenti unda, I, 610.

Fluescunt saxa, I, 697.

Fluido natatu, I, 237.

Fluitante flagello, I, 170

Flumina scelerum, III, 572

Fluvialis aquae, II, 437.

Fodiente ligone, II, 176.

Foedere concordi, II, 188.

Fomite flammae, I, 614. Pingui, III, 172.

Fons naturae, III, 3. Rerum, II, 584.

Formantur virtute Dei, I, 618.

Formare, I, 397. Cicutas, I, 199. De pulvere, I, 378. Hominem, II, 250.

Formata manu, I, 604.

Formatur adulta, I, 383. Animal, I, 330.

Formicae, I, 527.

Formidat mortem, S. 128.

Formidatos motus, I, 701.

Formidavere emeritum senis cadaver, III, 426.

Formido fuit lasciva voluptas, III 344. Salutis, III, 656.

Formula laudis, III, 666.

[Col. 1048] Fornace liquescit, I, 504.

Fornax ignea, III, 166.

Forsitan opponant, II, 457.

Fortia corda, I, 468.

Fortuna, III, 420. Regis, S. 215.

Fovens creata, S. 82.

Fovent mentes, I, 424.

Fovet certamina, S. 207. Igne pio, I, 224.

Fragile est, III, 93.

Fragiles uvas, I, 718.

Fragili sub corpore mollis, 457. Suo tegmine carnis, II, 463.

Fragilis natura, II, 95.

Fragmenta ruinae, III, 643.

Frangens graviori pondere, I, 106.

Frangeret artes, II, 495.

Frangitur ira, S. 147.

Frater fratri veniam donare jubetur, S. 291.

Fraude decepti, II, 310. Nocebit sibi, III, 562. Sua, I, 467. Truci, I, 492.

Fraudes luporum, I, 278.

Fregere dolores, II, 593.

Fremitus, S. 224.

Fremunt bella, III, 152.

Frenat procellas, I, 708.

Freta glauca, I, 148 Pigra, I, 301

Frigida luna, II, 10. Lux, I, 666. Natura, II, 626.

Frigidus casbunculus, I, 322. Ignis, III, 168.

Frondent amoena comantia, I, 575.

Frondescit, I, 166. Oliva, II, 221.

Frondescunt silvae, II, 218.

Frondibus impulsis, I, 195. In textis, I, 185.

Fronte doloris, III, 102.

Fructus anni, I, 182. Honestatis datus est, II, 642. Sceleris, S. 164.

Frui ante bonis, I, 84.

Frumenta annua, I, 625.

Frustra maritus, II, 618.

Fudere preces, II, 667.

Fugaret marmora, I, 704.

Fugax cervus, I, 275. Vita, I, 632.

Fugitiva manus, II, 164. Volat, S. 256.

Fugiturus, II, 9.

Fugiunt tenebrae, II, 651.

Fulgor coeli, I, 122.

Fulmineos ignes, I, 710.

Functus vice, S. 6.

Fundebat opes proprias illis, II, 762

Funderet linguas, II, 148.

Fundi pluvias, II, 737.

Fundit amomum, I, 328. Odorem, I, 174.

Funditur lux umbris, II, 529.

Fundo lacrymas, III, 602.

Fundunt voces, I, 242.

Funduntur munera, I, 317.

Funere armato, III, 399. Vivo, III, 503.

Funereae sepultae pestes, I, 70.

Funereo dente, I, 462. Luctu, III, 368.

Funereos cibos, I, 482.

Funesta duobus, II, 506. Fraude, III, 326.

Funestat diem, II, 566.

Fungis crescentibus imbre, I, 530.

Fur opifex vult esse suus, I, 377.

Furens in sua membra, III, 422. In sua regna, II, 344. Ira, II, 800.

Furiale nefas, III, 261.

Furiarum regna, III, 258.

Furiata, III, 502. Dolore mens, III, 492.

Furit damnare, II, 315. In venerem, S. 227. Turbo, I, 189. Unda maris, I, 298.

Furtim noceant, II, 271.

Fusa de hoc sanguine, III, 142.

Fuscata lampade, I, 77.

Fuscatur ab umbra, S. 243.

Fuso sponte cruore, III, 257.

Fusura cruorem, II, 797.

Galeatus vir, III, 401.

Garrula silva, I, 256.

Gaudent sanguine fuso, III, 147.

Gaudere cruore, III, 213.

Gaudet laudare, II, 226.

Gavisa ministrat, III, 539. Quod esset, I, 347.

Gavisus exstingui, III, 423.

Gelato humore, I, 235.

Gelida favilla, I, 661.

Gelidis cerastis, III, 294. Flammis, III, 168. Medullis, II, 632. Pruinis, I, 191.

[Col. 1049] Gelidum liquorem, III, 63.

Gementis pro libertate, II, 779.

Gemeret, III, 384.

Gemit senectus, S. 229.

Gemina de parte, II, 787.

Gemma lateret, II, 451.

Gemmant vites, I, 575.

Gemmantia lumina, I, 345.

Gemmantur oculi aquis, I, 235.

Gemmas, I, 506. Eximias, I, 318.

Gemmata rosis, I, 630.

Gemmato cespite, I, 179. Lumine, III, 618. Palmite, II, 220.

Gemmatum coelum, II, 340

Gemmis pretiosis, I, 321. Variat in vitibus uvas, I, 718.

Gena pulchra rubore, I, 342.

Genae flore, S. 228. Rubuere, I, 342.

Generale malum, II, 425. Tueri, II, 183. Vitium, II, 111.

Generaliter, II, 35, 738.

Generant terrae, I, 578.

Generat pelagi conchula divitias, S. 74.

Genialis, III, 319.

Genibus flexos, II, 745.

Genio pronior ad veniam, S. 300.

Genitalibus, II, 620.

Genitis floribus, S. 232.

Genitoris amati, II, 661.

Genitos externos, II, 320. Suos, III, 531.

Genitus corde, II, 67.

Gens erebi, III, 403. Plumea, I, 240. Scelerata sumus, III, 549.

Gente nepotum, II, 629.

Gentiles deos, II, 579.

Genuere novos affectus, I, 392.

Genus angelicum, II, 458. Carnale, I, 616. Aequoreum, II, 375. Gentile, III, 143. Hominum, I, 524. Immortale, II, 107. Pecudum, ferarum, I, 458.

Genus omne cerebri, I, 735. Pecudum, ferarum, I, 284. Veneni, II, 223.

Gerant bona, S. 14.

Gerens funera, I, 618. Omnia pulchra, I, 396.

Germanorum mortes flevere sorores, III, 393.

Germina cuncta, II, 184.

Germinat arbor, II, 218. Herba, I, 573.

Gero reatus, III, 571.

Gestiat bellua, II, 159.

Gestiret, II, 376.

Gignit animantia, I, 272.

Gignitur omne genus, I, 284.

Gignuntur pluviae vicibus, S. 80.

Glacies aquarum, I, 713. Districta, I, 190. Serpentum III, 295.

Glaucum fretum, II, 288.

Globo lunae, I, 733. Solidante, I, 152.

Globos lunae, S. 242. Lunares, II, 49.

Globum lunarem, I, 77. Solis, I, 206.

Globus sidereus, II, 5.

Glomeratis fontibus, I, 138.

Gloria bellorum, S. 199. Laudis, S. 206

Gradientibus illis, III, 178.

Gradus temporis, I, 542.

Grande caput, II, 570. Malum, II, 352, III, 567. Nefas, II, 552, III, 84, 125. Supplicium, II, 146. Tonat, I, 302.

Grandem furorem, III, 463

Grandine lapidum, S. 171

Grandinis ictus, I, 190.

Grassante reatu, II, 400

Grassantur in undas, II, 287.

Gratia solis lux, I, 120.

Gravabant mollia lina, III, 55.

Gravabat animas, II. 116.

Graves mortes, I, 290.

Gravis ira, II, 471, III, 659. Vita, S. 130.

Gravor undique pressus, III, 581.

Grues, I, 527.

Gurgitis aequorei, I, 705, II, 485.

Habebat totum, II, 380.

Habenas lucis, II, 9.

Habendus non est tentator, III, 126.

Habens instar montis, I, 286.

Habent noctes et dies tempus, S. 248. Nubila tempus S. 261. Otia tempus, S. 258.

Habere tempus pium, S. 180.

Haberet jubar, II, 778. Veniam, II, 557.

Habet fremitus, S. 224. Ictus, I, 296. Mortes, medicamina, S. 65. Nil necis, S. 174. Nomen pium, S. 288. Nomen placidum, S. 290. Tempus autumnum, S. 252.

Habetur major hic ratio, II, 710. Servator, III, 81. Unus [Col. 1050] limes, II, 707.

Hac luce, S. 185.

Haerent delicta malis, II, 400.

Haeres proximus, III, 266.

Hamos mordaces, I, 507.

Hauriat mortem, II, 319.

Haustus suos, I, 592.

Hectora, III, 380.

Herculei furores, I, 71.

Hesterna gaudia, I, 424.

Hians anguis, I, 287, 638.

Hiarbae terror, III, 504.

Hiatu telluris, III, 396.

Hinc inde, I, 184.

Hirundo, I, 527. S. 268.

Hoc superest, ut vita cadat, III, 592.

Holofernem, III, 468.

Homicida, II, 654.

Honestae virtutis, III, 371.

Honestas extimuit pondus ditionis, III, 343. Fallatur, I, 465. Purgatae mentis, II, 743.

Honestum moribus, I, 442. Retineret, II, 363.

Honor (lux) agricolis, I, 125.

Honos stellatus, II, 53. Violae, II, 443.

Horrescis, III, 558.

Horrida certamina, S. 208. Monstra, II, 159. Praelia, III, 364.

Horridus Leo, S. 137.

Horror gravis aquarum, III, 575.

Hospita manus, II, 289.

Hospitibus caesis, III, 215.

Hostia grata, III, 108.

Hostiles civibus, III, 327. Gemitus, III, 373.

Hostili cuspide, III, 375.

Hostis generis, III, 351. Insontibus populis, III, 36. Natis, III, 316.

Humana mens, III, 127.

Humanae gentis, III, 430.

Humani generis, S. 287.

Humanis catervis, II, 111. Membris I 598

Humida cum siccis, S. 60.

Humiles oppressos, II, 722.

Humili voce, II, 204.

Humilis, II, 805.

Hyacinthus fulgens, I, 247.

Ibant per flores, I, 437.

Ibat in exsequias, III, 328.

Ictus grandinis, I, 190.

Idola pellant, II, 579. Vana colant, S. 96.

Ignara vaporis, III, 308.

Igne fovet, I, 24. Loquaci, II, 777. Resolvens, I, 23. Salutis, I, 206.

Ignea cum gelidis, S. 60. Fornax, III, 166.

Igneus spiritus, II, 776.

Ignibus aethereis, I, 139; III, 294.

Ignis frigidus, III, 168.

Ignitis crinibus, III, 171.

Ignitum jubar, II, 778.

Ignorantia veniam jure meretur, II, 269.

Ignorat mutare, III, 296.

Ignoscat rector, S. 205.

Ignoscendo pius imitare Tonantem, S. 149.

Ignosci semel, S. 307.

Ignotum diem, II, 122.

Iliades matres, III, 380.

Illaesos pueros, III, 179.

Illaesurus, II, 172.

Illectos donis, II, 741.

Illicita, S. 20.

Illicitos toros. III, 345.

Illicitum, I, 446, 495. Nefas, II, 718.

Illisis morsibus, III, 202.

Illud praetereo, II, 247.

Illustrat noctes, II, 339. Venas, II, 43.

Illustrata ora, I, 597.

Illuvies, II, 399.

Ima levas, II, 727.

Imago coelestis homo, I, 338. Christi, I, 525. Cordis, III, 632. Cujus, II, 175. Factoris, III, 532. Solis, I, 666.

Imbre cruoris, II, 511.

Imbres placidos pluviis desendentibus, III, 21.

Imbrifer spiritus, III, 174.

Imbriferis pluviis, I, 452.

Imbutus fraudibus, I, 460.

Imitabilis, III, 232.

Immaculatus, II, 603.

Immane chaos III 64.

[Col. 1051] Immemor auctoris, II, 354. Generis, III, 340. Uxoris, III, 414.

Immensam molem, II, 34.

Imminet imber, I, 522. Supra caput, III, 201.

Immites leones, II, 272. Vias, III, 54.

Immittat hamos, I, 507.

Immobilis, I, 195.

Immodici temporis, S. 20.

Immortale genus, II, 107.

Impatiens luminis, II, 538.

Impendat quid pura fides, III, 248.

Impendens Asiae salutem, III, 225. Innumera coelis, II, 71.

Impendi quibus me, III, 587.

Impendis medelam, I, 744.

Imperat pelago, III, 161.

Imperio cujus, S. 108, 179.

Imperium principis, S. 151.

Impertitura medelas, I, 291.

Impetat astra fluctibus, II, 342.

Impete mortis, I, 557. Pleno, I, 609. Terribili, I, 102.

Impia gens, II, 397. Mater, II, 315. Terra, I, 277.

Impiger hospes, II, 186.

Impius auctor, III, 315. In se, III, 48. Inde nocet, S. 70. Pater, III, 342.

Implicat socios, II, 469.

Implicitant, II, 293.

Impollutus adhuc, III, 482.

Importuna gens, II, 263. Nox, II, 523.

Improba rabies, improba vota, II, 715.

Impugnata vicissim, I, 145.

Impulit ad flammas accurrere, III, 503.

Impulsis frondibus, I, 195.

Impune dimitteret, II, 406. Fatetur culpas, II, 655. Noxius, S. 160. Peccare, II, 711. Peccasse fatendo, I, 34, Triumphat, I, 480. Vagari, II, 402.

In aevum longum, II, 759.

In arce, II, 547. Regnavit, III, 647. Arma fremens, S. 208. Pares fuimus cum principe, S. 203. Cineres fluescunt, I, 698. Cineres jacuere suos, III, 443. Cineres soluta, II, 414. Commune datos triumphos, S. 200. Extremos gemitus, I, 105. Laude, II, 792. Messe, I, 344. Morem, II, 437. Morte futurus, I, 482. Morte vivax, I, 648. Officio, III, 101. Orbe, I, 169; III, 222. Ore orbis, S. 196. Pejus procedere, II, 404. Quem fabula nulla cadit, III, 520. Scopulum, II, 788. Se confirmans, II, 574. Se impius, III, 48. Soporem, I, 372. Sua membra, III, 422. Tantum ut, II, 659. Unum tempus, III, 577. Usus pignoris, I, 260.

Inane I, 152.

Incassum, III, 515.

Incendia mortis, III, 65, 228.

Incertus color, I, 310.

Incessanter, I, 609.

Incesti nefas, II, 306.

Incesto pectore, III, 485.

Inclinas, ubicunque voles, S. 104.

Includit ossibus medullas, I, 344.

Inclusum capite, I, 735.

Inclytus, S. 299.

Incolumis, III, 400.

Incrementa, III, 527.

Increpat hos, I, 496.

Incurrant reatum, I, 467.

Incurrit culpam, II, 676.

Inde fit, ut, S. 64. Furit, S. 140.

Indens taedia, vel gaudia, I, 518.

Index, I, 434. Luminis, III, 159. Pectoris, III, 631. Spiritus, II, 104. Temporis, I, 123. Veri dogmatis, III, 221.

India, I, 176, 318, 367.

Indiga dextra, II, 770.

Indignatio regum, I, 17.

Indociles, II, 145.

Inducere formas, II, 704.

Induit auctor animalibus, ut, II, 263. Artus, II, 99. Jubar, I, 217.

Induitur compage, II, 84.

Indulgens saepius, II, 702.

Indulgentia poenam praevenit, I, 88. Prompta, II, 598.

Indulgere paratus, II, 774. Volens, II, 493.

Indulges veniam poscentibus, S. 99.

Indulget culpis, S. 150.

Indultor mansit, II, 554.

Inermis manus, III, 395.

Iners animi, III. 150. Officii genitoris, II, 619. Praeda, S. 134. Sexus, III, 457, S. 218.

Inest fructus, S. 232. Fructus anni, I, 182.

Inexorabile pactum, III, 412.

Infanda propago, II, 370.

Infandae culpae, II, 558.

[Col. 1052] Infantia pubes, I, 386. Simplex, S. 223.

Infaustis cantibus, II, 326.

Infecta venenis, III, 293.

Infectis mentibus, III, 254.

Inferni faucibus, II, 704.

Inficit artus, I, 342.

Infixa ad ramos, I, 259.

Informis, II, 259.

Infremit animas redituras, II, 536.

Infusus spiritus, I, 340.

Ingeniti sanguinis, I, 406.

Ingenti corpore, S. 271. Libertate, III, 337. Sole, III, 297.

Ingenuis mentibus, III, 454.

Ingerit aeterno, II, 515. Ore cibos, I, 472. Spiritus, II, 38.

Ingravat incautum, I, 106.

Ingruit imber, II, 173.

Inguinibus strictis, III, 192.

Inhiarit alienis, II, 749.

Inimica sanguinis pietas, III, 374.

Inique peccamus, II, 330.

Initium, II, 516. Factis, I, 132.

Injustis daret, S. 294.

Innocuis cordibus, I, 366.

Innumera cervice, III, 493.

Innumerabilis, II, 65

Innumeras, II, 567.

Innumeri sideris, II, 472.

Innumeris gentibus, III, 219. Vocibus, S. 195.

Innumerus diversi sanguinis ortus, II, 77.

Inopes defenderit, II, 748.

Inops defensus, II, 755. Fames, S. 284. Levitatis, S. 230. Lucis, III, 404. Mortis, III, 658. Pietatis I, 469.

Inquinat facinus, II, 469.

Insana clade, II, 115.

Insani fluctus, II, 345.

Insidens frondibus, I, 258.

Insidiosus, I, 471.

Insidit mentibus, II, 41.

Insipiens sit, III, 94.

Insons, II, 748.

Insontes, S. 282.

Insonti populo, III, 682

Insontibus populis, III 36.

Insontis mens, II, 713.

Insontum cruore, III, 213. Mortes, III, 121.

Inspecta tellure, I, 513

Inspiras, ut, II, 15.

Instar montis, I, 286.

Instat pars militis, S. 205.

Institit occidi, III, 419.

Insuper et, S. 161.

Insuperabile jubar, II, 539.

Insuperabilis, II, 369.

Insurgere in cumulos, II, 350.

Intactae herbae, I, 269.

Intemerata fides, III, 427

Intende meas lacrymas, III, 602.

Intendens spes hominum, I, 746.

Inter avos, atavosque fuit, II, 617. Belligores fremitus, III, 470. Odoratos flores, III, 679. Patritios, III, 417. Prata pecus, III, 647. Prata vagum, I, 285. Tartareas tenebras descendisse, III, 402.

Interest, I, 542.

Interior tellus, I, 326.

Interpres mentis, III, 631.

Intextis frondibus, I, 185.

Intoleranda toleravit, III, 434.

Intonsa comis, I, 395.

Intonsus crinibus, III, 585.

Intrans sol cadat, S. 155.

Intulit artus tormentis, III, 422. Gloria mortem III, 3 Periculum pro laude, III, 353, 432.

Intumuere sinus, II, 636.

Invadunt agros, II, 307. Populos, III, 280.

Invasit, III, 275.

Invasura, II, 348.

Inventor criminis, II, 353.

Invidiae mordacis, I, 464.

Invitat ad escam, I, 723.

Ira non impia, S. 147. Irruit, I, 102. Irascente alio, S. 155. Deo, III, 591, S. 29.

Ire amnes, I, 351. Per saltus, I, 351. Solet formula laudis, III, 668.

Irrepsit flamma medullis, II, 632. Ignis, II, 83. Serpens I I, 459.

Irrevocabile munus, I, 605

Irruit ira, I, 102.

[Col. 1053] Isac, III, 123, 139, 155.

Israelitarum populum, S. 97.

It surculus in auras, I, 165. Vitis, I, 169.

Iterum reditura, II, 196. Revocare, II, 120.

Itque, reditque, I, 592. Ad solitas plagas, S. 244. Salus, S. 86.

Jaceat territus, S. 142.

Jacebat captiva, II, 782. Pars hominis, II, 124.

Jacebunt freta, I, 301.

Jacent abscissa crura, S. 316.

Jacet lignum, I, 635. Ubique, S. 214.

Jacit oculos, I, 348.

Jactura fiat, III, 135.

Jacturam sentire, I, 610.

Jacuere in cineres suos, III, 443.

Jaculati fulminis, III, 495.

Jam jam, III, 101.

Janitor aethereus, III, 222.

Jejuna alimenta, III, 171. Fames, S. 269. Cruoris, S. 173.

Jejunia nulla, II, 667.

Joannis pater, II, 676, S. 39.

Jocastae haeres, III, 266.

Jubar, I, 615. Aetheris, III, 2. Aethereum, I, 118. Emicat, I, 670. Gelidum, II, 23. Induit, I, 217. Ignis, I, 659. Ignitum, II, 778. Insuperabile, II, 539. Solis, I, 409. Vibrare, I, 422.

Jubebit, ut, S. 49 seq.

Jubes, ut S. 126.

Jubet ire lunam secundam, I, 209. Radiare, I, 206

Juda miser, II, 557,

Judaea, II, 499.

Judaea de gente, II, 568.

Judice visu, I, 517.

Judicio suo, II, 560; III, 42. Tuo, III, 678. Venturus, II, 548.

Judicium Dei, S. 114.

Judith, III, 468.

Jugales novos, I, 407.

Jugulat propinquum, III, 283.

Juguli, III, 640.

Jumenta, I, 270, 356.

Juno, II, 581.

Junxere reatus, II, 419.

Jupiter, II, 581.

Jura naturae, III, 338. Potestatis, II. 237, 729.

Jussa domari, I, 449. Creavit, I, 402.

Jusseris, ut, II, 201.

Jussit ad usum, I, 447. Officia, numeros, et nomina stellis, I, 215.

Jussu Tonantis, I, 141.

Jussus produxit, III, 98. Sol, II, 19.

Juste creavit, III, 146.

Justi vita, II, 803.

Justis solem, pluviasque dedisset, S. 293. Dedit, II, 734.

Justitium grande, III, 372.

Juvat mens pura Deum, I, 693. Quem non ultio, sed venia, S. 102.

Juvenilis spes, II, 628.

Labor est, I, 199.

Laborat parere, III, 538. Sol, I, 229.

Labores solis, I, 716.

Lacerasset pectora palmis, III, 377.

Lacerti, III, 635.

Lacertos lacerasset, III, 378.

Lacrymae dant munus odoris, I, 325.

Laedat flores, I, 198.

Laeditur auctor, S. 303.

Laesi parentes, II, 311.

Laesura semet, II, 501.

Laetitiae munera, I, 172.

Lambebat flamma, III, 170

Lambit fax, I, 660

Lamenta silent, III, 104. Triumphis jungeret, III, 365.

Languescunt sidera a flammis, I, 675.

Languoris ad aestus, I, 745.

Lanigeras oves, II, 446.

Lanugine malae crispantur, III, 624.

Lapillos niveos, I, 319. Pretiosos, S. 71.

Largitur peccata reis, II, 605.

Lasciva voluptas, III, 344.

Lata sententia, II, 802.

Lateat quem lex, III, 247.

Lateret quem mens humana, III, 127.

Latrantibus undis, II, 788.

[Col. 1054] Laudavere Deum populus, II, 791.

Laurus honos linguae, I, 168.

Lavet peccata, II, 601.

Lazarus, II, 130.

Legantur bella, III, 274.

Legatio Punica, III, 408.

Lege diurna, I, 606. Hac, S. 305. Latenti, I, 731. Notant, S. 236. Perenni, I, 737. Poli, S. 250. Tua, II, 52, 56.

Legis sancta, I, 624.

Leguntur meruisse, III, 139.

Leonidae ausa, III, 274.

Leonum colla, I, 306.

Lepus, S. 270.

Levas colla attrita, II, 724. Ima, II, 727

Levat terram, I, 687.

Levitatis inops, S. 230.

Lex sancta, S. 307. Sancta Dei, III, 247.

Libera mens est peccare aut vivere sancte, II, 612. Vota dedit, II, 613.

Libertatis amor, III, 339. Opem, II, 415.

Librantur in aera, I, 264.

Libycas arenas, III, 291.

Licitum, I, 495.

Ligant vincla, III, 582.

Ligantur juguli, III, 640. Juncta, II, 189. Membra nervis, III, 614. Nervi, I, 233.

Ligat bellum pax, III, 394. Causa communis utrumque, I, 543.

Ligata compage, III, 644. Verba, S. 48.

Ligatis fluctibus, II, 787.

Ligatur ossibus, II, 84.

Lilia candida, I, 66.

Limatur in artus, I, 330.

Limes criminis, et poenae unus, II, 707. Noctis, I, 118.

Limina mortis, II, 514, 527, 702.

Limite posito, III, 310.

Limitibus suis, I, 142.

Limus deformis, I. 337.

Lingua suada mali, I, 490.

Lintea fluxa, III, 190.

Liquentes aquae, I, 736.

Liquescat fornace, I, 504.

Liquescunt, I, 148.

Liquit, deliquit, S. 39.

Liquores ferret, II, 437. Molles, I, 154. Pelagi, III, 569.

Litandus puro corde, II, 744.

Lite concordi, II, 190.

Littore nudato, I, 78.

Livor edax, I, 463.

Loca piorum, III, 162. Sacra, II, 677.

Longa dies, III, 674.

Longaeva, II, 437.

Longius assistens, III, 189.

Loquaces nidos, I, 255.

Loquaci igne, II, 777. Vento, I, 732.

Loquuntur volucres, I, 56.

Loth, II, 420. S. 286.

Luam mea facta, III, 577

Luce diurna, I, 425. Hac, S. 185. Repulsa, III, 277. Sexta, I, 115.

Lucent primordia mundi, I, 127.

Lucifer, I, 669, S. 88. Ardens, II, 8. Tertius, II, 542.

Lucifero redeunte, I, 667.

Luciferum, I, 422.

Lucis origo, I, 132.

Lucra dabuntur, III, 137.

Lucretia casta, II, 506.

Ludant pisces, II, 158.

Ludibrium generis, III, 583.

Luens supplicium, III, 61.

Lueret poenas, III, 371, 433.

Lumen coruscum, I, 134.

Lumine ferri, S. 139. Nudo, III, 423.

Luminis immensi, I, 221.

Luna brevis, I, 113. Crescente, S. 237. Minuente, S. 238. Crescit, vel deficit orbe, S. 235.

Lunae cornua aurea, I, 121. Frigidus orbis, I, 52 Tempora I, 73.

Lunarem globum, I, 77.

Lunares globos, II, 49.

Lunari luce, I, 419.

Lunato dente, I, 280

Lurida palla, II, 521.

Luserunt pisces, I, 237.

Lustra tria, II, 663.

Lustrans tempora, II, 11.

Lustrare polos, III, 160.

[Col. 1055] Lux causa diei, I, 117. Datur, ibid. Facies rebus, 119. Ibi plura de luce. Jubar aethereum, I, 118. Lunae, III, 1.

Machina nova, I, 346. Rerum, II, 191. Sublimis rerum, II, 55.

Maculabilis, I, 128.

Maculam thalami, III, 506.

Maculatur, II, 510.

Maculosa serpens, I, 288; II, 217.

Madefacta cutis, II. 117.

Madenti tabe, II, 566.

Madescens tabe, III, 215.

Magistra pietate, III, 533

Magum Simona, III, 229.

Major opulentia egenis, I, 728.

Mala gramina, S. 37. Lingua, I, 57. Mixta bonis, S. 58.

