059

Scribit neminem ad sedis apostolicae communionem se posse admittere qui Acacii nomen non damnaverit. Quare eum hortatur ut quemadmodum Eutychetem reliquosque haereticos, sic quoque Acacium anathematizet.

Dilectissimo ⁜ b fratri ⁜ 1 Euphemiano Gelasius.

Quod plene cupimus, atque sincera fidei communionisque catholicae redintegratione firmari, asserit tua dilectio, quod alteri solus non sufficiat auditus, nisi per litteras spectaverit significantiam provocantem ⁜ c de his quae circa nos dispensatio divina perficit, ut sic in secundis vicem salutationis impenderem. Non arbitramur vel dilectionem tuam, vel aliquem sic hoc sperare potuisse, ut putaret nos, vel aliquempiam [Col. 0013B] potiorem, quae sunt gesta referentes, debuisse responsa promereri; quia nimis judicaretur arrogans, si de prima sede taliter existimasset. Quod si, ut magis opinamur, quasi sociis, quibus praecesse Christi munere delegatum est, apostolicam sedem institutum sibi noviter sacerdotem praeeuntibus oportuisse dixisti litteris indicare. Fuit quondam ecclesiastica vetus haec regula apud patres nostros, quibus una catholica apostolicaque communio ab omni praevaricatorum libera pollutione constabat. Nunc autem cum societatem praeferre malitis extraneam, quam ad beati Petri purum redire illibatumque consortium: Quomodo cantabimus canticum Domini in terra aliena (Psal. CXXXVI) ? Quomodo dispositionis apostolicae antiqua foedera praebeamus hominibus communionis [Col. 0013C] extraneae? Quemadmodum vobis ordinationem renuntiatura est, cui vestro etiam testimonio ⁜ 2 haereticos damnatos praeponitis? Dicet forsitan tua dilectio, [Col. 0014A] haereticos damnatos dici Acacium et Petrum. Cur al. Quod] si fas non est, praesentibus saltem litteris colloquamur? Quia aliter appellamus dominicae mensae participes, aliter qui in ejus nobiscum societate dissentiunt: quia ipse Dominus alio modo verba faciebat, a sua praedicatione discretis; alio discipulis regni coelestis secreta pandebat. Consequenter quoque apostoli non ita a suo collegio separatis, quemadmodum fidei domesticis, consortibusque loquebantur. Sed ait dilectio tua, tantum circa me sese caritatis habuisse, ut non solum ad scribendum fueris contentus, sed affatus audire. Legisti sententiam: Fides ex auditu, auditus autem per verbum Dei (Rom. X) ; illud scilicet verbum, quod confessioni beati apostoli Petri portas inferni nunquam praevalituras esse promisit (Matth. XVI) . Atque ideo rationabiliter [Col. 0014B] existimasti, quia fidelis Deus in verbis suis, non nisi aliquid tale promisisset instituere, veram sponsionis suae promissionem impleret. Ait denique tua dilectio, nos divinae providentiae gratia, quod ille monstraverit, sanctarum ecclesiarum non deserere caritatem, quia me in pontificali sede locaverit non indigentem, sicut ait, doceri; sed intendentem omnia necessaria ad ecclesiastici corporis unitatem. Ego quidem sum omnium hominum minimus, satis immeritus ad tantae sedis officium, nisi quod superna gratia semper operatur magna de parvis. Quid enim de me sentiam cum hoc ipse de se magister gentium testetur, qui se ultimum et non dignum vocari apostolum profitetur (I Cor. XV) ? Verumtamen, ut ad dilectionis tuae verba redeamus, si veraciter assecutus [Col. 0014C] es haec divinitus mihi fuisse collata, quae et profecto quaecunque sunt bona, dona sunt Dei: sequere ergo hortamenta non indigentis doceri, et secundum [Col. 0015A] supernam dispositionem universa cunctaque inspicientis quae ad Ecclesiarum pertinent unitatem, et adversus diabolum conturbatorem verae pacis atque compagis, ut asseris fortiter resistentis. Si ergo de me ista pronuntias, aut sectanda tibi sunt quae a Christo, ut perhibes, constituta sunt; aut palam te, quod absit, Christi dispositionibus obviare depromis, aut ad veniam [ al. venam] luxuriae de me cognosceris ista jactare. Sed consequenter adnectis, condescendibilem me et optima dispositione revocare posse concordiam. Proinde, quoniam isto verbo frequenter utimini, quid sibi velit, explorem. Optima enim illa est Ecclesiae catholicae atque apostolicae dispositio, ad meliora proficiendo condescendere, non ad inferiora descendendo deficere. Cum autem dicis condescendere [Col. 0015B] nos debere vobiscum, interim jam vos aut descendere, aut descendisse monstratis. Unde, quaeso, vel quo ista descensio est? Utique ex superiori quodam loco ad inferiora quaeque deposito, a catholica [ al. depositio. A catholica] apostolicaque communione ad haereticam damnatamque prolapsos vos videtis, cognoscitis, non negatis: et non solum vos in infimis jacere delectat, sed etiam in superiore manentes sede vultis impelli. Condescendere nos vobiscum invitatis ad ima de summis, nos coascendere vos nobiscum rogamus ad summa de imis. Nunc igitur sub conspectu illius excelsae justitiae judicet genus humanum, quis nostrum debeat alteri obedire. ⁜ 1 An dicis, ut caetera nunc omittam, descendit Dominus ipse de coelo. Descendit plane, sed ut hominem ab errore [Col. 0015C] liberaret, non ut ejus misceretur errori. Nonne ipse praemonuit ut qui in tecto consisterent, non descenderent, nec de ea quae in domo videntur esse tollenda (Matth. XXIV) ? Nonne pro omnibus Apostolus (I Cor. I, 5) clamat unus, qui plus omnibus laboravit, cum de custodia veritatis ageretur, quibus nec ad horam cessimus subjectionis gratia, ut veritas Evangelii permaneret apud vos? Videtis coelestem magistrum condescendere noxiis recusantem? Postremo faciamus aliquem corruisse, ad quem benignissime sublevandum paululum quispiam velit inflecti. Ergo, ut erigatur jacens, miserantem convenit inclinari, non ut cum eodem praecipitetur in foveam. Igitur per litteras quas per Sinclitium diaconem destinastis, de his quos baptizavit, quos ordinavit Acacius, majorum [Col. 0015D] traditione confectam et veram, praecipue religiosae sollicitudini congruam praebemus sine difficultate medicinam. Quo nos vultis ultra descendere? Quid tacetis? Quid verecundamini verbis exprimere quod corde gestatis? Ipsa vos saltem verecundia, quod nonnunquam fit, debuit commonere. An forsitan, ut haereticorum damnatorumque et his vel eorum successoribus communicantium nomina consentiamus admitti? Hoc non est condescendere ad subveniendum, sed evidenter in inferna demergi. Parcite, quaeso, et nobis et vobis. Quod si curam vestri adeo non habetis, date veniam nobis. Dolere et flere possumus et [Col. 0016A] debemus: in haec abrupta deduci nec possumus, nec debemus, qui, praestante Deo nostro, sinceram puramque paternae traditionis fidem communionemque retinere, et ab omni praevaricatorum contagione discretam, etiam intentato periculo mortis, optamus, eligentes (si velit Deus) quaelibet illa perpeti, quam causas incidere damnationis aeternae. Date, inquam, veniam, si tamen cum vos propter amorem cujuslibet hominis vel timorem haec libenter incurritis, nos propter amorem Dei et timorem gehennae talia refutamus. Nec vos credatis, dissimulando causas atque personas, cujuslibet amicitiis posse subrepere? quia neque vos ita subtiles estis, qui non possitis intelligi: et nos, praestante Deo nostro, non reperitis incautos. Nonne missis huc saepe litteris indicastis, [Col. 0016B] cum caeteris haereticis vos Eutychen quoque respuere? Hoc si verum est, aut eos qui communicaverunt Eutychetis successoribus pariter abdicate, aut aliorum quoque haereticorum successoribus communicantes, admittite. Sed Acacius, inquis, nihil contra fidem, sicut Eutyches, et successor ejus, legitur ubicunque dixisse; quasi non sit deterius, et non ignorasse veritatem et tamen communicasse veritatis inimicis. Si enim, cum aliquis recte sapiens de fide catholica communicet illis haereticis, inter quos Eutychetem posuistis, vel successoribus eorum, non est fas eos inter catholicorum altaria nominare: ita ergone illius Eutychetis successoribus communicando, simili sorte tenetur obnoxius? De talibus quippe convenienter dicitur: Descendant in infernum viventes [Col. 0016C] (Psal. LIV) , qui dum illa vita qua justus vivit (Rom. I) , vera atque catholica putantur vivere, repente aut in prona pravitatis, aut in haereticae communionis inferna vergunt. Ecce quales Christo dicitis esse praeponendos, cum ille nec animas nostras sibimet praecipiat anteponi. Imo et adhuc quaeritis quando fuerit damnatus Acacius, quasi revera, etiamsi eum nullus ante damnasset, non debuerit orthodoxae et apostolicae communionis, cujus praevaricator exstitit et desertor, participatione secludi; sicut etiam quilibet qui fuerit ante catholicus, cuicunque haeresi communicans, merito judicatur a nostra societate removendus; aut in tali sorte defunctus, inter catholicorum nomina nullatenus computari. Miramur tamen quomodo ista profertis, hoc [Col. 0016D] est et synodum Chalcedonensem vos suscipere pro fide catholica profiteamini; et eos quos damnavit, sectantium communicatores, non particulariter generaliterque putetis fuisse damnatos. Ostendite ergo quae synodus in unaquaque haeresi cum erroribus successores eorum his communicantes simulque omnes non damnet et complices. Itaque ille vester Acacius, qui Eutychianis haereticis detestabili communione factus est particeps, ab eadem synodo sine dubitatione damnatus est, quae et Eutychen Dioscorumque cum successoribus eorum hisque communicantes synodico tenore prostravit.

[Col. 0017A] Sic sequaces quoque eorum, Timotheum Petrumque simili definitione dejecit. Proinde si ea quae in synodo Chalcedonensi pro fide et communione catholica lege apostolica definita sunt, vere certeque sectamini, sicut vestra professione multiplici continetur; aut successores ab illa synodo damnatorum hisque communicantes abjicite; aut, si istos admittitis, ea quae in illa synodo pro fide et communione catholica et apostolica sunt peracta, non solum falso vos retinere perpenditis, sed insuper labefactare conamini, et in Eutychianam haeresim sine retractatione reciditis, meritoque a catholicis probamini esse vitandi: quia ut talem pestilentiam perpetuo possemus evadere, ea quae contra ipsam ab ea congregatione sanctorum Patrum salubriter decreta leguntur, [Col. 0017B] nullatenus mutilanda, non solum sedis apostolicae praesules, sed etiam Orientalium regionum catholici censuere pontifices. An Petrum dicitis fuisse purgatum, cui communicavit Acacius? Veris assertionibus edocete, hoc ostendite, hoc probate, quibus ille modis, quibus ille regulis ab Eutychiana fuerit professione vel communione mundatus: ut cum id nihilominus evidenti rerum claruerit demonstratione convictum, palam aperteque possitis advertere, aut vos debere cedere veritati, aut adversus hanc manifesta dimicatione configere. Nec vobis blandiamini, quia fidem catholicam profitemini vos tenere, quia Eutychetis nomen ademistis, quia ea veluti praedicare videamini, quae orthodoxa praedicavit antiquitas. Clamat enim nobis illa evangelica sententia: Aut [Col. 0017C] facite arborem bonam, et fructus ejus bonos; aut facite arborem malam et fructus ejus malos: a fructibus enim arbor cognoscitur (Matth. XII) : id est, si voce, si fide, si professione catholica et apostolica fideliter veraciterque gloriamini, hujus et communionem recipite. Si vero haereticorum, scilicet damnatorum, vel his aut successoribus eorum communicantium, communio vobis placet, quid statis? quid circumspicitis? simul et eorum aperte manifesteque, remotis obstaculis, dogma defendite. Quid enim juvat? imo et satis gravat, dictis polliceri quod factis negatur, ut non solum ipsa per se haeresis Eutychiana, quam sit funesta Christiano sacramento, possitis agnoscere, sed quanta et quam gravia haeresis ista in sui definitione contineat. Ecce ad quae nos praecipitia condescendere [Col. 0017D] provocatis, atque ad quae nos vitae aeternae pericula cupitis inclinare. Hoc descensu salvare est aegrotantem, an cum languente consumi? Haec erit optima dispositio illius quam memoras reparandae concordiae, an illa potius, ut rejectis contagiis perfidorum, integra fide, sincera sui communione potiatur communio catholica atque apostolica, ne haereticorum tabe depulsa, intemeratam suae fidei confessionem nitatur astruere, atque invicem sibimet congruentis orthodoxae professionis communionisque sit unitas? Hanc (sicut dilectionis tuae litterae cohortantur) meis quoque temporibus custodiri, qua valeo [Col. 0018A] preces deposco, quae per tot annos ab illis Patribus gloriosis, illibata intactaque servata est. Haec enim est, sicut ipse dicis, quam Deus noster de omnibus bene futuram, et secundum suam veritatem et regulam gubernandam, et praescius ante constituit, et singulis quibusque temporibus sua dispositione convenienter aptavit. Haec est voluntas Dei, cujus tu ingeris mentionem, quam ego quoque pro meo modulo, quem Dominus donare dignatur, cupio prorsus implere, ut non reus de hujus talenti coelestis diminutione reperiar: sed in hoc talento (sicut ipse quoque nos admonet) incrementum Christi gratia postulo consequi, et nullum prorsus incidere detrimentum. Hinc est quod prioribus dilectionis tuae litteris, sicut tua quoque pagina designavit, pro vestra sumpsi salute [Col. 0018B] tristitiam, ubi comperi quod erat vobis noxium, et quod verae paci contrarium reperi. Contristatur enim Apostolus (II Cor. VII) de errore deviantium, et laetitiam recipit de eisdem sua praedicatione correctis. Si autem tua caritas, ut dixit, nescio quorum necessitate constringitur, quod (pace tua dixerim) sacerdos pro veritate promenda nec facere deberet omnino nec dicere; ignoscat nobis hominibus timidissimis, si coarctante nos terribili et divini judicii grandi necessitate constringimur, sicut qualescunque ministros Christi decet, ⁜ 1 nos animas nostras ponere pro veritate salvandas, quam eas lucrari velle veritatis diminutione perdendas, ut non dicam, contra fidem libitis cujuslibet abdicandas. Istae mihi sunt (quas dilectio tua commendat) certae fidei perpetuae cum eo, quicunque [Col. 0018C] voluerit, in Christi visceribus amicitiae. Hic non tam optamus praeponi aliis, sicut praedicas, quam cum fidelibus cunctis sanctum et Deo placitum habere consortium. Haec mihi (quam mandat dilectio tua) pax solida, inconvulsa, et perennis; hoc unum vinculum (sicut et ipse desideras) salutare quo cuncta uniri possit Ecclesia. Hoc quibus est creditum (sicut etiam ipse deprecaris) protectio divina perficiat. Haec est, quae Deus est, caritas (I Joan. IV) , quam poscis de corde puro, et conscientia bona, et fide non ficta (I Tim. I) . Quomodo ergo de corde puro, si haereticorum fuerit participatione polluta? Quomodo conscientia bona, si malorum fuerit confusione permixta? Quomodo fide non ficta, si fuerit mixta cum perfidis? Quae si prudentia tua (sicut eam precamur) [Col. 0018D] diligenter advertat, perspicit apostolicam sedem non vitare pacem, sed haereticorum damnatorumque vitare vestigia [ al. contagia]. Quae etiam vos rationabiliter intuentes, creditis ⁜ 2 commonendum populum Constantinopolitanum, non permittere submoveri nomine perfidorum. Quisnam hoc in Ecclesia Dei, quaeso te, possit audire, cum utique pastorem sequi grex debeat ad pascua salutaria revocantem, non per devia gregem pastor errantem? Dic mihi, rogo te, grex pro te, an tu pro grege redditurus es rationem? Certe si vobis hoc placet, multo magis causa est nobis justior, qui populum Romanum a fide illa [Col. 0019A] sua, laudabili majorum traditione percepta, declinare non sinentem nos penitus libenter audivimus, si vos Constantinopolitanam plebem, ab haeretica communione discedere recusantem, non vultis offendere.

Sed nos dicitis debere dirigere qui eam valeant mitigare. Quomodo me auditura est, quem videtur habere suspectum, si praesules suos despicit admonentes? Nonne ipsis apostolis est praeceptum in aliquibus regionibus verbi praedicatione non uti, his quippe in quibus non fuerant audiendi? Veniemus, frater Euphemiane, sine dubitatione, veniemus ad illud pavendum tribunal Christi (ut taceam ⁜ 1 quae ex hoc sit metuenda vindicta), circumstantibus illis a quibus fides ipsa ⁜ 2 est. Non illic inficiationibus, non dilationibus, non ⁜ 3 inclusionibus est agendum; [Col. 0019B] sed manifestissime comprobandum utrum beati Petri gloriosa confessio cuiquam eorum quos regendos accepit, quidquam subtraxerit ad salutem; an eam auscultare nolens, etiam cum suo periculo rebellis ⁜ 4 exstiterit obstinata pernicies? Ibi certe dilucidabitur utrum ego (sicut putatis) acerbus, asper, et nimis durus, difficilisque sim vobis, qui cum ratione vestram salutem parturio, qui clamo: Etiamsi austerum videtur antidotum, accipite, quaeso, bibite, vivite, nolo moriamini; an vos, qui a noxiis prohibiti, medicos ducitis exsecrandos, imo qui vultis vobiscum medicos aegrotare, quam vos recipere ⁜ 5 sanitatem. Et alia manu: Dominus te incolumem custodiat.

Ad pontificatum assumptus de more Romanae Ecclesiae fidei formulam, quam omnes profiteri teneantur, praescribit.

In prolixitate epistolae dilectionis tuae magno nos gaudio replesti in ea parte in qua dictum est quod in Thessalonicensi Ecclesia, vel in aliis similiter recitata epistola praedecessoris nostri de excessibus Acacii, cuncti eidem anathema dixerint, nec quisquam communioni praevaricatori sese miscuerit. Unde quia nos admones dilectione fraterna, ut velut medicinam quamdam fidei episcopis per Illyricum, vel aliis ministrare debeamus, quanquam hoc copiosissime factum sit a beatae recordationis praedecessore nostro; et quia mos est Romanae Ecclesiae [Col. 0019D] sacerdoti noviter constituto formam fidei suae ad sancta Ecclesias praerogare, haec eadem compendiosa nimis brevitate studui renovare, ut sub qua fide vivendum sit, secundum statuta Patrum, in hanc nostram epistolam propter brevitatem sine fastidio lector agnoscat.