Male frangens, I, 309. Venit in usus, II, 305. Venturas, I, 509.

Maligno sermone, I, 470.

Malorum doctrina, I, 474. Fasce, III, 681.

Mandante te, II, 152. Verbo, III, 237.

Mandarent nullas mortes, III, 304.

Mandet prospera, S. 109.

Manebit addictum, I, 413.

Manens, II, 68.

Manent commissa, I, 404.

Manentis sine fine, II, 24.

Manes deterrens, III, 399.

Manes exsangues, I, 69.

Manet irrevocabile manus, I, 605.

Manibus propriis, III, 501.

Manifestius, III, 155.

Mansit indultor, II, 554.

Manus confusa periclis, III, 277. Dat hostis, S. 135. Medici, S. 206. Nocentum, II, 712. Reorum, I, 107, Romana, III, 142. Tanta virorum, III, 473.

Marcentibus herbis, I, 190. Membris aevo, II, 616

Marceret honos, II, 443.

Marcidus, II, 622, S. 228.

Mare purpureum, I, 78.

Marito verbo, II, 89.

Marmora glauca I, 704.

Marmore tranquillo, II, 157.

Mars, II, 580.

Martia tela, S. 226.

Martis certamina, S. 207.

Martyrium fecerat Stephano, II, 572. Recepit, ibid.

Massa chalybis, I, 502.

Massyla fames, I, 282.

Massylum, III, 189.

Mater anus, II, 184. Humus, I, 156, 637.

Materiem amoris, I 391. Laudis, III. 461, S. 297. Sterilem, II, 665.

Materies candida, I, 713. Ferri, S. 69. Necis, II, 227

Materna vis, I, 624.

Matrona illustris, III, 378. Plebeia, ibid.

Matura virgo, I, 384.

Maturus tractat, S. 229

Maurus ubique jacet, S. 214.

Me miserum, III, 604.

Me pugnante, S. 204.

Meamus ex fonte sceleris, II, 358.

Meantem ire, II, 52.

Medelas, I, 291.

Medicamina, S. 65.

Medicamine nullo, I, 744.

Medicina salutis, I, 202.

Medicus fuerat Petrus, II, 763.

Medios ignes, II, 22.

Meditatur praelia, I, 281.

Medium coeli orbem, S. 89

Medulla latens, S. 241.

Medullas absumptas, III, 613. Medicina quaerit, II, 276. Salutares, S. 67. Udans, I, 652.

Meliore animo, II, 700.

Melioris vitae amator, II, 423.

Mella pocula futura, I, 201. Mellitum venenum, I, 461.

Membrata globis, I, 262.

Membratur, II, 78. In artus, I, 337.

Memor sui operis, I, 571

Memorare laudes, I, 749.

Mendacem populum, S. 193. Simona, III, 230.

Mendicans non sibi, II, 771

Menecea, III, 256.

Mens avara, III, 42. Sana in corpore sano, III, 673.

Mensura finderet, II, 310.

Mentiri rosam, I, 65.

Mentita furores, I, 71. Juvenem sub armis, III, 487.

[Col. 1056] Mentitum fulmina, III, 233.

Mentitur diem, I, 666.

Mercede nulla, III, 225. Pudoris, III, 510.

Mercator nauta, II, 185.

Mercedem justis, munera injustis prorogat, II, 739.

Merces mihi posset venire, S. 23.

Mercis non indiga, II, 453.

Merear cantare, III, 664.

Mereatur lingua liquorem, III, 63.

Merentes nil de pietate, III, 549.

Mereri graviora, II, 329. Pejora, II, 253. Precibus omnia, III, 241. Veniale, II, 559. Veniam, I, 33.

Meretur lingua, S. 301. Mercedem, II, 549. Obtinet, I, 136. Tria lustra, II, 663. Veniam, II, 268. Veniam sceleri, II, 636.

Mergit ab arce superbos, I, 739. Flumina, I, 158.

Meritis morum, I, 12.

Merito genitoris, II, 661. Justeque, III, 146.

Meritum vitae, II, 551.

Mersus obit, I, 678.

Meruere, habuere, S. 92. Votum suum, II, 670.

Meruisse creari, I, 243. Veniam, II, 567, 672. Virtute polos, III, 207.

Meruit coronam, II, 573. Obtinuit, I, 140, 150. Pati, II, 370. Tempus habere pium, S. 180. Virum stabilem, II, 650. Vitam reparare suam, II, 760.

Merx, S. 196.

Messis fetat aristas, S. 83.

Messor, I, 552.

Metalla, I, 505.

Metuenda juga, III, 444. Manus, II, 529. Viris castra, III, 469.

Micant lumina visus, I, 345.

Micat polo, I, 60.

Miles Dei sol, I, 229.

Milia exempla, III, 511. Tot peccatorum, II, 233. Tot reorum, II, 672. Virtutum, II, 141.

Militia famulante, II, 25. Poli, II, 333.

Militiae labor, S. 258. Poli, II, 475.

Millenos petiere viros, III, 278.

Minante dente neces, S. 138. Mortale, II, 254

Minantur mundo, I, 82.

Minaris veniale culpis, S. 121.

Minatur exitium, III, 105. Monstra, I, 307. Operire, II, 343. Poenam, I, 31. Veniale, II, 486.

Minatus mortes, I, 280.

Ministrans miseris alimenta, II, 757. Ubique, II, 36.

Ministrant, I, 228.

Ministras victum, S. 129.

Ministrat natura, III, 23.

Ministros mortis, II, 568.

Minor nulla virtute, nisi verberis ira, I, 691.

Minorum cura, I, 182.

Minuens tibi nil, II, 586.

Minuente luna, I, 736. Luna nolis, S. 238.

Minuunt haec, minuit Cynthia, S. 240.

Mira sua, III, 439.

Mirabile donum, II, 138.

Miracula summa, III, 211.

Mirante populo, III, 400.

Mirantibus ripis aequor, II, 349.

Mirantur tenebrae, II, 122.

Mirata diem, I, 417.

Miratur iter, II, 169. Se, 352.

Misceret tristia rebus laetis, III, 364.

Miscuit salutem cum morte, II, 261.

Miseranda mente, III, 566. Pietas, III, 115.

Miserata rogantum, II, 762.

Miseratio prisca, III, 578.

Miseratus, I, 361. Egentis, II, 747.

Miserere fatentis, III, 594. Rogantis, III, 601

Miseri, peccatores, I, 11.

Missa cuspide hostili, III, 375.

Missile crinitum, III, 15.

Missura e flatibus oris, I, 289.

Mitis corrigis, II, 694.

Mitissimus, III, 174, 655

Mittenda e fonte, I, 603

Mittit flamina de thesauris ventorum, I, 707.

Mittunt fontes flumina, I, 576.

Mixta mala bonis, bona malis, S. 58.

Moderanter, I, 94.

Moderatior omnibus, I, 331.

Modesta fronte, I, 464. Tabitha, II, 758.

Modesto jure, II, 308.

Modestos dominos, S. 93. Vultus, III, 379.

Modestus pietate, II, 70. Virtute, I, 29. 435.

Modicae laudis, III, 512.

Modicas salices, S. 278

[Col. 1057] Modico corde, II, 590. Die, III, 95. Sermone, S. 187. Pro tempore, III, 249.

Modulamina tacitae linguae, S. 47.

Modulamine blando, I, 242.

Modulantibus dentibus, III, 628.

Moenia coeli, I, 3.

Moles immensa, I, 603.

Molli flamine, I, 194. Tepore, I, 261.

Mollia corda, I, 471. Lina, III, 55.

Mollior aura, I, 192, 598. Ignis, II, 82.

Molossi lingua, S. 43.

Molossos raucos, I, 279

Moneant venturum, I, 526.

Moniti exemplis, I, 683.

Monitis coerces, II, 689.

Monitor justitiae, III, 16.

Monstrat mensura, I, 223. Terra tremorem, I, 700.

Monstravit ruborem, II, 522.

Montibus Hircanis, I, 311.

Monumenta clausa patent, II, 525.

Mora si fuerit, S. 140.

Morantes vices, II, 54

Morantur I, 142, 146. Per saecula mille, 335.

Moratur contenta, II, 348.

Mordaces hamos, 1, 507.

Mordacis invidiae, I, 464.

More ferarum, I, 439. Remorum, III, 636

Moribunda, II, 374.

Moriente favilla, I, 661.

Moriuntur astra, I, 667.

Mors erat prolis, III, 351. Una tenebris, I, 116

Mortale minantes, II, 254.

Mortalia dura, II, 107.

Mortalibus, I, 521.

Mortalis vitae, III, 244.

Mortes, I, 280, 290. Et monstra, I, 61. Insontum, III, 121. Nullas, III, 304.

Mortibus antiquis, III, 610.

Mortiferis, II, 262.

Mortis fraudibus, 1, 460. Incendia, III, 65. Limina, I, 490.

Mortua lumina, I, 643. Lux, I, 663. Ossa, III, 626.

Mos hic est omnibus, I, 611.

Moseo, II, 162. Prophetae, S. 17.

Moventem corde haec viderat, I, 360.

Movere bella, I, 283.

Movet arboribus comas, I, 194. Arma leo, I, 295.

Movetur vento cum fronde, I, 258.

Mox natas segetes, S. 231.

Mucrone cruento, II, 288. femineo, III, 478. Nudato, III, 100.

Mugire solum, I, 74.

Mugitus pecudis, S. 34.

Muliere, II, 660. Eadem creatus, S. 161.

Multiplici virtute potens, II, 70.

Multo crimine, II, 403.

Mundabitur, II, 511.

Mundanorum laborum requies, I, 559.

Mundior pars, I, 487.

Munera aeternae vitae speramus, III, 455. Laetitiae, I, 172. Pacis, III, 144. Perpetuae vitae, II, 569.

Munere noctis, III, 651. Regnantis, S. 24.

Munita tenebris, III, 276.

Munus honoris, S. 162.

Muricis ostrum, II, 446.

Murmure tacito, II, 664.

Murus ramorum, I, 185.

Musculus humor erat, I, 234. Omnis, II, 86.

Musti ubera, I, 719.

Mutabilis nullo aevo, S. 7. Nunquam aevo, III, 528.

Mutant te nunquam saecula, II, 587. Tempora, S. 247.

Mutantur mentes et artus, S. 29. Tempora, II, 587.

Mutat nos Deus illectos donis, II, 741. Saecula, III, 523.

Mutilante sono verba daret, S. 48.

Nardi flores, I, 328.

Narrare sermone opus, III, 670.

Narrator, III, 669.

Nascuntur venae, III, 614.

Natatu fluido, I, 237.

Natura aspera, vel fragilis, S. 77. Conservat fidem I, 81 Dedit, I, 9. Parens, III, 541.

Naturae jussu, I, 332.

Natus de conjuge, S. 163. De virgine, S. 181.

Naufragium, II, 371.

Navale iter, II, 790.

Navigerum mare, I, 149.

Nebrida membra, S. 272.

[Col. 1058] Nec fallit hiems, I, 523. Mirum, I, 222, 525. Mora, I, 371. Nomen habet, III, 262. Rubor ullus erat, I, 445. Ratione caret, II, 738. Semet, II, 129.

Neci gaudere, II, 532.

Nectaris aetherei, I, 200.

Ne facias, S. 193. Plura, II, 177. Sit fixum, I, 623.

Nefanda monstra, III, 206.

Nefastum, III, 548.

Negat participem, S. 202. Sentire, I, 610. Victuram, I, 517.

Negato fructu, I, 448.

Negavit sibi jam sponte veniam, III, 565.

Negent servare, II, 337.

Neget prospera, S. 28.

Nemo creatus, I, 750. Deus sit, III, 517.

Nemus domus alma, I, 355.

Neque culpa fuit, III, 354.

Neque spectante, III, 230.

Nescia corda ruboris, I, 440. Fervoris, S. 230. Mens illis, I, 398. Mentiri, I, 80. Quid jubeas, III, 537.

Nesciat tempora, I, 182.

Nescire latebras, I, 531

Nesciret munera, III, 227.

Nescis exordia, II, 30.

Nescisse dapes, I, 475.

Nescit lustrare polos, III, 160. Omne genus pecudum, I, 458.

Nescite saporem, I, 415.

Nescius alterni, S. 6. Irarum, II, 689.

Nigris venenis, III, 293.

Nimia pietate, I, 754. Pietate cruentus, III, 99.

Nitent candore, I, 244.

Nitidis de fontibus, I, 193.

Niveas pruinas, III, 310.

Niveo candore, I, 244. Corpore, I, 394.

Nixus virtute, III, 226.

Nobile praeceptum, S. 189.

Nobilitant Persida littora, I, 321.

Nocens imber, II, 373.

Nocentes ex nulla parte, II, 282.

Nocentum manus, II, 712. Vitas, III, 121.

Nocetur pia turba, II, 714.

Nocte sub obscura, III, 474. Silenti, III, 275

Noctis certae poenas, III, 481.

Nocturna bella, III, 274.

Nocturno vespere, I, 679.

Nocturnos dies, I, 646.

Nocturnus eques, I, 670. Fur, II, 302.

Noe, II, 361, 424.

Nolle pares, I, 367.

Nomen non habet, III, 262.

Nomine pro Domini, III, 167.

Non fugit artificem, I, 502. Imitabilis, III, 232. Laesus, I, 33. Latet agricolam, I, 511. Semel, II, 701. Si mihi ferrea vox sit, III, 552. Solum decet esse virum, I, 363. Uno crimine, III, 567. Uno tempore, III, 576.

Norint Dominum, S. 96.

Noscere in uxore, I, 380.

Nosse diem, II, 122.

Notato serpente, I, 514.

Noverca, II, 319.

Novercalis dextra, II, 321

Novercam, III, 341.

Noverit consortia, I, 364.

Noviter, II, 296.

Nox cum munere noctis, III, 651.

Noxia femina, I, 478. Magis, I, 488. Vipereis flatibus, III, 303.

Nube tenebrarum, I, 644.

Nudantur littora, II, 393.

Nudato littore, I, 78. Mucrone, III, 100.

Nudo lumine, III, 423. Sermone, III, 138.

Nullo custode, I, 285. Discrimine, II, 737. Prohibente, I, 373. Sub pollice, I, 323. Velamine tecta, I, 393.

Numero crescente, minore, I, 213.

Numerosa propago, III, 675.

Numerus sideris innumeri, III, 4.

Numine vano, III, 513.

Nuntius aurorae, I, 668; II, 8.

Nurus formosa, III, 505.

Nutant poma, I, 196.

Nutrimenta salutis, I, 730.

Nutrita ova, I, 263.

Nutrite natis nepotes, I, 406.

Nutritor Deus, II, 2.

Nutritore Tonante, I, 685.

Nympha profundi, I, 394.

Nympharum turba, III, 381.

[Col. 1059]

Objice terra, II, 480.

Obliquans latus, I, 281.

Oblitus Deum, S. 98. Mei. III, 580. Sanguinis, III, 341. Sui, II, 355.

Obliviscere ne me, III, 580.

Obrueret pontus flumina, II, 373.

Obruit unda, III, 573.

Obscena fames, II 429.

Obsceno crimine, III, 345.

Obsequitur, III, 239.

Observant globos lunae, S. 242.

Observat cornua lunae, S. 241.

Obses sermo, I, 753.

Obsessa cerastis, III, 294.

Obsessam linguam, III, 629.

Obsessis mentibus, II, 115.

Obtruncat socium, III, 282.

Obtunsi, I, 499.

Obunco rostro, I, 725.

Occidit dies, I, 677.

Occumbat cervus, II, 276.

Occurrit ex quibus reatus, S. 198.

Ocellis, I, 246.

Oculatur, I, 646.

Oculus coeli, I, 674, S. 243.

Oderunt moras, II, 609.

Odoratas messes, I, 438.

Odoratos flores, III, 679.

Odor dux, I, 723.

Odores divinos, I, 308. Permiscentur, I, 175

Odoriferis herbis, I, 180.

Odoris munus, I, 325.

Officii genitoris, II, 619.

Olim, olim. II, 234 seq.

Omne nefas, atque omne bonum, III, 634. Nocens, II, 228. Quod horrescis, III, 558. Suum, I, 500.

Omnia concessit, II, 661. Graviora, II, 330. Tempus agit S. 219. Tempus habent, S. 10.

Omnipotens, I, 360, 405, 417, 491; II, 102, 193, 418, 683; III, 20, 111, 120, 130, 581, S. 55, 101. Omnipotens aeterne Deus, II, 1. Deus, I, 531

Omnipotentem, I, 690.

Onus ventris, II, 681.

Opacis deliciis, I, 455.

Opacus, I, 185.

Opem libertatis, III, 415. Pietatis, I, 429.

Operire terram spumis, II, 343.

Opertae mentis, S. 115.

Opifex, I, 434.

Oppressores opprimit Deus, I, 740.

Optatur nefas, II, 714.

Opulentus, II, 726.

Opus auctoris primum, I, 124. Libertatis, III, 348. Pietatis, II, 50, S. 290, 298. Virtutis, II, 114; III, 211.

Orabat hostibus suis veniam, S. 172.

Orba parens, II, 128.

Orbaret pignore patres, III, 116.

Orbata, I, 312. Parens, III, 392.

Orbatrices suorum, III, 327.

Orbatura parentes, III, 112.

Orbatus pater, III, 258.

Orbe crescit, vel decrescit luna, S. 235. Gemino, I, 345; II, 652. Lunae, II, 249.

Orbi gemino, oculis, III, 622.

Ordine temporis, S. 216. Suo, 605.

Ore cruento, S. 137.

Origo descendit, III, 156. Fudit, I, 620. Lucis, III, 1. Non sperat reditus, I, 608. Prolis, I, 485. Pudoris, I, 445. Sancta prophetarum, III, 161. Vestrae pietatis S. 299.

Ornat color, I, 245. Pluma, I, 250.

Ornatus coeli, I, 214.

Ortus diversi sanguinis, II, 77.

Oscula jungebant, I, 444.

Ostendit motus, I, 701.

Ostentat sidera, I, 230.

Ostentis monens, I, 83.

Ostro indutus, III, 68.

Ostrum aestivum, III, 56. Muricis, II, 446.

Otia animae fessae, III, 650.

Pabula montis erant, I, 267.

Pacificus fuit, S. 170.

Pacis amatores, III, 146.

Pagina sancta Dei, S. 152.

Palatia coeli, II, 497.

Palato ardente, III, 62. Spumante, I, 462.

[Col. 1060] Palla lurida, II, 521.

Pallida gens erebi, III, 403.

Pallore fugato, I, 65.

Palmata cornua, I, 640.

Palmatis cornibus, I, 275.

Palmite gemmato, II, 220.

Palpebra, III, 619.

Pampineos campos, I, 171.

Pampinus, I, 629; II, 220.

Pandens guttura, I, 638.

Pannis squalentibus usus, III, 585.

Par animi concors, I, 368. Cum flore senectus, I, 632. Fortuna, III, 420. Sententia damnat, quos par culpa tenet, I, 541.

Parans creanda, S. 82. Venenum, I, 462

Parant damna, I, 614.

Parare damna, I, 613.

Parasti medicinam, II, 597.

Parat delicias, mortesque, S. 73.

Paratus indulgere, si poeniteat, II, 774. In saecla, I, 231. Praestare, II, 607. Servire, III, 238.

Paravit justitiam, III, 372.

Parcat peccare, I, 96.

Parce flagello, III, 595.

Parcens clementia impendit, S. 165.

Parcere reo suo, S. 306.

Pardus, S. 273.

Parens Deus, I, 81. Natura, I, 272; III, 23. Tellus, I, 174

Parentes abiere, III, 586.

Pares fuimus cum principe, S. 203. Velle et nolle, I, 367

Paribus votis, I, 368.

Parit terra gemmas, S. 71.

Pars militis, S. 205.

Parte angelica, II, 175.

Parthica regna, S. 35.

Parthicus, III, 182.

Participans, I, 82.

Participem cladis, I, 537. Generis, I, 362. Negat, S. 202.

Particulam, I, 374.

Partita cum fratre vices, II, 11.

Partum malum non uno crimine, III, 567.

Parturit, I, 167. Arbor, I, 574.

Parumper, I, 339, 747: II, 4.

Parva Deo fuerant, I, 621. Putant, II, 286.

Parvi pendimus, II, 247.

Parvis fecisset culpa reatum, II, 313.

Parvula origo, I, 620.

Pascenda, I, 270.

Pascentia radiis, I, 26.

Pasci aquis, I, 26.

Passer, S. 268.

Passibilis, II, 81.

Passim dimitteret, II, 406. Per prata, I, 187.

Passio peremit, II, 517. Sancta crucis, S. 264.

Passura fraudes, I, 278.

Pastus et indutus, II, 754. Mala gramina, S. 37. Serpente, S. 67.

Pater patriae, III, 316. Ille Joannis, II, 676

Paterna sceptra, S. 164.

Patescit cor, II, 565.

Patescunt, I, 500.

Patricios, III, 417.

Patrimonia damnet, III, 90

Patuit doctrina, I, 474.

Paulatim, II, 394.

Paulo comitante, III, 228.

Pauperiem, II, 416, 768.

Pavent te, II, 208.

Pax elementorum, III, 3.

Peccando regi, S. 41.

Peccante reatu, S. 19.

Peccasse, quod tua jussa vetant, III, 557.

Pectinat caput capillos, III, 555.

Pectore laeto, I, 83. Mente rogans, S. 118.

Pectoris humani corde, II, 591.

Pecudum genus, I, 284, 458.

Pecus utile bellis, I, 276.

Pedes aquilae, S. 272.

Pedibus siccis, II, 790. Suis, III, 502.

Pellant cordibus, II, 579.

Pellit ad illicita, S. 20.

Pellunt ipsa venena neces, S. 68.

Pendent ex arbore, I, 186. Mella foliis, I, 201

Pendentibus uvis, I, 172.

Pendula poma, I, 196. Sidera, II, 6. Tellus, II, 347. Terra, I, 701.

Penes te, II, 593.

Penetrans molem, II, 34.

[Col. 1061] Penetrat caput, II, 41.

Pennantur, I, 262.

Pennigerum nemus, I, 260.

Pensatur brevitas voce, I, 249.

Pependit ad colla, II, 561. Nox, II, 523.

Pepercit invita, II, 528. Mucrone populis, S. 157.

Per agros, I, 356. Anguem, I, 486. Artus, III, 641. Ascensus, I, 644. Astra poli, S. 182. Caerula, I, 237. Caerula ponti, I, 676. Carmina, III, 664. Celsa volantem, III, 229. Colchos, III, 216. Colla captum, III, 208. Crimina nostra, II, 231. Culmina, II, 219. Cuncta, I, 292, 348; III, 82. Cuncta tonantem, I, 226. Deserta, II, 272. Aevum, III, 519. Florea regna, I, 355. Flores, I, 437. Freta, III, 9. Herbas, I, 176. Inane, I, 152; III, 14. Mare eundo, II, 578. Mare Rubrum, II, 785. Membra, I, 595, 650; II, 631. Mille catenas, II, 114. Mille colores, I, 310. Mille pericula mortis, I, 727. Montes, I, 314. Murmura, III, 633. Nos petuntur, II, 283. Orbem, II, 143. Opus, S. 290. Pelagus, II, 284. Populos, II, 449. Prata, I, 187, 493. Prata vagum, I, 274. Prata vagus, S. 37. Quem, III, 542. Quem fetat, S. 83. Quem sunt, II, 732; III, 519. Quem valet, II, 368. Rapinas, S. 267. Saecla, I, 28; II, 24, 97; III, 52. Saecula, III, 209. Saecula mundi, III, 156. Sibila, I, 290, 638. Sidera, I, 669; II, 494. Sidera fulsit, I, 214. Silentia, II, 680. Singula ducis, S. 11. Sulcos, I, 626. Tam grande nefas, III, 125. Te fetat humus, herba virescit, II, 217. Tempora, III, 296. Tempora cuncta, III, 23. Tot facta, I, 115. Vexilla, II, 496. Viscera, I, 288; II, 83. Umbras, II, 303; III, 397. Vota priora, II, 665. Urbes, III, 362.

Peractum iter, II, 790. Nefas, III, 559. Scelus, II, 467.

Peragunt bella, II, 293.

Perculit ense, III, 334.

Perculsum fulmine, III, 233.

Percuteret sublime caput, III, 365.

Perdere bona, III, 45. Confectos cursus, S. 233.

Perdidimus hac luce diem, S. 185.

Perdit pretium, mercem, II, 507.

Perdunt bona, III, 46.

Pereat vinea, II, 275.

Peregit facinus, II, 654. Naturae bella, III, 323.

Peregrina deposceret, II, 434.

Peremit membra, II, 517.

Perempta in morte, I, 694. Prole, III, 332.

Perempto hoste, III, 355. Morte, III, 47.

Perenne contemnere, III, 94.

Perenni, I, 183. Clade, I, 467; II, 242, 474. Fonte, I, 603. Lege, I, 737. Sub lege, II, 20.

Perennis sine fine, II, 81. Spiritus, II, 105. Vita, II, 526.

Pereunt bello, S. 125.

Pereunte die, II, 480.

Pereuntia non intereunt, I, 606.

Pereuntibus rugis alvi, II, 636.

Perfecit sua verba, II, 784.

Perfecta libido, III, 480.

Perfectis moenibus, III, 500.

Perferre diem, I, 68. Volucres, I, 457.

Perficit injuncta, III, 540.

Perfida turba, III, 433. Uxor, III, 407.

Perflabant naribus undas, I, 238.

Perfudit cruore suo membra, III, 324. Sanguine, III, 259.

Perfundit lumine, I, 207.

Perfusum sanguine, II, 298.

Perit de sole, I, 673. Ira cadens, S. 142. Luna, I, 663.

Peritura repente, III, 95.

Periturum diem noctis ab umbris, I, 672.

Permansit avarus, II, 562.

Permiscentur odores, I, 175.

Permissa peccare, II, 712.

Permixta bonis, I, 474.

Permutans omnia, S. 7.

Permutat tempora, II, 19.

Perpes mens, II, 63.

Perpessa dies nocturnos, I, 646.

Perpete culpa, II, 498. Lege poli, S. 250. Nexu, III, 66. Poena, III, 73.

Perpetuae vitae, II, 569.

Perpetui flores, I, 554.

Persa tyrannus, III, 179.

Persarum regem, S. 31.

Persida, I, 321.

Persis, III, 283.

Persolvit poenas, III, 481.

Personat te, II, 209.

Perstando maligne, I, 93.

Perstat homo, I. 97.

Perstrinxit gemino consule Romam, III, 321.

Perturbent cuncta, II, 154.

Perusta, I, 327.

Perustus sole, S. 84.

Pervaditur aer II, 281.

[Col. 1062] Pervasit fretum, II, 281

Pervigil, III, 423.

Petat aspera, S. 28.

Peterem pericla, S. 26.

Peteret Dominum, S. 168

Petiere viros, III, 279.

Petit poena noxia insontes, S. 282

Petrus, II, 763; III, 217.

Petunt certamine fratres, II, 295. Languida membra manus medici, S. 296.

Petuntur per nos, II, 83.

Pharaonis, S. 18.

Philenorum, III, 291.

Phoenice, I, 326.

Phoenicis juventam, I, 653

Phrixei velleris aurum, II, 447.

Pia colla, III, 325. Feritate, S. 274. Jussa, III, 228. Turba, II, 714; III, 379. Turba Dei, II, 776. Verba prophetae, S. 309. Voce, I, 470. Vota, II, 747. Vota Dei, I, 11.

Piacula, II, 352. Horrenda, II, 709. Saeva, II, 401; III, 263. Saeva mortis, I, 539.

Piarent vota, II, 668.

Pias matres, II, 305.

Pictus floribus, I, 179.

Picus, S. 268.

Pie rex, II, 698; III, 534

Pietas Dei magna, III, 185. Aeterna, I, 20. Generaliter una, II, 738. Parentis, II, 492. Sancta, I, 29. Tua, S. 109.

Pietate bonus, S. 188. Magistra, III, 533. Nati peremptus, III, 285, Nimia, I, 754. Parentis, I, 81, 726. Reforma, III, 654. Reservor, III, 658. Severa, I, 544. Sueta, III, 663. Tonantis, II, 670; III, 210. Tua, S. 112.

Pietatis amore, I, 100, 692. Amorem, III, 339. Nimiae sobolem, III, 287. Opus, II, 50. S. 290, 298.

Pigmenta, II, 440. Generans, I, 176.

Pignore dilecto, III, 116.

Pigra freta, I, 301. Sidera, III, 7.

Pinguescunt, II, 85.

Pinguia membra, II, 258.

Pinguis gleba, II, 414.

Pio amore, III, 133. Igne, I, 224. Lacte, I, 386.

Piorum loca, III, 162. Sorte, III, 682.

Pios motus animi, III, 465.

Pium Christum, II, 494. Ira non decet, S. 120. Nomen S. 288. Tempus, S. 180.

Pius bonitate, I, 435. Christus, II, 601. Civis, III, 315. Et plus quam justus, II, 693. Exstet homo, S. 156. Immitis, III, 102. Poteras, II, 708. Semper ubique, S. 110. Ultor, I, 740.

Placent animis, III, 134.

Placidas aves, I, 456.

Placidi flatus, I, 192.

Placidis, saevisque, II, 735. Sedibus, I, 571.

Placidissimus exstas, II, 696.

Placido sermone, III, 540.

Placidum nomen, S. 290.

Placidum Tonantem, I, 1.

Placidus sit, S. 112.

Plagae quinque, I, 5.

Plagis quinque, S. 90

Plancta diu est, III, 385.

Plango, III, 603.

Planitie, I, 159.

Planxit Achillem, III, 381. Deum natura, II, 524. Natum, III, 391.

Plasma, I, 430.

Plasmatur caro, II, 87.

Plasmavit per membra virum, I, 336.

Plausibus commotis, I, 257.

Plectenda libido, II, 306.

Plectent flagello, S. 315.

Plectibiles actus, II, 455.

Plectibili actu, II, 268.

Plena fides, II, 674; III, 210. Non fuit hora poscentibus, II, 689.

Plenam coronam, II, 573.

Plenus amor, I, 379. Narrator, III, 669.

Plorant virgulta balsama, I, 324.

Pluit imber aquas calidas, I, 63.

Plumea gens, I, 240.

Plus praestitit error, III, 388.

Plus quam peccator habendus, III, 550.

Plus quam turba facit, S. 210.

Pluunt nubes, II, 152.

Pluvialis hiems, I, 510.

Pocula larga, II, 688. Sunt latices, II, 139.

Poena plectente, I, 98. Pudoris, III, 507.

Poeniteant se sceleris, I, 694.

Poeniteat mens rea sceleris facti, S. 100. Sceleris dolens [Col. 1063] peccata, S. 304. Si forte reos, II, 555.

Poenitet en peccasse nimis, III, 595. Esse nocentem, I, 748. Me carminis, et fateor, S. 106.

Poenituit nescisse, I, 472. Vicisse ducem, III, 369.

Poli septem, I, 5.

Polo rutilante, I, 205.

Polorum dominum, II, 142. Sphaera, I, 225.

Poma coquantur, I, 198. Dulcia, I, 717. Pendula, I, 196. Profert, I, 167.

Pomaria, I, 411.

Ponat venabula, S. 141.

Pondera gemmae, III, 59. Mundi, I, 699

Pondere culparum, III, 571.

Pondus ditionis, III, 313.

Pontificis loca sacra tenens, II, 677.

Poplite subnixo, III, 191.

Populando cohortes, II, 496.

Populo insonti, III, 682.

Populus laudavere, II, 791.

Portabant nomen inane, II, 627.

Portante sinu, III, 52.

Portare delicias, II, 173. Triumphos, III, 447.

Portendant mala, I, 85.

Portio haec, I, 328. Telluris, III, 292. Tristis poenarum, III, 403.

Poscere ostrum, III, 57. Poscit ab igne neces, III, 439. Rogans, III, 62.

Posco gemens veniam ab imperio, S. 109.

Positus dux, III, 219.

Possedit arenas, III, 291. Coelum, III, 161. Omnia, III, 163

Post bella, III, 363, 448. S. 175. Corpus, III, 676. Crimina, II, 571, 659. Cuncta, I, 239. Decus imperii, S. 32. Funera, II, 760; III, 490. Funera carnis, II, 554. Funera septem, II, 650. Ictus, III, 495. Maculam, III, 506. Me S. 189. Membra, S. 45. Nubila, II, 653. Ossa, III, 625. Praelia, III, 364. Regale nefas, III, 318. Regna, III, 646. S. 35. Retia, III, 220. Saecla, I, 622; II, 643. Saecla futuro, II, 548. Saecla manere, I, 86. Sua membra beatus, III, 51. Te, S. 107. Templa poli, II, 80. Viscera, II, 499. Vulnera, S. 273.

Posteritas horum, III, 140.

Potens auctor, S. 59.

Prae mente legant, I, 2.

Praebet culpa materiem laudis, S. 297.

Praecedit venia facinus, II, 599.

Praecepta audiat, III, 537.

Praecepti solo sermone, III, 518.

Praecipiti jactu, II, 497; III, 397.

Praeco Dei, III, 221.

Praeconia, III, 664.

Praecordia, I, 341. Muta loquuntur, I, 568.

Praeda cibusque fuit, S. 268. Iners, S. 134. Quieta sedet, S. 128.

Praedicit vim, I, 515.

Praedicunt pluvias, I, 528.

Praedo, II, 807. Cibos temnit, S. 143. Pudoris, III, 319. Temerarius, III, 75.

Praeduce jussu, II, 23.

Praeferre animam pudori, III, 83. Datori, III, 84. Nil deo, III, 82, 87.

Praefixas vices, II, 21.

Praemiserat undis, I, 204.

Praemissa est, I, 132.

Praemonet ante, 1, 40. Se inde cavendum, I, 87.

Praepetis aquilae, I, 724.

Praerumpit hiatum, I, 67.

Praesagia non fallunt, I, 528.

Praescire futura, I, 519.

Praesens constat ubique, III, 525.

Praesensit, I, 469.

Praesentem vitam, III, 165.

Praesentis vitae, III, 45, 79.

Praestaret, S. 184.

Praestat clementia laudem, S. 201. Compendia damnum III, 135. Hoc, S. 173.

Praestatur hostia, III, 112.

Praestet bona dans, S. 192.

Praestitit nec sibi, III, 74.

Praesumpsit homo, III, 205.

Praesumpta atteris, II, 727. Manus spe mortis, III, 277. Moles, II, 365.

Praesumptio, I, 565. Simplex, III, 248.

Praeter quod fuerant, III, 430.

Praetores, III, 417.

Praevenit iter, I, 134. Reatum indulgentia, II, 599

Pravis dedit tartara, II, 734.

Precatio, II, 75.

Precatur Deum mens potius quam lingua, I, 570. Vita III, 653.

Precibus ne clauseris aures, III, 597.

[Col. 1064] Premebat culpa, II, 703.

Premis celsa, II, 727.

Premuntur luce, I, 220.

Pressis defensio, I, 729; II, 685.

Pressum clade, III, 649.

Pressus gravor, III, 581.

Pressus pondere culparum, III, 571.

Prima dies lucis erat, I, 116.

Primordia mundi, I, 122, 127; II, 296. Nescit, I, 22. Nostra, II, 432. Sensus, S. 63.

Princeps, I, 332, 378, 399; II, 109. Deus, III, 154. Rerum, II, 31. Spiritus, II, 33.

Principe gentis, II, 162. Luce, I, 132.

Pristina verbera, S. 312.

Pro clade, S. 159. Laude sua, III, 253. Libertate, II, 779. Meritis, I, 12. Moribus, II, 418. Nomine, III, 167. Numine vano, III, 513. Quibus arma tulit, III, 333. Radicibus, I, 153. Regione plagae, I, 300. Regno alieno, III, 253. Tempore, I, 229 seq.; III, 249. Tramite vitae, I, 12.

Pro laude periclum intulit, III, 352, 431.

Probamur gens importuna, II, 265.

Probant dominum, S. 4. Jura sua, III, 290.

Probare jura, III, 125.

Probaris debere, II, 179.

Probatur apta, I, 385. Fidelis, II, 26. Nil peccasse, S. 295. Non esse brevis mora, II, 716. Scire, I, 524.

Probatus nunquam sine Patre, II, 103.

Probavit res ipsa, III, 657. Vera verba Dei, II, 574.

Probentur disjuncta, II, 190. Nihil esse, II, 583.

Procedere fontibus amnes, I, 607. In pejus, I, 476; II, 404. Solem, II, 735.

Procedit tumulo, I, 654.

Procella comitante, II, 172.

Procellas vincat, I, 312.

Proceres, II, 725. Pullati, III, 376.

Proceris caput, III, 476.

Processerat dies, I, 271.

Processit lucifer, II, 542. Poena, II, 364

Procubuit, III, 285, 508.

Procul usque sene tam, S. 221.

Prodidit se, II, 777.

Prodit metalla, I, 505.

Proditor corvus, I, 55.

Proditur impius in se, III, 48.

Producere coelo, I, 69.

Produceret hostes, II, 291. Vitam, III, 286.

Producit noctes, I, 714.

Produxit vitam, II, 759.

Profana mente, S. 95.

Profanam viam, II, 501.

Profanant jura Dei, I, 497. Sancta, I, 624.

Profanas, III, 326.

Profanos, II, 705. Domet, II, 490.

Profanum sceptrum, III, 263.

Profanus, I, 96; III, 246.

Profecto, I, 495.

Proferre diem, I, 211.

Profundi animalia, I, 232. Nympha, I, 394.

Profundo vasto, I, 151.

Profundum crudele, III, 64.

Prohiberet euntes, III, 309.

Projicere, I, 430.

Promissa Tonantis, II, 678. Promissor fidelis, II, 784.

Promitur anguis, I, 287. Herba, I, 165.

Promittis te nimia pietate parentem, I, 754.

Promittit fontes, I, 512. Saxis gemmas, I, 506.

Pronior ad veniam, S. 300.

Propago mansura, I, 619. Membrorum, III, 641. Numerosa, III, 675. Sanctorum, III, 145. Terrena, I, 418. Torquata, III, 384.

Properant ferire, II, 314.

Propheta clamante, III, 611.

Prophetae verba, S. 309.

Prophetarum origo, III, 162.

Propinquos consanguineos, III, 260.

Propitius jubes, S. 14.

Proprium, III, 73.

Propter hominem, I, 428. Solatia, I, 537.

Prorogat mercedem justis, II, 740.

Prorumpit equus, I, 276.

Proscinderet terram vomere, II, 433.

Prospera bellorum, III, 370. Cuncta, S. 28. Mandet, S. 9.

Prosternit amicum, III, 282.

Prostrata scelere parentis, III, 385.

Prostrato dat veniam, S. 145.

Prostratus extenso corpore, III, 603.

Protendit iter solis, I, 715.

Providus undae, I, 511.

[Col. 1065] Proxima saxa polo, S. 280.

Psyllus, I, 515.

Pubentibus annis, S. 227.

Pubescit ceres, III, 26.

Publica gaudia, III, 368. Merx, S. 196. Oscula, I, 444.

Pudenda membra, I, 485. Quaeque, I, 443.

Pudicitiae causa, III, 338. Laesae, III, 317.

Pudorem didicisse, I, 491.

Pudoris origo, I, 445. Ventre, II, 642.

Puerilia, S. 225.

Puerperii claustra, II, 93.

Pullati proceres, III, 376.

Pulmonis fibrae, I, 593.

Pulsantes nubila cedros, S. 279.

Punctum non egreditur, II, 343.

Punica legatio, III, 408.

Puniceum ruborem, I, 671; III, 297.

Puniceas sanguine, I, 64.

Punisse tantos reatus, III, 570.

Punisti errantem, III, 594.

Punit morte repente, I, 95.

Pupillus, II, 754.

Pura fides, III, 248.

Purgant mores agmina, II, 808.

Purgare potest, II, 466.

Purgata anima quiescat, III, 677.

Purgatae mentis, II, 743.

Purior aer, I, 334; II, 458. S. 91.

Puro coelo, I, 410.

Puros fontibus amnes, I, 349.

Purpura vestit aves, I, 244.

Purpurea lilia, II, 442.

Purpureis aquis, I, 680.

Purpureum luciferum, I, 421. Mare, I, 78; II, 157.

Putantur damna, I, 475.

Putatur mundior, I, 487.

Putentur data, III, 456.

Putrescit gleba, II, 414.

Putris arena, S. 84.

Quacunque ex parte, I, 129; III, 38.

Quadrupedantis equi ungula, S. 314.

Quaecunque obscura geruntur, I, 131.

Quae fuerat pietas? S. 294.

Quaerit dolos, II, 503. Opem sceleris, I, 465. Veniam, S. 295.

Quaerunt foliis, vel rupe latebras, I, 498.

Quaesivit horam, S. 263.

Qualem prima dies, talem simul ultima noscet, II, 588.

Qualiter, II, 89, 198, 424; III, 130.

Quanta spes praemissa est, I, 132.

Quantos capillos, III, 554.

Quasi nympha, I, 394.

Quatiens remos, II, 285. Venenum, I, 287.

Quatitur flatibus, I, 188. Mare undis, I, 149.

Quatiunt procellae, III, 572.

Quem penes, I, 567.

Quem quisque ferit, cui quisque repugnat, III, 281.

Quicunque datur casus, I, 370.

Quid nocuit? II, 277. Peccavere, I, 50. Quod, II, 262, 716.

Quidquid agunt homines, S. 15.

Quinque plagae, I, 5.

Quirinae gentis, III, 252.

Quis neget? I, 75, 607. Petit, et vixit? III, 186.

Quocunque jubes, S. 12. Labore, I, 450.

Quod crimen habetur, II, 553. Erat pejus, S. 176.Floret humus, quod germinat herba, etc., I, 573. Instat, I, 520.

Quo merito, I, 354. Missa rubebat, I, 673. Recessit, III, 579.

Quota portio rerum nos sumus, III, 543.

Quoties culpa est, sit toties venia, S. 308.

Rabies leonum, III, 183. Saevas, III, 204.

Rabidi leonis, S. 269.

Racemis, I, 177.

Radiare globum, I, 206. Sidera, I, 420.

Radiata luce, I, 679.

Radiato vertice, I, 221.

Rana, I, 527.

Rapax turba, II, 765.

Rapiant mare, II, 155. Pios motus, III, 465.

Rapidae procellae, II, 154.

Rapidas procellas, I, 708.

Rapidis undis, II, 434.

Rapit aliena, III, 75. Messes, I, 309. Rapitur de corde, I, 155.

[Col. 1066] Rapiunt me scelerum flumina, III, 572. Nebrida membra, S. 272.

Raptor avarus, II, 807.

Rastro domari, I, 449.

Rationis amicum, I, 329.

Raucos molossos, I, 279.

Reatu, III, 429. Grassante, II, 400. Temporis immodici, S. 19.

Reatum, I, 466, 494, 540; III, 566. Donare, II, 556. Fecisset culpa, II, 313. Ignosci, S. 307. Pectoris et carnis, III, 551. Praevenit indulgentia, II, 599.

Reatus, II, 699. Atrox, S. 198.

Rebellant contra naturam, I, 59.

Rebellantum turba, S. 133.

Rebellis formidat, S. 127.

Recensent voce, I, 2.

Recepit sua membra, I, 400. Martyrium, II, 572.

Recepta luce, I, 644.

Recidens spes, II, 624.

Recidente ruina, I, 105.

Recidentibus euris, II, 156.

Recidiva vita, I, 558.

Recipit facies priscas, S. 245.

Recisa cervice, II, 256; III, 493.

Recurrat dulcedo cordibus, I, 365.

Recurrit aura cunctis, I, 599. Mors, III, 237.

Recusat alimenta, III, 171. Deus incrementa, vel decrementa, III, 527. Esse, III, 342. Servire, III, 452.

Reddere mercedem cunctis, II, 549. Millesima lucra, III, 31.

Redderet tristem, I, 376.

Reddis omnia omnibus, II, 180.

Reddit diurne, I, 680.

Redditur argentum, II, 561. Arida tellus, II, 395. Candens, I, 657. Sanus, II, 126. Usura, III, 30.

Redeant omnia, S. 255.

Redemit pretium bellum, III, 394.

Redeunt commercia, I, 591. Irae cunctis, II, 395. Mores ad saeva piacula. II, 401. Sua lumina coelo, I, 303.

Redeunte favore, III, 606. Juventa, I, 637.

Redeuntibus annis, I, 628; II, 216.

Rediere ad visus suos, I, 645. Mundo, II, 525. Suis membris, III, 611.

Redis victor ab hoste, S. 204.

Redit fecunda, II, 665. In se, II, 344. Ver, aestas, autumnus, hiems, S. 253.

Reditura mox marito, I, 382. Secundo, I, 111.

Redituras lucis ad usus, II, 535.

Reditus in plurali, I, 607, 623.

Rediviva herba, I, 633. Salus, I, 650.

Redivivo fomite, II, 633. Lumine, I, 657.

Redolent fructibus, I, 173.

Reducem diem, I, 423. Magistrum, II, 545.

Reduces, III, 673. Acies, II, 652. Aquae, II, 163. Aquas, I, 703. Fructus, I, 631. Morsus, S. 274.

Reducis salutis, I, 516.

Reduci sub germine, I, 634. Vapore, I, 650. Vento, I, 593. Vita, II, 544.

Reducit vasta incendia, I, 658.

Redundat in conjuge facta, I, 535.

Redux fortuna, III, 652. Vita, III, 237.

Refecto orbe, I, 682.

Referens jura catervis, S. 153.

Refertur cognata, S. 61.

Reficit flammas, I, 669. Sol, corpora, S, 85.

Reforma totum, III, 654.

Reformavit modulamina linguae, S. 47.

Refundit, I, 28. Arca, II, 389.

Regale caput, III, 491. Nefas, III, 318.

Regentum corda, S. 103.

Regia bella, III, 323. Colla, S. 36. Verba, S. 114. Vota S. 52.

Regionibus coeli, I, 218.

Regis igne polum, S. 2.

Regit ordo temporis, S. 216.

Regna coeli, II, 459. Polorum, S. 151.

Regnanti Domino, S. 309.

Regnantis munere, S. 24.

Regnator, I, 562, S. 147.

Regulus, III, 410.

Rejecto fomite, III, 172.

Rejiciat salutem, III, 90.

Relata spernant, II, 112.

Relaxans peccata populis, S. 288.

Relaxas ista, II, 701.

Relaxat peccata, II, 753.

Relaxet peccata, S. 305.

Relevare reatum, I, 540.

[Col. 1067] Relevat jacentes, II, 686.

Relliquias, III, 358.

Reluctans, II, 57.

Remeare lumen, I, 418.

Remearet ad auras, II 538.

Remeat sua costa viro, I, 400.

Renascenti pelle, I, 637.

Renascentur ligna, I, 634.

Renasci, I, 625. Defuncta, I, 683.

Renatis crinibus, I, 633.

Renovare aquilae juventam, I, 729.

Renovat juventam, I, 653.

Repagula densata, III, 629.

Reparare facinus, II, 398. Sepultos, II, 119. Servatum, III, 663. Vitam amissam, II, 761.

Reparas ossa arida, III, 610.

Reparatas volucres, I, 642.

Reparato lumine, I, 665.

Reparavit honores, S. 177.

Rependit alterna sorte, III, 54.

Repertor sceleris, II, 353.

Repetendo haustus, I, 592.

Repetisse praedam secundam, III, 405. Vias transactas, S. 234.

Repetit vitalia, I, 651.

Repit squamis, I, 288.

Replete solum de semine vestro, I, 405.

Repletus conviva, III, 71.

Replevit orbem gentibus, III, 140.

Reponis te corde, II, 590.

Reportat oratio effectus faciles, II, 751.

Reportent, II, 804.

Reprimis flatus, II, 156.

Reptantia gramina terris, S. 277.

Reptat anguis, I, 638.

Repulsa luce, III, 277.

Reputando nil Deo, II, 368. Suum funus, III, 384.

Reputans crimen, III, 431. Tibi debere fatetur, II, 225.

Reputet tibi, II, 58.

Requies animae, III, 677. Cordis, I, 369. Lux aegris, I, 125. Pauperis, III, 51. Vitae, III, 650.

Requirit de se, I, 357.

Reserantur lumina, I, 473.

Reservant praecepta, II, 334.

Reservat veniae, III, 122.

Reservor pietate, III, 658.

Resoluta carne, II, 118.

Respiciat auctorem, II, 468. Me, 50.

Responsa dabo, II, 465. Petunt, II, 327.

Restantibus horis, II, 518.

Restinguit flammas, I, 143.

Resumit, S. 237, 245. Vota scelerum, II, 397.

Resurgentem mane, I, 682.

Resurgere vitae, I, 622.

Resurgit flamma, I, 656. Novus, I, 678. Vita, I, 558.

Resurgunt cornua, I, 640.

Retardat origo nulla Deum, I, 696.

Retectis ossibus, II, 118.

Retia pelagi, III, 220.

Retibus fallat pisces, I, 508.

Reticente lingua, I, 569.

Reticent sibila, I, 514.

Reticere dominos, S. 93.

Retinebat steriles artus, II, 622.

Retinens aetatem mundi, III, 156. Inter se, I, 28. Jura, II, 237, 730. Ruborem, III, 297.

Retinente fera justitiam, II, 266.

Retinere materiem laudis, III, 461.

Retineret honestum, II, 363.

Retinet natura aspera vel facilis volucres, S. 77. Sua tempora messis, S. 251. Tempus, III, 157.

Retorqueo mea vela ad te, S. 117.

Retractus voce, I, 533.

Reus sum regi, S. 108.

Revestit sarmenta, I, 629.

Revocabile supplicium, II, 698.

Revocans a morte, II, 703. Animas, II, 541.

Revocarentur sociati crimine multo, II, 403.

Revocare saluti exanimes, II, 120.

Revocasse casus sinistros, III, 406.

Revocata gaudia, I, 424.

Rex dominusque meus, S. 110. Dominusque pius, S. 195.

Rident elementa, I, 208.

Ridere tenebras, I, 426.

Rigare de fonte, I, 451.

Rigator, I, 552.

Riget in scopulos, I, 161

Ritu pecudum, I, 439.

[Col. 1068] Rogetur mente, III, 129.

Rogus omnibus unus, III, 440.

Roma, III, 227.

Romam, III, 321.

Romana fides, III, 408. Manus. III, 142. Nurus, III, 390.

Romani senatus, III, 444.

Romanus amor, III, 312. Dux, S. 183. Eques, III, 396.

Roris spiritus, III. 173.

Rosaria, I, 437.

Roscida aurora, I, 671. Tellus, I, 63.

Roseis floribus, I, 717.

Roseo honore, I, 322.

Rosulas proferret, II, 441.

Rotato axe, II, 16.

Rotatur, II, 5.

Rotavit axe, I, 217.

Rubebat cutis, II, 117.

Rubens sanguis, I, 341

Rubentem luce, I, 679. De sole, I, 423.

Rubescant sanguine, II, 479.

Rubicunda vellera, II, 445. Zuna, III, 306.

Rubicundior alveus, I, 62.

Rubicundo flabello, III, 635.

Rubigo latens, I, 504.

Rubore pulchra, I, 395.

Rubor erat, I, 445. Inficit artus, I, 342.

Ruboris nescia, I, 440.

Rubra littora, I, 319.

Rubrum mare, II, 785.

Rubuere genae, I, 342; III, 624.

Rubus asper, II, 778. Infelix, I, 66.

Rudes, I, 442.

Rudibus pennis, I, 252, 264. Racemis, I, 177.

Rudis virgo, I, 384.

Rumpendo vincla, II, 723.

Rumperet jussio, 689.

Rumpuntur fructus, I, 631. Ova, I, 263. Vincula, II, 564.

Rupis latebras, I, 532.

Rursus redeunte, I, 637. Repetunt, II, 163.

Rusticus inde placet, S. 70.

Rutila flamma, III, 15.

Rutilante polo, I, 205.

Rutilatur apex, I, 560.

Rutilo ortu, I, 271.

Sacerdos ferus, III, 100. In orbe primus, III, 222. Magnus, II, 677.

Sacrilega arte, II, 502. Cervice tumens, II, 366. Mente, III, 561.

Sacrilegis catervis, S. 153.

Sacrilegos, I, 497.

Sacrilegum, III, 234.

Sagax mos, I, 723.

Saguntum, III, 427.

Salmonea regem, III, 234.

Salomon, S. 167.

Salsos fluctus, II, 789.

Saltus lunae, I, 716.

Salus certa vitae, I, 727.

Salutares medullas, S. 67.

Salutaris flamma, I, 207. Passio, II, 517.

Salutifero vapore, I, 208.

Sana mens in corpore sano, III, 673.

Sancta coeli, II, 647. Legis, I, 624. Manus, S. 103. Viderent, II, 460.

Sancte, Deus, I, 744; II, 597; III, 598, 662.

Sanctorum propago, III, 145.

Sandix pretiosus, II, 445.

Sanguineum ruborem, II, 522.

Sanguinis inimica pietas, III, 374. Oblitus, III, 341.

Sanxit manere, I, 428; II, 97. Natura, I, 416.

Sapit quicunque, II, 100. Quid pravum, I, 483.

Saporat poma, I, 717.

Saporem designans, I, 512.

Sara, II, 648.

Sarmenta vitis, I, 629.

Satiabilis nunquam umbris, II, 531.

Satiata nunquam sanguinis, III, 214.

Sator, I, 552.

Saturnus, II, 580. Falcifer, III, 113.

Saxa polo proxima, S. 280.

Saxea pars, I, 157.

Saxeus imber, I, 510.

Scaevola, III, 386.

Scelerare manus, III, 255.

Scelerata gens, III, 549.

Scelerata propago, II, 357.

[Col. 1069] Sceleris certus adulter, S. 158.

Scena capillorum, III, 620.

Sceptra paterna, S. 164.

Scithycas paludes, III, 311.

Scindere fretum, II, 347.

Scinderet ungue secans vultus, III, 379.

Scintillare oleum, I, 530.

Scintilla volans, I, 658.

Scire ventura, I, 524.

Scribere ignotum nec dominum, S. 94.

Scriptura sancta, III, 251.

Scrutator aquarum, I, 508.

Secans ungue, III, 379.

Secreta coeli, II, 4, 47. Mente, II, 606.

Secretior, I, 441.

Secreti pectoris, III, 631.

Secunda vox non est ultra exspectata, II, 666.

Secundo reditura, I, 111.

Secura futuri, III, 164. Quies, III, 651. Sepulcri, III, 433.

Secures vertit, III, 325.

Securi spatiantur, III, 298.

Securus sine morte dat manus, S. 135.

Secuta est poena famulos, II, 470.

Sedem animi, III, 43.

Sedes beatas, III, 680.

Sede Tonantis, I, 19.

Sedet praeda quieta, S. 128.

Sedit in digitis aurum, III, 58.

Seducta, S. 477.

Segregat merita, II, 418.

Semel assumptis, I, 473. Dat veniam, S. 273. Inspecta, I, 513. Intoleranda, III, 434.