[Col. 0020A] Confitemur ergo Dominum nostrum Jesum Christum Filium Dei unigenitum ante omnia quidem saecula, sine principio, ex Patre natum secundum deitatem; in novissimis autem diebus de sanctissima Virgine Maria eumdem incarnatum et perfectum hominem ex anima rationali et corporis susceptione homousion Patri secundum deitatem, et homousion nobis secundum humanitatem. Duarum enim naturarum perfectarum unitas facta est ineffabiliter, propter quod unum Christum eumdem Filium Dei et hominis unigenitum a Patre, et primogenitum ex mortuis confitemur; scientes quod quidem coaeternus sit suo Patri secundum divinitatem, secundum quam opifex est omnium, et dignatus est post consensionem sanctissimae Virginis, cum dixit ad angelum: [Col. 0020B] Ecce ancilla Domini, fiat mihi secundum verbum tuum (Luc. I) . Ineffabiliter sibi ex ipsa aedificavit templum, et sibi univit, quod non coaeternum de sua substantia e coelo detulit corpus, sed ex massa nostrae substantiae, hoc est ex virgine hoc accipiens, et sibi uniens, non Deus Verbum in carnem versus est; neque ut phantasma apparens, sed inconvertibiliter et incommutabiliter suam conservavit essentiam primitias naturae nostrae suscipiens, sibi univit. Nam principium Deus Verbum has nostrae naturae primitias multa sibi bonitate unire dignatus est, qui non permixtus, sed in utriusque substantia unus et ipse visus, secundum quod scriptum est: Solvite templum istud, et in tribus diebus resuscitabo illud (Joan. II) . Solvitur enim Christus Jesus, secundum meram substantiam [Col. 0020C] quam suscepit, et solutum suscitat proprium templum: hoc ipse secundum divinam substantiam, secundum quam et omnium artifex est. Nunquam autem post resurrectionem unitionis nostrae naturae discessit a proprio templo, nec discedere potest propter ineffabilem suam benignitatem, sed est ipse Dominus Jesus Christus et passibilis, et impassibilis: passibilis secundum humanitatem, impassibilis secundum divinitatem. Suscitavit igitur suum templum Deus Verbum, et in se naturae nostrae resurrectionem et renovationem operatus est, et hanc Dominus Christus noster Deus, postquam resurrexit a mortuis, discipulis suis ostendebat dicens: Palpate me, et videte quoniam spiritus carnem et ossa non habet, quemadmodum me videtis habere (Luc. XXIV) ; non dixit, [Col. 0020D] quemadmodum me dicitis esse, sed habere, ut et qui habet, et qui habetur considerans, non permixtionem, non conversionem, non mutationem, sed unitatem factam respicias. Propterea, et fixuras clavorum, et fixionem lanceae demonstravit, et cum discipulis manducavit, ut per omnia resurrectionem [Col. 0021A] nostrae naturae in se renovatam doceret: et quia secundum beatam divinitatis substantiam inconvertibilis, incommutabilis, impassibilis, immortalis, nullius indigens, perficiens omnes passiones, se permisit proprio inferri templo, quod virtute propria suscitavit, et per propriam perfectionem templi sui renovationem nostrae naturae operatus est. Qui autem dicunt subtilem hominem Christum, aut passibilem Deum, aut in carne versum, aut non ⁜ 1 cognitum habuisse corpus, aut de coelo hoc detulisse, aut phantasma esse, aut mortalem dicentes, Deum Verbum indiguisse ut a Patre suscitaretur, aut sine anima corpus, aut sine sensu hominem suscepisse, aut duas substantias Christi, secundum permixtionem confusas, unam factam fuisse substantiam, et non [Col. 0021B] confitentes Dominum nostrum Jesum Christum duas esse naturas inconfusas, unam autem personam, secundum quod unus Christus, unus idem Filius, istos anathematizat catholica et apostolica Ecclesia. Haec ergo sunt, frater dilectissime, quae pro antidoto nos debere mittere flagitasti, quod nullum amarum, neque dulce noxium videndum refugite, nam et de nostro conventu disposueramus quosdam dirigere, si ratio id temporis fieri permisisset: quod facere credimus opportune, cum illarum partium correctio ad nos, juvante Domino, legatione plenissima, sicut confidimus fuerit nuntiata. Sperantes etiam de Dei nostri misericordia, ut huic praedicationi nostrae clementissimus et Christianissimus imperator unanimitatem suam auxiliumque conjungat, quatenus pro [Col. 0021C] fide qua pollet, in illis regionibus coerceat, quin suis quaestiunculis, et secundum elementa mundi, sicut vas electionis ante praedixit, superflua vanaque concinant, nolentes contineri salutaribus disciplinis: sed vos, sicut ait idem apostolus, non ita didicistis, Christum (Coloss. II) , si tamen illum audistis, et in illo docti estis, sicut est veritas in Jesum, quam utique ille apprehendere poterit qui orthodoxorum Patrum, sicut jam saepe dictum est, observaverit instituta. Deus te incolumem custodiat, frater carissime.

Gratias agunt quod ipsos monuerit a quibus cavendum sit; et cupere ipsos ab apostolica sede visitari scribunt.

[Col. 0021D] Domino sancto apostolo [ al. apostolico] et beatissimo patri patrum Gelasio papae urbis Romae, humiles episcopi Dardaniae.

Saluberrima apostolatus vestri praecepta Tryphone viro religioso filio nostro deferente, qua oportet devotione suscepimus, et maximas Deo omnipotenti, et beatitudini vestrae referimus gratias, quod nos pastorali admonitione et evangelica doctrina visitare dignatus [Col. 0022A] es, domine sancte apostolice et beatissime pater patrum. Desiderii enim et voti nostri est jussionibus vestris in omnibus obedire, et quemadmodum a patribus nostris accepimus, sedis apostolicae, quae vitae et meritis vestris delata est, praecepta intemerate servare, atque religionem orthodoxam, cujus estis praedicatores, fideli et inculpata devotione, prout nostrae rusticitatis sensus patitur, custodire. Eutychis enim vel Petri Acaciique et omnium sectatorum ejus atque consortium, velut quaedam pestifera contagia, ante vestram quoque vitavimus jussionem, et multo magis nunc post admonitionem sedis apostolicae, et ab eadem nos pollutione necesse est abstinere: et si qui alii ejusdem Eutychetis sectam, vel Petri et Acacii, aut secuti sunt aut sequentur, vel [Col. 0022B] eorumdem sese complicibus atque consortibus aestimant immiscendos, et a nobis, qui sedi apostolicae secundum divina praecepta et Patrum statuta inculpati servire desideramus, omni ratione vitandi sunt. Et si qui forte prava intentione (quod neque arbitramur neque optamus) a sede apostolica se crediderint segregandos, ab eorum nos alienos esse consortio profitemur; quoniam, ut dictum est, Patrum in omnibus custodientes praecepta, et inviolabilia sacrosanctorum canonum instituta sectantes, apostolicae et singulari illi sedi vestrae communi fide et devotione parere contendimus. Et quoniam suggerendi fomitem nobis pro insita sibi benignitate beatitudo vestra concessit, aliqua memorato Tryphoni viro religioso filio nostro, praeceptorum vestrorum portitori, suggerenda [Col. 0022C] mandavimus. Et ut suggestionem ejus, quantum arbitramur justam et rationabilem pro supplicatione nostra libenti animo apostolatus vester dignetur admittere, justis precibus exoramus (quod supplicatio nostra meretur effectum) unum ex angelica sede vestra cum saepe dicto viro religioso ad nos usque praecipite destinare, ut sub ejus praesentia quae fides orthodoxa, et vestrae jussionis sinceritas postulat, ordinentur. Et subscriptio.

Joannes episcopus sacrosanctae Ecclesiae Scopinae metropolitanae civitatis huic rescripto a nobis dato consentiens, ad omnia quae superius continentur manu propria subscripsi.

Bonosus episcopus ut supra subscripsi.

Samuel episcopus ut supra subscripsi.

[Col. 0022D] Verianus episcopus per Valentinum archidiaconum ut supra subscripsi.

Faustinus episcopus ut supra subscripsi.

Ursinus episcopus ut supra subscripsi.

Nuntiat se pontificem electum; catholicae fidei libellum [Col. 0023A] transmittit, hortaturque ut cum Eutychianistis non communicent, et muneri pastorali invigilent.

Dilectissimis fratribus universis episcopis per Dardaniam constitutis Gelasius episcopus.

Ubi primum respirare fas est a continuorum tempestate bellorum, quae in illis provinciis, vel in istis temporibus qualitas incessanter exercuit, cunctos per Dardaniam Domini sacerdotes fraternae sollicitudinis caritate duximus alloquendos: primum quia regimen apostolicae sedis adepti, strepitu publico, sicut dictum est, retardante, commissum nobis sacrae dispensationis officium, propriis, ut mos erat, litteris ⁜ 1 nequimus indicare, quo vestra fraternitas de communionis Domini nobiscum munere gratuletur. Deinde, ut post tantas acerbitates incommoditatesque mundanas, qualiter [Col. 0023B] invicem valeremus, mutuus sermo depromeret; postremo si qua de ecclesiasticis referenda sunt causis, quae propter insidias perpetui hostis, pastorali sunt jugiter circumspicienda vigilantia, significationibus panderemus alternis. His igitur incitati per fratrem et coepiscopum nostrum Ursicinum praesentia dirigere scripta curavimus, praeeunte gratia salutationis, orantes ut magnanimiter auxilio Domini tolerando rerum transeuntium vastitatem, magis esse debeamus attenti, ne, quod absit, perpetuae subeamus vitae dispendium. Proindeque catholicae veritatis poscit utilitas praecavenda, dilectio vestra paulisper advertat. Apud Graecos, quibus multas haereses abundare non dubium est, jam ante annos fere quadraginta et quinque de Domini nostri et Salvatoris incarnatione [Col. 0023C] nata conquaestio est: Eutyche quondam presbytero Constantinopolitano in blasphemias proruente, per quas diceret unam tantummodo, id est, solam Divinitatis naturam, sive substantiam in Domino Jesu Christo credere nos debere, susceptae carnis veritate prorsus abolita: quod utique improbum commentum Marcionistis, Manichaeisque conjunctum, totum sine dubio salutis nostrae solveret sacramentum; siquidem quantum et Scripturae venerabilis dicit auctoritas, et majorum testatur doctrina nostrorum, redemptorem mundi Deum, totum simul Deum, totumque hominem ex Maria Virgine fuisse progenitum. Et huic mundo certum est exstitisse conspicuum, sic passum, atque resurrexisse constat a mortuis. Itaque quadraginta diebus fuisse cum discipulis conversatum, [Col. 0023D] in coelum ascendisse, plena luce sit clarum, eoque modo dictum, ad judicium, angelo testante, venturum, ut et Filius hominis, quem beatus Stephanus martyr a dextris virtutis Dei vidit astantem, manifestus appareat, et quem compunxerunt persecutores ejus, aspiciant: quod nimirum sine carnis humanae non potest constare materia, cujus assumptio glorificata est deitate, non prorsus absumpta. Unde et beatus apostolus Joannes dicit: Qui negat Christum in carne venisse, hic est antichristus (Joan. II) ; et gloriosus [Col. 0024A] apostolus Paulus qualem hodie credere debeamus Dominum nostrum Jesum Christum palam professus est, dicens: In quo habitat omnis plenitudo divinitatis corporaliter (Coloss. II) , quod brevi capitulo simul Arianam pestem, et hanc quam diximus Eutychianam coelesti praedicatione subvertit, quia et homo nihilominus est, ubi omnis plenaque Divinitas habitare perhibetur, et corporaliter exprimendo, in veritate persistere nostri corporis approbatur.

Super autem his frequenter ab apostolica sede, et per beatae memoriae sanctum Leonem, et per successores ejus certum est, Graecos fuisse convictos, sicut ipsorum chartis quas apud nos habemus, sine ambiguitate monstratur. Nunc vero quamvis ipsam pestilentiam non audeant profiteri, eos tamen qui talibus [Col. 0024B] communicaverint, meritoque secundum Chalcedonensis decreta concilii ab apostolica sede damnati sunt, obstinatique in eadem damnatione defuncti, pernicioso furore defendunt, et eorum recitationem Ecclesiae catholicae moliuntur ingerere. Quod utique, quod absit, receptis, etiam contagium pravitatis, cui se communione sociarunt, consequenter incurritur, quemadmodum (quod Dominus avertat!) si Arii vel cujuslibet haeretici ad ecclesiasticam recitationem nomen admittitur, simul et consortium detestabilis erroris assumitur. Unde quia errorem quidem fatentur, sed ea sibi putant communionem catholicam conditione laxandam, ut nomina eorum qui praevaricati sunt illis in ecclesia recitare sit licitum, et non tam ipsi corrigere quam sinceritatem catholicam inficere [Col. 0024C] nitantur contagio perfidorum; dilectionem vestram fraternae caritatis affectu non destitimus admonere, ut si qui talia seminantes ad vestras regiones forte pervenerint, modis omnibus excludantur, vobisque cum sede beati apostoli Petri, sicut a patribus nostris est tradita illibata communio atque ex omni parte inconvulsa perduret. Certe si quis aures vestras de hac crediderit subreptione pulsandas, sollicitudine pastorali ad nos quam citius referre properetis, ut communi studio, catholicoque tractatu, pro domo unius Domini cuncti catholici conferant sacerdotes; ut quae orthodoxae definitioni competunt, intemerata serventur; et quatenus errantibus debeat subveniri, rationabili deliberatione noscatur. Haec autem vestra dilectio etiam ad contiguas sibi [Col. 0024D] quasque provincias vicinosque pontifices prudenter faciat pervenire, ut Ecclesiarum praesules, universae veritatis instructione percepta, mortiferam declinare valeant falsitatem. Et subscriptio: Deus vos incolumes custodiat, fratres carissimi.

Dilectissimo filio Natali abbati Gelasius episcopus.

Quamvis pro beati Petri apostoli moderamine divinitus instituto, quo sedis ejus vicarii cunctis sunt [Col. 0025A] ecclesiis debitores, ad fratres et coepiscopos meos per Dardaniam constitutos competentia scripta dedecimus, antiquae fidei communionisque tramitem subsequentes, ut cavere valeant contagia perfidorum, et nobiscum illibatum tenere consortium; tamen dilectionem quoque tuam non ⁜ 1 destitimus desiderantes affari, cujus sollicitudinem de noxiis quibusque vitandis, et in retinendis quae ad utilitatem pertinent Christianam, laudabilem perspeximus esse fervorem, ex litteris ⁜ 2 scilicet quas ad fratrem et coepiscopum meum Serenum tua caritas destinavit. ⁜ 3 Proinde collaborandum sibi tua dilectio perpendit Evangelio Dei, et ⁜ 4 aeternae salutis intuitum etiam adversantia quaeque tolerando constanter; ut nullum subeas, quod absit, coelestis regni dispendium, ad [Col. 0025B] quod utique nisi legitime certaveris, non potes pervenire. Tanto enim, praestante Domino, nobis est instandum vigilandumque, quanto sub ipso fine jam mundi vehementior humani generis hostis insistere non quiescit. Nihil significamus omissum, ⁜ a quod aut correctioni rerum quas in Ecclesias Orientis seminavit inimicus, Patrum regulis congruentem possit adhibere medicinam. Sed quid facimus? quia obduratis auribus vocem refugiunt veritatis audire, tantaque vis morbi saevientis incubuit, ut secum malint salvos quosque lethaliter aegrotare, quam ipsi recipere sanitatem; nunc inficiantes universa quae ipsorum chartis, ipsorum subscriptionibus approbamus; nunc cum manifesta rerum fuerint luce convicti, palam aperteque fatentes errorem, nolle se tamen [Col. 0025C] reverti ad viam purae confessionis communionisque ⁜ 5 testantur; sed nos potius exspectant suis praevaricatoribus implicari. Quapropter, largiente Christi gratia, magnis studiis est agendum, ut quia de vita perpetua vel amittenda res agitur vel tenenda demus [Col. 0026A] operam quidem, si aliquos ex illis, operante Domino, salvare possimus: alioquin, sicut ait Apostolus, te ipsum castum custodi (I Tim. V, 22) . Perire volentium nitamur declinare perniciem; et, quod solum facere debeamus, divinam pro illis exorare clementiam, ut resipiscant a diaboli laqueis a quo capti detinentur ⁜ b ab ipsius voluntate: ut ab obstinatione mortifera respirantes, pestem quam se humanitus incidisse etiam ipsi sentiunt, inutili verecundiae languore deposito, ad recuperanda remedia sempiterna libero corde resipiscant. His ergo cognitis quae sicut diximus ad regionum vestrarum sunt directa pontifices, et ipsi protegente vos Domino debetis esse convenienter instructi, et provinciis eadem quibusque ⁜ 6 contiguis fiducialiter praedicare. [Col. 0026B] Nihil est enim quod pavere debeamus, cum certum sit a coelesti Praesule non derelinqui quos suae veritatis praestitit arma tractare; nec quidquam videamus ei ullatenus praeferendum, cum ipsas animas nostras pro earum nos voluerit salute contemnere. Qualiter autem vel proficiat ibidem religionis integritas, vel quid forsitan asseratur, saepius nobis vestra dilectio non omittat ostendere; ut necessaria, Christo tribuente, subsidia responsis congruentibus ministremus.

Subscriptio papae. Deus te incolumem custodiat, fili dilectissime.

[Col. 0026C] Acacium jure a sede apostolica damnatum, et in excommunicatione mortuum non posse absolvi, et cum illo non communicandum.