Semina rerum, I, 602.

Semine, I, 390. Verbo, II, 61.

Semita mortis, II, 170.

Semper viventis haeres, II, 604.

Senatum magnum, III, 411.

Senatus, III, 382. Clari, III, 451. Romani, III, 444

Senectus pigra, S. 224. Tremebunda, S. 229.

Sensibus aethereis, S. 116.

Sensim, I, 382.

Sensit malum, II, 425.

Sententia prisca est, III, 82.

Sentiet iratum furorem, I, 98.

Sentiret aquas reduces, I, 703.

Sentis, II, 439.

Sentit Dominum, I, 226. Futurum, I, 525.

Senuissent herbae, I, 269.

Se praeter, I, 431.

Septem poli, I, 5

Sepultus incolumis, III, 400.

Sequetur venia, III, 564.

Sequitur bucula taurum, I, 274. Culpa ingratos, S. 95.

Seraphim, II, 202.

Sereno coelo, I, 420. Lumine, II, 652. Splendente, II, 801.

Serenum placidum, I, 586. Serenitas, I, 68. S. 281.

Seres, I, 323.

Serica, III, 55.

Sermo creavit, I, 688.

Sermone narrare opus, III, 670.

Sermonibus oris, III, 630.

Seros nepotes, II, 386.

Serpens, I, 459, 480, 636. Habet medicamina, S. 65.

Serpente notato, I, 514.

Serpentis artes, II, 495.

Servans membra sepulcro, II, 170

Servare figuras proprii generis, I, 58. Legem, II, 337. Malos, II, 708.

Servare tempora jussit, S. 262.

Servat cuncta haeredi, III, 44.

Servator vitae, III, 81.

Servatur veniae, II, 717.

Servetur in aevum, II, 51.

Servirent corpora corporibus, I, 583.

Servit spiritus, I, 584.

Sessorem, S. 313.

Severa pietate, I, 544.

Sexta luce, I, 115.

Sexus iners, III, 457. S. 218 I. Uterque, II, 792.

Sibila, I, 290. Dum reticent, II, 514. Nullas mandarent mortes, III, 304.

Sibilat te, II, 224.

Sidera coeli, S. 87.

Sidereus globus, II, 5.

Sideris innumeri, II, 472; III, 4.

Signa mortis, I, 516. Poli, I, 522.

Signifer almae crucis, III, 218

[Col. 1070] Silentia linguae, II, 680

Silvestria cuncta, II, 374.

Simile est, ac regna polorum, S. 151.

Similes pacis et armorum triumphi, III, 447.

Similes divinae prolis, III, 175.

Simona Magum, III, 230.

Simplex, I, 353. Clementia, S. 191. Confessio, III, 563. Et noxia, S. 69. Infantia, S. 223. Praesumptio, III, 248.

Simplicitas bona, II, 804. S. 173. Cadat, I, 466. Cognita, I, 484. Ovium, I, 278.

Simplicitate bonus, I, 436.

Simpliciter, I, 439.

Simul, II, 195. Dempto, II, 133. Invadant, II, 12. Negavit, II, 223. Noscet, II, 588. Orbe fugata, II, 530. Processit, II, 364. Visa, I, 699.

Simulare inopem, III, 273.

Sine clade, II, 690. Clade laboris, II, 432. Clade piorum, S. 285. Corpore, I, 584. Crimine visus, II, 422. Fine, I, 21; II, 24, 30, 73; III, 73. Fine mali, II, 706. Fine manent, III, 66. Fine perennis, II, 81. Flatibus ullis, I, 513. Fraude, II, 420; III, 555. Fronte pudoris, II, 427. Laude, III, 78. Lege, I, 482. Mente, I, 339. More suo, II, 520. Morte, S. 135. Morte ducis, III, 389. Morte furens vir, S. 174. Morte reus, S. 160. Nomine culpae, II, 558. Nube serenus, I, 302. Nubibus, II, 800. Peccati crimine nemo fuit, S. 54. Peccato, non sine laude daret, S. 212. Remige, II, 789. Semine jacto, III, 27. Sorte sepulcri, I, 655. Tormentis, III, 676. Voce rogatus, II, 605. Vulnere, S. 145.

Sinistros casus, III, 406.

Sirius, S. 88.

Sisteret amnem, I, 703.

Sitientibus undas, I, 79.

Sit tibi pignus uterque, I, 366.

Sociante supplicio duos, I, 540.

Sociant poenae, II, 419.

Sociati crimine, II, 403.

Socrus erat sibi, III, 486.

Sodomis, S. 286.

Solantur graves tenebras, I, 419.

Solatia cuncta negantur, III, 591. Tota, III, 49.

Sole minore, I, 714.

Solens dicere, S. 184.

Sol oculus coeli, I, 674. S. 243.

Solibus alternis, S. 86.

Solidante globo, I, 152.

Solidantur in corpus aquae, I, 233. Pennae, I, 246.

Solidatur, II, 86.

Solitus gaudere, II, 532.

Sollicitant animas, II, 325. Fretum, II, 828.

Solum omne timet Deum, S. 2.

Soluta cervice, II, 724. In cineres, II, 414.

Solutum sub libertate, III, 648.

Solvetur machina rerum, II, 191.

Solvit aequora, I, 687. Arenas, I, 156. Donanda, I, 168.

Solvuntur membra in soporem, I, 372.

Somnigeris cornibus, I, 212.

Sonat sermo, I, 569.

Sonent verba ora, III, 628.

Sontes occidere, II, 692. Peccantes, S. 281.

Sopita quies, I, 391.

Sorbuit terra, III, 399.

Sors mortis, II, 380. Tertia Erebus, I, 67.

Sorte, II, 246. Alterna, III, 54. Beata, II, 682. Dianae, III, 212. Piorum, III, 682.

Sortita est Africa, I, 313.

Sortitur tellus, I, 306.

Spargens ruborem, I, 671.

Spargit per murmura voces, III, 633.

Sparsura mortes, I, 290.

Spatia exacta, I, 476.

Spatiante pelago fretis, I, 706.

Spatiantur securi, III, 298.

Spatiatur in orbem, III, 157.

Spatio sub noctis, II, 13.

Spatium aeris II, 590.

Speciale tueri, II, 183.

Specialior, II, 425.

Specie pulchrior omni, III, 17.

Species gratissima, S. 81. Hominis, I, 338. Terrena, I, 745

Spe contempsit, III, 98.

Spe mortis, III, 277.

Spectacula festa, III, 193.

Spectante Nerone, III, 230. Populo, III, 505

Spectat finem, III, 93.

Sperare dies, I, 426. Veniam, III, 657.

Sperata venia sequetur, III, 564.

Sperata voluptas, III, 480.

Sperat procellas, I, 509.

Speravit horam, S. 264.

[Col. 1071] Spernendo salutem, III, 279.

Spes Deus, I, 384. S. I. Generis recidens, II, 624. Hominum Deus, II, 31. Secura futuri, III, 164. Una salutis, II, 600.

Sphaera polorum, I, 225.

Spicat aristas, I, 587. Messis, I, 574

Spicis acuit, I, 254.

Spina aspera latus complectitur, III, 639.

Spinea ligna, S. 72.

Spiramina, I, 598.

Spirante vento loquaci, I, 732.

Spirat flos, II, 218.

Spiritus auctor, II, 596. Dei, I, 600. Igneus, II, 776. Roris, III, 173.

Splendet sole dies, II, 339.

Splendor flammae, I, 123.

Spoliamus avari pauperiem, II, 767.

Spoliatus egenus, III, 76.

Spoliet manes agmine, II, 540.

Spondens munera, I, 172.

Spondet victurum, I, 517.

Sponte bonus, I, 692. Sua, II, 22. Parans fructum, II, 436. Peccando, II, 417.

Spumante palato, I, 462.

Spumantia bella, I, 283.

Spumantibus undis, I, 149.

Spumat aper, I, 280.

Squalentibus pannis usus, III, 585.

Squameus serpens, I, 636.

Squamoso corpore, I, 459.

Stabat in officio, III, 101.

Stabilem virum, II, 650.

Stans seges, III, 25. Una voluntas, I, 367.

Stant sidera pigra, III, 7. Sub nexu, III, 66.

Stare queant, II, 72.

Staret flos odore, II, 442. Origo, I, 445.

Stat cura minorum, II, 182.

Statius ostendit, III, 257.

Stellas alieno tempore visas, I, 75.

Stel antis poli, I, 686.

Stellare nemus, I, 716.

Stellato tegmine, I, 636.

Stellatus honos, II, 53.

Stephano, II, 572.

Stephanus, S. 171.

Steriles artus, II, 622.

Sternis superbos, II, 722.

Sternit Simona, III, 230. Potentes, I, 738.

Strage obscura, III, 280.

Strepitus adultorum, S. 223.

Stridet jubar, I, 659.

Stridore minaci, II, 226.

Stringenti gurgite, I, 350.

Stringit liquorem, II, 135.

Stringitur irondibus, I, 186.

Structura ligatur, II, 84.

Sua costa, I, 375, 400. Membra, I, 380, 400.

Suada mali, I, 490.

Subacta colla, S. 136. Cuncta, I, 583.

Sub armis, III, 487. Cardine, II, 523. Carne, II, 80. Carne creatis, I, 582. Clade, II, 167; III, 590. Corpore, III, 457. Crimine, III, 482. Crimine cuncto, III, 556. Dente, I, 287, 462. Dispare forma, III, 638. Divite nummo, III, 40. Fraude cadant, II, 279. Fronte modesta, I, 464. Flore genae juvenis, S. 228. Germine, I, 634. Grandine lapidum, S. 171. Jure, I, 413, 554. Jure tenentur, III, 300. Jure tenerent, I, 571. Jure tuo, S. 131. Laude futurae vitae, III, 467. Laude peracta bella, III, 489. Lege, I, 144, 228, 448. Lege creandi, II, 93. Lege fideli, III, 219. Lege necis, II, 242. Lege perenni, II, 20. Libertate, III, 648. Littora feriant, II, 346. Luce, II, 519. Luce cadit, I, 663. Luce latent, II, 7. Morsu, II, 275. Morte cruenta, S. 131. Nocte, I, 681. Nocte refulgent, II, 7. Nomine vero, II, 730. Nutritore, I, 685. Obscura nocte, III, 474. Pectore, III, 465. Pelle, III, 191. Perpete culpa, II, 498. Perpete nexu, III, 66. Perpete poena, III, 73. Phoenice, I, 326. Pietate bonus, II, 695. Pondere, II, 137. Puncto temporis uno, I, 662. Sole corusco, I, 222. Sole novo, I, 177. Sorte beata, II, 682. Sorte piorum, III, 682. Spatio noctis, II, 13. Tacito murmure, II, 664. Tali tramitae vitae, III, 242. Tempore parvo, II, 356. Tempore primo, I, 230, Terris, I, 511. Tirone die, I, 231. Vere, I, 183. Vere novo, I, 230. Voce, II, 656, 720. Voce pia, I, 470. Vindice lueret poenas, III, 433.

Subarundinat, I, 171.

Subducens sua mira triumpho, III, 440.

Subducere opem, I, 429.

Subduceret neci pueros, III, 114.

Subducitur costa, I, 381. Vita, I, 557.

Subductus morte, I, 668.

[Col. 1072] Subducunt dulcia, II, 456

Subduverat aetas amorem, II, 621.

Subjiciat quisquam, III, 145.

Sublevat coelum aer, I, 408.

Sublime caput, III, 365.

Submisit colla jugo, S. 36.

Subnixo poplite, III, 191.

Subnixus honore, III, 217.

Subrepsit peccatum, II, 234.

Subripiente fame, S. 130.

Subrogat arietem, III, 111.

Subtexunt aera, I, 252.

Subtractus veniae, II, 560.

Subvestit pluma, I, 642.

Succedere nata peremptis, I, 621.

Successores, III, 265.

Successus, I, 16.

Succidenda, II, 40.

Succiditur, I, 615.

Succiso cespite, II, 413.

Succumbat onus, II, 182.

Succurre roganti, S. 311.

Succurrens non erit ullus, I, 432.

Sudantibus membris, III, 56.

Sudant mella, I, 200.

Sudaret sentis amomum, II, 439.

Sueta pietate, III, 663.

Sufficiant pristina verbera, S. 312.

Sulphureas aquas, II, 410.

Sulphureos ictus, III, 495.

Sumere licebit, I, 411.

Sumunt animos de crimine, III, 462.

Suo reo, S. 306.

Suorum de morte, III, 255. Orbatrices secures, III, 327.

Superabit numeros arenae, III, 568.

Super aequora, II, 158, 285. Aequora sole cadente, I, 677. Aethera, I, 569, II, 155. Astra, I, 423, 674; II, 5, 408, 459. Insuper, S. 129. Omnia, II, 237.

Superata juventus, III, 356.

Supercilium gemino supereminet orbi, III, 622.

Superest pugnae, S. 126.

Superstes Domini victura, II, 783. Facta, II, 166. Fama, III, 458. Mansit, III, 509. Mansure, II, 197. Mundi, II, 31. Post bella, III, 419. Sit, II, 129.

Supinant, I, 162.

Supinat oculos, I, 371.

Supplex dolet, II, 533. Victima, I, 693

Supplicia scelerum, III, 605.

Supplicibus, S. 186.

Supplicio dignum, II, 773. Sociante duos, I, 540.

Suppliciter, II, 746.

Surgens ab imperio et origine, S. 179. Laudare, I, 346

Surgente nullo reatu, III, 229, III, 508.

Surgentem ex aequore, I, 421.

Surgere ventos, II, 153.

Surgit arbor, I, 627.

Surgunt capilli, I, 344.

Suscepit arena angues, I, 305. Arena leones, III, 196.

Susceptum natum, III, 97.

Suspensus obiit, II, 563.

Suspexisse Deum de corde, III, 671.

Sustentat aves, I, 456. Corda, S. 103.

Sustineat caminos, I, 503.

Tabe fluens, II, 117. Humana, III, 215.

Tabitha, II, 757.

Tacet polus, I, 303.

Tacitae linguae, S. 47

Tacitis tot regibus, S. 25.

Tacitus requirit, I, 357.

Tali sub clade, II, 167.

Tanquam si diceret, I, 362. Superata juventus, III, 356.

Tangunt flabra palatum, I, 597.

Tanta fero, III, 604.

Tantum fecisse, III, 250. Laudis, III, 389. Potuisse, III, 349.

Tardat adesse, I, 523.

Tardius, III, 97. Accipimus, II, 608.

Tartara, II, 734.

Tartareas tenebras, III, 402.

Tartarus infelix, II, 531.

Taurica ara, III, 216.

Tauros egregios, S. 271.

Tecta polorum, I., 140. Tellure, II, 396. Velamine, I, 393.

Tegant animam, I, 732.

Tegentes foliis, I, 493.

Tegmine carnis, II, 463.

Tegunt, produntque, II, 4.

[Col. 1073] Telluris fructum, I, 550.

Temerarius, III, 73.

Temerasse factorem suum, II, 553.

Temperat aestus, I, 590. Auras, I, 197. Ictus, I, 94. Ignes, I, 299; II, 22. Iras, S. 209. Iras venia, I, 556. Undas, I, 300.

Temperies, S. 89. Aera aptat auris, S. 75. Bona, II, 215.

Templa poli, I, 3, II, 80.

Tempora anni, I, 182. Florum, S. 231. Gaudendi, dolendi, S. 259. Lustrans, II, 11. Mortalis vitae, III, 244. Mundi, III, 151. Pacis, cruoris, S. 257. Tenebrarum noctis, I, 210. Vitae, mortis eunt, S. 220.

Tempore eodem, S. 181. Non uno, I, 294. Partus, II, 660. Tam longo, S. 120.

Temporibus multis, III, 626. Nostris, III, 223. Tribus, III, 667.

Temporis vices, I, 425.

Tempsere clientes, III, 589.

Tempus et omne caput, III, 621.

Tenax consilii, S. 170.

Tendit mare, II, 157.

Tenebat culpa, S. 97.

Tenens ossa, I, 652.

Tenentem regna, S. 31.

Tenentur sub jure, III, 300.

Teneras puellas, II, 385, 639.

Tenerent sub jure, I, 571.

Teneret regna, III, 258.

Tener puer, S. 222.

Tenet culpa nos, II, 244. Sceptra, S. 164. Viam, II, 502. Loca, III, 162.

Tenetur corde, I, 753.

Tenorem servant, I, 144.

Tensa jacet, I, 159.

Tentant volatus, I, 264.

Tentare nefas, II, 718.

Tentat maritum, I, 477.

Tentator, III, 126.

Tenuem aera, I, 252.

Tenues firmas, II, 728.

Tenui igne, II, 482.

Tenuit eos crimen, II, 462. Praecordia sanguis, I, 341.

Tepentia membra, I, 595.

Teporat glaciem, I, 143.

Tepuere calores, III, 167.

Terrena propago, I, 418. Species, I, 745.

Terreni ponderis, II, 461.

Terrenum pondus, II, 106.

Terreret plus tyrios de morte minaci, quam gladiis, III, 424.

Terribile fremit, S. 137.

Terribiles leones, I, 277.

Terrigena proles, II, 370.

Terrigenis, I, 239.

Tertia res non est, III, 153. Sors, III, 404.

Testamenta duo, II, 671.

Testante Deo, I, 520.

Testantibus illis, II, 761.

Testis ardente lucerna scintillare oleum, I, 529.

Texerit nudos, II, 748.

Thebanos muros, III, 259.

Thesauris ventorum, I, 707.

Thomyris, III, 488.

Thronum parentis, II, 147.

Thronus, II, 204.

Tigris optima, S. 275.

Tinxit lilia, I, 66.

Tirone die, I, 231.

Titania, II, 581.

Titulos famae dat, S. 298.

Titus, S. 183.

Tolerabat famem, I, 725. Tolerant bella, II, 290.

Tolerare nequeo miser, III, 596.

Tollere flammas de flammis, I, 611.

Tolleret pudorem, III, 337.

Tollit diem sol, III, 159.

Tollitur alta petens, I, 662. Ex Sodomis, S. 286.

Tollunt ad vulnera colla, I, 297.

Tonante, I, 685.

Tonantem, I, 1; II, 250. S. 149.

Tonantem per cuncta, I, 226.

Tonanter, III, 223.

Tonan i ore, I, 496.

Tonantis, I, 19, 92, 141, 397, 674; II, 168, 235, 338, 670, 678; III, 210, 235, 645.

Tonat polus, I, 302.

Tormenta domant, III, 582.

Tormentis, III, 459, 676. Intulit artus, III, 422.

Toros illicitos, III, 345.

[Col. 1074] Torpet ignara vaporis, III, 308.

Torquata manus, III, 352. Propago, III, 384.

Torrens alveus, I, 702. Peccatorum unda, III, 573.

Torta vitis, I, 409.

Torridus fervor, III, 170.

Tortorum manus, II, 529.

Torvus aper, I, 281.

Toto de corde, I, 379.

Tractat maturus, S. 229.

Trahebat membra praemortua, II, 623.

Trahens fluxa lintea, III, 190.

Trahit unda, I, 577.

Trahunt fila Seres, I, 323. Genus, I, 602.

Trahuntur cuncta cum corpore, S. 219.

Tramite felici vitae, III, 674. Sue, II, 349. Vitae, I, 12, 242.

Transacta luce, II, 131. Simul, II, 733.

Transactas vias, S. 234.

Transcendit jussa, II, 235.

Transfert bellum terris ignotis, II, 289.

Transgreditur praecepta, II, 357.

Transgresso limite, II, 343.

Transgressor legis, II, 352.

Transire ad successores, III, 264. Fluctus, II, 286. Vices, II, 20.

Tremebunda senectus, S. 229.

Tremendus ubique, III, 517.

Trementer, III, 671.

Tremiscit, III, 541.

Tremit terra Deum, II, 151.

Tremorem subitum, I, 700.

Tremula face, II, 6.

Tremunt te, II, 207.

Trepidans tanquam nova nupta, II, 640.

Trepidum diem, I, 211.

Tribuit veniam, S. 150.

Tribunal, II, 460. Ante suum, II, 780. Coeleste, II, 101

Tribunos, III, 417.

Trina mente Deus, II, 69. Virtus Deus, I, 563.

Triones septem, III, 6.

Triplex Deus, I, 563.

Tripodis, III, 269.

Tristibus amotis, S. 56.

Tristis glacies, III, 307.

Trisulca flamma, S. 278. Lingua, II, 224.

Triumphales currus, III, 364.

Triumphat, I, 480.

Triumphigera bella, S. 22.

Triumphos terrae, pelagique, S. 213.

Trojugenum, III, 421.

Truci fraude, I, 492.

Truculenta, II, 317.

Truculentus haeres, III, 347.

Truduntur ab horto, I, 553.

Truncato duce, III, 475.

Truncis radicibus, I, 627.

Trusere exsilio, II, 498.

Trux, III, 70

Tua ira tam magni regis, S. 266.

Tulere damna vitae, III, 516.

Tulisset vitas, II, 220.

Tulit maculam, III, 507.

Tumentibus annis, I, 384.

Tumidi colles, I, 162.

Tundunt littora, I, 577.

Turbantur luctu gaudia, III, 368.

Turbas scelerum, II, 421.

Turbata mens, II, 713.

Turbatur amare, II, 532.

Turba volucrum, II, 280.

Turbine facto, II, 153.

Turbo furit, I, 189.

Turparunt cornua frontem, S. 33.

Turpis habetur, I, 486. Egestas, II, 726.

Turpissima conjux fili, III, 486.

Tuus sum, S. 310.

Tympana palmis pulsant, II, 793.

Tyranni castra, III, 475. Regna, III, 320.

Tyrannus Persa, III, 179.

Tyriis vestibus, III, 68.

Tyrios terreret, III, 424.

Ubera musti, I, 719.

Uber cespes, I, 452.

Ubere glebae, III, 302.

Udans medullas, I, 652.

Ultore severo, II, 563.

Ultor pius, I, 710.

Ultricia tormenta, III, 60.

Ultricibus flammis, II, 411.

[Col. 1075] Ultrix conjugis exstincti, III, 499.

Ultrix facta sui, III, 490.

Umbo erat nox, III, 277.

Umbrarum exercitus, I, 72.

Unda beata, I, 140. Cruores inficit, I, 61.

Undando lacrymis genas, III, 103.

Undantis agri, I, 164.

Unde genus trahunt, I, 602. Nihil, III, 516. Requirat, I, 353. Scirent, I, 442.

Undifluos amnes, I, 607.

Undisonas ripas, I, 350.

Undosum pelagus, II, 341.

Unguibus tenacibus, I, 259.

Ungula equi concutiat, S. 314. Fissa rediens fieret manus, S. 46.

Unicus haeres, II, 603.

Unus ad unum, III, 194.

Urgeat imber, I, 510.

Urget facinus, II, 469. Spiritus, I, 601; II, 39. Vernare, I, 260.

Usibus divitis quod addit, II, 771. Humanis, I, 580.

Usque animam, III, 575. Senectam, II, 652, 708. S. 221.

Usum criminis, II, 398.

Usura edax, III, 29.

Usus corporis, II, 464. Lucis, II, 535.

Utile bellis, I, 276.

Ut rea procubuit, III, 508.

Uviferae vitis, I, 629.

Vadimonia, III, 376.

Vagabunda ales, I, 257.

Vagas stellas, II, 736.

Vaga terra, I, 700.

Vagatur mare, II, 185. Umbra, I, 195.

Vagatus, I, 662.

Vago igne, I, 660.

Vagum inter prata, I, 285. Per prata, I, 274.

Valle profunda, I, 161.

Vapore algente, II, 619. Reduci, I, 650. Salutifero, I, 208.

Vapores auget, II, 21.

Vaporis anhelantis, III, 308.

Vapor tenuis, II, 82. Urget, I, 260.

Variat uvas, I, 718.

Variis sub casibus, I, 10.

Vasta moenia, I, 658.

Vastent agros cultoribus, II, 273

Vastos montes, S. 280.

Velamine tecta, I, 393.

Vel, et, I, 266. Qualem, I, 397.

Velivolum mare, II, 185.

Velle contraria, S. 13. Pares, I, 367.

Venabula longa, III, 190. Ponat, S. 141.

Venator, II, 274. Inermis, III, 186. Trepidans, S. 141.

Vendidit quem perfida uxor, III, 407.

Venenis nigris, III, 293.

Venerandus honos, III, 653.

Veneranter adire, III, 672. Adorent, I, 4.

Venerem furit in, S. 227.

Veniae reservat, III, 122.

Veniale mereri, II, 559. Minaris, S. 121. Minatur, II, 486.

Veniam sperare, II, 709.

Venire usibus humanis data sunt, I, 580.

Veniret de corde, I, 379.

Venit alta quies, I, 371. In usum, II, 300. In usus, II, 305.

Veniunt imbres, I, 586. Producuntur, I, 294.

Ventilat aura, I, 588.

Ventre creatur, I, 712.

Ventris onus, II, 681.

Ventura scire, I, 524.

Venturum moneant, I, 526.

Venturus judicio, II, 548.

Venus, II, 581.

Verax fama, III, 209.

Verberat auras, III, 188. Ictus grandinis, I, 191. Palmes, I, 170.

Verbere corrigitur culpa, S. 315. Distinctas voces spargit, III, 633.

Verberis ignoti, II, 14. Ira, I, 691.

Verecundo ore, S. 146.

Verecundos vulius, III, 641.

Vere novo, I, 230.

Vernantibus herbis, II, 440.

Vernare nemus, I, 260.

Ver perpetuum, I, 197.

Verterat tellurem, I, 551.

Verticis eximii, III, 617.

Vertit aquas, II, 138. Secures in sobolis colla, III, 325.

Vertitur species, S. 30.

[Col. 1076] Vertuntur sensus, S. 30.

Vestigia extremae plantae, III, 177.

Vestiret oves, II, 446.

Vestita ceres tunicis, II, 26. Comis, I, 166, 184, 255. Fide, vestita pudore, III, 472. Foliis, I, 628.

Vestit aves, I, 244. Caput, III, 621.

Vestitur avis plumis, frondibus herbae, III, 24.

Veterana in saecla, I, 231.

Vetustas longa, S. 9.

Vetusto sermone, I, 582.

Vexat corpora, S. 85.

Vexati molossi, S. 43.

Vexet membra, III, 203.

Vexilla crucis, II, 496.

Vi ablata, I, 375.

Viam livoris, II, 502.

Vias lethi, II, 514.

Vibices, II, 477.

Vibrans mens, II, 64. Natura, II, 37.

Vibrante lingua, II, 224.

Vibrant flammas, II, 6. Oculi, III, 618.

Vibrare jubar, I, 422.

Vibrat fulmina, II, 487.

Vice functus, S. 6.

Vices alternant, S. 247. Domini agentem, III, 239. Mutare, III, 296. Mutent, II, 54. Partita, II, 11. Temporis, I, 425. Transire, II, 20.

Vicibus gignuntur pluviae, igne, vapore, gelu, S. 80.

Vicissim, I, 594. Accipiunt, S. 249.

Victima mente quieta, III, 108. Supplex, I, 693.

Victrices cohortes, III, 363.

Victura superstes, II, 783.

Victurus semper, II, 604.

Vidit quinta dies, I, 232.

Viduae, pupillus, II, 754.

Viduamne vocamus, III, 497.

Viduata marito, III, 483.

Viduavit, III, 475.

Vigilante, S. 124.

Vilior illa foret, II, 454.

Vilissima retia, III, 220.

Vim veneni, I, 515.

Vincente Deo, II, 794.

Vincomalus, S. 302.

Vindex natura, II, 260.

Vindicat, S. 224. Gemitus, III, 373

Vindice naufragio, II, 167. Quo, S. 124.

Vindicta coercens, I, 101. Datur, II, 680.

Violae pallore decenti, II, 443.

Viola est mentita rosam, I, 65.

Violare serenum, I, 68.

Violari legem, II, 536.

Violata lege, II, 520. Mente, I, 481.

Violento vertice, I, 702.

Vipera, II, 256. Juvat, nocet, S. 66.

Viperea natio, I, 521.

Vipereis flatibus, III, 303.

Vipereo pectore, I, 461.

Vipereos angues, I, 305.

Virago, III, 469.

Virentes campos, I, 351. Lucos, I, 438.

Vireta amoena, III, 679.

Virginei funeris, III, 347.

Virgineos sinus, II, 90.

Virginis eximiae, III, 342.

Virgulta redeunt, I, 630.

Virides agros, I, 356. Crustas, I, 320. Aves pennae reddunt, I, 250.

Viror armat aristis segetes, S. 231.

Virtus debilibus, I, 728.

Virtute Dei, I, 330, 684. Jubentis, II, 171. Parentis, II, 541.

Virtutis opus, II, 114.

Virtutum virtus, III, 18.

Visa Dei facies, I, 704.

Viscera ferri, I, 503. Terrae, II, 450.

Vis materna peracta, II, 624.

Visus habet id, II, 112. Suos, I, 645.

Vitae melioris, III, 91.

Vita futura post corpus, III, 676.

Vitales sensus, I, 595.

Vitalia repetit, I, 651.

Vitalibus auris, S. 75.

Vitali in morte, I, 649.

Vitalis calor, II, 126.

Vitium est generale, II, 111. Peccantis, I, 93.

Viva funera, I, 648.

Vivax cadaver, I, 648. Medicina, I, 202.

Vivida mens, II, 65. Ora, I, 70

[Col. 1077] Vivo funere, III, 505.

Vivum cadaver, III, 398.

Vixit egenter, III, 67.

Vix tandem justus, II, 562.

Vocatus dignus, S. 178. Reus, III, 69.

Voce coelesti vocatus, II, 658. Fideli, I, 752. Manuque petens, S. 118. Recensent, I, 2. Tacente, S. 40.

Vocibus innumeris, S. 195.

Vocitare, III, 531.

Vola nascitur, III, 637.

Volante aquila, S. 267.

Volat in ore orbis, S. 196.

Volatus tentant, I, 263.

Volet esse Deus, S. 190. Esse tuus, S. 152.

Volitant flagella, III, 14.

Volubilis, II, 53.

Voluptas dilecta, III, 203. Honesta, I, 414. Promissa, III, 479.

[Col. 1078] Volutat, I, 358.

Volvente axe polos, III, 7.

Vomere domari, I, 449.

Vomuntur digesta, I, 604.

Vorax pretii, III, 35.

Vota condita, S. 116. Contraria duorum conveniunt, III, 33. Dei, I, 11. Facit, III, 194. Fidelis, III, 240. Improba, II, 715. Libera, II, 613. Mala reorum, I, 694. Meliora, I, 110. Negabat, III, 110. Noxia, II, 804. Pessima, II, 405. Pia, II, 609, 742. Piarent, II, 668. Precantia, I, 746. Priora, II, 665. Regia canam, S. 52. Scelerum, II, 397.

Votiva oppressit, III, 367.

Votum meruere, II, 670.

Vulneribus suis, III, 355.

Vult se amari, III, 130. Se esse parentem, III, 529.

Vultur aspera avis, S. 78.

Zona rubicunda, III, 306.

Index rerum et nominum

Auctor incertus

[Col. 1077]

INDEX RERUM ET NOMINUM QUAE IN CARMINIBUS DRACONTII, PROLEGOMENIS ET NOTIS REFERUNTUR.

Abactus, 215.

Abad Didacus Joseph, 56.

Abbo, 385. Notatus, 117.

Abel a Caino occisus, 244.

Abessalon, Abessalom, Abissalon, 386.

Abire in locum suum, 269.

Abit, obit, 387.

Abortus procuratio horribile scelus, 246.

Abrahae fides, 275 seqq. Obedientia et fides, 302 seq. Sinus, 298 seq.

Absalon, 386.

Abunazarius, 90.

Accessus lunae, 203.

Accius, 187.

Acheron, 338.

Achillem fleverunt Nymphae, 335.

Acta apostolorum cap. I, 269; II, 231; III, 317; V, 319; VIII, 270, 318; IX, 288.

Acta, commentarii, 329.

Acta tellus de fluctibus, 139.

Actiones malae, Deo permittente, fiunt, 368 seqq.

Actor, et reus, 187.

Actus, actus, 287.

Adamas in crustas fractus, 163.

Adamitae, 183.

Adam quot diebus in paradiso commoratus, 175. Ejus scientia ante peccatum, 182.

Ad colla pependit, 269.

Ademarus, 364.

Adest pro est, 189.

Ad haec, adhaec bene Latinum, 290.

Adire manum, 180.

Adjectiva duo uni substantivo apposita, 104, 277, 308.

Adjutorium viri uxor, 169.

Admissum, scelus, 353.

Admittere, 369.

Adolescentia, 392 seq.

Adolphus, 289. Ejus fabulae, 52.

Adoptio filiorum Dei per gratiam, 350.

Adopto pro opto, 350, 398.

Adorant res omnes creatae Deum, 232.

Ad ramos infixa, 154.

Adulta virgo, nubilis, 171.

Adulterii consuetudo, 245.

Adulter cum genitivo, 329. Certus sceleris, 385.

Adultros, 223.

Aeneas an causa mortis Didus, 347.

Aequor ponti, 139.

Aer neutrum, 193. Prima correpta, 221. Aer nocet, et prodest, 377.

Aesopi fabulae, 51.

Aetates sex hominis, 21, 392 seq.

Aeterna vita praesenti vitae praeferenda, 301.

Aeternitas, 286. Dei, 271 seq., 362 seq., 368. Poenarum in inferis, 300. Ejus descriptio, 122.

Aethera, aetherae, aethra, aether neutrum, 118.

Aethiopia ferax draconum, 162.

Aetius aemulus Bonifacii, 78.

Affectionibus seu passionibus animi bene uti possumus, 343 seq.

Affectus, 121. Adami et Evae, 177.

Africa leonibus abundat, 160. Serpentibus infecta, 326 seq.

[Col. 1078] Africanitas an insit Dracontio, 82.

Ager debitori comparatur, 291.

Agnus in veteribus monumentis Christi typus, 274.

Agobardus, 117.

Aguirrius card., 10.

Alanus Magnus, 50 seq.

Alaudae unde dictae, 152.

Albinovanus, 255, 309, 334.

Alcesta carmen, 41.

Alcimus, 25, 33, 53, 56, 119, 122, 128, 144, 161, 170, 177 seq., 184 seq., 195, 214, 226, 242, 253, 291, 303, 344, 355, 359.

Alcuinus, 131, 159, 252, 316, 342, 351, 372.

Aldhelmus, 212. Antiquis poetis Christianis inferior, 249

Aldrovandus, 156.

Alexander Magnus an incestas Persarum nuptias prohibuerit, 325.

Alexander Natalis, 31, 39

Algebra vetus, 58.

Allatius Leo, 4.

Alternant neutrorum more, 397.

Alternus et vice varietatem denotant, 368.

Altor Deus, 189.

Ambrosia herba, ambrosii odores, 161.

Ambrosius junior, 25, 134.

Ambrosius (S.), 56, 122, 127, 134 seqq., 139, 147, 167, 204, 214, 219, 232, 274, 297, 358 seq., 378.

Ammianus, 4.

Amoena absolute pro locis amoenis, 193.

Amomis in plur., 167.

Amphiaraus demersus, 337 seq.

Amphitheatralis venationis descriptio, 310 seqq.

Amphitheatrum, 313. Ejus diversae portae et aditus, ibid.

Amsagha flumen, 76.

Anatocismus, usura usurae, 296.

Andaluzia olim tota Hispania, 90. Ab Andalos, non a Vandalis nuncupata, ibid.

Angeli, ignis urens dicti, 290. Mali in peccato constantes, 362. Eorum diversi ordines, 237. Ingens numerus, 260. Peccatum, ibid. Ipsos peccasse excusatio idonea non est hominibus, 258 seq.

Anhelantes, 299.

Anhelus, 104, 123, 299.

Animae e sepulcris magica arte evocatae, 248. Eas quarum corpora inhumata sunt, in cymbam Charontis non recipi fingebant ethnici, 233.

Animalia aliis in statu innocentiae non nocuissent, 239. An in paradiso fuerint cum Adamo, 168 seq., 179.

Anna Samuelis mater, 280.

Annonae captatores improbi, 296 seq.

Anonymus poeta, 381. Vide Auctor.

Anseaticae civitates, 77.

Anses Gothorum, 77.

Ansila quisnam fuerit, 75 seq., 391.

Antala seu Antallas Maurus, 76.

Ante diem, 223.

Ante more substantivi, 362.

Anthologia Latina, 100, 345.

Anticlaudianus, 50 seq.

Anti non semper est contra, 51.

Antonius Nicol., 10, 90, 318. Contra falsorum chroni corum auctoris incensus, 27. Ejus bibliotheca vetus, opus posthumum, 36.

Aper spumans, 157

[Col. 1079] Apex avium, cristae, 133. Montis, 140.

Apocalyps., c. III, 131, 133, 274; VI, 133; XII, 260.

Apollodorus, 129, 314.

Apotheosis gentilium, 93, 388.

Appii Claudii libido, 331.

Apuleius, 158, 173 seq., 183, 187, 214, 327, 376.

Aqua et igne omnia constant, 122 seq. Aqua et ignis concordant in educendis fetibus, 155. Aqua flammas coeli temperat, 138. In vinum conversa, 230.

Aquae verae supra coelos, 137.

Aquilae juventus renovata, 212 seq.

Aquileges, 184 seq.

Aquilius Severus, 29.

Aquosus piscis, 316.

Arabia cinnami ferax, 164.

Arae Philenorum, 325 seq.

Arator, 13, 17, 51, 117, 188, 212, 227, 259, 264, 268, 302, 343. Dracontium imitatur, 265. Ejus Carminis recitatio in ecclesia S. Petri ad vincula quatuor diebus peracta, 264 seq.

Aratus, 219, 358.

Arbitretur secunda producta, 285.

Arbores nonnullae semper florentes duplici ratione, 141.

Arcadius martyr Hispanus, 88.

Arcae Noe an alii inclusi praeter octo homines, 252.

Arcas Jupiter, Mercurius, 271.

Arenae in plur. num., 140.

Arenae maris magna multitudo comparari solita, 353

Arevalo Rodericus Sanctius, 90.

Argumentum carminis de Deo, 111 seq.

Ariani, vide Gothi.

Ariete tertia producta, 303.

Aristarchus, 15, 110.

Aristatus, 238.

Arius, 228.

Arma ferarum, 155.

Armi duri aprorum, 157.

Armipotens, 390.

Arnobius, 317, 329, 332, 336.

Arnoldus abbas, 270.

Arntzenius, 178. Castigatur, 237. Refellitur, 268.

Arnulfus Luxoviensis, 396.

Artibus ingenuis pectora mollescunt, 400.

Arx, aula, 391. Pro coelo, 121, 267.

Ascensus lunae et siderum, 203.

Asdinguorum gens, Vandali, 70 seq., 371.

Aspectus, aspecti, 187.

Aspiratio brevem dictionis praecedentis producit, 105, 126, 176, 313.

Aspis, 241. Remedia ex aspide, ibid. Habet medicamina, 376.

Assyrium amomum, 165.

Athanagildus rex, 26.

Athanasius (S.), 4, 144, 315.

Atilanus episc. Pampilon., 81.

Attila, 76.

Attrita colla jugis, 285.

Auctor carminis de laudibus Herculis, 157. Carminis sub Constantino, 249, 282, 295, 326. Incertus de Bebiani baptismo, 364. Incertus de laudibus Domini, 217, 396. Panegyrici ad Pisonem, 396 seq.

Audire talia, vim alicui, 333.

Augusti circus, 313.

Augustinus (S.), 21, 87, 135, 142, 170, 213, 226, 247, 272, 287, 338, 343, 370 seq., 375.

Aulus Gellius, 3, 138, 214, 230, 241, 281, 296, 300, 340, 359.

Aura communis omnibus, 195 seq.

Aures limina mortis, 182.

Aurorarius, vide Petrus Rigensis.

Aurora roscida, 203 seq.

Ausonius, 16, 118, 313, 377 seq., 387 seq., 394.

Austen Andreas, 269.

Autumni symbolum cornu copiae, 211.

Avari objurgatio, 289 seq., 207 seq.

Aves aliae cruentae, aliae placidae, 377. Quaedam amittunt et mutant pennas, 200. Creatio earum ex aquis, 152.

Avienus, 51, 162.

Avitus, vide Alcimus.

Azagra Michael Ruiz, 11, 33 seq., 41

Babylona, Babylonae, 372.

Babylonia smaragdis abundat, 163.

Bacchus laetitiae dator, 143.

Baetica a Vandalis nomen non accepit, 90.

Bailletus, 50.

Balearicae insulae a Vandalis expugnatae, 77, 80.

Balsamum, 163 seq.

[Col. 1080] Bandinius Angelus M. 20.

Barbaries de quibus gentibus dicatur, 306.

Barbari imperium Romanum turbantes, 71 seq. Qui Hispaniam occuparunt, 72 seqq. Qui Hispaniam invaserunt, mites effecti, 86.

Barbosa, 242.

Baronius, 28.

Barros Alfonsus, 131.

Barthius, 47 seq. Deceptus, 36. Ejus de Dracontio judicium expenditur, 102. Ipsius elogium, quo Sirmondum laudat, 46. Refellitur, 97 seq., 138, 152, 173, 200, 373

Basan rex nomine Og, 253.

Basilius (S.), 127, 135, 214.

Basilius Seleuciensis, 249, 317.

Baune Jacobus (de la), 12, 48.

Bayerius, 34, 43.

Baylii allucinatio, 348.

Beati pro sanctis, 120. Titulus, Beatitudo, 232.

Beda, 20, 53, 70, 223.

B et V in mss. commutata, 138, 306.

Belisarius poeta, 29.

Bellantes fluctus, 160.

Bella plus quam civilia quaenam dici possunt, 244.

Bellarmini liber de Script. eccles. auctus, 30.

Bellator equus 156.

Bellorum gloria ducibus militibusque communis, 390 seq.

Berretinus Petrus, 360.

Bestiarii, 310 seqq.

Bethsabee, 386.

Bibliotheca Altierana, 212. Angelica, 45. Bobiensis monasterii, 23 seq., 32 seq. Coisliana, 4. Cottoniana, 49. Florentina Laurentiana, 19 seq., 50. Fuldensis, 305. Gabrielis Naudaei, 352. Laudunensis, 33. Parisiensis S. Victoris, 12. Patrum per Margarinum de la Bigne, 29, 47. Petaviana, 41. Regia Parisiensis, 18, 39 seq. San-Germanensis. 56. Vallicellana, 59. Vill-Umbrosana, 36.

Bibliotheca monasterii De la Espina incendio absumpta, 298.

Bibliothecae Hulsianae catalogus emendatur, 348.

Bigne Margarinus de la, 44, 47.

Bini ibant, 176.

Bivarius Franc. commentator pseudo-dextri, 28.

Bobiense monasterium, 23 seq.

Bodinus rejicitur, 372.

Boethius, 58, 146, 211.

Bomarius, 243.

Bona hujus vitae vere bona non sunt, 191. Mixta malis, 375.

Bonifacius Comes, 78 seq., 87.

Boninus Monbritius, 55.

Bononia cur sic dictus liber Caeriolani, 348.

Brachia, 360. Percutere in fletu olim solemne, 335.

Brasichellensis, vide Index.

Braulio, 35.

Breviarium Isidorianum, 59.

Bridefertus Ramesiensis, 20.

Brissonius Barnabas, 325.

Brosseus Petrus, 313.

Brouckusius, 145, 224, 377.

Browerus, 49.

Brutus filium morti addicens, 328 seqq. Eum planxit Senatus, 336.

Bucca, os, 320.

Bucula praedicit pluvias, 186. Vide Vitula.

Bullantes fluctus, 160.

Burmannus, 16.

Burriel Andreas Marcus, 42.

Cadere a latrone, 245.

Caecilius, 296.

Caelius Aurelianus, 182.

Caeriolanus Federicus Furius cur ita dictus, 348.

Caerula, mare, 151.

Caeruleum mare, 139.

Caesar Julius, 214, 341, 387.

Caesarei agri, 163 seq.

Caesaries de muliebri coma, 173.

Caesurae ratione vocalis brevis producta, 105.

Cain fratrem occidit, 244.

Cains Caecilius Claudius Isidorus servis et divitiis abundavit, 355.

Cajetanus Thomas de Vio refellitur, 170.

Calaber quidam poeta, 54.

Calamitates ex peccato originali profectae, 258.

Calmetus, 135.

Calvinus refellitur, 370.

Cane pejor, 373.

Cannella, seu Canela an sit cinnamum veterum, 164.

[Col. 1081] Canescunt prata pruinis, 145.

Cangius, 179.

Caninius Rufus, 29.

Canisius, 396.

Capaneus demersus, 346 seq.

Capella, 219, 302, 378.

Capilli vestis capitis, 358. Eorum messis, vestis, merx, 167. Eos scindere indicium doloris, 335.

Capitolinus, 314, 345.

Captatores annonae castigati, 296 seq.

Carbunculus, 163.

Carmen de judicio, 52 seq. de septem diebus, 20.

Carolini libri, 388 seq.

Carpophorus bestiarius, 313.

Casaubonus, 345.

Cassiodorius, 79, 155, 312 seqq., 316.

Castinus, 87, 96.

Catalogus biblioth. Casanatensis, 31.

Cato, 156. Dionysius, vide Dionysius Cato.

Catulaster, 393.

Catulius, 111, 193, 277, 292, 309

Caveae in amphitheatro, 313.

Cavea triplex, 312.

Cedere, concedere, 178.

Ceillierius Remigius, 31, 101.

Celebratur iter, 243.

Cellarius, 351.

Celo cum dativo, 137.

Celsa poli, 351. Polorum, 217.

Celsus, 121, 185, 226, 357 seq., 360.

Censorinus, 166.

Censorius Hispali jugulatus, 77.

Centones ex Dracontio et aliis, 41.

Ceponius episc. Hisp., 43, 135.

Cerda Joann. Lud., 153.

Cerebra crescunt, crescente luna, 214. Observant lunam, 395.

Ceres, pro grano, 295.

Ceriol, vide Caeriolanus.

Certe pro etiam, 321.

Cerva a poetis pro mare, et femina ponitur, 376.

Cervi fugaces, palmatis cornibus, 156, 200. Cornua omnibus annis mutant, 200. Eorum medulla utilis medicinae, 242, 376.

Cervix, 357.

Cespes gemmatus, 144.

Cespes pro terra, 162.

Chacon Petrus in sanandis veterum librorum plagis laudatus, 351.

Chaldaei, 163.

Chaos 236. Inter sinum Abrahae et damnatos, 299. Chaos, noctes, et tenebrae laudant Deum, 119.

Character Gothicus dictus cordellato, 58 seq.

Charisius, 190, 302, 393.

Charlataneriae eruditorum specimen, 110.

Chindasuinthus rex, 8. Sui epitaphii auctor videtur, 99 seq.

Chorus, 292.

Christiani Romae olim jejunium vigiliae Paschatis ad auroram protrahebant, 267.

Christicidium, 268.

Christus agnus, qui tollit peccata mundi, 273. Datus est nobis, ut nos redimeret a peccatis, 262. Qua hora resurrexit, 267. Horam faciendi miracula, et patiendi speravit, 398. Unicus haeres patris, 273. Ipsius ortus et stella, 387. Miracula, 228 seq. Praedestinatio, 273.

Chrysostomus, 170, 288, 350.

Cicero, 120, 123, 126, 130, 133, 142, 149, 159, 173, 186, 189, 194, 201, 218, 220, 222, 224, 231, 245, 258 seqq., 269, 283, 289, 295 seqq., 302, 317, 319, 321, 329 seq., 341, 344, 349, 356 ad 360, 381 seqq., 387, 390 seq. Lucretii carmen correxit, 146.

Cicutae, 146.

Cinnamum, cinnamomum, cinnamolgus avis, 164 seq.

Circlus, 223. Circulum neutr. gener., ibid.

Clamor cordis, 272. Mentis ad Deum, 216.

Claudianus, 60, 124, 128 seqq., 145, 157, 163, 172, 201 seqq., 206, 209 seq., 238, 240, 253, 256, 260, 284, 300, 311, 314 seq., 384, 396, 399.

Claudianus Mamertus, 280.

Claviger coeli Petrus, 316.

Clemens (S.), 378.

Clementia principum propria virtus, 385. Clementiae laudes, 389. Ejus laus tota principi confertur, 390 seq. Ea homines ad Deum accedunt, 384.

Clientes a nobilibus decepti, 245.

Coacta elementa, 155.

Codex Justinian., 259, 389. Legum Wisigoth., 245. Theodosian., 3, 242.

[Col. 1082] Codices mss. diligenter conferendi, 11. Etiam imperite scripti utiles sunt, 107. Antiquitus corrupti et suppleti, 301.

Codrus pro patria occumbens, 323.

Coelestia, angeli, 294.

Coeli moenia, templa, etc., 118.

Coeli septem apud veteres, 119.

Colchi suos hospites immolabant, 315.

Colla captorum bello proterebantur pedibus, 386.

Collectio Pisaurensis poetarum mendose edita, 122.

Collum, 357.

Colonus creditori comparatur, 295.

Colores avium diversi, 152. Quatuor solis, 219.

Columbanus, 23, 33, 46, 298, 349, 351, 392, 394, 396. A Dracontio plures versus mutuantur, 6, 23.

Columella, 29, 155, 169, 211, 221, 257, 295, 328, 378, 384.

Cometae olim fatales crediti, 127 seq.

Commercia vitae, 195.

Committere, 256.

Commodianus, 138, 303 seq.

Commodus imperator, 93. Augustus, 388.

Commotus, iratus, 282.

Compages, 226, 361.

Compago, 167.

Compar pro conjuge, 169.

Compendium, 121.

Complosionis exemplum, 105.

Compluo, 254.

Conceptionis immaculatae mysterio promovendo coetus theologorum Matriti institutus, 397.

Conceptus pro fetu, 246.

Conchula, 377.

Concilium Eliberitanum, 247. Herdense, 246. Toletanum, XIII, 51. Tridentinum, 275.

Concordia gratiae et libertatis, 274.

Conferre, 169.

Confractus, 299.

Confusio, confusus, 216.

Congruus, 362.

Conjecturae editorum Dracontii inter varias lectiones non recensentur, 109. Hominum de occultis et futuris, 185 seq.

Conjuratis procellis, 145.

Connexio versuum Dracontii, qui nunc eduntur, cum aliis antea editis, 63 seq.

Conscius, 188.

Consilii tenax, 386.

Constitutiones apostolicae, 317.

Constructio figurata, 157, 160.

Contemnere, abjicere, deserere, 302, 339.

Continuans, 308.

Continnum quodlibet nocet, 191.

Conversiones regnorum, 391 seq.

Convexa coeli, 137.

Copula prima brevi, 174.

Coqui de fructibus maturescentibus, 146.

Corderius Balthasar, 140.

Cordis clamor reticente voce, 192.

Cor fluens, cor coeli, 140.

Cor regis in manu Domini, 381.

Corippus, 33 seq., 169, 214, 355.

Cornix pluviam praenuntiat, 126.

Corporis humani structura, 357 seqq.

Corpus aggravat animam, 259. Animae velut amictus, 213. Imago animae, 166. Sedes animi, 297. An de vento dici possit, 194.

Correa Thomas, 352.

Correctionis adhibitae in Dracontii versibus ratio, 108.

Corvi pullos suos derelinquunt, 212. Ventura monent, 126.

Coruscare, 237.

Cotelerius, 318.

Crassus plurimos habebat servos, 355.

Crates pectoris, 360.

Creare pro educere, 119. Quid proprie apud veteres significat, 378.

Crementum, 395.

Creon, 321 seq.

Crepitare flamma, 260.

Crines de igni, 309.

Crisias, poema, 52 seq.

Crispante freto, 151.

Crispare de mari, 193.

Crispari, 383.

Cristatus apex, 153.

Crudele supplicium, 299.

Crudelis auferre, 304.

[Col. 1083] Crustae marmorum, gemmarum, 163.

Crystallus ex qua materia fiat, 209 seq. Mascul. gener., Ibid.

Culpa aliena neminem excusat, 259.

Cuncta per cuncta, 159.

Cunctipatens, cunctiparens, cunctipater, cunctipotens, 224.

Cunctus in singulari, 352.

Cura est dicere, 280.

Currere pro percurrere, 320.

Curtius in specum se immittens, 337 seq.

Curtius Quintus, 354, 373.

Custodia divitiarum misera, 297.

Cynthia Diana, luna, 248, 395.

Cyprianus, 25, 43, 163, 168, 171, 253, 255, 242.

Cyrillus Hierosolymitanus, 317.

Cyrus victus a Thomyri, 346. Cyrus prima producta, ibid.

Daemoniaci, 228 seq.

Daemoni artes et astus tribuuntur, 262.

Damae fugaces et timidi, 157.

Dama medicinae utilis, 243.

Damascenus, 168.

Damasus, 29, 270 seq., 364. Ejus editio postrema Romana castigata, 120. Non est auctor versuum quorumdam editorum sub ejus nomine, 143.

Damnare danar Hispanice, 246.

Danielem varia quantitate syllabarum, 310.

Daniel inter leones, 310 seqq. In picturis antiquis inter duos tantum leones repraesentari solet, ibid.

Danielis cap. IV, 361, 372; VI, 314; XIII, 309 seq.; XIV, 314.

Dantur pro locantur, 137.

Dapsilis, largus, 292.

Dare bella, 340. Dare verba, loqui, 343, 374.

Dardanarii, 296 seq.

Daumius Christianus, 142.

David adulterii culpam fatetur, et veniam obtinet, 278. Ejus crimen et poenitentia, 385.

Decanto, 154.

Decianus, 29.

De clade, 229.

Decorat media producta, 153.

Defleo cum infinitivo, 266.

Deflorare, 195.

Defunctorum corpora sepulcro privari infame, 233.

Defundo, diffundo, 300. Deicidium, 268.

Deipara concepit, quia credidit, 226. Gremio contulit, quem coeli capere non poterant, ibid., 271. Non concepit corde, 271.

Dejicere oculos, 384.

Demersus, dimersus, 233.

Dentes, 359.

Depingere, 147.

Depositum, depositus, 205.

De sub dente, 179.

De superfluum, 146, 340.

Detur, demus prima brevi, 169 seq., 364.