Ego quoque mente percepi [ al. praecepi] Graecos in sua obstinatione mansuros, nec cui velut insperatum [Col. 0027A] videri potest, quod est ante [ al. in ante] praecognitum. Quapropter ⁜ 1 non jam propter religionis causas student dispositionibus publicis obviare, sed potius per occasionem legationis regiae catholicam fidem moliuntur evertere, et tali commento [ al. commercio] nituntur sperata praestare. Quid sibi vult autem quod dixerit imperator, a nobis se in religione damnatum, cum super hac parte et decessor meus non solum minime nomen ejus attigerit, sed insuper quando principia adeptus regiae potestatis exercuit, in ejus se rescripsit imperii promotione gaudere: et ego nulla ipsius unquam scripta percipiens, honorificis (ut nostis) eum litteris salutare curaverim? Decessores mei, sacerdotes qui praevaricatoribus se communicasse propria voce confessi sunt, a communione [Col. 0027B] apostolica submoverunt. Si isti [ al. ita] placet se miscere damnatis, nobis non potest imputari; si ab eis velit abscedere, tanto magis a nobis non potest esse damnatus, sed potius ad gratiam sincerae communionis admissus. Ad senatum vero pertinet Romanum, ut memor fidei quam a parentibus se suscepisse meminit, contagia vitet communionis externae, ne a communione hujus sedis apostolicae (quod absit) reddatur externus. Veniam sibi dari [ al. addit debere] proponunt. Legatur, ex quo est religio Christiana, vel certe detur exemplum, in Ecclesia Dei, a quibuslibet pontificibus, ab ipsis apostolis, ab ipso denique Salvatore veniam nisi corrigentibus se fuisse concessam. Auditum autem sub isto coelo nec legitur omnino, nec dicitur, quod eorum voce depromitur: [Col. 0027C] Date nobis veniam, dum tamen nos in errore duremus. Id quoque ⁜ 2 pariter [ forte leg. par est] ostendant, qui nobis canones nituntur opponere, quibus hoc canonibus, quibus regulis, qua lectione, quove do umento, sive majoribus nostris, sive ab ipsis apostolis (quos potiores merito fuisse non dubium est), seu ab ipso Domino Salvatore, qui judicaturus creditur vivos et mortuos, sive factum est unquam, vel faciendum esse mandatur. Mortuos suscitasse legimus Christum, in errore mortuos absolvisse non legimus. Et qui certe hoc faciendi solus habuit potestatem, beato Petro principaliter mandat apostolo: Quae ligaveris super terram, ligata erunt et in coelis; et quae solveris super terram, erunt soluta et in coelis (Matth. XVI) . Super terram, inquit; nam in hac ligatione [Col. 0027D] defunctum nusquam dixit absolvi [ al. absolvendum]. Quod ergo nunquam factum est, vel mente concipere formidamus, scientes in divino judicio non posse penitus excusari. Si autem, quod nunc praetendunt, a Romana Ecclesia se sunt divisuri, id jam dudum fecisse monstrantur. ⁜ 3 Euphemium vero miror, si ignorantiam suam ipse non perspicit, qui dicit Acacium ab uno non potuisse damnari. Itane non perspicit, secundum formam synodi Chalcedonensis, Acacium fuisse damnatum? nec novit eam, [Col. 0028A] aut se nosse dissimulat, in qua utique per numerosam sententiam sacerdotum erroris hujus auctores constat fuisse damnatos; sicut in unaquaque haeresi a principio Christianae religionis et factum fuisse, et fieri, manifesta rerum ratione monstratur, decesseremque meum exsecutorem fuisse veteris constituti, non novae constitutionis auctorem? Quod non solum praesuli apostolico facere licet, sed cuicunque pontifici, ut quoslibet et quemlibet locum, secundum regulam haereseos ipsius ante damnatae, a catholica communione discernant. Acacius quippe non fuit novi vel proprii inventor erroris, ut in eum nova scita prodirent [ al. procederent], sed alieno facinori sua communione se miscuit. Itaque necesse est ut in illam recideret justa lance sententiam, quam cum [Col. 0028B] suis successoribus per convenientiam synodalem susceperat auctor erroris. ⁜ 4 Nobis opponunt canones, dum nesciunt quid loquantur. Contra quos hoc ipso venire se produnt, quod primae sedi, sana rectaque suadenti, parere fugiunt. Ipsi sunt canones, qui appellationes totius Ecclesiae ad hujus sedis examen voluere deferri. Ab ipsa vero nusquam prorsus appellari debere sanxerunt; ac per hoc illam de tota Ecclesia judicare, ipsam ad nullius commeare judicium, nec de ejus unquam praeceperunt judicio judicari, sententiamque illius constituerunt non oportere dissolvi, cujus potius decreta sequenda mandarunt. In hac ipsa causa Timotheus Alexandrinus, et Petrus Antiochenus, Petrus, Paulus, Joannes, et caeteri, non solum unus, sed plures utique nomen sacerdotii [Col. 0028C] praeferentes, sola sedis apostolicae sunt auctoritate dejecti, cujus rei testis etiam ipse docetur Acacius, qui praeceptionis hujus exstitit exsecutor. Quod utique sicut apostolicam sedem juxta formam synodicam fecisse manifestum est, sic neminem resultare potuisse certissimum. Hoc igitur modo recidens in consortium damnatorum, est damnatus Acacius, qui eorum damnationem, antequam praevaricator existeret, fuerat exsecutus. Nobis ausi sunt facere canonum mentionem, contra quos semper ambitionibus illicitis ⁜ 5 fecisse monstrantur. Qua ipsi synodo, vel secundum cujus synodi formam Alexandrinum Joannem de ecclesia cui ordinatus fuerat expulerunt? qui nullis causis evidentibus nec ante convinci, nec postea provocans, etiam in judicio competenti potuit [Col. 0028D] accusari. Quod si dicunt: Imperator hoc fecit: hoc ipsum quibus canonibus; quibus regulis est praeceptum? Cur huic tam pravo facto consensit Acacius, cum auctoritas divina dicat: Non solum qui faciunt prava reos esse, sed etiam qui consentiunt facientibus (Rom. II) . Quibus canonibus quibusve regulis Calendion exclusus est, vel primi urbium diversarum catholici sacerdotes? Qua traditione majorum apostolicam sedem in judicium vocant?

An secundae sedis antistites, et tertiae, caeterique [Col. 0029A] bene sibi conscii sacerdotes depelli debuerunt, et qui religionis exstitit inimicus, depelli non debuit? Viderint ergo si alios habent canones quibus suas ineptias exsequantur. Caeterum isti, qui sacri, qui ecclesiastici, qui legitimi celebrantur, sedem apostolicam ad judicium vocare non possunt; et Constantinopolitanae civitatis episcopus, quae utique per canones inter sedes nullum nomen accepit, in communionem recidens perfidorum, non debuit submoveri? An, qui homini mentitus dicitur imperatori, et qui imperatorem laesisse perhibentur, depelli debuerunt: et in Deum, qui summus et verus est imperator, Acacium delinquentem, sinceramque communionem divini sacramenti studentem miscere cum perfidis, secundum synodum, qua haec est damnata [Col. 0029B] perfidia, non oportebat excludi? Sed velint, nolint, ipsius judicio ⁜ 1 antiquae canonum constitutiones firmabuntur.

Sed religiosi viri atque perfecti, secundum canones concessam sedi apostolicae potestatem nimirum conantur eripere, et sibimet eam contra canones usurpare contendunt. O canonum magistros atque custodes! Nobis nullum fas est inire certamen cum hominibus communionis alienae, divina Scriptura praedicante: Hominem haereticum post primam et secundam correptionem devita, sciens quod hujusmodi delinquat, proprio judicio condemnatus (Tit. III) . Ecce cognoscant quia non solum ab alio, sed a se quoque ipso damnetur [ al. praedamnetur] haereticus. Illud autem nimis est impudens, quod Acacium veniam [Col. 0029C] postulasse confingunt, et nos exstitisse difficiles. Testis est frater vester, filius meus vir illustris Andromachus, qui a nobis abundanter instructus est, ut cohortaretur Acacium deposita obstinatione resipiscere, et ad sedis apostolicae remeare consortium, quique se sub jurejurando magnis cum eodem molitionibus egisse testatur, nec ad ea quae recta sunt potuisse deflecti, sicut rerum probatur effectu. Certe proferatur judicium, quando miserit, quando veniam postularit, correctionemque suam nobis promiserit exhibendam: nisi forte hunc animum gessit quem successores ejus habere perspicimus, ut tamen si veniam postularet, sic sibi vellet impendi, ut nihilominus in errore persisteret: ubi utique non tam a nobis recipi videretur, quam nos potius in suam traduceret pravitatem. Quem reatum se confessuros [Col. 0029D] asserunt ante certamen? Si reatus est, utique corrigendus est. Si corrigendum non putant, fallaciter se reatum perhibent profiteri; nisi, quod est infelicius, cum et fatentur reatum, et non aestimant corrigendum. Illud quoque me ridere libuit, quod ait: Si necesse fuerit veniam postulare, existimans nimirum tunc se peccati veniam necessario postulare, si ei concedamus ne peccare desistat; imo etiam (quod absit) cum eodem consentiamus nos quoque peccare. Nescio inter quae mundi prodigia [Col. 0030A] haec vox possit admitti. Remitti culpa de praeterito potest, correctione sine dubio subsequente. Nam si deinceps finitur [ al. fingitur] mansura perversitas, non est benignitas remittentis, sed consentientis ⁜ 2 assensio [ al. assentatio]. Non est mirum, si isti sedem beati Petri apostoli blasphemare praesumunt, qui talia portenta vel corde gerunt, vel ore diffundunt, et nos insuper superbos esse pronuntiant, cum eis prima sedes, quidquid est pietatis, non resistat [ al. desinat, vel desistat] offerre, illi eam ipso protervo spiritu subjugare se posse confidant. Sed captos mente facere ista non mirum est. Sic phrenetici solent medicantes quosque [ al. quoque] velut hostes putare vel caedere. ⁜ 3 Quaero tamen ab his, judicium quod praetendunt, ubinam possit agitari: an apud ipsos, ut iidem sint inimici, et testes, et judices? [Col. 0030B] Sed tali judicio nec humana debent committi negotia, nedum divinae legis integritas. Si quantum ad religionem pertinet, non nisi apostolicae sedi juxta canones debetur summa judicii totius; si quantum ad saeculi potestatem, illa a pontificibus, et praecipue a beati Petri vicario, debet cognosci [ al. cognoscere], quae divina sunt, non ipsa eadem judicare [ al. dijudicare]. Nec sibi hoc quisquam potentissimus saeculi (qui tamen Christianus est) vindicare praesumit, nisi religionem forsitan persequens. Quid tamen dicerent, si non chartis suis in omnibus vincerentur? Ineptias itaque suas sibi servent, nisi resipiscant, potius cogitantes Christi vocem non esse superfluam, quae confessioni beati Petri apostoli inferni portas nunquam praevalituras asseruit (Matth. XVI) . Quapropter [Col. 0030C] non veremur ne apostolica sententia resolvatur, quam et vox Christi, et majorum traditio, et ⁜ 4 canonum fulcit auctoritas, ut totam potius Ecclesiam semper ipsa dijudicet. Sed cogitent magis, si quis in eis religionis est sensus, ne pravitatem suam nullatenus deponentes, apud Deum hominesque sedis apostolicae perpetua constitutione damnentur. Sic autem dicitur fuisse definitum, ut deinceps de negotio nihil dicatur, quasi vel nunc eos (quemadmodum nostis) meo duxerim nomine specialiter alloquendos. Neque plane cum istis non corrigentibus ineunda congressio, quemadmodum cum aliarum quoque haeresum sectatoribus dimicatio renuenda. Vos autem salvos et sospites quantocius huc reverti, continuis Divinitatem votis expetimus

Monet ne Pelagianam haeresim a tot pontificibus detestatam reviviscere sinat.

Dilectissimo fratri Honorio Gelasius.

Licet inter varias temporum difficultates continuis occupationibus implicati, vix respirare valeamus; pro sedis tamen apostolicae moderamine totius ovilis dominici curam sine cessatione tractantes, quae beato [Col. 0031A] Petro Salvatoris ipsius nostri voce delegata est: Et tu conversus confirma fratres tuos (Luc. XXII) . Et item: Petre, amas me? Pasce oves meas (Joan. XXI) . Dissimulare nec possumus nec debemus, quae nostram sollicitudinem forma perstringat, cum beato Paulo apostolo sentientes atque dicentes: Quis infirmatur, et ego non infirmor? Quis scandalizatur, et ego non uror (II Cor. XI) ? Ita quippe nos repente tristis, horrenda et vix credibilis confecit opinio, ut mentem nostram confunderet, sauciaret, affligeret. Nuntiatum nobis est enim in regionibus Dalmatiarum, quosdam recidiva Pelagianae pestis zizania seminasse, tantumque illic eorum praevalere blasphemiam, ut simplices quosque mortiferi furoris insinuatione decipiant. Est quidem error ipse nefarius tanto [Col. 0031B] perniciosor ad subripiendum, quanto ad fallendum verisimilitudinis colore versutior: praestante Domino, adest fidei catholicae pura veritas, concordibus universorum Patrum deprompta sententiis, quae et subtile virus funestae pravitatis exponat, et humano generi salvando conferat de Scripturarum confectione medicinam. Nullatenus igitur discretionem rerum nondum abundantia corda conturbet, donec et occultum vulnus appareat, et salvatio singularis eluceat: quoniam quantalibet arte fallaciae spiritus perditionis armetur, sancto gladio Spiritus principalis et detegitur et necatur. Quapropter per dilectionem tuam cunctos ibidem Domini sacerdotes fraterno commonemus affectu; ut qui cum erudiente vos Domino contra novitios pugnetis errores, olim perversitatem toto [Col. 0031C] orbe damnatam nec ipsos recipere debeatis, aut quod temere putatur, esse faciendum; quae non haeresis majoribus nostris convenienter exstincta rursus provocare nos audeat, et palam novis resumptis viribus aperteque confligat. Nunquidnam licet nobis a venerandis Patribus damnata dissolvere, et ab illis excisa nefaria dogmata retractare? Quid est ergo quod magnopere praecavemus, ne cujuslibet haeresis semel dejecta pernicies ad examen denuo venire contendat? Si quae antiquitus a nostris majoribus cognita, discussa, refutata sunt, restauranda nitamur; nonne ipsi nos, quod absit, et quod nunquam catholica patietur Ecclesia, adversariis veritatis universis contra nos resurgendi proponimus exemplum? Ubi est quod scriptum est: Terminos patrum tuorum non transgredieris [Col. 0031D] (Deut. XXXII) ; et: Interroga patres tuos, et annuntiabunt tibi; et seniores tuos, et dicent tibi? Quid ergo tendimus ultra definita majorum, aut cur nobis non sufficit? Si quid ignorantes discere cupiamus, qualiter ab orthodoxis Patribus et senioribus singula quaeque vel vitanda praecepta sunt, vel aptanda catholicae veritati; cur non his probantur esse decreta? Nunquid aut sapientiores illis sumus, aut poterimus firma stabilitate constare, si ea quae ab illis constituta sunt subruamus? An fortasse nescitis hanc haeresim de qua loquimur, et ab apostolica dudum sede per [Col. 0032A] beatae memoriae Innocentium, ac deinde Zosimum, Bonifacium, Coelestinum, Sixtum, Leonem, continuis et incessabilibus sententiis fuisse prostratam; nec tantum Ecclesiae catholicae legibus, sed principum quoque Romanorum eo tenore damnatam, ut nec usquam terrarum vivendi locum sectatores ejus habere sinerentur? Quae omnia tam gestis Ecclesiae per singulas quasque regiones de eorum pravitate confectis, quam censurae publicae sanctionibus edocentur. Ecce quorumlibet aures catholicas audire doctrinam quaestiones accipere, tractare tendiculas, et blasphemias patienter admittere. O si studerent adversus eos majorum nostrorum libros responsaque cognoscere, illic modis omnibus cerneretur, nihil esse prorsus, quod non et ab istis fuerit ventilatum, et ab [Col. 0032B] illis magnifica veritate contritum. Sicque de cunctis eorum nequitiis refutandis fideles quique redderentur instructi, ut nihil amplius quaereretur. Sed si forsitan ineruditos animos quaedam de eorum sensibus proposita commoverent, ita venerabilium Patrum doctrinis et omnis eorum publicatur insania, et quibus remediis curetur, ostenditur, ut ex his Deo praestante praevisis, cuncta quae de eorum serie texuerunt, et periculosa sectantibus et stulta deprehendentibus esse videantur; ita ut si quis existimet reluctandum, non tamen veterum sententiis contradictor existat, sed humanae saluti, catholicaeque doctrinae palam se a perteque profiteatur inimicum; quo magis attentius pervigil cura pastorum a sacris gregibus luporum debet arcere saevitiam. Num quidquid ovibus sanctis [Col. 0032C] acciderit detrimenti, praesulum (quod absit) damnet incuriam; sicut a regeneratis agminibus nocentium depulsio bestiarum custodum praemiis perpetuum procuravit augmentum? Certe si, ut magis optamus, falsis haec rumoribus sint relata, quantocius desideramus agnoscere, ut qui membrorum Christi vexatione trepidamus, multo magis de eorum stabilitate laetemur. Data V kalendas Augusti, a ⁜ a Fausto [ al. Albino] V. C. consule (anno Christi 493) .

Eum non debuisse mirari scribit quod admonuerit invigilandum ne iterum Pelagiana haeresis vullularet.

Dilectissimo fratri Honorio Gelasius.

Miramur dilectionem tuam fuisse miratam, curam [Col. 0032D] sedis apostolicae, quae more majorum cunctis per mundum debetur Ecclesiis, pro vestrae quoque regionis fide fuisse sollicitam. Cumque ad eam perlatum esset quod quidam per Dalmatias integritatem catholicam vitiare niterentur, et divinis humanisque legibus ante damnatum Pelagianae pestilentiae denuo virus inferre; non putaverimus ullatenus differendum quominus haec diligentius inquirentes, aut si fortasse irrepserant, de proximo sanarentur, aut anxietatem nostram, si falso probarentur jactata, relevarent; aestimantes melius nos videri impatientius talia investigare [Col. 0033A] voluisse, quam crescere dissimulando perniciem. Neque enim vel silentio premere causam hujusmodi, vel differendo fovere deberemus. Cum dicente magistro gentium, sollicitudine non pigri (Rom. XII) ; atque iterum, qui praeest in sollicitudine, reos procul dubio nos nisi continuo quaereremus, etiamsi inaniter essent vulgata, convincerent. Nec interest per quos ad aures nostras eadem pervenissent, dum quomodo libet ista referentibus, postquam nostram conscientiam penetrarent, in his veraciter indagandis pastorales excubias esse non oportuerit negligentes, quatenus vel e vestigio posset lupis inhiantibus obviari, vel nullis existentibus feris, ovium custodia secura persisteret. Ab his qui essent Chloes, Corinthiorum se dissensiones agnovisse testatur Apostolus (I Cor. XIV) , [Col. 0033B] confestimque scribere non omittit; ut vel nascentibus jurgiis pius medicator occurreret, vel de eorum comperta mox incolumitate gauderet: quod nos quoque litteris quae super hac parte dictae sunt, indicasse reminiscimur, ut scilicet aut irrepentibus obsisteremus insaniis, aut, si nihil horum penitus accidisset, de catholicae veritatis integritate laetaremur. Quapropter non solum dilectio tua nostra non debet vigilantia permoveri, sed praesentis colloquii salutatione percepta nobiscum potius industriam propriae sociare solertiae, quatenus vel sive tentata sint talia, protinus corrigantur, vel ne qualibet obreptione tententur, attentius praecavendo subintrare non valeant. De quibus autem ii quos tua caritas destinavit, si plenius instrui voluerint, sequentes tituli cum suis responsionibus [Col. 0033C] intimabunt. Et quoniam se his acquiescere praefati eatenus sunt professi, ut eadem se et primitus tenuisse firmarent, sed ante ullius in quaestionem vocata vellent manifestius expediri, studuimus quantum inter occupationes fieri potuit, quae nos minime respirare patiuntur, largiente Domino, sequentes paterna vestigia, de talibus, quae coepimus non silere: quam regulam sobrie sentiendi quisquis fideli corde sectatur, inter orthodoxos merito debeat aestimari. Quisquis vero putaverit abnuenda, ab apostolicis sese non ambigat exsulare doctrinis. Certe si quid est quod valeat animum permovere, fraternitas tua consulere fiducialiter omittat, ut Domini gratia ministrante, totius discutiat obscuritatis ambiguum fraterna collatio.

Tria praecipua Pelagianae haeresis capita refellit. Primum, scilicet parvulos sine originali peccato nasci. [Col. 0034A] Secundum, hos pro solo peccato originali non damnari. Tertium, gratiam ad salutem non esse necessariam, illamque secundum hominum merita conferri.

Gelasius episcopus universis episcopis per Picenum in Domino salutem.

Barbaricis hactenus dolebamus incursibus maxime vicinas Urbi provincias, et bellorum saeva tempestate vastari; sed quantum inter ipsa recentium calamitatum ferventia pericula comperimus, perniciosiorem diabolus Christianorum mentibus labem, quam corporibus hostilis feritas, irrogavit: quod malum principaliter illarum regionum respicit sacerdotes, qui tanta segnitie tantaque ministerii dissimulatione suscepti, commissarum sibi negligunt regimen animarum, ut eas etiam ab exiguis quibusque bestiolis lacerari [Col. 0034B] sub conspectibus suis impune patiantur: quinimo subrepentes nequitias confovendo, et depravatoribus acquiescendo fidelium, non solum eas minime retrahant, sed ipsis praebeant propria nutrimenta perditionis exemplo. Quid autem tales essent acturi pontifices, si (quod absit) vel aliqua nova pestis, et primitus ignorata prorumperet, vel ingeniis acrioribus, sensibusque versutis, aut aliqua saecularium doctrinarum peritia callidis, sacrilega blasphemiarum dicta promerentur, qui tam veteris erroris detrita commenta, tamque majoribus Ecclesiarum magistris, quam etiam nostra aetate convicta non recolunt nec refutant; atque ab imperitis stultisque prolata non respuunt. Gratias omnipotenti Deo agimus, quoniam suorum corda per hujusmodi personas examinat; qui [Col. 0034C] hoc ipsum virus nesciunt quod loquantur. Nam quid facerent populorum praesules sub astutioribus inimicis, qui se subjiciunt libenter indoctis? Quando utique, etiamsi tanta erat in rectoribus dominici gregis prorsus ignavia, ut ne tam vilem hebetemque personam possint vel intelligere vel frenare, potius pastorali cura debuerint a nobis cognoscenda perquirere, quam suasionibus inconsideranter absurdis, facilem submittere voluntatem: oblatus est enim nobis miserabilis senex ⁜ 1 Seneca nomine, qui non modo totius est eruditionis alienus, sed ipsius quoque intelligentiae communis prorsus extraneus, in Pelagianae voraginis coeno (sicut de quibusdam in Apocalypsi (Cap. XVI) legimus) velut una ranarum impudenter immersus, inque illa faece horribiliter volutatus, nullatenus inde [Col. 0034D] qualiter emergere posset inveniens; quia puritatem relinquens catholicae veritatis, quanto se per lubriscum falsitatis conatur attollere, tanto magis ejus lutosis foveis circumclusus obruitur, de illis unus existens, [Col. 0035A] de quibus Petrus dicit apostolus: Hi vero velut irrationabilia pecora, naturaliter in captionem et in perniciem in his quae ignorant blasphemantes in corruptione sua, peribunt percipientes mercedem injustitiae (II Petr. II) . Revera enim sic ejus stolidus et obtusus est animus, ut de his venenis, quae male hausit, et vomuit, nullam rationem vel accipere valeat omnino, vel reddere. Sed induratus obcaecatione diabolica, sibique jam traditus, cordis sui funesta sit obstinatione damnatus; nihilque supersit ei, nisi ut Deus noster, qui dixit, quae hominibus impossibilia videntur, apud se esse facilia (Matth. XIX) , hujusmodi mentem potenti compunctione transfigat, ut secundum beatum apostolum Paulum, resipiscat a diaboli laqueis, quibus captivus detinetur (II Tim. II) sententia divini judicii. Multa illi quae de Pelagianis sensibus nec in somnis [Col. 0035B] omnino contigerant, nos magis patefacta prodidimus ea, quae dudum convicta fuisse monstravimus. Haec etiam ipsa, quae idem proferre videbatur, olim et ab haereticis Pelagianis in medium producta docuimus, et a catholicis praedicatoribus competenter elisa. Pelagium, Coelestium, Julianum, caeterosque complures oratoriae facundiae viros in hac assertione probavimus fuisse convictos, et tam ecclesiasticis constitutis quam imperialibus ⁜ 1 etiam percussos fuisse praeceptis; proinde istum ferre non posse firmavimus, in quibus illi tales tantique prostrati sunt, qui nec ipsa, quae ab illis sunt disputata, vel intellecta capere, vel eloquio simili possit astruere. Sed, ut dictum est, diabolica mens inspiratione possessa, in profundum [Col. 0035C] veniens jam malorum ad remedia nulla consentit (Prov. XVIII) . Quapropter de innumeris blasphemiarum generibus quas auctores Pelag anae haeresis addiderunt, tria, quae sibi praecipue hic senex lugendus ascivit, credidimus non tacenda, ut reserata manifestius panderentur, et Deo destruente facilius viderentur eversa. In uteris, inquiunt, matrum opere divino creantur infante, propterea justum videri non putant quod factura Dei sine ullis propriis actionibus cuiquam peccato gignatur obstricta; injustumque Deum faciunt, si rei efficiantur antequam nati. Hoc velut acutissimum sui dogmatis exerunt argumentum, non advertentes quia primi illi parentes generis humani de nullis utique genitoribus, sed de innoxia limi materia procreati, et pure atque sincere potenter arte divina compacti, [Col. 0035D] factique rationales, propria voluntate seductorem secuti diabolum, pravis cupiditatibus per excessum praevaricationis infecti sunt. In quibus utique humana natura peccavit, et humana est facta natura vitiosa, receptrix sine dubio mali quod ante nescierat, quae a bono rectoque deficiens, in affectum mali pravique recidere ipso rerum consequentium tramite manifestum est. Tales igitur effecti principes nostrae substantiae, semetipsos passibiles et corruptibiles reddiderunt; in tantum conditionis divinae dona violantes, ut mortis fuerint ultione puniti. Hac enim die fuisse mortuos qua mortales effecti sunt, ambiguum non [Col. 0036A] habetur: proinde quidquid isti genitores de suo germine protulerunt, opus quidem Dei est, secundum institutionem naturae; sed non absque contagio illius mali, quod sua praevaricatione traxerunt: et utique hoc idem ipsius mali contagium, certum est opus non esse divinum. Itaque non ex creatione Dei est vitium quod voluntario motu natura collegit; sed etiam de vitiata per semetipsam natura Deus institutionem suam quidem suae creationis exsequitur; sed creatio profert vitium, quod non ex institutione Creatoris accepit, sed quod ipsa per lapsum transgressionis suae assumpsit. Nam si ipsi primi homines ex nullis, ut dictum est, parentibus nati, et sine ullo formati contagio, per ambitum praesumptionis illicitae semetipsos depravare potuerunt, et in opere Dei opus diabolicae fraudis adnectere, quid mirum si iidem depravati [Col. 0036B] protulerunt sobolem depravatam? Nonne etiam cum Deus utique liberam condiderit humanam sua creatione substantiam, etiam apud humanas tamen leges extrinsecus accedens servitus naturaliter eam reddit obstrictam et obnoxiam? Origine generantur obnoxii, et ex conditione servili gignuntur addicti; et nascendo fiunt prius obligati quam geniti: si hoc agitur de rebus extra naturam positis, quanto magis de his provenire non mirum est, quibus ipsa humana substantia depravata cognoscitur? ac per hoc sicut se ipsa humana substantia de institutione sincera actuum reproborum rea fecit voluntate pollutam, sic edidit sobolem atque progeniem naturae suae ex actuum suorum rea voluntate maculosam; quia hujusmodi genuit prolem, cujusmodi se ipsa reddidit praevaricationis [Col. 0036C] excessu. Ideoque non solum de se profert quod bene Deus instituit, sed etiam quod male ipsa inconsequenter adjecit. Quemadmodum autem qualitas interior appetendi valet immutare naturam, divinae lectionis auctoritate firmatur. Sic denique pascente Jacob (Genes. XXX) , commissus ille grex ovium, supposita canalibus varietate virgarum, dum potat, illectus affectionali delectatione, concepit, quod non habuit in natura, et molitum sensibus transfundit in prolem quod in creatione non sumpsit. Quod tunc utique figuraliter gestum, et in ecclesiasticis significavit gregibus hoc futurum, et Pelagianorum Deus praevidens calumnias, et excitandas fidelibus suis decertationes intelligentiam praeparavit. Docent divina testimonia, et ipsa ecclesiastica sacramenta, et [Col. 0036D] ab ipso Domino Salvatore catholicorum traditio magistrorum humanae generationis decolorata primordia. Hinc est quod clamat propheta: Quis gloriabitur castum se habere cor, aut mundum esse a peccatis? nec infans, cujus est unius diei vita super terram (Job XIV) . Hinc est quod item dicit Scriptura: Quis potest facere mundum de immundo conceptum semine? nonne tu qui solus es? et alibi: Quia semen, inquit, erat maledictum (Sap. XII) ; nec non etiam David propheta testatur. In iniquitatibus conceptus sum, et in delictis peperit me mater mea (Ps. L) . Et si hoc ille dicit, quis aliter se asserat procreatum? Beatus quoque [Col. 0037A] apostolus Paulus asserit: Et nos aliquando eramus natura filii irae sicut et caeteri (Ephes. VIII) . De qua ira in Evangelio dicit: Qui crediderit, et baptizatus fuerit, habebit vitam aeternam; qui autem non crediderit, jam judicatus est, et ira Dei manet super eum (Joan. III) . Illa utique, de qua dictum est: Morte morieris (Gen. II) , ipse Dominus Jesus Christus coelesti voce pronuntiat: Qui non manducaverit carnem Filii hominis et biberit sanguinem ejus, non habebit vitam in semetipsum (Joan. VI) , ubi utique neminem videmus exceptum; nec ausus est aliquis dicere, parvulum sine hoc sacramento salutari ad aeternam vitam posse perduci; sine illa autem vita, in perpetua futurum morte non dubium est. Cur igitur infans hac sorte concluditur, si nullum habet omnino peccatum? magisque videbitur (quod absit) injustus Deus, si [Col. 0037B] illic infligatur poena, ubi nulla sit culpa. Unde cum de propriis actibus nullo reatu teneatur obstrictus, nihil restat nisi ut sola sit vitiosa nativitate pollutus; et si non fuerit mysterii Christiani participatione mundatus, ad vitam non potest pervenire perpetuam. Hinc est quod exsufflantur et catechizantur infantes; et quia in opere Dei, quod in auctore suo bene sunt instituti, opus diabolicae malignitatis accessit, eruti de potestate tenebrarum (Coloss. I) , sicut docet Apostolus, ad Filii Dei sortem, purgationemque legitimam transferuntur. Nisi autem prima generatio, quam bonam Deus instituit, praevaricatione venisset in culpam, et reprobabilis esset effecta; secunda generatio subroganda non fuerat: propter quod dicit beatus Paulus apostolus: Sicut per unum hominem [Col. 0037C] peccatum intravit in mundum, et per peccatum mors: et Ita in omnes homines pertransiit, in quo omnes peccaverunt; et paulo post: Igitur sicut per unius delictum in omnes homines in condemnationem, sic et per unius justitiam in omnes homines in justificationem vitae (Rom. V) .

Sicut autem omnes in condemnationem dicit, utique qui de Adam parente sunt geniti, sic omnes in justificationem vitae non nisi illos astruit, qui in Christi mysterio sunt renati. Innumeris talibus instrumentis haeresis Pelagianae doctrina mortifera, et a nostris est convicta majoribus, et nunc eorum copiosa potest eruditione convinci; nec debent simplices animos ista turbare, quibus quae non intelligunt secundum ecclesiasticam formam credidisse sufficiet, aut si quis nosse desiderat, interrogare conveniet. [Col. 0037D] De parvulis autem, quod asserit sine sacro baptismate pro solo originali peccato non posse damnari, satis impia, satis profana propositio est; quamvis enim recentes ab utero matrum in remissionem peccatorum baptizari nullus Christianus ignorat, quod utique non fallaciter, sed veraciter catholica celebrat Ecclesia, ne in sacramentis coelestibus (quod absit) mentita videatur; proinde quia propria non habeant ulla peccata, constat ejus [ al. eis] sola prorsus originalia relaxari. Itaque omnibus etiam solis remissis vitam per baptismum consequuntur aeternam; consequens est, ut solis etiam non remissis, ad aeternam vitam [Col. 0038A] pervenire non possint. Unde et Dominus, sicut superius diximus, ait (quod utique nisi baptizatis non convenit): Qui non manducaverit carnem Filii hominis, et biberit sanguinem ejus, non habebit vitam in semetipso (Joan. VI) ; sine vita autem esse perpetua quid est nisi in sempiterna morte constitui? quamvis idem sit regnum coelorum quod aeterna vita, tamen, ut providentia Dei omnes Pelagianorum nequitias amputaret, non solum dictum est: Qui non fuerit renatus ex aqua et Spiritu sancto non intrabit in regnum coelorum (Joan. III) ; sed etiam pariter dictum est: Qui non manducaverit carnem Filii hominis, et biberit sanguinem ejus, non habebit vitam in semetipso. De vita autem aeterna hoc dictum nullus addubitat; quoniam multi non manducantes hoc sacramentum, vitam habere videantur praesentem.

[Col. 0038B] Nihil est ergo quod dicant, quod non renati infantes, tantummodo in regnum coelorum ire non valeant; non autem perpetua damnatione puniantur, dum sine baptismate corpus et sanguinem Christi nec edere valeant, nec potare: sine autem hoc vitam in semetipsis habere non possent, sine vita vero non nisi mortui sint futuri. ⁜ 1 Dicant [ al. Dicantur] igitur in morte perpetua constituti, si non aestimentur esse damnati: tollant ergo de medio nescio quem ipsi tertium, quem decipiendis parvulis faciant locum. Et quia non nisi dextram partem legimus et sinistram, non illos faciant in sinistra regione sine baptismate remanere, sed baptizatos sinant ad dexteram salutarem sacra regeneratione transferri.

Tertio capitulo jam toto mundo cognita, atque [Col. 0038C] convicta Pelagianorum deliramenta circumferre, quibus dicunt, quod homo per liberum arbitrium, quod corrupit, foedavit ac perdidit, bono suffragante naturae beatus efficiatur, cum de beatitudine paradisi, ubi bona fuerat constituta substantia, nisi suo amisso bono nullatenus potuisset expelli, unde mortalis effecta, quia de bono utique praevaricatione transisset ad malum; et a participatione divina ad diabolica semet facinora contulisset: ideo deceptori suo, cui volens assenserat, competenter addictus, ideo de felicitatis suae caritate seclusus, atque ad spinas et tribulos, miseriasque multiplices coelesti voce damnatus est; quae utique poena justi judicii tam gravis et aspera in bono perseveranti nullatenus esset inflicta; et nisi malo non convenienter illata [Col. 0038D] probaretur. Ecce sine divino suffragio, quod in illa beatitudine positus nunquam legitur expetisse; non solum homini naturale bonum prodesse non potuit, non solum non effecit beatum; sed cum hoc solo confidit, atque ad ejus non revertitur largitorem, et beatitudinem potius amisit, et malorum omnium sumpsit exordium. Quod autem libero arbitrio beatitudinem consequantur, quo male usus in perpetuam recidit servitutem, sicut scriptum est: Qui facit peccatum, servus est peccati (Joan. II, 34) : a quo quis superatur, huic et servus addicitur. Nonne haec est illa praesumptio naturalis quae ad detestandae captivitatis [Col. 0039A] jura descendit, quam Scriptura sancta sic memorat: Grave jugum super filios Adam a die exitus de ventre matris eorum usque in diem sepulturae in matrem omnium (Eccles. XL) ; de qua genus humanum non nisi solus Dominus noster Jesus Christus commercio suae redemit passionis, et mutata nativitate nos eruit? Solus utique venit quaerere, et salvare quod perierat (Matth. XVIII) , ut libertas, quae per temerariam fuerat dejecta superbiam, instauretur reparata per gratiam; mutuaque vice humanae voluntatis arbitrium, sicut sequendo diabolum, captivitatem meruerat sempiternam, sic reformatae subsequendo libertatis auctorem, amissum rediret ad praemium. Hinc est quod ipse Dominus ait: Cum vos Filius liberaverit, tunc vere liberi eritis. Et apostolus beatus [Col. 0039B] Paulus exsequitur: Cum servi essetis peccati, liberi fuistis justitiae, id est alieni a justitia, liberati autem a peccato, servi facti estis justitiae (Rom. VI) ; et iterum idem ipse: Libertatem, inquit, qua vos Christus liberavit (Galat. V) . Nonne ipse vas electionis affirmat, et dicit: Deus est qui operatur in vobis et velle et perficere pro bona voluntate (Philip. II) ? ne etiam in mala voluntate, et velle et perficere Deus putaretur operari. Illud autem Pelagianorum peculiare virus est, olimque detritum, quo putant gratiam Dei secundum merita hominum posse conferri, quod absit a mentibus Christianis, cum testetur Apostolus: Gratia est quae gratis datur; alioquin si ex operibus gratia, jam non est gratia (Rom. XI) , quia merces redditur non gratis, unde gratia nomen accepit impenditur. Quis [Col. 0039C] autem audeat dicere Christianus, aliquid habere boni sine gratia, quando magister gentium clamat, cuncta breviter in se dona concludens: Gratia Dei sum id quod sum, et gratia ejus in me vacua non fuit (I Cor XV) ; ut ostenderet quia donum gratiae non ipse praecesserit, sed fuerit subsecutus; atque monstraret cooperatorem se esse gratiae subsequendo: sed plus omnibus, inquit, illis laboravi (Ibidem) . Ac rursus veritus ne de se praesumere videretur, adjunxit: non ego, sed gratia Dei mecum. Non dixit: ego et gratia Dei mecum; sed praeposuit gratiam praecedentem se, atque subjunxit. Quid autem haberi possit sine gratia, cum sit fides ipsa per gratiam; eodem apostolo nos docente: Misericordiam consecutus sum, ut fidelis essem (I Tim. I) . Nec aliud est misericordia [Col. 0039D] divina quam gratia. Audiamus etiam quemadmodum informat Ecclesiam: Gratia, inquit, salvi facti estis per fidem (Ephes. II) ; ut principium salutis et fidei a gratia coepisse dissereret, sicut secutus adnectit: Et hoc non ex vobis, sed Dei donum est; non ex operibus, ne quis extollatur (Ibid.) ?. Idem ipse alibi generaliter et absolute pronuntiat, dicens: Quid enim habes quod non accepisti? Aut si accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis (I Cor. IV) ? Quis sufficiet singula recensere? quibus evidenter apparet, non naturalis libertatis arbitrium gratiam promereri, sed potius per gratiam recipere, ut a servitute, quam peccando meruerat, [Col. 0040A] misericorditer absolutum esset. Hujus sacramenti redemptione ante mundi principium sempiterna providentia praeparati, sive nondum prolata lege, seu sub observatione legali, figuralibus signis atque sacrificiis omnium sanctorum virorum feminarumque sanctarum vetus origo mundata est, universisque justis per gratiae spiritum hoc de longe adorando mysterio salutis aeternae remedia contigerunt, cujus in Christo manifestata gentibus plenitudo, mundum purgat, et renovat, beatitudinisque perpetuae vere facit esse participes. Quapropter nimis incusamus fratres et coepiscopos nostros, maxime per Piceni provincias Ecclesiam Domini gubernantes, qui non solum ineptissimi senis, abjectaeque personae pravum non deterruere colloquium, verum et suo nutrivere consensu. [Col. 0040B] Quis audiat? quis ferat, passos esse pontifices, ut cadaver nescio quod indignum, presbyterum sibi non acquiescentem audire, communione privaret? quomodo talis vel susceptus ab aliquo, vel patienter auditus est? qui insuper leges dedit, libenter ⁜ 1 exceptus, ut servi Dei cum puellis sacris congregatione dedecorissima miscerentur? nam cum spirituales animi, etiam cum desint ista consortia, imaginariis infestentur illecebris, quemadmodum alterni sexus intuitu, ⁜ 2 qui illicite nolentes non vehementius incitentur? Adhuc majus scelus accrescit, ut sub conspectu et praesentia sacerdotum, beatae memoriae Hieronymum atque Augustinum ecclesiasticorum lumina magistrorum, musca moritura, sicut scriptum est, exterminans oleum suavitatis (Eccles. X) , lacerare [Col. 0040C] contenderet. Sed quid miremur Ecclesiarum praesules ista negligere, quos sicut a multis audivimus, contra canones omnia gerere, et contra apostolicam (I Cor. XIV) disciplinam passim cuncta miscere, manifestum est; non servatis regulis ordinare, liciteque non solum monachos, sed etiam ministros ecclesiae cum feminis ad peregrina migrantes remeare rursus, et ab aliis episcopis in militiam provehi clericalem? Quae cum singula toleranda non sint, quis sustineat tot et talia facinora perpetrari, quibus spectaculum gentilibus, Judaeis, et haereticis non immerito praebentes, in ipsum (quod absit) tendere videatur religionis excidium? digneque ista facientibus aptabitur illa sententia dicentis Apostoli: Nomen enim Dei per vos blasphematur in gentibus (Rom. II) . Sufficiat igitur [Col. 0040D] hactenus fuisse haec commissa, et ut placetur Deus humanis rebus sollicitius divina curentur. Nusquam loci prorsus inveniatur praefatae pestis assertor, nec accessum prorsus ecclesiae vel usquam participationem catholicae communionis inveniat qui haereticorum mavult subsequi nefaria professione consortium; et hi cum quibus antea probabitur noxium miscuisse colloquium, nisi resipiscunt, et ab ejus societate discedunt, ab ecclesiastico remoti servitio, devota ultione plectantur, quo caeteris cavendi ministretur exemplum, nullum adeat, nec usquam loqui damnatae olim blasphemiae jam sinantur: discreta [Col. 0041A] suis habitationibus virorum atque feminarum, sicut sanctum propositum decet, exerceatur circumspecta devotio. Contra canonum constituta nullus (Nic. IX, 10) ad ecclesiasticum permittatur [ al. promoveatur] officium: non ignoraturis provinciae uniuscujusque rectoribus, nec de praeteritis se veniam reperturos erroribus, si deinceps dissimulaverint vitare patefactos: nec excusationis de caetero relinquetur occasio, si post praecepta praesentia, quae per Romulum diaconum, cujus solertiam pro fide catholica et pro religione vigilantiam gratissime comprobamus, duximus destinanda quisquis super his omnibus aut contemptor aut negligens deprehendetur antistes. Sicut enim ad sedis apostolicae moderamina pertinet, cunctis sollicitudinem debitam ministrare [Col. 0041B] congruenter Ecclesiis; ita necesse est, ut in contumaces et desides traditam sibi divinitus non dissimulet potestatem. Data calendis Novembris, Albino viro clarissimo consule (anno Christi 393).