Deus vivens, 274. Adamo costam cum fenore reddidit, 173. Origo rerum, etc., 281 seqq. Origo lucis, 137, 293. Nutritor, spes hominum, 217. Super omnia amandus, 301. Solus dominus, 286. Parentem se dici vult, 350. In igne apparuit, 291 seq. Exspectat pia vota, non thura requirit, 287. Gratiam semper praestare paratus, 274. Vitae certa salus, 213. Superstes cum angelis et justis, 236. Diligit omnia quae sunt, 217. Dirigit ingenia hominum, quocunque jubet, 368. Patienter agit propter homines, 132 seq. Non punit, nisi prius admoneat, 131. Non vult mortem peccatoris, 124, 290. Odio habet peccatoris moras, 274. Saepe peccatoribus indulget, 283. Quo sensu tentavit Abraham, 304 seq. Quo sensu indurat corda hominum, 370 seqq. Solus secreta cordium novit, 381 seq. Mortificat et vivificat, 283. Dei bonitas et justitia, 286. Bonitas erga homines, 176. Benignitas et clementia, 281 seq. Clementia, 290, 304, 384. Clementia major quam justitia, 206, 294. Clementia Dei differentis supplicium, 362. Etiam irati clementia, 117. Favor et ira, 369. Ira in Veteri Testamento a prophetis, post Christi adventum prodigiis praenuntiata, 124. Laudes, 367 seq. Omnipotentia, 207 seqq. Potentia, aeternitas, 349 seq. Providentia ipsius reguntur omnia, 369. Ejus voluntati nemo resistit. 223. Ipsius sunt omnia; ipse vero nihil cuiquam debet, sed quasi qui debet, sic reddit omnibus omnia, 234. Pugillo ejus omnia continentur, 206. Deo cura est de omnibus, 235. Nihil ipsi praeferendum, 395. Deum nullae tenebrae obscurant, nihil latet, 136 seq. Ipsum non laedunt peccata, 401. Deo vel jubente vel permittente, fiunt omnia, 119 seqq.

Deus is qui bene de aliis meretur ab antiquis dictus, 130.

Deuteronom, cap. XIII, 305; XXXII, 283.

[Col. 1084] Dextri commentitii chronicum, 28.

Diana venationis rusticae et ludicrae praeses, 314. Ejus crudelitas, 315.

Diarium ecclesiasticum Romanum, 318.

Dictionarium Academiae Hispan., 70.

Dido seipsam occidens, 347.

Didymus, dux Romanus, 72.

Diei et noctis vicissitudo, 205.

Digesta, 168, 215, 223, 228, 242, 289, 296.

Digestio, 182.

Digiti, 360.

Diluvii universalis descriptio, 251 seq.

Dimersus, demersus, 233.

Dio Cassius, 70.

Diodorus Siculus, 323 seq.

Diogenes Laertius, 325.

Diomedes grammaticus, 355.

Dionysius Areopagita, 259. Cato, 292, 375. Philippus Laur., 318.

Dioscorides, 144.

Discipulante, 385.

Discolor, 153.

Discurrere, 157, 392.

Dissimilis quam quod, 381.

Distrahere, vendere, 263.

Dittochaeum Prudentii cur ita inscriptum, 290 seq.

Diurne adverbium, 205, 356.

Divale decretum, 8, 22.

Divales dictae constitutiones imperatorum, 388 seq.

Divaricari, 68.

Diversa, hoc est alia, 240.

Dives aurum, 162. Nummus, 297.

Dives avarus Evangelii, 299 seq.

Divinos honores affectarunt etiam qui nullum Deum esse credebant, 389.

Divites delicias undique convehunt, 300.

Divitum intoleranda avaritia, 289.

Divus, an de sanctis dici possit, 29.

Doctiloquax, 376.

Doloris indicia, 335.

Dominanter, 104, 165.

Dominata, 308.

Domini appellatio, 381.

Domus avium, 168.

Donare reatum, 268.

Donatus, 23.

Doni et muneris distinctio, 295.

Dorcas seu Tabitha, 288.

Draco acutissimi visus, 399.

Dracones inter incendia jugis aestus in Aethiopia, 162.

Dracon Stratonicaeus, 33.

Draconitius idem ac Dracontius, 32.

Dracontii varii, 3 seqq., 28, 30.

Dracontius fuit palatinus, vel certe dives, 95. Anno circiter 425. Scribebat, 74 seq. Dum esset in vinculis, sua carmina composuit, 65 seqq. Non scripsit in Africa, 80 seqq. Verus auctor carminis de Deo, et Satisfactionis, 59 seq. Ejus scopus, 16, 62 seq. Dei clementia argumentum carminis de Deo, 111 seq. Theodosio Juniori non scripsit Elegiam, 31 seq. Vandalorum regi, non Theodosio Juniori Satisfactionem misit, 65 seqq. Regem haereticum Vandalorum non laudavit, 86 seq. Ejus doctrina orthodoxa, 103, 191. Antiarianus, 83 seq. In Indice Brasichellensis nulla censura perstrictus, 45. A quibusdam sanctus nuncupatus, 29. Culpam suam exponit, 379 seqq. Verbis sacrae Scripturae sua crimina exaggerat, 353. Poetam agit, qualem describit Claud. Mamertus, 280. Veridicus vates a Columbano dictus, 392. Honestum precatur secessum, 45. Prudentium videtur legisse, 196. Metaphoris delectatus, 153. Multa confertim paucis verbis solet dicere, 164. Sui similis in versibus antea, et nunc primum editis, 63 seq. Ab Eugenio Toletano correctus, 7 seqq. ad 21. Eugenio praeferendus, 22. Mendis adhuc scatet, 102. Dracontii aetas, patria, 26. Liberi, 364, 399. Servi, clientes, 354 seq. Aerumnae, 67. Confessio et poenitentia, 96 seq., 352, 370. Crimen quodnam, 96 seq. Horribilia fuisse ejus crimina ex humili illius confessione non est arguendum, 97 seq. Oratio ad Deum, 215 seq. Stylus, Latinitas, prosodia, 101 seq. Tautologia, 373. Carmina qua via in Italia conservata, 94. Reperta, 1. Eum venisse in Italiam probabile, 95. Romae statuam ipsi erectam conjicitur, 95 seq. Ejus memoria apud Isidorum, 5 seq. Apud Ildefonsum, 212 seq. Versus apud Columbanum, 6, 23. Carmina vetera dicta a Columbano, 83. Laudes, 101. Diversa de eo judicia, ibid., seq. Memoria apud recentes scriptores, 21 seqq. Codices mss. 32 seqq. E mss. codicibus editus, 107. Editiones, 43 seqq. Versus multis in locis trajecti, 180. Carmina interpolata, 89 seqq. Quid ab interpolatoribus mutatum, 91 seqq. An abi praeter Eugenium ipsum interpolaverint, [Col. 1085] ibid. Notae in ipsum, 41 seq. Vide etiam Hexaemeron, Satisfactio, Oxymorum, Repetitiones, Pleonasmus, Synonyma.

Dracontius prima longa, 15.

Drepanius Florus, 135, 163, 203, 267 seq., 308.

Ducangius, 70.

Dudo, 368.

Dulcifluus, 141.

Dungalus, 23, 317.

Dupinius, 101.

Ebria vinea, 143.

Ebriare, 231.

Ecclesia in precibus multas locutiones figuratas e poetis sacris sumpsit, 271.

Ecclesiastes cap. I, 197, 391, 394; III, 392, 397, seq.; VI, 297; VIII, 284.

Ecclesiasticus cap. VI, 365; XIII, 289; XIV, 133; XVII, 169.

Editores primi operum antiquorum multa ex ingenio addiderunt, 12. Operum in Germania castigantur, 48.

Effeta marito, 161.

Egelidus, 277.

Egenus rationis, 307.

Elementa inter se comparata, 379. Dant et auferunt damnum et augmentum, 395 seq. Quatuor omnia omnibus insunt ex sententia quorumdam, 219. Eorum concordia discors. 138 seq., 235, 375. Pax, 293.

Elephas, 158, 161.

Elissa, vide Dido.

Elmenhorstius, 246, 325.

Elpis Boethii uxor, 316.

Elysii campi, 266.

Elysii, hoc est Elysium, 286.

Emendationes in scriptis antiquis aliquando necessariae, 111.

Emortuus, 276.

Endelechius, 262.

Engelmodus, 364.

Eunius, 117, 149, 203, 216, 344, 385, 387, 394, 402.

Ennodius Ticinensis, 23, 226.

Eodem dissyllabum, 387.

Ephraim cur vitulae comparetur, 156.

Epiphanius, 213, 254, 317.

Epitheta bina, vide Adjectiva.

Epulo, epulas, 382.

Equi solis, 219 seq.

Equus pecus utile bellis, 156.

Erumpere, 156.

Esau sanguinolentus, 307. An Romanorum origo, 306 seq.

Escobar Antonius, 338.

Etiennot Claudius, 32.

Et productum, 168.

Euclides, 58.

Eugenii Toletani primi memoria aliquando intermissa, 8.

Eugenius Toletanus III, 190, 228, 254, 360, 363, 367, 392. Dracontium correxit, 7 seqq. Interpolator Dracontii, 91 seq. Elegiam Dracontii recognovit, 26. Auctor Satisfactionis non est, 60 seq. An auctor epitaphii Chindasuinthi, 99 seq. An auctor hymni de S. Dionysio, 39. Immoderatum tmesis usum irridet, 117. Se misellum vocat, 120. Ejus vita defensa, 97 seq. Ejus opera, 49 seq. Ipsius elogium a S. Ildefonso compositum, 21 seqq. Ejus carmen emendatum, 84. Non sunt ejus omnes versus qui ei ascribuntur, 99 seq.

Euripides, 284, 354, 361.

Eusebianum Chronicum, 110.

Eusebius Caesariensis, 317, 325.

Eutropius, 388.

Eutychianus martyr Hispanus, 88.

Euxinus pontus, 315.

Eva ex Adami costa formata, 170. Adamum fefellit, 181. Plus quam per unum diem in paradiso commorata, 175. Nymphae profundi comparata, 172.

Evacis carmen, 52.

Evadne Capanei conju, 346 seq.

Evomere, 153.

Exactus is, a quo aliquid exigitur, 296.

Excelsa, 294. Coelum, 132, 237.

Exempla pro exemplum, 328.

Exige e, 320.

Exodus cap. III, 291; IV, 370; VII, ibid.; XIV, 208, 234, 291; XVII, 234; XXXII, 289, 380; XXXIII, 310.

Expaveo cum accusativo, 262.

Exspecto pro aspecto, 168. Pro specto, 299.

Exstas pro es, 282, 286.

Exstet, sit, 320.

Ezechiae fletus et oratio, 279.

[Col. 1086] Ezechiel cap. XVIII, 380. Ipsius visio de ossibus aridis pulchre descripta, 357 seqq.

Fabricius Georg. editor Dracontii, 26, 44. Correctus, 138, 156, 159, 194, 198, 200, 222, 285. Joann. Albert., 4. Notatus, 44.

Fabulae Latinae antiquae, 51 seq. Earum mentio in sacris Litteris, 338.

Facere martyrium alicui, 270.

Facies nomen Christi, 208. Telluris, 258.

Facinus, quos inquinat, aequat, 259.

Factura, opus factum, 350.

Facultates, bona, 387. Falcifer Saturnus, 304.

Faltonia Proba, 41.

Fames Massyla, 157.

Famulatus, famulatus, 319.

Fasces consulum, 329.

Fascis malorum in extremo judicio, 364, seq.

Favor saepe in mss. mutatum in fabor, 138.

Fazellus, 306.

Felicitas in statu innocentiae, 256 seq.

Feminae contra feras pugnantes in amphitheatro, 311 seq. Earum indoles et ingenium, 348. Vitia et virtutes, 345 seqq. Feminis deprehensis nihil audacius, ibid.

Fenestrae, oculi, 58.

Ferae in silvis educantur, 160. Ferarum et pecudum discrimen, 125.

Ferii feriturus, 302.

Fernandez Vinjoy Emm. Jos., 181.

Feronia, fertilitas, 178.

Ferre maculas, tollere, portare, 274.

Ferrum noxium et innocuum, 377.

Festus Avienus, 29, 238.

Fetare, 226, 238.

Fetura, 178 seq.

Fiant brevi prima, 105. Prima ancipiti, 235.

Fiat prima correpta, 306.

Fichettus Alexander, 45.

Fideli corde, 303.

Fides miracula operatur, 314.

Fient prima brevi, 130.

Filii Dei homines justi, 350.

Filius Dei consors Patris, 267 seq. Ejus generatio aeterna a Dracontio explicata, 224.

Fiunt prima correpta, 369. Prima producta, 262.

Flabellum prima correpta, 359 seq.

Flabrum, 196.

Flagella vitis, 142.

Flammare, 210.

Flammipotens, 336.

Flare pro conflare, 380.

Flavescere, 295.

Flemingus Patricius, 7, 392.

Florianus abbas, 13,

Florentinius Franc. M., 52.

Florere sideribus, 211.

Florezius Henricus, 90. Deceptus, 9, 41, seq.

Florus, 231, 339 seq.

Fluesco, fluisco, 207.

Flumina, unde exeunt, eo revertuntur, 197.

Fogginius Petrus Franc. notatus, 34 seq., 110.

Forcellinus refellitur, 212.

Formido quid sit, 362.

Fornax Babylonica, 308 seq.

Fortunae reducis templum, 361.

Fortuna cum adversa est, omnes fugiunt, 354. Regum, 391.

Fortunatae insulae, 178.

Fortunatus Venantius, 29, 49, 56, 118, 206, 265 seq., 271.

Fragiles urae, 211.

Fraus, damnum, scelus, 330.

Freiashemii Joannis supplementa, 110.

Fretus, fretus; fretus, freti, 193.

Frigida luna, 218. Luna, stella Saturni, 125.

Fructus in paradiso facillus prodibant, quam extra post Adami peccatum, 142.

Fuerat pro fuerit, 284.

Fugiturus, 218.

Fumus in arma, ad arma, 390.

Fulgentius Placiades mythologus, 214, 219, 244.

Fulgentius (S.), 29.

Fulmina feriunt montes, 399.

Funcius, 31. Notatus, 27.

Fundere opes, 288.

Fundi de partu facili, 281.

Furent pro forent in mss., 130.

[Col. 1087] Furit damnare, 246.

Furius, vetus poeta, 130.

Furius, vide Caeriolanus.

Fur nocturnus, 245.

Galbanum, galbanus, 152.

Galfridus de Vino Salvo, 106.

Gallandius editor Dracontii, 48. Notatur, 5, 185.

Gallienus, 201.

Garru a silva, 154.

Gatakerus Thomas, 388.

Gaudium in coelo pro peccatore poenitentiam agente, 285.

Gel to humore, 151.

Gemmae in India et mari Rubro, 162. Inter rupes, 184;

Gemmae vitis, 211.

Gemmare, gemmari, 151. De vitibus, 193.

Gemmatum lumen oculorum, 357.

Genae pudoris sedes, 358 seq. Genarum rubor, 166.

Gena in singulari, 394.

Gener Joann. Bapt., 265.

Generis mutati, 134, 385.

Genesis cap. I, 125, 134, 175, 218, 221; II, 142, 147, 168 seq., 177 seq., 189; VI, 251; VII, 252 seq.; IX, 254; XV, 275; XVIII, 132, 255; XIX, 254; XX, 292; XXII, 305, 308; XXVI, 277; XXVII, 124, 307; XXXII, 260.

Genialis thalamus, 329.

Genitus pro filio, 350.

Gensericus, 72 seqq., 82 seq. An Guntharii mortis auctor, 89. Ejus crudelitas in catholicos, ibid.

Gesnerus Conradus, 241.

Gifanius, 125. Rejicitur, 268.

Gigantum superbia, 251.

Gislebertus, abbas, 41.

Globus lunae, solis, 129, 147.

Glycas, 123, 127, 141, 190, 241.

Godigisclus Vandalorum rex, 72.

Godogesitus Vandalus, 74.

Goldastus, 6, 25. Notatur, 28.

Goldoni Carolus, 375.

Golt Cajetanus, 318.

Gontharis, vide Guntharius.

Gonzalez, 391.

Gothi in Africa Ariani, 87.

Gothofredus Jacobus, 3.

Gothorum Arianorum haeresis, 85.

Graecismus, 152.

Grande adverbii loco, 160.

Grandinem verberare metaphora, 145.

Grandinis origo, 209.

Grassari, 243.

Gratia Dei praeveniens, et adjuvans, et libertas hominis, 274.

Gravitas, seu virilitas, 393.

Gregorius Magnus, 25, 124, 131, 134, 286, 300. Turonensis, 88.

Gregori secunda producta, 106.

Grialius, Grial Joannes, 5, 27.

Gronovius Joann. Frid., 269, 296.

Grotius Hugo, 71, 251, 319.

Grues praedicunt pluvias, 186.

Gruterus, 244, 304.

Guante unde dictum, 70.

Gundericus, vide Guntharius.

Guntabundus rex Vandalorum in Africa, 75 seq., 82 seq. Arianus, 83.

Guntharius Vandalorum rex, ad quem scripsit Dracontius, 71 seq. Impie manus in basilicam S. Vincentii injecit, 89. Ejus infelix obitus, 86 seqq.

Guntherus, 138.

Gurges pro mari, 208.

Habacuc, cap. III, 283.

Habenae lucis, 218.

Habere ictum, 159.

Hadrianus imperator, 29

Haereditas justorum Deus, 364.

Harduinus, 210.

Hauberti chronicum supposititium, 29.

Hauptius Christophorus, 110.

Haustor sanguinis, 332.

Hecate tergemina, 266 seq.

Hectora fleverunt Iliades, 335.

Heinsius Nicol., 267.

Heisterus, 360.

Helpidius, 20, 227, 364.

Hendiadys, unum per duo, 294

Heraclides, 4.

Heraldus Desiderius, 393.

[Col. 1088] Herbarum usus in rebus magicis, 247.

Hercules, Index, 133. Alcestin ab inferis revocavit, 129. Cerberum ad Eurystheum adduxit, ibid. Leonem exstinxit, 314. Ejus descensus ad inferos, 338.

Herodotus, 323 seq., 346.

Hexaemeri scriptores, 134 seq.

Hexaemeri titulus non convenit poemati Dracontii, 62 seq.

Hexaemeron quinam versibus scripserint, 25. Dracontii olim editum opus imperfectum, 61 seqq.

Hiarbas rex procus Didonis, 347.

Hiatus, 170, 224. Aliquando venustus, 313 seq.

Hibernus, 210.

Hieronymus (S.), 4, 246, 259, 274, 289, 354, 370, 401. Ejus versus, 56.

Hilarius, 25, 33, 43, 130, 140, 180, 253, 316.

Hildebertus Cenomanensis, 52 seq., 56, 135, 200, 213.

Hilla, 241.

Hippodamia carmen, 41.

Hippolytus Africanus, 135.

Hira, 241.

Hispania poetarum sacrorum ferax, 27 seq. Heliconis aemula, 29.

Hispani codices veteres in bibliotheca Vallicellana, 50.

Hispanorum quorumdam veterum humilitas, seu modestia Christiana, 101.

Hispanum idioma Latinitatis retinentissimum, 390.

Hisraelitae, vide Israhelitae.

Historicae opiniones sua sidera habent, 318

Holofernes occisus a Judith, 344 seq.

Holstenius, 179.

Homerus, 335, 359. A multis emendatus, 15.

Homines anguibus pejores, 242. Felicitate impiorum aliquando permoventur, ut deserant virtutem, 284. Fragiles, 259. Poenam metuere debent, cum Deus angelis peccantibus non pepercerit, 259.

Hominum audacia, 243. Deo resistentium impudentia, 351. Immensorum monstra, 162. Scelera, 250. Voluntates quo sensu ad malum inclinat Deus, 370 seq. Usibus data sunt omnia quae in terris existunt, 193 seq.

Homo decimo mense saepius gignitur, 281. Manu a Deo factus, 240. Christo similis, 194. Imago Christi, 186. Ab omni crimine immunis esse nequit, 379. Patietur id. quod alteri fecerit, 270. Ipsius creatio, 165 seq.

Honorius Augustodunensis, 23.

Honestum, honestas, 344.

Horatius, 3, 122, 128, 139, 142 seq., 156, 160, 162, 193, 218, 232, 246 seq., 251, 256, 258, 260, 277, 313, 320, 323, 330, 337, 342, 393, 398.

Hortus Eden, 144.

Hospes adjective, 315.

Hospitium genitivus plural., 315.

Hostia et victima, 303.

Hostiae, quae reluctarentur, diis non placuisse traditum ab antiquis, ibid.

Hostis, peregrinus, 256.

Hugo Hermannus, 353.

Humeri, 360.

Humida luna, 129.

Humilis, 292.

Humilitatis Christianae verba propria, 96 seq.

Humores crescunt, crescente luna, 214.

Hyginus, 129, 220, 258, 315, 338, 346.

Hyphe, 105.

Hyrcarae tigres, 161.

Idacius, 43, 72 seq., 77, 79, 86, 89, 94, 96

Idem neut. gen. de Patre, Filio et Spiritu Sancto, 228.

Idola media correpta, 105, 270 seq., 380.

Idolorum vana numina, 348 seq.

Idume, 164.

Idumaei an coloniam in Italiam duxerint, 306 seq.

Igne cuncta foventur, 147.

Igne loquaci, 290.

Ignes coelestes aqua nutriri, credidit antiquitas, 204.

Igni et aqua interdici, 123.

Igni et aqua omnia constant, 122 seq.

Ignis divinitatis symbolum, 290. Purgatorius, 364. Virtus, 112.

Ignis et unda concordant in educendis fetibus volucrum, 155.

Ignis ex igni detrahitur sine aliorum damno, 197.

Ignitus, 309.

Ignorantia an excuset, 242.

Ildefonsus, 265. Ejus de Dracontio judicium 21 ad 24

Ilduinus abbas, 8.

Illaec pro illa haec, 240.

Illaesurus, illaesibilis, 234.

Illaudatus, 300.

[Col. 1089] Illiaere dentes, 313.

Illustrare, 222.

Illustrata, 195 seq.

Imago coelestis homo, 166. Dei relucet in corpore hominis, ibid.

Imber sanguinis, lapidum, lactis, etc., 128.

Imbriferae pluviae, 178.

Immensa adverbii more, 166. Immense postrema brevi, ibid.

Immensitas Dei, 221 seq.

Immensurabilis, 224 seq.

Impendo, confero, 350.

Impendere, 215, 320.

Impendit, confert, 386.

Imperare naves, etc., 286.

Impete, impetu, 132.

Impii plerumque ad senectutem non perveniunt, 283 seq.

Impiorum hujus saeculi conatus, 318.

Impius, crudelis, 298, 377. Immitis, 156.

Implicitant, 244.

Impollutus, 345.

Imprecationes Deus nonnunquam exaudit, 287 seq.

Inane pro spatio inani, 139.

Incessabiliter, 197.

Incessanter, 104.

In commune, 390.

Inconstantia rerum, 159 seq.

Inde et unda confusa in mss., 197.

Index Deus, 133, 176.

Index expurgatorius per Joann. M. Brasichellensem, 29, 44, 84, 265. Expurgatorius jussu Philippi II editus, 44. Ms. biblioth. reg. Paris., 31, 39.

India an montes aureos habeat, 162. Odorum et gemmarum ferax, 161.

Indicium et judicium in mss. saepe confusa, 268.

Induere, 241. Jubar vel jubare, 149.

Indulgentia reatum et poenam peccatorum praevenit, 131, 212.

Iners cum genitivo, 276, 307.

Infantia, 392 seq. Pubes Evae, 172.

Inferi, sinus Abrahae, 266.

Ingenia in calamitate jacent, 103.

Ingerere supplicia, 263.

Inghirami Thomas Phaedrus, 24, 33.

Initium prima producta, 137.

Innocentia primorum parentum, 177.

Innocentius versui hexametro qua ratione insertum, 106

Inops lucis, 338. Mortis, 362. Pietatis, 180.

In pro apud, 382.

Inscriptio Semoni Sanco posita, 318.

Insido, insidis, 154.

Insisto cum infinitivo, 340.

Inspirare, 219.

Insuper post parum, 243.

In tantum, ut, 279.

Intendere preces, spes, lacrymas, 215.

Inter avos, atavosque esse, 275.

Interrogationis nota olim apposita verbo, unde incipit interrogatio, 59.

Intrare, 390.

Invasor, 329.

Ira digni non sunt miseri, 398.

Ire de aqua, 167.

Ire in exsequias, 330.

Isaac patriarcha et propheta, 277. Hostia grata Deo, 303 seq.

Isac prima communi, 106.

Isaiae cap. I, 289; XIV, 260; XXIV, 365; XXX, 285, 287; XLIV, 401; LI, 144; LIII, 273; LX, 358; LXIII, 370; LXIV, 207.

Isidorus (S.), 7, 19, 21, 25, 29, 72, 85, 87, 89, 94, 110, 119, 122 seq., 125, 137, 139 seq., 142, 144, 146, 150, 152, 158, 162 seq., 200, 209, 213 seq., 219, 326, 357 seq., 376, 378 seq. An auctor versuum, qui ejus bibliothecae inscripti dicuntur, 143. Dracontii primus meminit, 5 seq.

Isidorus Pelusiota, 317.

Israelitarum transitus per mare Rubrum, 291

Israhelitae, Hisraelitae, Israelitae, 380.

Israel meretrici comparatur, 156.

Itigius Thomas, 45. Refellitur, 29.

It productum, 168. Pro abit, 379.

Jacere oculos per cuncta, 167.

Jacob et Esau distinctio, 307 seq.

Jacobi Epist. cath. cap. I, 191, 305.

Jacobonius, 318 seq.

Jaculatus passive, 346.

[Col. 1090] Jairi archisynagogi filia, 230.

Jam et tam saepe in mss. confusa, 127.

Janitor coeli Petrus, 316.

Jejuna cruoris, 387.

Jeremias, cap. IX, 358.

Joannis cap. I, 273; V, 361; VI, 231; IX, 133; XII, 301. Epist. I, cap. I, 353, 375; III, 273, 350.

Joannes, vide Chrysostomus.

Joannis Bapt. caput inventum, 81.

Jobi cap. I, 140; IV, 255, 259; IX, 208; XI, 223; XVII, 284; XXIV, 366; XXV, 260; XXVI, 209; XXVIII, ibid,; XXX, 249; XXXII, 283; XXXV, 401; XXXVII, 194, 209; XXXVII, 209, 212; XXXIX, 212; XLI, 234.

Jocasta, 322.

Jonstonus, 399.

Jordanis aquae retro fluentes, 208.

Jornandes, 71.

Josephus Hebraeus, 131.

Josue cap. III, 208.

Jubar, 197. Aetheris, 293. Mascul. gener., 203.

Jubere officia stellis, 149

Judaea balsamifera regio, 164.

Judae casus ab aliis aliter narratur, 269. Crimen infandum, 268 seq. Scelus, 262 seq.

Judaei Christum occidunt, 262. Eorum fabulae de origine Romanorum, 306 seq.

Judex et vindex in mss. confusa, 341.

Judicium extremum, 364.

Judicium et indicium in mss. saepe confusa, 268.

Judith cap. IX, 276; XII, 345; XIII, ibid.; XIV, 344 seq. Holofernem occidens, ibid.

Juguli, 360.

Julianus Pomerius, 364.

Julianus supposititius, 4.

Julianus Toletanus, 305, 338, 364, 366. Ejus membranae veteres, 298.

Julius Firmicus, 354.

Jumenta pro feris, pecudibus, 155.

Justificatio in adultis, 274 seq.

Justinus historicus, 219, 323 seq., 346, 348

Justinus martyr, 318.

Justitiae et pietatis divinae opera, 120 seq.

Justitium describitur, 334.

Juvenalis, 119 seq., 124, 143, 238, 245 seq., 256, 297 299, 301, 311, 315, 327, 335, 343 seq., 345, 361, 363.

Juvenca, vide vitula.

Juvencus, 25, 29, 43, 56, 229 seq., 314, 395. An ipsi ascribendum sit carmen anonymum sub Constantino scriptum de laudibus Domini, 282.

Juventus, 392 seq. Juventus pro juvene, 332.

Kalendarii elucidatio, 58.

Koenig rejicitur, 27.

Krantzius Albertus, 87.

Labbeus Carolus, 393. Philippus, 40 seq.

Labi prima correpta, 221 seq.

Labitantia regna, 222.

Labra, 359.

Lacerti, 360. Eorum in fletu percussio, 335.

Lacrymae plantarum, 164.

Lactantius, 201, 206.

Lacunae in Dracontio suppletae, 109.

Lambere, 202.

Lampridius, 152, 354.

Lancicius Nicolaus, 343.

Languor, 215.

Lapide Cornelius a, 392.

Lapilli nivei margaritae, virides smaragdi, 163.

Largiri peccata, 274.

Latex, 230.

Latini sermonis termini, 104.

Latrantibus undis, 291.

Latro, 245.

Laudes pro recte factis, 121.

Laurea poetarum et triumphantium, 142.

Laxare jugum, 256.

Lazari resurrectio, 230.

Lazarus in sinum Abrahae portatus, 298.

Lazius Wolfangus, 74. Refellitur, 77 seq.

Leander (S.), 29.

Lectionaria vetera, 59.

Lectiones variantes qua ratione expositae in hac editione, 108.

Legionensis, vide Leon Lud.

Legna Italice, 200. Lena Hispanice, ibid.

Leo (S.), 227, 272.

Leo medicinae utilis, 241. Non saevit in leporem, 398. Ejus clementia in supplices, 383 seq.

[Col. 1091] Leogoras Syracusanus, 110.

Leonidae ausa, 323 seqq.

Leonini versus, 319.

Leon Ludovicus de, 208. Vindicatus, 273.

Lepores interdum nocent, 243.

Leprosi, 229.

Lepus medicinae prodest, 243.

Lesleus notatus, 310.

Leviathan, 233.

Levis Eugenius versus quosdam S. Damaso nuper falso attribuit, 143.

Leyserus notatus, 37, 48.

Liberius poeta, 29.

Liberorum copia felicitatis genus, 363

Libertas indifferentiae, 274 seq., 371.

Librari in aera, 154.

Licentius poeta, 174.

Licinianus, 29.

Lignum, 200.

Limari, 165.

Limato dente, 157.

Lindenbrogius, 245.

Lingua mala hominis, 126, 282. Repagulis obsessa, 359. Trisulca, 238.

Lingua pro eloquentia, carmine, 374.

Linguae vulgares retinent plures phrases ex sermone Latino sequioris aevi, 340 seq.

Linquere, delinquere, 373.

Lipsius, 110. Notatur, 252.

Liquescere de mari, 139.

Litterae apibus cognatae, 376.

Livius, 127, 132, 243, 321, 328 seq., 331 ad 337, 340, 347, 384.

Loquaces nidi. 153.

Lorenzana em. card., 9, 22, 59, 100, 223, 265, 298, 305. Edidit Dracontium, 48 seq. Vindicatus, 397.

Lorinus, 284.

Loth liberatus ex incendio Sodomae, 255 seq.

Lucanus, 29, 122, 129, 158 ad 161, 174, 183, 185, 188, 241, 244, 259, 296, 308, 315, 326 seq., 334 seq., 344, 379, 382, 401. Vindicatur, 244.

Lucas cap. I, 215; VII, 229; XII, 212; XV, 285; XVI, 298; XVII, 212, 400 seq., XIX, 384; XXII, 135.

Luces, oculi, 358.

Lucifer, 218. Equo vectus, 203. Sidus benignum, 379.

Lucifer Calaritanus, 317.

Lucilius, 3. Tmesin frequenter adhibebat, 118.

Lucis elogium, 135 seq. Origo Deus, 293.

Lucra aliorum damno aliis sunt, 197.

Lucretia casta, 328 seq., 347 seq.

Lucretius, 23, 125, 130, 139, 144, 151, 173 seq., 187, 239, 256, 292, 312, 328, 338, 551, 376, 379.

Luctus publicus, 335.

Ludere de piscibus, 151, 232.

Lumen ferri, 383.

Luna, 218. Aurea, 202. Crescens, et decrescens, et varia inde effecta, 304 seq. Frigida solis imago, 203. Cur frigida dicatur, 125. Ejus varia effecta in terras, 213 seq.

Lunaris globus, 129.

Lunatici, 214, 228 seq.

Lunato dente, 157.

Luporum fraudes, insidiae, 156 seq.

Lupus medicinae prodest, 241.

Lustrare, 218.

Lux mors tenebrarum, 134. Mortua sub luce majori, 202.

Lybia carbunculis abundat, 163.

Mabillonius, 58.

Macrobius, 140, 182, 203 seq., 231, 235, 276, 303 seq., 329, 347, 391, 402.

Maculabilis vox Latinis adjungenda, 136.

Maculosa serpens, 241.

Maeotis palus, 328.

Magia, 247 seq.

Magus prima producta, 317.

Mahometanorum fabulae de origine Romanorum, 306.

Mahometi fabulae de diluvio, 252 seq.

Mala cur Deus permittat, 375. Deo permittente fiunt, 369. Mixta bonis, 375. Per crimina data sunt, 241. Quae praeter exspectationem accidunt, gravius afficiunt, 131. Temporalia improbis probisque accidunt, 255.

Malae lanugine crispantur, 358 seq.

Mali cur a Deo non serventur ad senectam, ut convertantur, 283 seq.

Malvenda Thomas, 37, 144.

Manilius, 128, 144, 214.

Manlius, vide Torquatus.

Manna Israelitis datum, 234.

[Col. 1092] Mansius, 52.

Mantuanus Joann., B. 56.

Marbodus, 52 seq., 210.

Marcellinus, 81.

Marcellus, 215.

Marcidus, 394.

Marcus cap. V, 228; XIII, 294.

Marcus Aurelius Antoninus, 388.

Marcus poeta, 58.

Mare an terra altius, 140. A terra recedens, 129. Delicias mortemque parat, 377. Rubrum interruptum, 208, 233. Ejus aestus, 395. Aestus reciprocus, 213. Augmentum, et decrementum ex luna, ibid. seq. Descriptio, 139. Mari certi sunt praescripti termini, 249.

Margaritae, 377.

Mariana, 90.

Maritis imbribus, 179.

Marito arbitrio, 178.

Marius Victor, 66, 84, 117, 119, 123, 126, 130 seq., 137, 139 seq., 142 seq., 147, 151 seqq., 155, 163, 167, 170 seq., 178, 180 seq., 183, 206, 211, 234, 245, 252, 255, 293, 344.

Marmora vaga, mare, 193.

Marsi, 185.

Martialis, 13, 29, 117, 122, 153, 157, 309, 311, 313 seq., 320, 322, 336, 345, 353.

Martini S. cultus in Hispania vetus, 316. Ejus missa an eo saeculo facta, quo obiit, ibid.

Martinus Dumiensis, 40, 46.

Masculina nomina in Trinitate personas indicant, neutra naturam, 228.

Massylae ferae, 157.

Massylum, Massylorum, 311.

Matallius Joannes, 348.

Materies arida, 140. Necis pro serpente, 238. Magis poeticum quam materia, 377.

Matres nefariae abortum procurantes, 246.

Matrix, 280.

Matth. cap. V, 286, 400; VI, 235; VII, 270; IX, 400; XIII, 365; XV, 231; XVI, 185; XVIII, 400 seq.; XIX, 191; XXIV, 212; XXV, 365; XXVII, 263 seq., 269.

Mauri a Vandalis victi, 78 seq.

Maximi chronicum commentitium, 30.

Maximinus episc. Arianus, 87.

Maximus Taurinensis, 317.

Mayansius, 37, 42.

Mazochius Symmachus, 315.

Medeae tragoedia, 258.

Medicina ex serpentibus, 158.

Medicorum opem aegri implorant, 400.

Medulla, 226. Observat lunam, 395.

Medullae crescunt, crescente luna, 214.

Medullis humor tribuitur, 201, 357.

Mela, 326.

Membrari, 155, 166.

Menardus, 39.

Menckenius Jo. Burch., 110.

Menda in codicibus mss. reperta diligenter adnotanda, 108. Etiam levissima in antiquis scriptoribus molestiam exhibent, 107.

Mendici non sibi, sed divitibus avaris mendicant, 290.

Mendoza Ferdinandus, 247.

Menecea duabus primis correptis, tertia producta, 321.

Menoeceus, 321 seq.

Merces pro poena, 348.

Mereri, 227, 280.

Merita segregat Deus, 255.

Merito justeque, 307.

Merobaudes Hispanus, 95, 293.

Merx de quavis re, 389.

Mesne praeses de, 33.

Metallorum scrutatores, 184.

Metaphorae Dracontio frequentes, 153.

Methodus in editione Dracontii observata, 107.

Metronianus, 29.

Miles Dei, sol, 150.

Militia poli, angeli, 260. Astra, 248. Sol, astra, 220.

Ministra adjective, 360.

Ministrare, 150, 350.

Minucius Felix, 246, 325, 328.

Minuo neutrorum more, 214.

Minus, et nimis in mss. confusa, 327.

Miraeus, 30.

Mira sua, 341.

Miscellanea Lipsiensia, 110.

Misereor cum dativo, 355.

Misericordiae opera, 287.

Miseri pro improbis, 120. Peccatores, 232.

Miseros se sancti modeste praescribebant, 120.

Missale Isidorianum, 266, 293, 316 seq.

[Col. 1093] Missilia, 294.

Moderanter, 104.

Moderatior, 165.

Modestum jus, 245.

Modestus, 284. Varia significatione, 104, 123 seq.

Modicus, brevis, 302. Exiguus, 216, 320.

Modoinus, 393.

Moles secunda brevi, 196.

Molina Ludovicus, 296.

Molossi rauci, latratores, 157.

Molossus, 373 seq.

Mombritius, 55.

Monopolium damnatur, 296 seq.

Monosyllaba quae brevia dicuntur, communia videntur, 168.

Monosyllabis verbis an recte claudatur versus, 352.

Monstra diversa, 124 seq., 127. Eburnea, elephanti, 160 seq. Maris, 232 seq.

Montfauconius, 4, 32 seq., 292.

Morales Ambrosius, 33, 90. Notatur, 73 seq.

Mora pugnae, 383 seq.

Morari, 248, 250.

Morelius Guilielmus editor Dracontii, 24 seq., 32, 43

Mores condemnant, et purgant homines, 292.

Moreti auctor, 134.

Mors homini beneficii loco data, 189. Poena simul et solatium, 190.

Morsus de serpentibus, 242.

Mortes in plur. num., 292.

Mortier Nicol. Du, 291.

Mortui audient vocem Dei, 361.

Mortui resurrectio, 229.

Mosantus Briosius Jac., 166.

Mox pro aeternitate, 225.

Mox quam, 239.

Mundus unde dictus, 136. An vere primo, an autumno creatus, 146. Non momento temporis, sed sex diebus conditus, 60.

Mundus pro terra, 149, 208, 220.

Mugitus terrae, 129.

Muliere tertia producta, 230, 279, 385.

Mulieribus tertia producta, 344.

Multa mens, 224.

Munus a dono distinguitur, 295. Dei irrevocabile, 197, 282. Munus noctis, somnus, 361.

Muratorius, 143.

Muratum palatum, 359.

Muretus, 2. Notatur, 252.

Murex et ostrum, 299.

Murmur, oratio submissa voce, 279.

Mutatio generis, 134, 385. Numeri, 342, 370, 400. Temporis, 159, 335.

Mutilante sono, 374.

Mutius Scaevola, 336 seq.

Nabuchodonosor ex homine bos, 361. An vere figuram bovis induerit, 372. Confitetur Dominum, 310.

Naevius, 276.

Nam pro vero, 368.

Namsius Franciscus, 110.

Nares, 358.

Natabundus, 154.

Natura famulatur Deo, 350 seq. Fidelis in prognosticis, 130. Subit vices, 159 seq. Ejus varietas, 377 seq.

Naudaeus Gabriel, 352.

Navigationis inventum in odio apud veteres, 256 seq.

Navigerum mare, 139.

Nebrida membra, 399.

Nebrissensis, 90.

Necare, 219.

Neci in ablativo, 265.

Neci subducere, 304.

Negat, recusat, 390.

Nemo hominum, 322.

Nemus aetherium, paradisus coelestis, 364.

Nescire finem, 236.

Nicander, 241.

Nicephorus Callisius, 25.

Nicolaus Factor (B.), 348.

Nidi quarumdam avium pretiosae epulae, 164.

Nilus (S.), 4.

Nimis, et minus in mss. confusa, 327

Nimius, multus, 302.

Ninive varia quantitate, 345.

Ninus conjux Semiramidis, 345.

Niobe in saxum conversa, 363.

Niveum, canum mare, 173.

Nivis origo, 209.

Nix capitis de canitie, 145.

[Col. 1094] Nobilium fraudes, 245.

Noctis descriptio, 261. Noctis et diei vicissitudo, 205.

Noe et filii in arca generationi operam non dederunt, 253. E diluvio liberatus, 252.

Nomen Domini Christi, 308. Placidum et pium, 400.

Nominum propriorum expensa quantitas, 105 seq., 164. Varia apud Christianos poetas, 15.

Nonius, 130, 187, 217, 390, 395.

Nonnus Panopolitanus, 110, 214, 267.

Noscere finem, 236.

Notare sorde, 349.

Notae in Dracontium cujus sint generis, 109.

Novatianus, 249.

Novercarum infamia, 331. Odium in liberos prioris uxoris, 246 seq.

Noviter, 244.

Noxia animalia aut non semper veniunt, aut non semper nocent, 159.

Nox mater somni, 361.

Nox pro vetito concubitu, 345.

Nubita crassa, 237.

Numeror. cap. XI, 233; XX, 234.

Nuntii ecclesiastici Parisienses refelluntur, 395.

Nurus, quaevis femina, 337.

Oblique ruere, 157.

Obliquus serpens, 241.

Oblisus, 215.

Obscena fames, 256.

Obstinati a Deo puniuntur, 283.

Obtentus, obtentus, 183.

Occisio hominis etiam justa irregularitatem inducit, 391.

Oceanus a nonnullis pro spirante animali habitus, 219.

Ocelli, radices pennarum, 152.

Octavianus Augustus, 381, 387. Romanus, 6.

Oculi, 357. An ultimi formentur, 167.

Odilo, 265.

Odor pro specie, seu re, ex qua odor emanat, 143.

Odores divini, 161. In India producuntur, ibid.

Oecumenius, 269.

Oedipus, 322.

Oe rex Basan, 253.

Olearius Joann. Gottefridus, 31.

Omne caput, totum caput, 358.

Omniparens, 174.

Omnipatens, 224.

Oppianus, 126, 158, 214.

Oppositiones acutae, vide Oxymora.

Optare, 266.

Opus pietatis, virtutis, 20 seq., 228.

Orandi tria tempora, 362.

Orationes pauperum quantum prosint, 288 seq

Orbatrices, 330.

Orbes, oculi, 278.

Orentius, 29, 181.

Origenes, 200.

Origo pudoris, 177.

Orontius, sive Orientius, vide Orentius.

Orosius, 77, 86, 329, 332, 336.

Oseas cap. II et X, 156.

Osiris Aegyptiis sol erat, 204.

Osorius Hieronymus, 318.

Ostensus, 183.

Ostia amphitheatri, 312 seq.

Ostrum et murex, 299.

Otbertus, 391.

Otia de pace, 339.

Ouzelius, 246.

Ovidius, 103, 118, 122 seq., 129, 140, 153 seq., 156 seq., 160 seq., 165, 167 seqq., 173 178, 198, 202 seqq., 218 seqq., 223, 237 seq., 244 seq., 247 seq., 252, 257 seq., 260, 266 seqq., 271, 278, 292, 299, 303 seq., 311, 315, 327, 329 seq., 335, 341, 348 seq., 355, 358, 360, 363, 376 seq., 379, 382, 384, 390, 394, 396 seq., 399 seqq. Flammipotens, et similibus nominibus vix usus, 336.

Ovium simplicitas, 156.

Owen Joann., 397.

Oxymora Dracontii, 105, 154, 171 seq 188, 192 seq. 197, 201, 229, 303, 309, 337, 347, 399.

Pacianus, 317.

Pacuvius, 207

Palatum, 359.

Palearius Aonius ridiculus imitator Virgilii, 110.

Palladius, 4, 214, 394.

Palla, vestis muliebris, 264.

Palmata cervorum cornua, 156.

Palmes vitis, 142.

[Col. 1095] Palpebra femin., palpebrum neutr., 358.

Palpebrae, 358.

Pambo abbas, 4.

Panormi inscriptiones Chaldaicae, 306.

Papias Vocabularista, 7, 70, 269.

Paradisus coelestis, 364. Hortus Domini, 144. Quinam eum in India collocaverint, 143 seq.

Paralysis, 229.

Parce flagello, 356.

Parcere mucrone populis, 385.

Par cum infinitivo, 169. Pro conjuge, ibid.

Par cum duce, 340.

Pardus non dat reduces morsus, 399.

Parentes, cognati, et affines, 354.

Parricidae, 246.

Pars, portio cibi, 234.

Participare, 130.

Partiri vices, 218.

Parturire de arboribus, 141 seq.

Parumper, 216 seq.

Parva pro parum, 198, 243.

Parvi et parvuli pro pueris, 246.

Pascentius comes, 87.

Paschasius martyr Hispanus, 88.

Pastilli ex vipera, 158 seq.

Pater de eo qui bene meritus est, 130.

Patrem nostrum Deum Christiani a J. C. edocti appellamus, 130.

Patres de patre et matre, 304.

Paulinus, 119, 124, 131, 136, 138, 190, 231, 276, 281 seq., 295, 298, 344 seq., 363 seq., 374.

Paulinus Petrocorius, 119 seq., 175, 192, 228.

Paulus doctor gentium, 270. Romae cum Petro commoratus, 317.

Pauli epist. I ad Corinth. cap. IV, 320; VII, 171; X, 234; II ad Cor., c. IV, 259; V, ibid. Ad Ephes. c. IV, 356; VI, 270. Ad Galat. IV, 227; VI, 133. Ad Hebr. I, 290; V, 270; IX, 263; XI, 305; XII, 131. Ad Rom. IV, 275 seqq.; IX, 270, 276; XI, 234; XIII, 381. I ad Thessal. V, 133, 273. I ad Timoth. I, 270, 252.

Pauperum bona divites rapiunt, 289. Causa defensa contra avaros, 300.

Pax sub Augusto, 387.

Peccatis hominum medicina a Deo praeparata, 272 seq.

Peccatores obstinati graviter a Deo puniuntur, 133. Peccata fatentes veniam merentur, 124.

Peccatoribus munera confert Deus, ut convertantur, 286.

Peccatum quo sensu fest offensa Dei, 401. Originale, 250.

Pectinare, 352.

Pectus, 360.

Pecudes et ferae, 125.

Pendula terra, 250. Sidera, 218.

Pennari, pennescere, 155.

Pentapolis Palaestinae, aliae Pentapoles, 254 seq.

Per carmina. 362. Per cuncta, per omnia, 119, 159, 167. Per partes, 221.

Per, propter, 337.

Perclarus, praeclarus, 248.

Pererius, 168.

Perez Joann. Bapt., 9. Vide Bayer.

Perfundere mundum lumine, 147.

Periochae, 16 seq.

Perpes nexus, 300.

Persae a parricidio maxime abhorrebant, 325. Eisdem jus erat cum matribus commisceri, ibid.

Persis gemmis nobilis, 163.

Persius, 151.

Pervaditur aer, 243.

Pervigilium Veneris, 146.

Petavius, 81, 134, 265.

Petere cum duobus accusativis, 386.

Petraglia Franciscus, 360.

Petrocorius, vide Paulinus.

Petronius Arbiter, 168, 216, 241, 335.

Petrus ambulans super aquas, 230. Tabitham a morte revocavit, 288. Ejus et successorum principatus in Ecclesia, 315 seq.

Petri epist. I c. II, 273; III, 252; V, 235. Epist. II, c. II, 316; III, 132 seq.

Petrus Chrysologus, 211. Rigensis, 17, 25, 318.

Phaedrus, 51, 283. Ejus fabularum supplementum, 110 Vide Inghirami Phaedrus.

Pharaonis cor obduratum a Deo, 93, 370.

Philastrius, 317.

Philemon Aegyptius, 253.

Phileni fratres se vivos comburi passi sunt, 325 seq.

Philippinae insulae cinnami feraces, 164.

[Col. 1096] Philo, 325.

Philoxenus, 393.

Phoenix avis, 164. Ejus fabula, 201 seq.

Phoenice media brevi, 164.

Phoenicis media brevi, 201.

Phoenicius adjectivum, 164.

Phrixus, 258.

Piacula saeva, 188, 250.

Picus avis prima correpta, 398

Pietas Dei argumentum carminis de Deo, 111 seq. Parentis, 130. Pro clementia, 120. Pro religione, 302. Pietatis et justitiae divinae opera, 120 seq.

Pigmenta, pigmentarium, 143.

Pineda Joannes, 208.

Pingere terram floribus, 144.

Pisces pertimescunt mare furens, 126 seq. Piscium creatio, 150 seq. Castitas, 127. Providentia in suo genere conservando, ibid.

Pisides, 25, 140, 261.

Pithoeus, 248.

Pium lac. 172.

Pius VI, 316.

Placidus, mitis, 117.

Plagae quinque coelestes, 118.

Plasmare, 165 seq., 226.

Platonis versus, 56.

Plausus avium, 154.

Plautus, 2, 124, 130, 134, 168, 229, 243, 321, 341.

Plectibilis, 242.

Plenus amor, 171.

Pleonasmus, 133, 148, 233, 236.

Plinius, 127 seq., 136, 138, 140 seq., 144, 146, 148, 150, 152 ad 156, 158 seqq., 163, 165, 178, 185, 200, 203, 209, 214, 241, 246, 256 seq., 276, 280, 290, 359, 374, 377, 380, 398, 402.

Plinius Junior, 188, 244, 349.

Pluo cum accusativo, 128.

Plutarchus, 325, 391.

Pluviae clavis, 209.

Pocula, 230 seq.

Poena par afficit quos par culpa tenet, 188.

Poenae inferorum die resurrectionis dominicae an mitigatae, 264 seq. Peccatorum, 255.

Poeniteat cum nominativo, 380.

Poenitentia interna brevi spatio temporis peragi potest, 285. Non differenda, 133.

Poenitere varia syntaxi, 207.

Poetae ex fertilitate saepe synonyma conjungunt, 139. Malis oppressi parum ingenio valent, 103. Graeci et Latin e sacris Litteris quaedam sumpserunt, 251.

Poetae Christiani veteres ingeniosi, 102. Poetis ethnicis suis aequalibus non inferiores, 174. Ab antiquioribus versus integros mutuabantur, 61. Sacrarum Litterarum recondita doctrina praestantes, 364 seq. In suis carminibus fabularum meminerunt, 267.

Poetarum Christianorum licentia in nominum propriorum quantitate, 105 seq.

Poetarum Christianorum editiones multum inter se discrepant, 171.

Pomum de omni genere fructuum, 142, 145.

Poplite subnixo, submisso, 311.

Populi pro bestiariis, et contra ipsos diversa vota, 312.

Populus Dei, sancti, 364. Insons in extremi judicii die, 366.

Portendere, 130.

Portio poenarum, 338.

Possevinus, 31.

Post et per in mss. confusa, 231.

Post more substantivi, 362.

Post saecla, 131, 198, 268. Mundi saecla, 131. Templa poli, 225.

Pr producunt ultimam brevem dictionis praecedentis 270.

Praeco Dei, 316.

Praecox, 229.

Praedux, 220.

Praefationes duae ab antiquis usitatae, 13.

Praemortuus, 276.

Praesagia ex animantibus, 126.

Praestare, 229. Prodesse, 274, 376.

Praestita substantive, 388.

Praesumpta pro praesumens, 324.

Praesumptio, 191. Fiducia, 276.

Praesumptu, praesumptuosus, 251. Superbus, 286.

Praeter quod, 340.

Prasinus, 163.

Precatio, imprecatio, 287.

Preces corde magis quam ore promendae, 192. Pro extremo judicio, 364.

[Col. 1097] Primordia, 376. Mundi, 136.

Princeps, Deus, 165, 221, 254, 307.

Principalis, 22.

Principes ministri Dei sunt in bonum, 381.

Priscianus, 203, 243, 382, 385, 393.

Probatur nil peccasse, 400. Servire fidelis, 220.

Probo, syntaxis hujus verbi, 186.

Probus M. Valerius, 15.

Probus martyr Hispanus, 88.

Procellas vincere, 162.

Procellae rapidae, 209.

Procer in singulari, 345.

Procopius, 72, 75, 78, 89.

Proditor, 126.

Productus in arenam, 311.

Proferre, 141 seq.

Profundum, profunditas, 299. Pro mari, 172 seq.

Prognostica, 126, 185 seq.

Propagatio hominum in statu naturae integrae, 177.

Propago vario intervallo quantitatis, 360.

Propertius, 159, 211, 224, 230, 235, 280, 359, 362, 377, 379.

Propitius prima producta, 369.

Prorumpere, 156.

Prosodia Dracontii, 105.

Prosper Aquitanus, 46, 78, 88, 117 seq., 120, 122, 131 seq., 354, 362, 371, 381. Ejus epigrammata, 52.

Prospera belli, bellorum, 334.

Prospicio, 127.

Prov. III, 131; VIII, 249; XI, 297; XVI, 391; XXI, 381; XXX, 212.

Proverbium Hispanum, 382.

Provid. Dei 255. In perpetua successione hominum, 198.

Providentiae divinae ratio, 284.

Prudentius, 13, 22, 29, 84, 119, 122, 124, 126, 134, 137, 140, 148, 160, 165, 178, 181, 189, 195, 199, 204, 207, 215, 224, 230, 233, 236, 240, 245, 256, 259, 262, 264, 266, 268, 272, 275, 278, 285, 302, 304, 307, 309, 313, 320, 329, 334, 345, 350, 358, 360, 365, 373, 384, 386. Ejus versus apud Columbanum, 6. Ipsius vita defensa, 97.

Psalm. IX, 284; XV, 365; XVII, 207, 353; XXXVII, 353; XLIX, 366; L, 287; LIV, 235, 38; LVII, 283; LXVIII, 353; LXXVI, 207; LXXVII, 233; LXXXVI, 198; CII, 212; CIII, 207, 290; CIX, 224; CXXIV, 365; CXXVII, 364; CXXXV, 140; CXXXVI, 209; CXLV, 281, 285; CXLVI, 285; CXLVIII, 365.

Psylli Africae populi, 5, 185.

Pubesco de herbis, 295.

Pubis pro pubes, 172.

Publius Syrus, 211.

Pudor culpam consequitur, 177. Pro dedecore, 348.

Puellae, puerperae, 277.

Puente (Lud. de la), 397.

Pueritia, 393.

Puerperium, 227.

Pulmonis officium, 195.

Pulvis gen. femin., 207.

Puniceus rubor, 326.

Purpureae aquae, 205.

Purpureum mare, 129 seq.

Purpureus color pro quovis pulchro colore, 129.

Putrescere, 255.

Putris arena, 379.

Pygmalion, 347

Qua, qua, 321.

Quadrantis practica, 58.

Quadriga cur soli attribuitur, 219.

Quadrupedantis equi ungula pulsat, 401 seq.

Quanti pro quot, 352.

Quatere remos, 243. Venenum, 158.

Quercetanus, 288.

Qui vel qui alius, alius, 321.

Quidquid vim plur. num. habet, 362.

Quintilianus, 219.

Quintus metellus Numidicus, 296.

Quippe trisyllabum, 180.