Praemissa excusatione cur ad imperatorem non scripserit, illum hortatur ut apostolicae sedi obtemperet, et, Acacii nomine damnato, Ecclesiarum pacem restituendam curet.

⁜ 1 Gelasius episcopus ad Anastasium Augustum.

Famuli vestrae pietatis, filii mei, Faustus magister et Irenaeus viri illustres, atque eorum comites publica legatione fungentes, ad Urbem reversi, clementiam vestram quaesisse dixerunt [ al. dicuntur], [Col. 0041C] cur ad vos meae salutationis scripta non miserim. Non meo, fateor, instituto; sed cum directi dudum de partibus Orientis vel videndi me licentiam, sibi vestris praeceptionibus abnegatam, tota Urbe disperserint, a litteris credidi temperandum, ne onerosus potius quam officiosus existerem. Videtis igitur non mea dissimulatione provenisse, sed competentis fuisse cautelae, ne respuentibus animis molestias irrogarem. Sed ubi serenitatis tuae benevolentiam comperi, praefatis indicantibus, humilitatis meae clementer expetisse sermonem, jam revera perpendi, ⁜ 2 imputandum non immerito mihi, si tacerem; quia, gloriose fili, ⁜ 3 te sicut Romanus [ al. Romae] natus, Romanum principem amo, colo, ⁜ 4 suscipio; et sicut Christianus, cum eo qui zelum Dei habet, secundum [Col. 0041D] scientiam veritatis ⁜ 5 habere desidero: et qualiscunque apostolicae sedis vicarius, ⁜ 6 quodcunque plenae [Col. 0042A] fidei catholicae deesse comperero, pro meo modulo suggestionibus opportunis supplere contendo. Dispensatione etenim mihi divini sermonis injuncta, vae mihi est, si non evangelizavero (I Cor. IX) ! Quod cum vas electionis beatus Paulus apostolus formidet et clamet, multo magis mihi exiguo metuendum est, si divinitus ⁜ 7 inspiratum, et paterna devotione transmissum, subtraxero ministerium praedicandi. Pietatem tuam precor ne arrogantiam judices divinae rationis officium. Absit, quaeso, a Romano principe, ut intimatam suis sensibus veritatem arbitretur injuriam. Duo ⁜ 8 quippe sunt, imperator Auguste, quibus principaliter mundus hic regitur: auctoritas sacra [ al. sacrata] pontificum, et regalis potestas. In quibus tanto gravius est pondus sacerdotum, quanto [Col. 0042B] etiam pro ipsis regibus ⁜ 9 Domino in divino reddituri sunt examine rationem. Nosti etenim, fili clementissime, quod licet praesideas humano generi dignitate, rerum tamen praesulibus divinarum devotus colla submittis, atque ab eis causas tuae salutis expetis [ al. exspectas], inque sumendis coelestibus sacramentis, eisque (ut competit) disponendis, subdi te debere cognoscis religionis ordine potius quam praeesse. Nosti itaque inter haec, ex illorum te pendere judicio, non illos ad tuam velle redigi voluntatem. Si enim, quantum ad ordinem pertinet publicae disciplinae, cognoscentes imperium tibi superna dispositione collatum, legibus tuis ipsi quoque parent religionis antistites, ne vel in rebus mundanis exclusae videantur obviare sententiae; quo (rogo) te decet affectu [Col. 0042C] eis obedire, qui pro erogandis venerabilibus sunt attributi mysteriis? Proinde sicut non leve discrimen incumbit pontificibus, siluisse pro Divinitatis cultu, quod congruit; ita his (quod absit) non mediocre periculum est, qui, cum parere debeant, despiciunt. Et si cunctis generaliter sacerdotibus recte divina tractantibus, fidelium convenit corda submitti, quanto potius sedis illius praesuli consensus est adhibendus, quem cunctis sacerdotibus et Divinitas summa voluit praeeminere, et subsequens Ecclesiae generalis jugiter pietas celebravit? Ubi pietas tua evidenter advertit, nunquam quolibet penitus humano consilio elevare se quemquam posse illius privilegio vel confessioni, quem Christi vox praetulit universis, quem Ecclesia veneranda confessa semper [Col. 0042D] est, et habet devota primatem. Impeti possunt humanis praesumptionibus quae divino sunt judicio constituta, [Col. 0043A] vinci autem quorumlibet potestate non possunt. Atque utinam sic contra nitentibus perniciosa non sit audacia, quemadmodum, quod ab ipso sacrae religionis auctore praefixum est, non potest ulla virtute convelli: Firmamentum enim Dei stat (II Tim. II) . Nunquidnam cum aliquibus infestata religio est, ⁜ 1 quantacunque potuit novitate superari, et non magis hoc invicta permansit, quo aestimata est posse succumbere? Desinant ergo (quaeso te) temporibus tuis quidam per occasionem perturbationis ecclesiasticae praecipitanter ambire quae non ⁜ 2 licet, ne et illa quae male appetunt nullatenus apprehendant, et modum suum apud Deum et homines non teneant. Quapropter sub conspectu Dei pure ac sincere pietatem tuam deprecor, obtestor et exhortor, ut petitionem meam non indignanter accipias: rogo, inquam, [Col. 0043B] ut me in hac vita potius audias deprecantem, quam (quod absit) in divino judicio sentias accusantem. Nec me latet, imperator Auguste, quod pietatis tuae studium fuerit in privata vita. Optasti semper fieri particeps promissionis aeternae. Quapropter noli, precor, irasci mihi, si te tantum diligo, ut regnum, quod temporaliter assecutus es, velim te habere perpetuum, et qui imperas saeculo, possis regnare cum Christo. Tuis certe legibus, imperator, pateris nihil perire, Romano nomini [ al. perire Romano nomini] nullum admittis ingeri detrimentum. Itane verum est, princeps egregie, qui non solum praesentia Christi beneficia, sed desideras et futura, ut religioni, ut veritati, ut sinceritati catholicae communionis [Col. 0043C] et fidei, temporibus tuis, patiaris quemquam inferre dispendium? Qua fiducia (rogo te) illic ejus praemia petiturus es, cujus hic damna non prohibes? Non sint gravia, quaeso te, quae pro tuae salutis aeternitate dicuntur. Scriptum legisti: Meliora sunt vulnera amici quam oscula inimici (Prov. XXVII) . Quaeso pietatem tuam, ut quo affectu dicuntur a me, eo tuis sensibus intimentur. Nemo pietatem tuam fallat. Verum est quod figuraliter per prophetam Scriptura testatur? Una est columba mea, una est perfecta mea (Cant. VI) , una est christiana fides, quae est catholica. Catholica autem veraciter illa est, quae ab omnium perfidorum, atque ab eorum successoribus atque consortibus sincera, pura, immaculata communione divisa [ al. divulsa] est. Alioquin non [Col. 0043D] erit divinitus mandata discretio, sed miseranda confusio. Nec ulla causa jam superest, si hoc in quolibet contagio voluerimus admittere, ne cunctis haeresibus aditum januamque pandamus. Qui enim in uno offenderit, omnium reus est (Jacob. II) ; et: Qui minima spernit, paulatim decidit (Eccles. XIX) . Hoc est quod sedes apostolica magnopere cavet [ al. praetaxavit], ut quia mundo radix est apostoli gloriosa confessio, nulla rima pravitatis, nulla prorsus contagione maculetur. Nam si (quod Deus avertat, quod fieri non [Col. 0044A] posse confidimus) tale aliquid proveniret, ⁜ 3 unde cuiquam resistere auderemus errori, vel unde correctionem errantibus posceremus? Proinde si pietas tua unius civitatis populum negat posse ⁜ 4 pace componi, quid nos de totius orbis terrarum sumus universitate facturi, si (quod absit) nostra fuerit praevaricatione deceptus? Si totus correctus est mundus, profana patrum suorum traditione despecta, quomodo non corrigatur unius civitatis populus, si praedicatio fida [ al. fidei] succedat? Ergo, gloriose imperator, nolo ego [ al. non negligo] Ecclesiarum pacem, quam, etiamsi cum mei sanguinis impendio provenire posset, amplector [ al. amplectar]? Sed (precor te) cujusmodi debeat esse pax ipsa, non utcunque, sed veraciter christiana mente libremus. Quomodo enim [Col. 0044B] potest esse pax vera cui caritas intemerata defuerit? Caritas autem qualiter esse debeat, nobis evidenter ⁜ 5 Apostolus praedicat, qui ait: Caritas de corde, puro, et conscientia bona et fide non ficta (I Tim. I) . Quomodo (quaeso te) de corde erit puro, si contagio inficiatur externo? Quomodo de conscientia bona, si pravis fuerit malisque commixta? Quemadmodum fide non ficta, si maneat sociata cum perfidis? Quae cum a nobis saepe jam dicta sint, necesse est tamen incessabiliter iterari, et tandiu non taceri quandiu nomen pacis obtenditur; ut nostrum non sit (ut invidiose jactatur) facere pacem, sed tamen velle doceamus, qualis, et sola pax esse, et praeter quam ⁜ 6 nulla esse monstratur. Eutychianum certe dogma, contra quod apostolicae sedis cautela pervigilat, si [Col. 0044C] creditur salva fidei catholicae posse veritate constare, promatur, asseratur, et quantislibet viribus astruatur, ut non solum per seipsum, quam inimicum sit fidei Christianae possit ostendi, sed quantas et quam lethales haereses in sua contineat colluvione monstrari. Si autem (ut magis confidimus) a catholicis judicatis mentibus excludendum, quaeso te, cur non et contagia simul eorum qui hac probantur esse polluti, decernitis refutanda, cum dicat Apostolus: Non solum qui non facienda faciunt, reos videri, sed etiam qui consentiunt facientibus (Rom. I) ? Proinde sicut non potest, perversitatis communicatore suscepto, non pariter perversitas approbari, sic non potest refutari perversitas, complice sectatore perversitatis admisso. Legibus certe vestris, criminum conscii susceptoresque [Col. 0044D] latrocinantium pari judiciorum poena constringuntur; nec expers facinoris aestimatur qui, licet ipse non fecerit, facientis tamen familiaritatem foedusque receperit. Proinde cum Chalcedonense concilium, pro fidei catholicae atque apostolicae veritate communioneque celebratum, damnaverit Eutychen detestandi furoris auctorem, non satis habuit, nisi ut pariter ejus quoque consortem Dioscorum caeterosque percelleret. Hoc igitur modo, sicut in unaquaque haeresi vel factum semper, vel fieri non habetur ambiguum, [Col. 0045A] successores eorum ⁜ 1 Timotheum, Petrum atque alterum Antiochenum Petrum, non viritim propter singulos quosque rursus facto concilio, sed synodi semel ⁜ 2 acta regula consequenter elisi. Quemadmodum ergo non evidenter apparet etiam cunctos simili tenore constringi, et qui eorum communicatores et complices exstiterunt, atque omnes omnino a catholica atque apostolica merito communione discerni: hinc Acacium quoque jure dicimus a nostro consortio submovendum, qui maluit in sortem transire perfidiae, quam in catholicae atque apostolicae communionis sinceritate constare, ⁜ 3 cum fere ⁜ a per triennium, ne in id veniret, apostolicae sedis epistolis doceatur competenter instructus. Postquam vero communionis est factus alienae, non potuit nisi a catholicae [Col. 0045B] et apostolicae mox societate ⁜ 4 praecidi, ne per eum, si vel paululum cessaremus, nos quoque videremur subiisse contagia perfidorum. Sed revera vel tali perculsus poena resipuit, correctionem promisit, emendavit errorem? aut ille tractatus lenius voluerat [ al. valuerat] coerceri, qui etiam verbera dura non sensit? Quo in sua perfidia et damnatione moriente [ al. manente], tam ejus in ecclesiastica recitatione non potest nomen ascribi, quam externae contagium non debet communicationis admitti. Quapropter aut doceatur ab haeretica participatione sincerus, quorum se ille communioni permiscuit, aut cum eisdem non potest non repelli. Si autem susurrant Orientis episcopi, quod ad eos sedes apostolica non ista conscripserit,0 quasi vel ipsi de recipiendo legitime Petro [Col. 0045C] sedem apostolicam suis litteris fecerint certiorem, vel hujus receptionis inconditae non jam pariter complices exstitissent, quem sicut vere non possunt docere ab haeretica pravitate fuisse purgatum, ita se haereticorum nullatenus poterunt excusare consortes. ⁜ 5 Quod si fortassis astruxerint, quod ad apostolicam sedem de susceptione Petri per Acacium cuncti consona ⁜ 6 voce retulerint, per eumdem sibimet omnes pari voce sentiunt fuisse rescriptum. Apostolicae [ al. vice primatus sedis apostolicae] vero sedis auctoritas, quod cunctis saeculis Christianis Ecclesiae praelata sit universae, et canonum serie paternorum, et multiplici traditione firmatur. Sed vel hinc, ⁜ 7 utrum sibi quisquam contra Nicaenae synodi constituta quippiam valeat usurpare, collegio potest unius communionis [Col. 0045D] ostendi, non mentibus externae societatis aperiri. Apud illos si quis confidit, egrediatur in medium, et apostolicam sedem de utraque parte revincat et instruat. Tollatur ergo nomen e medio, quod ecclesiarum discretionem procul a catholica communione operatur, ut sincera pax fidei communionisque reparetur et unitas: et tunc quis nostrum contra venerandam [Col. 0046A] vel insurrexerit, vel nitatur insurgere vetustatem, competenter et legitime perquiratur. Et illic apparebit quis modesto proposito custodiat formam traditionemque majorum, quis supra haec irreverenter insiliens, rapina aequalem posse fieri arbitretur. Quod si mihi populi Constantinopolitani persona proponitur, per quam dicatur nomen scandali, id est Acacii, non posse removeri; taceo, quia et haeretico quondam Macedonio pulso, et Nestorio nuper ejecto, plebs Constantinopolitana catholica permanere delegerit potius quam majorum praesulum damnatorum affectione retineri. Taceo, quod qui ab eisdem ipsis damnatis praesulibus, baptizati fuerant, in fide catholica manentes, nulla sint exagitatione turbati. Taceo, quod pro rebus ludicris populares tumultus nunc [Col. 0046B] etiam vestrae pietatis auctoritas refrenarit; atque ideo multo magis pro salute animarum suarum necessario vobis Constantinopolitanae civitatis obtemperat multitudo, si eam ad catholicam et apostolicam communionem vos principes reducatis. Etenim, imperator Auguste, si contra leges publicas aliquid (quod absit) quispiam fortasse tentaret, nulla pati id ratione potuisses: ad Divinitatis puram sinceramque devotionem, ut tibi plebs subdita redigatur, conscientiae tuae non putas interesse? Postremo, si unius civitatis populi animus non putatur offendi, ne divina (ut res postulat) corrigantur: quanto magis, ne divina offendantur, catholici nominis universis piam fidem nec laedere debemus omnino, nec possumus? Et tamen iidem nostra se poscunt voluntate sanari. Competentibus [Col. 0046C] ergo sinant curari se posse remediis: alioqui (quod absit) in eorum transeundo perniciem, cum illis perire possumus, ipsos vero salvare non possumus. Jam hic quid sit magis sequendum, sub divino judicio vestrae conscientiae derelinquo: utrum, sicut nos optamus, simul omnes certam redeamus ad vitam; an, sicut illi poscunt, manifestam tendamus ad mortem. Sed adhuc apostolicam sedem, sibi medicinalia suggerentem, superbam vocare arrogantemque contendunt. Habet hoc qualitas saepe languentium, ut accusent magis medicos congruis observationibus ad salubria revocantes, quam ut ipsi suos noxios appetitus deponere vel reprobare consentiant. Si nos superbi sumus, ⁜ 8 quia animarum remedia convenientia ministramus, quid vocandi sunt qui resultant? [Col. 0046D] Si nos superbi sumus, qui obediendum paternis dicimus institutis; qui refragantur, quo appellandi sunt nomine? Si nos elati sumus, qui divinum cultum puro atque illibato cupimus tenore servari; qui contra Divinitatem quoque sentiunt, dicant, qualiter nuncupentur? Sic et nos caeteri, qui in errore sunt, aestimant, quod eorum non consentiamus insaniae. Ubi [Col. 0047A] tamen spiritus superbiae veraciter consistat et pugnet veritas ipsa indicat [ al. judicat].

Nonnulla ecclesiastica instituta exponuntur.

⁜ 1 Dilectissimis fratribus universis episcopis per Lucaniam, et Brutios, et Siciliam constitutis Gelasius.

TITULI DECRETORUM PAPAE GELASII.
• I. De constitutis ecclesiasticis, pro temporibus qualitate moderandis.
• II. Ut ubi nulla perurget necessitas, constituta Patrum inviolata serventur; vel cum defuerint clerici, de monachis eligantur.
• III. Ut si qui de laicis eliguntur ad clericum, multo sollicitius in his, ea quae de monachis dicta sunt inquirantur.
• [Col. 0047B] IV. Ut ab episcopis, praeceptione papae, novae basilicae dedicentur.
• V. Ut nulla praedia [lege pretia] de baptizandis consignandisque fidelibus exigantur. Quod si qui hoc perpetraverint, honoris sui periculo subjacebunt.
• VI. Ut presbyteri modum debitum servent, non chrisma conficiant, non consignent; nec praesente quolibet episcopo, nisi jubeantur ab ipso, vel orare, vel sedere praesumant, nec acolythum, vel subdiaconum faciant.
• VII. Similiter ut diaconi mensuram propriam juxta Patrum decreta custodiant.
• VIII. Quod diaconi in presbyterio residere non possint, nec sacri corporis praerogationem, praesentibus [Col. 0047C] debent usurpare presbyteris.
• IX. Quod apostolica sedes paternos canones pio studio devotoque custodiat.
• X. Ut praeter paschale tempus et pentecosten nemo baptizare praesumat, nisi eos tantum quos aegritudo extrema compulerit.
• XI. Presbyterorum et diaconorum ordinationes certis celebrari posse temporibus.
• XII. Ut praefixis diebus virgines consecrentur.
• XIII. Ut viduae non velentur.
• XIV. Ut nullus praesul vel ecclesiae, vel monasterii servum, aut originarium, nolentibus dominis, sub nomine religioso defendat, honoris et communionis periculum subiturus quisquis hoc perpetrare tentaverit.
• [Col. 0047D] XV. Ut clerici nullanegotia inhonesta, nec turpia lucra sectentur.
• XVI. Ut nemo litteras nesciens, vel aliqua parte corporis minutus, provehatur ad clerum.
• XVII. De his qui seipsos abscindunt.
• XVIII. Quod ad clerum criminosi nequeant promoveri, et in clero positi, si in aliquibus fuerint inventi flagitiis, a suis officiis arceantur.
• XIX. Quod daemonis aliisque passionibus irretitis ministeria sacra tractare non liceat.
• [Col. 0048A] XX. Quod hi qui se sacris virginibus sociant, et foedera incesta commiscent, communicare non possint, nisi forte publicam poenitentiam gesserint.
• XXI. Quod viduae, ut supradictum est, non velentur. Et si professam continentiam proposito mutato calcaverint, ipsae pro se rationem sint ideo [al. domino] redditurae.
• XXII. Quod secunda conjugia saecularibus non negentur, quibus tamen ad clerum minime venire conceditur.
• XXIII. Ut si quis susceperit ecclesiae propriae desertorem, et in aliquam provexerit dignitatem, utique sententiae subjaceant quam canones addixerunt.
• XXIV. Quod si qui ex monachis aut laicis eliguntur ad clerum, cum nulla cogit necessitas, antiqua in eis [Col. 0048B] debentur instituta servari. Quod si probentur sacram mercati esse pretio dignitatem, ab officio deponantur, nam dantem et accipientem Simonis magi crimen involvit.
• XXV. De sacris locis noviter institutis, quamvis superius dictum sit, hoc nunc tamen adjicitur, ut nulla basilica sub defunctorum constructa nomine dedicetur.
• XXVI. Quod nefas sit feminas sacris altaribus ministrare, vel aliquid ex his quae virorum sunt officiis deputata praesumere.
• XXVII. Quod in unaquaque ecclesia cui episcopus praeest, tam de redditibus quam de fidelium oblationibus quatuor debeant fieri portiones: ut una sit episcopi, alia clericorum, tertia pauperum, quarta ecclesiae fabricis applicetur.
• [Col. 0048C] XXVIII. Quod episcopus, presbyter, et diaconus, a quocunque clerico veraciter fuerit accusatus, quod adversus haec constituta fecerit, potest sine dubitatione percelli, sui etiam honoris periculum episcopus subiturus, si haec omnia ecclesiae noscenda tacuerit.

⁜ 2 CAPUT PRIMUM.—Necessaria rerum ⁜ 3 dispensatione [ al. disputatione vel dispositione] constringimur, et apostolicae sedis moderamine convenimur; sic canonum paternorum decreta librare, et retro praesulum decessorumque nostrorum praecepta metiri, ut quae praesentium necessitas temporum restaurandis Ecclesiis relaxanda deposcit, adhibita consideratione diligenti, quantum potest fieri, temperemus; quo nec in totum formam veterum videamur excedere regularum, et reparandis militiae clericalis officiis [ supple [Col. 0048D] consulamus] quae per diversas Italiae partes ita belli famisque ⁜ 4 consumpsit incursio, ut in multis ecclesiis (sicut fratris et coepiscopi nostri Joannis Ravennatis Ecclesiae sacerdotis, frequenti relatione comperimus) usquequaque deficiente servitio ministrorum [ al. ministeriorum] ⁜ 5 nisi remittendo paulisper ecclesiasticis promotionibus antiquitus intervalla praefixa remaneant (sine quibus administrare nequeant) sacris ordinibus Ecclesiae funditus destitutae; atque in plurimis locis per inopiam competentis auxilii, salutare subsidium redimendarum [Col. 0049A] desit animarum: nosque magno reatu, si tanto coarctante periculo, non aliquatenus ⁜ 1 videamur innecti.

CAP. II.—Priscis igitur pro sui reverentia manentibus constitutis; quae, ubi nulla vel rerum vel temporum perurget angustia, regulariter convenit custodire, eatenus ecclesiis quae vel cunctis sunt privatae ministris, vel sufficientibus usque adeo dispoliatae servitiis, ut plebibus ad se pertinentibus divina munera supplere non valeant, tam ⁜ 2 intuendi quam promovendi clericalis obsequii sic spatia dispensanda concedimus.

Ut si quis etiam de religioso proposito, et disciplinis monasterialibus eruditus, ad clericale munus accedat, imprimis ejus vita praeteritis acta temporibus inquiratur, si nullo gravi facinore probatur infectus, [Col. 0049B] si secundam non habuit fortassis uxorem, nec a marito relictam [ al. rejectam] sortitus ostenditur; si poenitentiam publicam fortassis non gessit, nec ulla corporis parte vitiatus apparet; si servili aut originariae non est conditioni obnoxius; si curiae jam [ al. etiam] probatur nexibus absolutus; si assecutus est litteras, sine quibus vix fortassis ostiarii possit implere ministerium: ut si his omnibus quae sunt praedicta fulcitur, continuo lector, vel notarius, aut certe defensor effectus, post tres menses existat acolythus, maxime si huic aetas etiam suffragatur; sexto mense subdiaconi nomen accipiat; ac si modestae conversationis honestaeque voluntatis existit, nono mense diaconus, completoque anno sit presbyter: cui tamen, quod annorum interstitia fuerant collatura, [Col. 0049C] sancti propositi sponte suscepta doceatur praestitisse devotio.

⁜ 3 CAP. III.—Si vero de laicis quispiam ecclesiasticis est aggregandus officiis, tanto sollicitius in singulis, quae superius comprehensa sunt, hujusmodi decet examinari personam, quantum inter mundanam religiosamque vitam constat esse discriminis: quia utique convenientia ecclesiae ministeria reparanda sunt, non inconvenientibus meritis ingerenda; tantoque magis, quod sacris aptum possit esse servitiis, in eorum quaerendum est institutis, quantum [ al. quanto] de tempore quo fuerant haec assequenda decerpitur: ut morum habere doceatur hoc probitas, quod prolixior consuetudo non contulit; ne per occasionem supplendae penuriae clericalis vitia potius [Col. 0049D] divinis cultibus intulisse ⁜ 4 judicemur, non legitimae familiae computemur procurasse compendia; quorum promotionibus super anni metas, sex menses nihilominus subrogamus: quoniam, sicut dictum est, distare convenit inter personam, divino cultui deditam et de laicorum conversatione venientem; quae tamen eatenus indulgenda credidimus, ut illis ecclesiis quibus infestatione bellorum vel nulla penitus, vel exigua remanserunt, ministeria renoventur, quatenus his Deo propitio restitutis, in ecclesiasticis gradibus subrogandis [Col. 0050A] canonum paternorum vetus forma servetur. Nec contra eos ulla ratione praevaleat, quod pro accidentis defectus remedio providetur, non adversus scita majorum nova lege proponitur: caeteris ecclesiis ab hac occasione cessantibus, quas non simili clade vastatas, pristinam faciendis ordinationibus convenit tenere sententiam. Quo magis hac opportunitate commoniti, observantiam venerandorum canonum propensius delegamus, singulorum graduum conscientias admonentes, ne in illicitos prorumpere moliantur excessus.

Nec fas esse confidat quisque pontificum, bigamos, aut conjugia sortientes ab aliis derelicta, sive quoslibet ⁜ 5 poenitentium [ al. post poenitentiam], vel sine litteris, vel corpore vitiatos [ al. minutos], vel conditionarios, [Col. 0050B] aut curiae publicarumque rerum nexibus implicatos, aut passim nulla temporis congruentis exspectatione discussos, divinis servituros applicare mysteriis; neque pro suo libitu jura studeant aliena pervadere, absque sedis apostolicae justa dispositione mandante.

CAP. IV.—Basilicas noviter institutas non petitio ex more ⁜ 6 praeceptionibus, dedicare non audeant, nec ambiant episcopi sibimet vindicare clericos potestatis alienae.

CAP. V.—Baptizandis consignandisque fidelibus sacerdotes pretia nulla praefigant, nec illationibus quibuslibet impositis exagitare cupiant renascentes: quoniam quod gratis accepimus, gratis dare mandamur (Matth. X) . Et ideo nihil a praedictis prorsus exigere moliantur, quo vel paupertate cogente deterriti, [Col. 0050C] vel indignatione revocati, redemptionis suae causas adire despiciant; certum habentes quod qui prohibita deprehensi fuerint admisisse, vel commissa non potius sua sponte correxerint, periculum subituri proprii sint honoris.

CAP. VI.—Nec minus etiam presbyteros ultra modum suum tendere prohibemus; nec episcopali fastigio debita sibimet audacter assumere: non conficiendi chrismatis, non consignationis pontificalis adhibendae sibimet arripere facultatem; non praesente quolibet antistite, nisi fortasse jubeantur, vel orationis, vel actionis sacrae supplendae sibi praesumant esse licentiam; neque sub ejus aspectu, nisi jubeantur, aut sedere praesumant, aut ⁜ 7 veneranda [ al. venerabilia] tractare mysteria. Nec sibi meminerint ulla [Col. 0050D] ratione concedi, sine summo pontifice, subdiaconum aut acolythum jus habere faciendi; nec prorsus addubitent, si quidquam ad episcopale ministerium specialiter pertinens suo motu putaverint exsequendum, continuo se presbyterii dignitate et sacra communione privari. Quod fieri necesse est censeamus, si eorum praesule deferente, hujusmodi fuerit praevaricatio [ al. praesumptio] comprobata, nec ipso eorum episcopo a culpa conniventiae et ultione vacaturo, si immoderata facientem dissimulaverit vindicare.

[Col. 0051A] CAP. VII.—Diaconos quoque propriam constituimus servare mensuram, nec ultra tenorem (Nic. XVIII) paternis canonibus deputatum quippiam tentare permittimus; nihil eorum penitus suo ministerio applicare, quae primis ordinibus proprie decrevit antiquitas. Absque episcopo vel presbytero baptizare non audeant, nisi, praedictis fortasse officiis longius constitutis, necessitas extrema compellat. Quod et laicis Christianis facere plerumque conceditur.

CAP. VIII.—Non in presbyterio residere, cum divina celebrantur, vel ecclesiasticus habetur [ al. celebratur] quicunque tractatus. Sacri corporis praerogationem, sub conspectu pontificis seu presbyteri, nisi his absentibus, jus non habeant exercendi.

Cum enim decreta venerabilium sanctionum nos [Col. 0051B] quoque magnopere custodire nitamur, ac sine eorum dispendio etiam illa quae pro alicujus utilitatis compendio fortasse videantur laxanda, credamus.

CAP. IX.—Cumque nobis contra salutarium reverentiam regularum cupiamus temere nihil licere, et cum sedes apostolica superior his omnibus, favente Domino, quae paternis canonibus sunt praefixa, pio devotoque studeat tenere proposito; satis indignum est quemquam vel pontificum, vel ordinum subsequentium, hanc observantiam refutare, quam beati Petri sedem et sequi videat et docere: satisque conveniens sit, ut totum corpus Ecclesiae in hac sibimet observatione concordet, quam illic vigere conspiciat, ubi Dominus Ecclesiae totius posuit principatum, dicente Scriptura: Ordinate in me caritatem (Cant. II) . [Col. 0051C] Et item: Omnia cum ordine fiant (I Cor. XIV) . Atque iterum psalmista praedicante: Circumdate Sion, et complectimini eam, narrate in turribus ejus. Ponite corda vestra in virtute ejus, et distribuite gradus ejus, ut enarretis in progenies alteras, quoniam hic est Deus, Deus noster in aeternum; et ipse reget nos in saecula (Psal. XLVII) . Hic procul dubio, qui in ecclesiasticarum narratur altitudine dignitatum, et in cujus virtute bonis operibus corda ponenda sunt, gradibus utique distributis, cunctis Deus noster et rector populis praedicandus est christianis: ubi nemo sibimet aliquid jam existimet imminutum, cum et de uniuscujusque gradus perfectione nihil deperit, et convenienter retinendo, quod coelesti dispensatione collatum est, pariter nobis et cognoscibilem Deum fieri, et [Col. 0051D] tribuit esse rectorem. Nam et si quid indulgetur de temporum quantitate moribus aggregata strenuitate pensatur: si vitae jam [ al. etiam] proposito continetur, quod protelata fuerat aetate curandum, dummodo illa nullatenus dissimulata subrepant [ al. subripiant] quorum quodlibet, si inesse claruerit, merito clericalibus infulis reprobabilem convincat esse personam. Etsi illa nonnunquam sinenda sunt, quae, si caeterorum constet integritas, sola nocere non valeant, [Col. 0052A] illa tamen sunt magnopere praecavenda, quae recipi nisi manifesta decoloratione non possint. Ac si ea ipsa, quae nullo detrimento aliquoties indulgenda creduntur, vel rerum ⁜ 1 temporumque cogit intuitus, vel acceleratae provisionis respectus excusat; quanto magis illa nullatenus mutilanda sunt, quae nec ulla necessitas, nec ecclesiastica prorsus extorquet utilitas?

CAP. X.—Baptizandi sibi quisquam passim quocunque tempore nullam credat inesse fiduciam, praeter paschale festum et pentecostes venerabile sacramentum, excepto duntaxat gravissimi languoris incursu; in quo verendum est ne, morbi crescente periculo, sine remedio salutari fortassis aegrotans exitio praeventus abscedat.

[Col. 0052B] CAP. XI.—Ordinationes etiam presbyterorum et diaconorum, nisi certis temporibus et diebus, exercere non ⁜ 2 debent, id est, quarti mensis jejunio, septimi, et decimi, sed et etiam quadragesimalis initii, ac mediana Quadragesimae die, sabbati jejunio circa vesperam noverint celebrandas. Nec cujuslibet utilitatis ⁜ 3 causa, seu presbyterum seu diaconum his praeferre [ al. praeferri], qui ante ipsos fuerint ordinati.

CAP. XII.—Devotis quoque Deo virginibus, nisi aut in Epiphaniarum [ lege Epiphaniorum] die ⁜ 4 aut in Albis paschalibus, aut in apostolorum natalitiis sacrum minime velamen imponant, ⁜ 5 nisi forsitan (sicut de baptismate dictum est) gravi languore correptis, ne sine hoc munere de saeculo exeant, implorantibus [Col. 0052C] non negetur.

CAP. XIII.— ⁜ 6 Viduas autem velare pontificum nullus attentet, quod nec auctoritas divina delegat, nec canonum forma praestituit. Non est ergo penitus usurpandum, eisque sic ecclesiastica sunt ferenda [ forte conferenda vel inferenda] praesidia, ut nihil committatur illicitum.

CAP. XIV.—Generalis etiam querelae vitanda praesumptio est, qua propemodum causantur universi, passim servos et originarios, dominorum jura possessionumque [ al. possessionem] fugientes, sub religiosae conversationis obtentu, vel ad monasteria sese conferre, vel ad ecclesiasticum famulatum, conniventibus [ al. cohibentibus] quoque praesulibus, indifferenter admitti: quae modis omnibus est amovenda [Col. 0052D] pernicies, ne per Christiani nominis institutum, aut aliena pervadi, aut publica videatur disciplina subverti: praecipue cum nec ipsam ministerii clericalis hac obligatione fuscari conveniat dignitatem, cogaturque pro statu militantium sibi conditioneque jurgari, aut videri, quod absit, obnoxia. Quibus sollicita competenter interdictione prohibitis, quisquis episcopus, presbyter, aut-diaconus, vel eorum qui monasteriis praeesse noscuntur, hujusmodi personas [Col. 0053A] apud se tenentes non restituendas patronis, aut deinceps vel ecclesiasticae servituti, vel religiosis congregationibus putaverint applicandas, nisi voluntate forsitan dominorum, sub Scripturae testimonio primitus absolutas, vel legitima transactione concessas, periculum se honoris proprii non ambigant communionisque subituros, si super hac re cujusquam verax nos querela pulsaverit. Magnis quippe studiis, secundum beatum Apostolum, praecavendum est ne fides et disciplina Domini blasphemetur (I Tim. VI) .

CAP. XV.—Consequens fuit ut illa quoque quae de Piceni partibus nuper ad nos missa relatio nuntiavit, non praetereunda putaremus, id est, plurimos clericorum negotiationibus inhonestis et lucris turpibus imminere, nullo pudore cernentes evangelicam [Col. 0053B] lectionem, qua ipse Dominus negotiatores e templo verberatos flagellis asseritur expulisse (Matth. XXI; Joan. II) ; nec Apostoli verba recolentes, quibus ait: Nemo militans Deo implicat se negotiis saecularibus (II Tim. II) ; Psalmistam quoque David surda dissimulantes aure cantantem: Quoniam non cognovit negotiationes, introibo in potentias Domini (Psal. LXX) . Proinde hujusmodi aut ab indignis post hac quaestibus noverint asbtinendum, et ab omni cujuslibet negotiationis ingenio vel cupiditate cessandum; aut in quocunque gradu sint positi, mox a clericalibus officiis ⁜ 1 abstinere cogantur: quoniam domus Dei, domus orationis (Luc. XIX) et esse debet, et dici, ne officina negotiationis et spelunca potius sit latronum (Isai. L) .

[Col. 0053C] CAP. XVI.—Illitteratos quoque, et nonnulla parte corporis imminutos, sine ullo respectu ad ecclesiasticum didicimus venire servitium. Quod simul antiqua traditio, et apostolicae sedis vetus forma non recipit; quia nec litteris carens sacris esse potest aptus officiis et vitiosum nihil prorsus Deo offerri legalia praecepta sanxerunt (Levit. XXI; Deut. XVII) . Itaque de caetero modis omnibus ⁜ 2 haec vitentur, nec quisquam talis suscipiatur in clerum. Si qui vero vel temeritate propria, vel incuria praesidentium tales ante suscepti sunt, in his quibus constituti sunt locis catenus perseverent, ut nihil unquam promotionis ⁜ 3 accipiant; satisque habeant hoc ipsum sibi pro nimia miseratione permissum.

CAP. XVII.—De his autem qui seipsos abscindunt, [Col. 0053D] paterni canones evidenter sequenda posuerunt; quorum tenorem sufficiat indidisse. Dicunt enim, talia perpetrantes, mox ut agniti fuerint, a munere clericali debere secludi. Quod modis omnibus custodire nos convenit, quia fas esse nulli suppeditat quidquam praeter illa quae memorabilis decrevit forma censere.

CAP. XVIII.—Comperimus etiam horrendis quibusdam criminibus implicatos, tota discretione submota, [Col. 0054A] non solum de factis atrocibus necessariam poenitudinem non habere, sed nec aliqua correctione penitus succedente, ad divinum ministerium honoremque contendere. Nonnullos autem etiam in ipsis ordinibus constitutos, gravibus delinquentes facinoribus, non repelli, cum et Apostolus clamet: Nemini cito manus imponendas, neque communicandum peccatis alienis (I Tim. V) ; et majorum veneranda constituta (Nicaeni 910) pronuntient, hujusmodi, etiam si forte subrepserint, tam qui ante peccaverunt, detectos oportere repelli, quam sacrae professionis oblitos, praevaricatoresque sancti propositi, procul dubio submovendos.