Quirinus adjective, 321.

Quisque pro quisquis, 285.

Quota portio, 351.

Quum pro quando, 353. Pro quandoquidem, 280.

Rabies saevae, 314.

Racemi arborum aromaticarum, 144.

Raderus, 173.

Rapere, 344. Squamas, 158.

Raptus, morte praereptus, 283.

Rarior usus commendat voluptates, 300.

Ratbertus Corbeiensis imitator Dracontii, 121.

Raynaudus Theophilus, 272.

Recapitulare, 19.

Recapitulatio in sacris Litteris, 19.

[Col. 1098] Recapitulationes carminum, 16 seq.

Recessuinthus rex, 9.

Recidere, 132. Ventum, 232.

Recidivi, et redivivi discrimen, 190.

Recidivus, 277.

Reddere iras, 241.

Redire secundo, rursus, 133.

Redivivus, vide Recidivus.

Reduces aquae, 233.

Redundare, 187.

Refertur cognata, 376.

Refundere, 123.

Reggius Joseph, 166.

Regis clementia propria, 390 seq

Reguli fides, et constantia, 338 seqq.

Reg. I, c. I, 279; c. II, 283, 285; c. XXVIM, 248. II, c. XII, 279. III, c. VIII, 353, 375; c. XXII, 259. IV, c. XX, 279.

Relaxare peccata, 288, 401.

Relevare, 188.

Remedia e serpentibus, 158 seq.

Reorum habitus, 354, 356.

Repente, mox, 281.

Repetitiones Dracont familiares, 119, 136, 147, 162, 213.

Repit prima brevi, 158.

Repletus conviva, 300.

Reponere, 139.

Reponit pro deponit, 138.

Repulare, 223.

Reservo pro servo, 248.

Respiratio et aspiratio, 195.

Resumere vota scelerum, 253.

Resurrectio corporum, 198 seqq.

Retorquere vela, 382.

Revestio, 199.

Rhenanus beatus, 111.

Ribadeneyra Petrus, 385.

Rident elementa, 148

Ridere, non curare, 175.

Riga, vide Petrus Rigensis.

Rigere in scopulos, in nivem, 141.

Rigordus, 159.

Rittershusius Cunradus, 101.

Rivinus Andreas editor Dracontii, 47. Ejus editio mendis scatet, 194. Notatus, 7, 15, 20, 37, 60, 135 ad 138, 147, 152, 154, 164, 166, 172, 181, 186, 192, 200, 207, 372.

Roa Martinus, 121.

Rodericus archiep. Tolet., 90.

Rodriguez de Castro Joseph deceptus, 36 seq., 42, 45

Roman de la Higuera Hieronymus, 37.

Romani an ex Esau originem ducant, 306. Eorum clementia, 342. Crudelitas in ludis, 312. Virtus, 328 seqq.

Romanus pontifex Christi vicarius, 316.

Roscidus, 128.

Rosei flores, 211.

Roseus, 199.

Rosulae, 211, 257.

Rosweydus Heribertus, 4.

Ruaeus Carolus, 347.

Rubigo latens conrodens viscera ferri, 184.

Rubri maris gemmae, 162 seq.

Rudis, recens, 153.

Ruinartius, 11. Notatur, 72.

Ruiz, vide Azagra.

Rumpere varia significatione, 206.

Rupertus refellitur, 135.

Rursus redire, repetere, referre, reddere, 133.

Rusticus Helpidius, 223 seq.

Rutilatur passive, 202.

Rutilius, 358.

Sabaoth, 237. Dominus cur Deus dictus, 220.

Sabellius, 228.

Sachsius Henricus, 305.

Saecula mundi, 308.

Sagax de hominum genere, 20.

Sagda gemma, 163.

Sagunti fides, et clades 340 seqq.

Sallustius, 226.

Salmasius, 152.

Salmoneus sacrilegus, 319.

Salomon concessus precibus patris David, 279. Haeres Davidis, 386.

Salomon exscriptor Papiae, 7.

Salutifer, salutiger, 148.

Salvianus, 124, 224, 287, 289.

Samuelis anima e mortuis evocata, 248.

Sancire, 175.

Sancta coeli, 278. Legis, 198.

[Col. 1099] Sancte, Deus, 215, 356, 362.

Sanctius, Sanchez Gaspar, 210.

Sandicinus color, 257. Sandix, ibid

Sanguinis profluvium, 230.

Sapere pro scire, 182.

Sap. IX, 259; X, 254, 291; XII, 223; XV, 401; XVI, 283.

Saporo, saporatus, 211.

Sara anus ex sene Abraham concipiens, 276 seq.

Sara Raguelis filia, 278.

Sarisberiensis vel Sarisburiensis Joan. 53, 158, 190, 329.

Sassius, 55.

Satiabilis, 265.

Satiata sanguinis, 315.

Satisfactio Dracontii falso titulo antea insignita, 65 seq.

Saturni crudelitas, 304 seq. Stella, 125.

Saül consulens mulierem habentem pythonem, 248.

Scaliger, 235, 313.

Scaevola dexteram foculo injiciens, 336 seq

Scaptii feneratoris impudentia, 296.

Scelera exstirpanda sunt, non scelerati, 354. Hominum frequentia omni tempore, 244.

Scelus pro scelerato, 255.

Scena capillorum, 358. Scenae, 258.

Schottus Andreas, 305, 385.

Schroderus, 178.

Scientia divina, 183 seqq., 294.

Scindere fretum, 249.

Scintillare oleum pluviae imminentis indicium, 186 seq.

Scorpius non semper in ictu, 159. Extra Africam non est venenatus, ibid.

Scripta veterum cur scriptis recentium praeferri soleant, 2. Plura corrupta, 15.

Scriptores in suis scriptis vivunt, 1.

Scrutarius laudat scruta, 3.

Scrutator aquarum, piscator, 184.

Seberus Wolff., 47, 138.

Secreta coeli, 217.

Sectari, 241. Passive, 162.

Secundo redire, 133.

Securus varia significatione, 303, 307, 341.

Secutuleiae quaenam mulieres dictae, 156.

Sed pro et 294. Pro imo, aut et, 283. Pro tamen, 285.

Sedulius, 13 seq, 41, 118, 133, 149, 217 seq., 223, 226 seqq., 246, 249, 264, 269 seq., 272, 293, 317, 350.

Semel, omnino, 341. Pro Simul, 207.

Semina rerum diversis terris distributa, 162.

Semiramis filii thalamum invasit, 345 seq.

Semo Sancus Deus Fidius, 318.

Sempronius Gracchus, 117.

Semum, 8, 16.

Seneca philos., 127, 214, 300, 313, 322, 355. Ejus censura contra Ovidium irridenda, 251 seq. Seneca trag. 29, 120, 128, 163, 216, 219, 236, 242, 309, 338, 399.

Senectus, senium, 21, 393. Pro senex, 330.

Senectus, u correpto, 393.

Senes non despiciendi, 245.

Senium florum, 155.

Sensus, 375.

Sentire apte de divinitate, 117.

Separatio piorum ab impiis in extremo judicio, 365 seq.

Septentriones, 293 seq.

Sequi de feminis quae viros amoris causa sectantur, 156.

Sequitur poena scelus, 259.

Sequor pro narro, 120.

Serenum substantive, 128, 194, 292.

Serenus Sammonicus, 215.

Serenus, serenator, serenissimi, 224.

Seres, 163.

Seri nepotes, 252.

Sericum, serica, 289.

Serpens in terris aridis, 160. Medicinae prodest, 158. Stellato tegmine exuitur, 200.

Serpens diabolus non impune triumphavit 181.

Serpentes Africae, 326 seq.

Servare membra sepulcro, 233.

Servi Dei quinam dicti, 279.

Servi dominis parum fideles, 354. Servorum origo, magnus numerus apud Romanos, 355.

Servius, 173, 190, 200, 217, 257, 283, 302, 383.

Servitus, u brevi, 393.

Seu pro et, 368.

Severinus episcopus, 46.

Severus poeta, 203, 315. Sanctus, 262.

Sextilius Hemina, 29.

Sibilare, 238.

Sibylla Babylonia, 253.

Sibyllini versus de judicio, 53.

Sichaeus Didus conjux, 347.

Sidera pendula, 218. Sub sole latent, 149.

[Col. 1100] Sideris innumeri numerus, 293.

Siderum ortus, et obitus, 204 seq

Sidonius Apollinaris, 77 seq., 94, 345.

Sient pro sint, 139.

Siliceus, Guigeno, 288.

Silingui Vandali, 73.

Silius Italicus, 29, 153, 180, 206, 238, 256, 315, 330, 401.

Simile ac, 384.

Simonis Magi volatus et casus a multis narratus, a Dracontio confirmatus, 317. An Romae statua illi erecta, 318.

Simonis secunda correpta, 318.

Simplex, innocuus, innocens, 156, 377.

Simplicitas, innocentia, 182, 292.

Simul pro omnino, 173. Pro Similiter, 317. Superfluum, 229.

Sine laude, illaudatus, 300.

Sinus Abrahae, 266.

Sirius sidus noxium, 379.

Sirmondus editor Dracontii, 45. Laudatus a Barthio, 46. Quo codice usus in editione Dracontii, 39. Emendatus, 150, 159, 168, 182, 200, 209. Notatus, 10 seq.

Sit communi intervallo, 302. Productum, 168.

Soboles numerosa in Vet. Test. virtutis praemium, 364.

Socrates, 4.

Sodomitarum supplicium, 254 seq.

Sol, 218. Aquis pasci dictus, 204. Auriga cur vocetur, 219. Luminis index, 308. Nocet, et prodest. 378 seq. Oculus coeli, 204. Vires ab undis resumit, 395. Ipsius caput radiis ornatum, 149. Cursus, 394.

Solis, lunae et astrorum creatio, 147 seq.

Solem in festo Resurrectionis dominicae et Nativitatis S. Joannis Baptistae saltare fabulosum est, 211.

Soles longi, minores, 210.

Solidante globo, 139.

Solinus, 100 ad 163, 242, 248.

Somnifer, somniger, 148.

Somnus Adamo immissus qualis, 170.

Sophocles, 284.

Sophonias, cap. I, 220

Sors impiorum, 364 seq. Piorum beata, ibid

Sorte Dianae, 314.

Sozomenus, 4.

Sp producunt brevem dictionis praecedentis, 137.

Spartianus, 276.

Spatiari, 209.

Species, 215, 372

Spectare, 228.

Specto pro exspecto, 302.

Sperare pro metuere, 184.

Spernere, abjicere, 302.

Spes hominum Deus, 217.

Sphaerae tractatus, 58.

Spicare, 192 seq.

Spina in dorso, 360.

Spirat flos, 238.

Spiritu divino omnia moventur, 196.

Spiritu dactylus, 132.

Spiritus de Verbo divino, 225.

Spiritus sanctus omnia complectens, et penetrans, 221.

Spiritus igni puniri possunt, 290.

Spirtus et Spiritus, 223.

Spondere, 184.

Spumare de apro, 157.

Spumat palatum serpentis, 179.

St producunt brevem dictionis praecedentis, 313.

Stanhope Geo., 388.

Stare, 257. Constantiam denotat, 302

Statius, 13, 134, 149, 157, 160, 168, 172, 175, 184, 187, 203, 215, 255, 283, 303, 311, 313, 321 seq., 337 seq., 341, 344, 346, 377, 379, 383.

Stella quae Christum annuntiavit, 262.

Stellare floribus, 211.

Stellarum, signorum et astrorum differentia, 119.

Stellas num demonstratum sit a sole lucem non recipere, 150.

Stephani glossae Graeco-Latinae, 393.

Stephanus pro inimicis oravit, 387. Martyrio coronatus, 270.

Stephanus prima producta, 105, 386.

Sterilitas dedecori erat apud Hebraeos, 276.

Stilico Vandalus, 71.

Strabo, seu Strabus, 316.

Stridor de serpentibus, 238.

Stringere ripas, 167.

Structura corporis, 226.

Stunica Didacus castigatus, 208.

Styli diversitas saepe incerta, 82.

Suada mali, 183. Suada trisyllabum, ibid.

Sparius, 170.

[Col. 1101] Sub sorte beata, 281.

Subarundinare, 143.

Subducitur, 197.

Subductus morte, 203.

Subtexere, 153.

Subvestio, 200.

Successio continua rerum, 197.

Successus, 121.

Succiditur, 197.

Succumbere, 235.

Succussus, 121.

Suetonius, 245 seq., 296, 381.

Suetus trisyllabum, 342, 362.

Suffegmar flumen, 76.

Sui, consanguinei, 321.

Suicidii infandum crimen, 322.

Sulpicius Apollinaris, 16.

Sulpicius Severus, 317.

Super pro insuper, 383.

Supercilium, 358.

Superstes cum genitivo, 221, 291.

Supinat oculos, 170.

Supplementa vetera codicum, 301. In antiquis scriptoribus an sine reprehensione adhiberi possint, 109.

Supplicium Dei revocabile, 282.

Surgens laudare, 167.

Suus pro ejus, 231, 310, 375.

Syncopes peculiaria exempla, 223.

Synesius ex depravatis codicibus mss. quid commodi eruebat, 301. Peritus conjiciendi veram scripturam in libris depravatis, 338 seq.

Synonyma frequenter a Dracontio adhibita in rebus quas e sacris Litteris profert, 118.

Synopsis librorum carminis de Deo, 111 seqq.

Syrus Mimus P. 298, 343, 353.

T finita inter communia censentur a Capella, 302.

Tabitha orationibus pauperum a morte revocata, 288.

Tacitus, 193, 239, 274, 329, 333.

Taffinus Petrus, 315.

Taio, 100.

Tam et jam, tam et tum saepe in mss. confusa, 127.

Tamayo de Salazar Joann., 143.

Tantum fecisse, 321.

Tarquinius adult. Lucretiae, 347. Superbus expulsus, 329.

Tartarus insatiabilis, 265.

Taurica Diana, 315.

Temperies, 237. Coeli, 379. Varia, 377.

Temperies in plurali, 378.

Tempora lunae, 129. Lunae, phoebi, 218. Nostra, 316. Pacis et belli, 307.

Temporum vicissitudines, 396 seqq.

Tempus pro tempora, 358.

Tendere mare, 232.

Tenebrae ante mundum conditum non sunt dicendae nox, 135. Diurnae, 128 seq. In Christi obitu, 263 seq.

Tenebrae, oculi caeci, 229.

Tenor de diversis rebus, 138.

Tentatio duplex, 395.

Teporare, teporatus, 138.

Tepuere, calorem remiserunt, 308.

Terentius, 151, 158, 241, 330, 341, 402.

Terra mater communis, 140, 143. Partim fretum sustinet, partim a freto sustinetur, 174. Ejus creatio, 140. Tertia die arbores maturosque fructus produxit, 142. Universa a nonnullis insula dicta, 208. Cum usura reddit quod accipit, 295. Gemmas, vepres, rosas parit, 377. Violentus ejus motus, 208.

Terrena propaqo, homines, 175.

Terreros Stephanus, 70.

Terribile adverbii more, 383.

Terrigenae, gigantes, 251. Homines, 151.

Tertia sors, Erebus, 128.

Tertullianus, 43, 54, 118, 131 seq., 139, 143, 153, 161, 163, 166, 169, 176, 178, 181, 198, 205, 211, 228, 232, 240, 245, 249, 266, 268, 285, 293, 316, 343, 364, 380.

Testantibus, obtestantibus, 288.

Thebanum bellum, 322.

Theodelinda regina, 24.

Theodoretus, 317, 325.

Theodosio Juniori scripta non est elegia Dracontii, 66.

Theodulfus Aurelian., 25, 29, 53, 224, 345, 353, 363, 372.

Theologiense monasterium, 12.

Theriace, 158 seq., 241.

Thomas (S.), 274, 370 seq.

Thomasius Ven., 50.

Thronus prima correpta, 105. Prima producta, 231, 236.

Tiberianus, 29.

Tiberius Graeco sermone abstinebat, 296.

[Col. 1102] Tibullus, 128, 141, 145, 162, 167, 175, 290, 377.

Ticonius, 19.

Tigris velox, 161. Ejus generosus animus, 390.

Tiro adjective, 150.

Titania, Diana, 271.

Titi amphitheatrum, 313. Sententia, 387 seq.

Titus prima producta, 387.

Tmesis figura ridicule adhibita, 117.

Tobias cap. III, 278; IV, 288; XIII, 283.

Tobias senior Deum orat, 278.

Toelmannus Simon, 47, 178.

Tolerare, 299.

Toletani Patres simul editi, 48.

Tomyris victoria de Cyro, 316.

Tonans, Deus, 117,

Tonanter, 104.

Torquatus consul filium morti adjudicans, 332 seqq

Tractare, 394.

Trascendere jussa, 239.

Travasa, 319.

Trementer, 104, 363.

Tremesco et tremisco, 351.

Tremisco cum accusativo, ibid.

Trepidus dies, 148.

Tres pueri in camino ignis ardentis, 308 seqq.

Trina mente Deus, 225.

Trina virtus, et similia de SS. Trinitate, 84.

Trinitatis mysterium, 191.

Tristes inferi cur dicti, 338.

Triumphiger, 371.

Trojugenae, Romani, 340.

Trombellius, 58 seq.

Tu an vos in versionibus sacris adhibendum, 400.

Tubero historicus, 340.

Tulisset pro abstulisset, 239.

Tumentes anni, 171 seq.

Tundere, 193.

Turibius, 43.

Turnebus, 193.

Tursellinus Horatius, 368.

Tympanorum diversa genera, 291.

Uber, ubertas, 212.

Udare medullas, 201.

Una postrema brevi, 232.

Unda et inde in mss. confusa, 197.

Undare, 141. Cum accusativo, 303.

Undifluus, 197.

Undisonus, 167.

Undosum pelagus, 249.

Ungula, 374.

Unicomalus, 81.

Unio animae cum corpore lege latenti fit, 213.

Urgeo cum infinitivo, 342.

Ursa feta, 161.

Ursus, et ex eo remedia, 241.

Usque sine ad, 283. Usque senectam sine ad, 361, 392.

Usura centesima, millesima, 296.

Ut post facio et jubeo saepe omittitur, 213.

Uvae ubera vitis, 211.

Uvifer, 199.

Uxor fecunda felix credita, 362 seq.

V et B in mss. confusa, 138, 306.

Vacare, 222.

Vaccula, vide Vitula.

Vadimonium, 335.

Vagabunda secunda brevi, 154.

Vagari cum accusativo, 254.

Vago, vagas, 154.

Vagor cum accusativo, 235.

Valeri archiep. Tolet. instructio pastoralis, 397.

Valerius Flaccus, 139, 151, 247, 252, 266, 283, 309, 311, 343, 383.

Valerius Maximus, 323, 325, 329, 332, 336, 339, 346.

Vallesius Franciscus, 391.

Vandali in Hispania an Ariani fuerint, 86. In odio apud Hispanos, 89. Eorum historia exposita, 71. Ipsorum in Africam irruptiones et transitus, 78. Ipsorum regi Satisfactionem misit Dracontius, 65. Eorum reges, 70, 174.

Vandalica persecutio in Africa, 88. In Hispania, ibid.

Vandalusia non est vetus nomen Baeticae, 90.

Vannere, 204.

Vapor, calor, 148, 276.

Vaporare, 122.

Varietas in natura, 159 seq.

Varro, 162, 390, 395.

Vasaeus Joann., 90. Notatur, 26.

Vaticanae basilicae tabularium, 17.

[Col. 1103] Vazquez del Marmol Joann., 9.

Vegetius, 280, 359.

Vel pro et, 155, 227.

Velivolum mare, velivolae naves, 235.

Velle pro voluntas, 15, 169.

Velleius Paterculus, 111.

Vellus aureum, 258.

Venabula, 311.

Venantius, vide Fortunatus.

Venatio ludicra, 310 seqq.

Venena saepe pellunt neces, 377.

Venenum omne frigidum, 326. Serpentum in dente vel morsu, 158. Sub dente, 179. Medicamentum, 246. Pro animalibus venenatis, 238.

Veneranter, 104, 118, 363.

Venia inimicis concedenda, 385 seqq., eam concedere debet, qui veniam ab alio sperat, 401.

Veniale, 258. Adverbii more, 382.

Venti virtute Dei surgunt, 233. Eorum thesauri, 209.

Ventus nubes affert, et fugat, 194. Spiritus sine corpore, 194.

Verbera in planctu, 303.

Verbum consubstantiale Patri, 225. Descendit de coelis, et de Patris sinu non emigravit, 225 seq. Verbo genitum, 224. Spiritus dictum, 225.

Verecundus, 35 seq., 38.

Verinianus dux Romanus, 72

Vernetus, 400.

Veronense amphitheatrum, 313.

Vertere, 230.

Vertex capitis, 357.

Vespasianus Surrentinus, 54.

Vestiri comis, 145. Pennis, 153.

Veterana saecta, 150.

Veteranus Federicus, 50.

Vibrare, 218, 238, 357.

Vices, 218, 223. Alternare, 396.

Vicibus, 378.

Vicissitudines rerum, 396 seqq.

Victima et hostia, 303.

Victor, vide Marius Victor.

Victor Vitensis, 76, 370.

Victorinus, 222 seq., 264, 267, 282, 316, 347.

Victorinus Fab. Max., 56.

Victorinus Pictaviensis, 56.

Victorinus Statorius, 29.

Victorinus, vide Marius Victor.

Victovales, 81.

Vigilius pontifex, 13.

Vincemalus Baparensis episc., 81 seq.

Vincomalus, 401. Quisnam fuerit, 80 seqq.

Vindex et judex in mss. confusa, 341.

Vindicianus, 215.

Violae pallentes, albae, purpureae, 128.

Vipera medicinae prodest, 158. Saepe juvat, 376.

Vipera natio, 185.

[Col. 1104] Viperei angues, 160.

Virgilius, 118, 120, 123, 125, 128, 138, 143, 145, 149, 153, 157, 161, 167, 169, 171, 174, 178, 183, 186, 190, 194, 196, 200, 202, 204, 206, 211, 217, 219, 221, 223, 228, 231, 238, 242, 245, 249, 252, 257, 266, 278, 282, 293, 295, 299, 302, 311, 314, 316, 319, 323, 327, 330, 332, 339, 342, 344, 347, 364, 373, 376, 383, 387, 391, 398, 402. A Tucca et Vario correctus, 15. Ejus supplementa inepta, 110.

Virginius Virginiam filiam occidens, 331 seq.

Virilitas, 393.

Viror, 394.

Virtus de athletis, 314. Pro miraculis, 228, 314.

Vita aeterna merces et gratia, 234.

Vita S. Phileberti, 70.

Vitruvius, 393.

Vitry Eduardus, 380.

Vitula symbol. impudicitiae, 156. Sequitur taurum, ibid.

Vix tandem, 269.

Vola, 360.

Volaterraneus Raphael, 24.

Volteri ridicula apotheosis, 389.

Voluptas de spectaculis, 313.

Voluptas sanguinaria ludicrae venationis, 312.

Vomere, 196.

Vonk Cornelius Valerius, 133.

Vopiscus, 152, 394.

Vopkensius Thomas, 119, 328.

Vorax pretii, 297.

Vos an tu in versionibus sacris adhibendum, 400.

Vossius Gerard Joann, 239. Ejus error, 27.

Vota hominum, 363; mala, 133; preces, 280; scelerum, 253.

Vulcanius Bonaventura, 71.

Vultures, 212.

Vultus laceratio in fletu, 335.

W in Gu mutatum, 69.

Wandali et Guandali idem, ibid.

Wantus, 70.

Warneccius Joann., 269.

Weitzius editor Dracontii, 45. Notatus, 136, 138, 155 seq. 159, 194, 200.

Winodamus, 81.

Withovius, 343.

Wowerus, 325.

Xenia prima producta, 289, 364.

Xeniis an omnino abstinendum, 289.

Xerxis exercitus ad Thermopylas, 323 seq.

Zaccagnius Laurentius, 33, 51.

Zacharias pater Joann. Bapt. vocis usum amisit, 373 seq. Ejus culpa et venia, 280 seq

Zaradae leges, 325.

Zehnerus Joachimus, 45.

Zenodotus Ephesius, 110.

Zona torrida, 327. Zonae aliae, ibid. seq. Quinque, 118.

Ordo rerum

Editores

[Col. 1103]

ORDO RERUM QUAE IN HOC TOMO CONTINENTUR.

PRUDENTIUS.

[Col. 1103]

Psychomachia. 11

Liber primus contra Symmachum. 111

Liber II contra Symmachum. 177

LIBER PERISTEPHANON. 275

HYMNUS PRIMUS.—In honorem SS. martyrum Hemeterii et Celedonii. Ibid.

HYMNUS II.—Passio S. Laurentii. 294

HYMNUS III.—In honorem B. Eulaliae martyris. 340

HYMNUS IV.—In honorem XVIII martyrum Caesaraug. 357

HYMNUS V.—Passio S. Vincentii martyris. 378

HYMNUS VI.—In honorem BB. martyrum Fructuosi episc. Eccl. Tarracon., et Augurii Eulogiique diaconorum. 411

HYMNUS VII.—In honorem beati martyris Quirini. 424

HYMNUS VIII.—De loco in quo martyres passi sunt. 430

HYMNUS IX.—Passio S. Cassiani Forocorneliensis. 432

HYMNUS X.—Passio S Romani martyris. 444

HYMNUS XI.—De passione S. Hippolyti martyris. 530

HYMNUS XII.—Passio apostolorum Petri et Pauli. 556

HYMNUS XIII.—Passio S. Cypriani martyris. 569

HYMNUS XIV.—Passio S. Agnetis virginis. 580

Epilogus. 591

DRACONTIUS.

Epistola dedicatoria. 595

PROLEGOMENA in carmina Dracontii. 599

CAPUT PRIMUM.—Dracontii apud veteres prima memoria. S. Isidori de eo testimonium. S. Columbinus plures versus a Dracontio mutuatus est. Ibid.

CAP. II.—S. Eugenius Toletanus Hexaemeron Dracontii [Col. 1104] emendavit. 604

CAP. III.—S. Ildefonsi judicium de Dracontio a S. Eugenio emendato. Dracontii opus inter libros saeculi X indicatum. 613

CAP. IV.—Dracontii memoria apud recentes scriptores, renovata, et diversae de eo opiniones. 615

CAP. V.—Codices manuscripti Dracontii. 621

CAP. VI.—Editiones Dracontii. 629

CAP. VII.—Dracontii duo codices mss. bibl. Vaticanae, caeteris auctiores, quorum nulla mentio apud alios. 634

CAP. VIII.—Dracontius carminis de Deo et Satisfactionis auctor. 640

CAP. IX.—Dracontius carmen de Deo et Satisfactionem ad regem Vandalorum composuit dum esset in vinculis. 644

CAP. X.—Sub Gunthario Vandalorum rege in Hispania scribebat Dracontius. 648

CAP. XI.—Nonnullae rationes quibus Dracontius in Africa scripsisse dicatur, proponuntur et expenduntur. 654

CAP. XII.—Carmina Dracontii ab antiquis interpolata. Conjectura de statua Dracontio Romae erecta. 660

CAP. XIII.—Confessio et poenitentia Dracontii. 665

CAP. XIV.—Stylus, Latinitas et prosodia Dracontii. 668

CAP. XV.—Methodus in edit. Dracontii observata. 672

CAP. XVI.—Argumentum et synopsis III lib. de Deo. 675

CARMEN DE DEO. 679

Liber primus. Ibid.

Liber II. 769

Liber III. 837

SATISFACTIO ad Guntharium regem Vandalorum. 901

FINIS TOMI SEXAGESIMI.