CAP. XIX.—Usque adeo sane comperimus illicita quaeque prorumpere, ut ⁜ 4 daemoniacis similibusque [Col. 0054B] [ al. daemone aliisque] passionibus irretitis ministeria [ al. mysteria] sacrosancta tractare tribuatur. Quibus si hoc opere positis aliquid propriae necessitatis occurrat, quis de sua [ supple ac] fidelium salute confidet, ubi ministros ipsos curationis humanae tanta perspexerit calamitate vexari? Atque ideo necessario removendi sunt, ne quibuslibet, pro quibus Christus est mortuus, scandalum generetur infirmis (Rom. XIV; II Cor. VIII) . Postremo, si corpore sauciatum fortassis aut debilem, nequaquam sancta contingere lex divina permittit (Levit. XXI) ; quanto magis doni coelestis dispensatores esse non convenit, quod est deterius, mente perculsos [ al. percussos]?

CAP. XX.—Virginibus autem sacris temere se quosdam sociare cognovimus, et post dicatum Deo [Col. 0054C] propositum, incesta foedera sacrilegaque miscere. Quos protinus aequum est a sacra communione detrudi, et nisi per publicam probatamque poenitentiam, omnino non recipi, ⁜ 5 sed tamen viaticum de saeculo transeuntibus, si tamen poenituerint, non ⁜ 6 negetur.

CAP. XXI.—Nam de viduis sub nulla benedictione velandis, superius ⁜ 7 late sufficienterque praediximus [ forte leg. latius duximus disserendum]. Quae si propria voluntate professam pristini conjugii castitatem mutabili mente calcaverint, periculi earum intererit, quali Deum debeant satisfactione placare, ⁜ 8 quia (juxta Apostolum) primam fidem irritam fecerunt (I Tim. V) . Sicut enim, si se forsitan continere non poterant, secundum Apostolum, nullatenus nubere [Col. 0054D] vetabantur (I Cor. VII) ; sic habita secum deliberatione, promissam Deo pudicitiae fidem debent [ al. debuerunt] custodire. Nos autem talibus nullum laqueum debemus injicere; sed solum adhortationes praemii sempiterni, poenasque proponere divini judicii, ut et nostra sit absoluta conscientia, et illarum pro se rationem Deo reddat intentio. Cavendum est quippe, ut de earum moribus ⁜ 9 actibusque beatus Apostolus (I Tim. V) testatur, quod plenius [ al. [Col. 0055A] planius; ita in Luc. ] exponere praeterimus, ne sexus instabilis non tam deterreri quam admoneri videatur.

CAP. XXII.—Secundas nuptias sicut saecularibus inire conceditur, ita post eas nullus ad clericale sinitur venire collegium. Alia est enim humanae fragilitati generaliter concessa licentia, alia debet esse vita divinarum rerum servitio ⁜ 1 dedicata.

CAP. XXIII.—Quisquis propriae desertor ecclesiae, nullis existentibus causis, ad aliam putaverit transeundum, temereque susceptus fuerit et promotus, reverendorum canonum vel ipse vel receptor [ad quem profectus est] ejus atque provector constituta non effugiet, quae de hujusmodi praesumptoribus praefixere servanda (Nicaeni XV et XVI) .

[Col. 0055B] CAP. XXIV.—De monachis laicisque in prima copiosius praeceptionis hujus ⁜ 2 parte digestum est, (Vide supra cap. 2 et 3) , quae vel quatenus his pro rerum temporumque necessitate concessa sint, vel quemadmodum, ubi nullius necessitatis [ forte facti necessitas] interesse probatur, non nisi vetus institutio debeat custodiri. Quos vero constiterit indignos meritis, sacram mercatos esse pretio dignitatem, convictos oportet arceri non sine periculo facinus tale ⁜ 3 perpetrantes: quia dantem pariter et accipientem damnatio Simonis, quam sacra lectio (Act. VIII) testatur, involvit.

CAP. XXV.—De locorum consecratione sanctorum, quamvis superius (Cap. 4) strictim fuerit comprehensum, nobis quoque patefactum est, quod absque [Col. 0055C] praecepto sedis apostolicae nonnulli factas ecclesias vel oratoria sacrare praesumant: hoc sumus tamen indicio detestabiliore permoti, quod in quocunque [ al. quorumcunque] nomine defunctorum, et (quantum dicitur) nec omnino fidelium, constructiones aedificatas sacris processionibus [ Al., professionibus] audacter instituere memorantur: quae quoniam tam acerba tam dura sunt ⁜ 4 , si revera Christianitatis affectus in illis regionibus certus et fixus est, et districtius ista quaerantur, et a quibus fuerint gesta, prodantur: quoniam sicut latentibus in hac atrocitate nominibus non exstat, in quem sententia debita proferatur; ita cum manifestis fuerit documentis expositus, quem [ forte quam] tanti sceleris poscit immanitas, non effugiet [ forte vitabit] ullatenus ultionem.

[Col. 0055D] CAP. XXVI.—Nihilominus impatienter audivimus tantum divinarum rerum subiisse despectum, ut feminae sacris altaribus ministrare ferantur [ al. firmentur; ita et in Luc. ]; et cuncta quae non nisi virorum famulatui deputata sunt, sexum cui non competit exhibere.

Viso [ al. nisi; ita et in Luc. ] quod omnium delictorum quae sigillatim perstrinximus, noxa omnis [ al. noxiorum reatus omnis] et crimen eos respicit sacerdotes qui vel ista committunt, vel committentes minime publicando, pravis excessibus se favere significant: [Col. 0056A] si tamen sacerdotum jam sint vocabulo nuncupandi, qui ⁜ 5 delegatum sibi religionis officium sic prosternere moliuntur, ut in perversa quaeque profanaque declives, sine ullo respectu regulae Christianae praecipitia funesta sectentur. Cumque scriptum sit: Minima qui spernit, paulatim decidit (Eccli. XIX, 1) : quid est de talibus existimandum qui immensis ac multiplicibus pravitatum molibus occupati, ingentem ruinam multimodis impulsionibus ediderunt, quae non solum ipsos videatur obruere, sed et Ecclesiis universis mortiferam, si non sanentur, inferre perniciem? Nec ambigant qui haec ausi sunt exercere, sed etiam qui hactenus cognita siluerunt, sub honoris proprii se jacere dispendio, si non quanta possint celeritate festinent, ut lethalia vulnera competenti [Col. 0056B] medicatione curentur. Quo enim more teneant jura pontificum, qui pontificalibus excubiis eatenus injuncta dissimulant, ut contraria domui Dei, cui praesident, potius operentur? Qui quantum apud Dominum possent, si non nisi convenientia procurarent, tantum quid mereantur aspiciant, cum exsecrabili studio sectentur adversa. Et quasi magis haec regula sit qua Ecclesiae debeant gubernari, si quidquid est ecclesiasticis inimicum regulis perpetratur, cum et si cognitos habuit canones unusquisque pontificum, intemerata debuerit tenere custodia. Et si forsitan nesciebat, consulere fidenter oportuerit scientem [ al. ignorantem]. Quo magis excusatio nulla succurrit errantibus: quia nesciens [nec sciens omnino legendum est, ut habet cod. Just. et edit. Canon ], proposuit [Col. 0056C] servare quod noverat, nec ignorans curavit nosse quod gereret.

CAP. XXVII.—Quatuor autem tam de reditu quam de oblatione fidelium, prout cujuslibet ecclesiae facultas admittit, sicut dudum rationabiliter est decretum, convenit fieri portiones. Quarum sit una pontificis, altera clericorum, pauperum tertia, quarta fabricis applicanda. De quibus, sicut sacerdotis intererit, integram ministris ecclesiae memoratam dependere quantitatem, sic clerus [ al. clericus] ultra delegatam sibi summam nihil insolenter noverit expetendum. Ea vero quae ecclesiasticis aedificiis attributa sunt, huic operi veraciter praerogata, locorum doceat instauratio manifesta sanctorum: quia nefas est, si sacris aedibus destitutis, in lucrum [Col. 0056D] suum praesul impendia his designata [ al. deputata] convertat. Ipsam nihilominus ascriptam pauperibus portionem, quamvis divinis rationibus se dispensasse monstraturus esse videatur, tamen juxta quod scriptum est: Ut videant opera vestra bona, et glorificent Patrem vestrum, qui in coelis est (Matth. V) , oportet etiam praesenti testificatione praedicari, et bonae famae praeconiis non taceri.

CAP. XXVIII.—Quapropter nec [ al. ne] clericorum quispiam se hujus offensae futurum confidat immunem, si in his quae salubriter sequenda deprompsimus, [Col. 0057A] sive episcopum, sive presbyterum, sive diaconum viderit excedentem, non protinus ad aures nostras deferre curaverit, probationibus duntaxat competenter exhibitis, ut transgressoris ultio fiat, et caeteris interdictio delinquendi. Sui [ al. Sic] vero modis omnibus erit unusquisque pontificum ordinis et honoris elisor, si cuiquam clericorum, vel Ecclesiae totius auditui haec putaverit supprimenda. Data V idus Martii (anno Christi 494), Asterio et Praesidio viris clarissimis consulibus. Et alia manu: Deus vos incolumes custodiat, fratres carissimi.

Ecclesiae facultates ab episcopis, clericis et pauperibus distribui debere; dioeceses et bona ecclesiae ab episcopis [Col. 0057B] triginta annos possessa eis non auferenda.

Gelasius Romanae Ecclesiae episcopus dilectissimis et in Christi caritate unanimiter connexis fratribus episcopis qui in Sicilia sunt constituti.

Praesulum auctoritas nostrorum emanavit, ut facultates ecclesiae episcopi ad regendum habeant potestatem; ita tamen ut viduarum, pupillorum, atque pauperum, nec non clericorum stipendia distribuere debeant. Hoc eis etiam statuimus dari, quod hactenus decretum est. Reliquum sibi episcopi vindicent, ut (sicut ante diximus) peregrinorum atque captivorum largitores esse possint.

Illud etiam adnecti placuit, ut si (quod absit) facultates ecclesiae, nec non et dioeceses quae ab aliquibus possidentur episcopis, jure sibi vindicent, [Col. 0057C] quod tricennalis [ al. tricennaria] lex conclusit, quia et filiorum nostrorum principum ita emanavit auctoritas, ut ultra triginta annos nulli liceat pro eo appellare, quod legum tempus [ al. tutela, sive regula, aut potius cautela] exclusit. Data idibus Maii, Asterio et Praesidio viris clarissimis consulibus (anno Christi 494) ⁜ 1 .

Commendat eorum religionem; Thessalonicensem episcopum, qui haereticorum nomina damnare recusavit, apostolicae sedis communione privatum esse, et Acacium in excommunicatione mortuum non posse absolvi significat.

Gelasius episcopus universis episcopis per Dardaniam [Col. 0057D] [ in qq. codd. leg. et Daciam] sive per Illyricum constitutis.

Audientes orthodoxam vestrae dilectionis in Christo constantiam, atque ita vos antiquae fidei communionisque sincerae traditionibus inhaerentes, ut mentem Christianae deditam veritati nullatenus infecerint praevaricatorum vicina contagia, magnificavimus Dominum, caritatemque vestram missis litteris alloqui per religiosos viros filios nostros Cyprianum atque Macarium diacones tota cordis aviditate curavimus: [Col. 0058A] quoniam pro sedis apostolicae principatu, cujus sollicitudo delegata divinitus cunctis debetur Ecclesiis, nos vivimus, si vos statis in Domino, magnisque gaudiis triumphamus. Cum ubique terrarum Dominum Sabaoth semen purae confessionis reliquisse cognoscimus, quod non in petrosa deveniens, aestu tentationis exaruit, nec viae proximum cecidit vacantibus inimicis expositum, nec in spinis irruit suffocandum, sed in bonam terram piae devotionis vestrae coelesti factione [ al. satione] dispersum in trigesimum et sexagesimum fructum centenariumque profecit, profectionemque scilicet frumenti dominici mystica locutione designans. Quapropter exsultantibus animis confidentius incitamus, ut ab Eutychianae pestis incursu pectora vestra sapienter [Col. 0058B] intemerata servetis: quoniam jam qui perseverat usque in finem, hic salvus erit (Matth. X) . Dominus prope est, nihil solliciti sitis (Philip. IV) ; siquidem major est quod in nobis est quam qui in hoc mundo, regnumque Domini intra nos (etiam Scriptura [Luc. XVII] testante) sit certum. Ut autem ab eorum qui in errore sunt positi, noxia societate caveatis, nullum talibus communicantem ad vestrum recipiatis qualibet subreptione consortium: quia sicut in unaquaque haeresi cum pravitatis auctore damnato successores ejus et complices atque hujusmodi sectatoribus polluta communione permixtos catholica vitare debet integritas, ita cum Eutychete Dioscorus simulque Timotheus Aelurus et Petrus Alexandrinus, ejusque communicator Acacius, nec non etiam [Col. 0058C] Antiochenus Petrus, cum suis sunt omnino participibus abdicandi. Nec quisquam, etiamsi pravitatem deponere se promittat, recitandis tamen nominibus consentiens perditorum, vel eadem recitantium minime communione discretus ad immaculata sacrilegiis ovilia quibuscunque modis est permittendus intrare, ut Ecclesia Dei nostri, quae maculam rugamque non sustinet (Ephes. V) , inviolata permaneat. Absint ergo a fidelibus Christi viperae capitis dira commercia, et procul a coelestibus pascuis mortifera venena pellantur, ut salutaris alimonia panis illius qui de coelo descendit (Joan. VI) , fideles hanc sumentes ad vitam perducat aeternam.

Quae ut mutua valeamus exhortatione prospicere, det operam vestra dilectio ut sospitatem vestrae caritatis [Col. 0058D] optatam, et fidei communis instantia nobis crebrius aperire non desinat, quatenus alternis nos instructionibus excitantes, legitimorum Domini sacerdotum possimus invenire mercedem. Per vicinas quoque provincias haec eadem patefacere vestra caritas vigilanter insistat; ut et qui catholicae communionis sinceritate subsistunt, competentibus roborentur alloquiis; et qui forsitan ab hujus rectitudine deviarunt, ad integritatem dogmatis Christiani salubribus monitis reducantur. Noverit autem vestra [Col. 0059A] fraternitas Ecclesiae Thessalonicensis antistitem nostris adhortationibus saepius incitatum, contagia communionis externae nunquam declinare voluisse, nec apud nos nomen Acacii, vel caeterorum similium perfidorum, hisque communicantium congrua professione damnasse. Quapropter eum communionem sedis apostolicae non recepisse manifestum est, quoniam nisi puris sensibus et ab omni nefanda societate, beati Petri apostoli nec possumus nec debemus Ecclesiae praebere commercia. Propterea cautius agendum est cum praefato ne catholicis mentibus, ut fiat, apostolicae sedis reconciliatione subrepat; quam sicut dolosis artibus fallere et circumvenire non praevalet, ita sub cujus non potest obtinere auctoritatem quoque nostram, quae ad Dalmatiarum est [Col. 0059B] directa pontifices, etiam ad vos credimus dirigendam, quatenus in veritate catholica, secundum formam traditionis antiquae tenere nos consonam noveritis ubique sententiam. Si quos vero novos didiceritis motus exsurgere, nobis fraterna debetis sollicitudine reserare, quo subinde, quae Patrum regulis congruant, praestante Domino, remedia procuremus.

Nec quisquam omnino vobis persuadeat Acacio praevaricationis suae crimen fuisse laxatum, quia qui postquam in collegium recidens pravitatis, jureque meruit ab apostolica communione secludi, in hac eadem persistens damnatione defunctus est. Absolutionem quam superstes nec quaesivit omnino, nec meruit, mortuus jam non potest impetrare, siquidem [Col. 0059C] ipsis apostolis Christi voce delegatum est: Quae ligaveritis super terram, et quae solveritis super terram (Matth. XVI) . Caeterum jam de eo qui in divino est judicio constitutus, nobis fas non est aliud decernere praeter id in quo eum dies supremus invenit; atque ideo nisi ejus nomine refutato, caeterisque consortibus hujus erroris, cum nullo prorsus eorum participare debetis mensae dominicae puritatem, quam majores nostri semper ab haeretica magnopere servaverunt pollutione discretam. Sed neque vos quisque circumvenire pertentet: quod dicat non de religione, sed de moribus esse certamen, vel apostolicam sedem non causam communionis catholicae fideique tractare, sed injuriam dolere, cur videantur ab Acacio fuisse contempta; quoniam haec et hujusmodi, [Col. 0059D] quatenus simplices quoque decipiant, hi qui in errore sunt positi spargere non quiescunt. Videtis enim, sicut supra jam dictum est, per nomina praevaricatorum, si, quod absit, in ecclesia recitanda credantur, simul et contagium praevaricationis induci, Sedes autem apostolica in tantum non contumeliam dolet, sed fidem defendit, communionem sinceram, ut hodie cuncti qui in ejus visi sunt prorupisse despectum, si ad integritatem fidei communionemque [Col. 0060A] catholicam revertantur: secundum regularum tramitem paternarum, toto cordis affectu venientes, et plena caritate suscipiat. Data III nonas Augusti, Asterio et Praesidio viris clarissimis consulibus (anno Christi 494).

De episcopatus sui primordiis.

Mutuam caritatem cum fide catholica retinendam esse monet.

Dilectissimo fratri Aeonio Gelasius.

Inter difficultates varias copiam nos reperisse gratulamur, qua per divinam gratiam sedis apostolicae regimen nos adisse pandentes, praetermissum diu cum tua misceremus fraternitate sermonem, et [Col. 0060B] salutatione directa, mutua caritate solliciti dilectionis quoque tuae prospera quaereremus. Quanto enim totius ovilis curam, Christo Domino delegante, susceptam B. Petri apostoli gubernatio principalis universo gregi debet in orbe terrarum, tanto pietatis affectu cunctas Ecclesias earumque rectores amplectitur, et inter diversos mundi turbines, si paterna fide vel traditione firmiter perseverant, ubi primum facultas arriserit, et quaerit anxia, et gavisa cognoscit. Quapropter, frater carissime, instantius religiosis viris filiis nostris Euphronio presbytero et Restituto viro religioso, qui ad Italiae partes ad providendam congregationi sanctae substantiam commearant, remeantibus ad propria, silere nequivimus: sed omni voto dilectionem tuam duximus [Col. 0060C] admonendam, quatenus et vigere apud nos alternae viscera gratiae fratres, et coepiscopi nostri per Gallias constituti, caritate tua vulgante, cognosceret: et desiderantibus omnium per quos tua caritas voluisset, referret mutuo sospitatem, constaretque nullatenus quantumlibet saeculo detrahente divelli, sed catholicam professionem manere semper ubique conjunctam. Dominus te incolumen custodiat, frater carissime. Data X calendas Septembris, Asterio et Praesidio viris clarissimis consulibus (anno Christi 494).

Epistolae hujus Gelasii ad Dardanos forma duplex circumfertur, altera brevior, alia vero hinc inde amplificata diffusior. Pro utraque stant veteres mss. codices vetustate et antiquitate praestantes. Vetustissimi ut inter [Col. 0060D] caeteros Veronensis et codex canonicus vetustus a Quesnello vulgatus breviorem praeferunt. Fusiorem exhibet vetustissima collectio Avellana in Vaticana bibliotheca servata; quin et Facundus Hermianensis ex ea testimonium allegavit lib. V, cap. 4. Hinc natum auctorum dissidium; nam alii auctiorem interpolatam judicant, sinceritatem uni epistolae breviori vindicantes. Ballerini utramque sinceram arbitrantur in Dissert. de Antiq. Collect. can. part. 2, cap. 11, § 3, rati Gelasium primo quidem breviorem scripsisse; tum secundis curis auctam evulgasse; id vero non unico exemplo ab antiquis praestitum demonstrant. Vide illos in Admonit. ad [Col. 0061A] epist. 12 S. Leonis, n. 10, 14. Venetus Labbei editor ampliorem dedit in sua collectione, signatis tamen in adnotationibus diligenter locis, qui in breviori epistola desiderantur. Cum tamen ipsam brevioris epistolae formam minus perspicue mente concipere lectores valeant; hinc operae pretium me facturum existimavi si latiori epistolae, qualis in editione Veneta repraesentatur huc a me translatae integram etiam breviorem subjungam; excripsi vero illam ex Codice canonum ecclesiasticorum a Quesnello vulgato cap. 50, juxta recensionem Ballerinorum.

Acacium solius apostolicae sedis judicio jure damnatum ostendit.

⁜ 2 Gelasius ⁜ b episcopus urbis Romae ad Dardanos.

Valde mirati sumus quod vestra dilectio quasi novam ⁜ 3 veluti difficilem quaestionem, et adhuc tanquam [Col. 0061B] inauditum quidpiam nosse desiderat, quod Eutychianae pestilentiae communicatores, non habentes quod pro suae perditionis obstinatione respondeant, frequenti jam ratione convicti, misera [ al. sola] contentione submurmurant, non quia sit alicujus momenti quod garriunt, ⁜ 4 sed quia non inveniunt penitus quid loquantur. Ubi magis eos qui catholicis sensibus instituti sunt, adhuc haerere ⁜ 5 miramur, quam illos qui a veritate exciderunt, et ab antiqua Ecclesiae traditione sunt devii, profanasque vocum novitates, et ineptias caducae perversitatis ⁜ 6 obtendunt, quibus eos vestra dilectio retulit jactitare. Ideo Acacium non putare jure damnatum, quod non speciali synodo videatur fuisse dejectus; et insuper dementiam suae vanitatis accumulant, pueriliter adjicientes [Col. 0061C] praecipue pontificem regiae civitatis. Quapropter stultitiam respuentes inanium querelarum. percurrere vos oportet ab ipsis beatis apostolis et considerare prudenter quoniam Patres nostri catholici [ al. addit videlicet] doctique pontifices in unaquaque haeresi quolibet tempore suscitata, quidquid ⁜ 7 pro veritate, pro communione catholica atque [Col. 0062A] apostolica secundum Scripturarum tramitem praedicationemque majorum facta semel congregatione sanxerunt, inconvulsum voluerunt deinceps firmumque constare; nec in ⁜ 8 eadem causa denuo quae praefixa fuerant retractari qualibet recenti praesumptione permiserunt; sapientissime ⁜ 9 praevidentes quoniam si decreta salubriter cuiquam liceret iterare, nullum contra singulos quosque prorsus errores stabile persisteret Ecclesiae constitutum, ac semper iisdem furoribus recidivis [ al. furoris residui] omnis integra definitio turbaretur. Nam si limitibus etiam praefixis positarum semel synodalium regularum, non cessant elisae pestes resumptis certaminibus contra fondamentum sese veritatis attollere, et simplicia quaeque corda percutere, quid fieret, si subinde fas esset perfidis [Col. 0062B] inire concilium? cum ⁜ 10 quamlibet illa [ al. illius] manifesta sit veritas, nunquam desit quod perniciosa depromat ⁜ 11 et falsitas, ⁜ 12 tametsi ratione vel auctoritate deficiens, sola tamen ⁜ 13 contentione non cedens. Quae majores nostri divina inspiratione cernentes, necessarie praecaverunt, ⁜ 14 ut quae contra unamquamque haeresim coacta [ al. addit semel] synodus pro fide, communione, et veritate catholica atque apostolica promulgasset, non sinerent post haec novis retractationibus mutilari, ne pravis occasio praeberetur quae medicinaliter fuerant statuta pulsandi: sed auctore cujuslibet insaniae, ac pariter errore damnato, sufficere judicarunt, ut quisquis aliquando hujus erroris communicator existeret, principali sententia damnationis ejus esset obstrictus: quoniam [Col. 0062C] manifeste quilibet vel professione sua vel communione posset agnosci. Et ut [ al. addit brevitatis causa] priora taceamus, quae diligens inquisitor facile poterit vestigare, Sabellium damnavit synodus; nec, ut sectatores ejus postea damnarentur, necesse fuit singulas viritim synodos celebrari, sed pro tenore constitutionis antiquae cunctos qui vel pravitatis [Col. 0063A] illius vel communionis exstitere participes, universalis Ecclesia duxit esse refutandos. Sic propter blasphemias Arii forma fidei communionisque catholicae, Nicaeno prolata conventu, Arianos omnes, vel quisquis in hanc pestem, sive ⁜ 1 consensu sive communione deciderit, sine retractatione ⁜ 2 conclusit. Sic Eunomium, Macedonium, Nestorium, synodus semel gesta condemnans, ulterius ad nova concilia venire non sivit; sed universos quocunque modo in ⁜ 3 haec consortia recidentes, tradito sibi limite synodali, refutavit Ecclesia; nec unquam recte cessisse manifestum est, qualibet necessitate cogente ⁜ 4 novis ausibus, quae fuerant salubriter constituta, temerasse. [ al. Non autem nos latet plurimos, etc.] Propterea tempestate quoque persecutionis Arianae plurimi [Col. 0063B] catholici sacerdotes de exsiliis, pace reddita, respirantes; [ al. per certas provincias congregatis secum fratribus ecclesias composuisse] sic cum catholicis nihilominus fratribus Ecclesias composuere turbatas, ut non tamen illius synodi Nicaenae quidquid de fide et communione catholica et ⁜ 5 apostolica definierat immutarent, nec nova quemquam prolapsum damnatione percellerent, sed illius tenore decreti, ⁜ 6 nisi resipuissent, censerent [ al. judicarentur] esse damnatos. Quibus convenienter (ut dictum est) ex paterna traditione perpensis, confidimus, quod nullus jam veraciter Christianus ignoret uniuscujusque synodi constitutum quod universalis Ecclesiae probavit assensus, ⁜ 7 non aliquam magis exsequi sedem prae caeteris oportere, quam primam, quae et unamquamque [Col. 0063C] synodum sua auctoritate confirmat, et continuata moderatione custodit, pro suo scilicet principatu, quem beatus Petrus apostolus Domini voce perceptum, Ecclesia nihilominus subsequente et tenuit semper et retinet. Haec dum Acacium certis comperisset indiciis ⁜ 8 a communione catholica deviasse, diutius ista non credens, quippe quem noverat exsecutorem saepe necessariae dispositionis suae contra haereticos exstitisse, per triennium fere litteris destinatis eumdem monere non destitit, sicut per diversos missa ⁜ 9 frequenter scripta testantur. ⁜ 10 —Quibus ille cum debito [ al. tanquam debito] silentio diu non respondere proponeret, episcopalis quoque directa legatio est, ac nihil ominus pagina destinata quae praemoneret eum suorum ante meminisse gestorum. et quae primitus pro fide catholica desudasset, oportere respicere. [Col. 0063D] Contestans, et blandiendo pariter et minando, [Col. 0064A] ne se a corpore catholicae unitatis abscinderet: simulque quoniam hunc Joannes secundae sedis antistes gravibus pulsaret objectis, ad primae sedis audientiam cohortatus est, vel venire debere vel mittere. Licet enim synodus iteranda non esset, tamen congrueret, ut cujuslibet civitatis episcopus primae sedis judicium non vitaret, ad quod convenerat secundae sedis antistes, qui nisi a prima sede non posset audiri, ⁜ 11 praecipue qui praejudicatis animis nulla synodo a Graecis fuisset exclusus; etiam apud eos causam suam nec posset omnino dicere, nec deberet: quia ab inferioribus episcopis potior, nisi a prima sede (sicut dictum est) vel discuti potuisset, vel si ita ratio postulasset addici etiam cunctis Orientalibus episcopis cum ipso Acacio in Petri communionem recidentibus [Col. 0064B] cum secundae sedis episcopus catholicus ab externae communionis hominibus esset nullatenus judicandus. Sed Acacius non solum despexit satisfacere postulatis, verum etiam ipsam legationem sedis apostolicae blandimentis, praemiis, perjuriisque deceptam, quibus ei cum imperatore promisit, integram praesulis apostolici causam de omnibus esse servandam Petri communione pollutam redire perfecit, in tantum sedis apostolicae despiciens potestatem, ut non solum ejus auctoritati non cederet, sed etiam potius in consortium communionis externae per legatos suos niteretur abducere; fieretque apostolicae sedi necessitas eos ipsos quos direxerat sacerdotes honore pariter et communione privare, ne tali contagione videretur infecta, satisque monstraret [Col. 0064C] non se Acacii specialiter odisse personam, sed respuere foedera perditorum: quae etiam in suis pontificibus detestata convenienter horreret, nihilominus autem litteris suis Acacius indicarat; et in Alexandrini Petri se communionem, quem expetita sedis apostolicae auctoritate exsecutor ipse quoque damnaverat, sine ejusdem apostolicae sedis consultatione promptissime recidisse, et accusationem Joannis, laudesque Petri proprio sermone deferre. De quibus, si utique confidebat magis vel venire, vel mittere debuisset, ut et praesentem de mendaciis quae dicebat posset confutare Joannem, et praeconia Petri quae digesserat rationabiliter allegaret, quod cum minime fecerit, satis evidenter ostendit, nec Joannem se posse convincere, nec legitime receptum [Col. 0064D] Petrum habere fiduciam perdocendi, solumque sibi [Col. 0065A] monstravit inesse propositum lacerandi catholicos, haereticosque laudandi, seseque eorum potius, quos laudabat, docuit esse participem, quam catholicorum, quos nitebatur decolorare, consortem: tulitque de se ipse judicium, cum damnati hominis communione pollutus, damnationis ejus factus est particeps. Ita et sedes apostolica quod ad necessariam diligentiam respiceret nil omisit, et Acacius secundum formam synodi Chalcedonensis, qua error cui communicavit elisus est, sicut de haeretico homine scriptum est, suo judicio condemnatus apparuit, justeque sedes apostolica, quae utique se Alexandrinum Petrum damnasse, non etiam solvisse memorat, ne per Acacii pristinam communionem Petri quoque collegium, cui Acacius communicaverat, incideret, ipsum competenter Acacium a sua communione submovit. Quapropter [Col. 0065B] utrum errori vel praevaricationi communicaverit Acacius, quid opus erat nova discussione cognoscere? cum jam litteris suis esset ipse confessus, ac, sicut scriptum est, Ore tuo justificaberis, et ore tuo condemnaberis (Matth. XII) , verborum suorum vinculis et reus teneretur et jure plectendus. Cur ipse in nova causa, quam synodus nulla praecesserat, Joannem, quem suis litteris impetebat, qualemcunque secundae sedis episcopum, in primae sedis beati Petri apostoli judicio confutare despexit; et ut causam diceret, seu per se, seu per alium, vel venire, vel destinare contempsit: indignum habens cujuslibet civitatis antistes ad primae sedis venire judicium, ad quod secundae sedis cerneret venisse pontificem, quod Anatolius Constantinopolitanae urbis episcopus [Col. 0065C] missis legationibus pro sua persona fecisse monstratur? Ecce etiam in hac parte vocem non habent conquerentes: ecce, inquam, ad legitimum est vocatus examen, ubi vel suas partes justis allegationibus defensaret, si ille apostolicae sedis refugit examen in Joannis catholici pontificis negotio vestigando, quemadmodum sedes apostolica de receptione Petri haeretici sua auctoritate resoluti, Acacii fuerat secutura judicium? An sedem apostolicam congruebat paroeciae Heracliensis Ecclesiae, id est Constantinopolitani pontificis, vel quorumlibet aliorum, qui cum eodem, vel propter eum fuerant congregandi, judicium praestolari? Cum apostolicam ejusdem primae sedis audientiam Constantinopolitanus episcopus declinaret, [Col. 0065D] qui utique etiamsi metropolitani esset jure suffultus, etiam inter sedes haberet locum; primae tamen sedis cognitionem fas non habuit refutandi, ad quam secundum canones, appellante secundae sedis antistite, vocabatur ad ⁜ 1 nostrorum causam. Hoc ipso satis ostendit reum se esse confessum, qui ad legitimum [Col. 0066A] judicium apostolatus adesse contempsit; nec poterat ultra differri, ne, sicut dictum est, antiqua illius communione durante, cum sese jam sociasset externae, sedes quoque apostolica per eum pollueretur contagiis perfidorum, dignumque esset vel praevaricatorem, vel contemptorem judicii competentis, manifestissime scilicet de suo negotio desperantem, a catholica atque apostolica integritate et communione secludi.—Hic si examinatio quaeritur, jam judicio non erat opus; ⁜ 2 posteaquam et litteris suis ipse confessus est, et ad legitimum judicium vocatus adire pertimuit, si auctoritatis pondus inquiritur, Chalcedonensis synodi ⁜ 3 tenor cum apostolica sede consentiens, et illius definitionis exsecutio reperitur condemnati illic erroris communicator effectus: praefixae nihilominus ibidem particeps damnationis ⁜ 4 apparuit, quoniam [Col. 0066B] idem ipse error qui semel est cum suo auctore damnatus, in participe quolibet pravae communionis effecto, et exsecrationem sui gestat et poenam. Hoc tenore etiam Timotheus Aeturus, atque ipse Alexandrinus Petrus, qui secundam certe sedem quoquomodo tenuisse videbantur, non repetita synodo, sed auctoritate tantummodo sedis apostolicae, ipso quoque Acacio postulante vel exsequente ⁜ 5 probatur esse damnatus; nunc autem ipsi doceant legitime Petrum fuisse purgatum, et ab omni haereticorum contagione rite discretum cum ei communicavit Acacius, si ejus communicatorem putant Acacium aliquatenus excusandum, aut si, quod magis est verum, convenienter atque legitime Petrum ⁜ 6 probare non potuerunt expiatum ⁜ 7 (propter quod etiam ad apostolicae sedis [Col. 0066C] judicium Acacius vel venire vel destinare non ausus est); restat ut in ejus communicatione [ Al. ut ejus inexpiatione] fuerit, et qui ei communicavit infectus. ⁜ 8 Non reticemus [ Al. Nec plane tacemus] autem quod cuncta per mundum novit Ecclesia; quoniam quorumlibet sententiis ligata pontificum, sedes beati Petri apostoli jus habeat resolvendi, utpote quod [ Al. quae] de omni Ecclesia fas habeat judicandi, neque cuiquam de ejus liceat judicare judicio, siquidem ad illam de qualibet mundi parte canones appellari voluerint, ab illa autem nemo sit appellare permissus. Quapropter cum satis constet Acacium nullum habuisse pontificium, sententia [ Al. sententiam sedis apostolicae sine, etc.] sedis apostolicae damnatum, [Col. 0066D] sine ulla ejus notione solvendi; dicant certe ⁜ 9 qua synodo hoc ille praesumpserit, quod nec sic quidem absque apostolica sede fas haberet efficere? cujus sedis episcopus? cujus metropolitanae civitatis antistes? Nonne paroeciae Heracliensis Ecclesiae? Si illi certe licuit sine synodo sententiam apostolicae sedis [Col. 0067A] abrumpere, nulla ejus consultatione quaesita, itane vero non licuit primae sedi Chalcedonensis synodi constituta, sicut decuit, exsequenti, hujusmodi praevaricatorem sua auctoritate detrudere? Sed nec illa praeterimus, quod ⁜ 1 apostolica sedes frequenter, ut dictum est, more majorum, etiam sine ulla synodo praecedente, et absolvendi quos synodus inique damnaverat, et damnandi nulla existente synodo quos oportuit, habuerit facultatem: ⁜ 2 sanctae memoriae quippe Athanasium synodus Orientalis addixerat, quem tamen exceptum sedes apostolica, quia damnationi Graecorum non consensit, absolvit. Sanctae memoriae nihilominus Joannem Constantinopolitanum synodus etiam catholicorum praesulum certe damnarat, quem simili modo sedes apostolica etiam sola, [Col. 0067B] quia non consensit, absolvit; itemque sanctae memoriae Flavianum pontificum [ al. additur Graecorum] congregatione damnatum, pari tenore, quoniam sola sedes apostolica non consensit, absolvit, potiusque qui illic receptus fuerat [ al. quia illic receptus non fuerat], Dioscorum secundae sedis praesulem sua auctoritate damnavit, et impiam synodum non consentiendo ⁜ 3 submovit, ac pro veritate, ut synodus Chalcedonensis fieret, sola decrevit ⁜ 4 —in qua pontificibus innumeris, qui latrocinio corruerant Ephesino, veniam poscentibus, sola concessit, et in sua perfidia permanentes, nihilominus sua auctoritate prostravit: quam congregatio quae illic pro veritate reparanda collecta fuerat, est secuta; quoniam sicut id quod prima sedes non probaverat, constare non potuit, sic [Col. 0067C] quod illa censuit judicandum, Ecclesia tota suscepit; ubi etiam consequenter ostenditur, quia male gesta synodus, id est, contra Scripturas sanctas, contra doctrinam Patrum, contra ecclesiasticas regulas, quam tota merito Ecclesia non recepit, et praecipue sedes apostolica non probavit, per bene gestam synodum, id est, secundum Scripturas, secundum traditionem Patrum, secundum ecclesiasticas regulas, pro fide catholica et communione prolatam, quam cuncta recepit Ecclesia, quam maxime sedes apostolica comprobavit, et debuerit et potuerit immutari; bene vero gestam synodum juxta supradictum modum, nova synodo nullatenus immutandam. Proinde si Eutychen fatentur haereticum, male gestam apud Ephesum synodum, qua est receptus, pariter fatebuntur, [Col. 0067D] et per bene gestam synodum Chalcedonensem, quod Eutyches vel cum eo sentientes talia sunt rejecti, velint nolintque, consentient, atque ideo bene gestam synodum novis exagitationibus refricari non licuisse cognoscant. Qui si forsitan dixerint, eo tenore Ephesinam quoque synodum non licuisse mutari, [Col. 0068A] rursus haec eadem quae supra deprompsimus, planius repetita perpendantur, id est, quia contra fidem, contra veritatem communionemque catholicam vereque Christianam, non recte gesta synodus legitima synodo pro fide, veritate, communioneque catholica, vereque Christiana, modis omnibus secludenda est, et injusta synodus justa synodo submovenda. Pro fide autem, et veritate, et communione catholica, bona synodus, vereque Christiana, semel acta, nulla nec potest nec debet novae synodi iteratione convelli, sed secundum bene gestam synodum recteque praefixam, si quis ab ejus tramite deviarit, consequenter ac sufficienter ejus definitione plectendus, meritoque illius subjacet constitutis, nec opus est per singulos quosque deviantes, jureque plectendos, [Col. 0068B] novas rursus synodos introduci; cum ex illius tramite, quae auctorem cum errore damnavit, quisquis quolibet modo, quolibet titulo complex ejusdem fuerit factus erroris, ut ejus se contagione polluerit, competenter et particeps ejusdem damnationis existat, ejusque poena puniatur obstrictus, cujus maluit inire consortium. Quaero ergo ab his quid de Eutyche sentiant: fuissene haereticum, an asserunt non fuisse? Si non fuisse contendunt, quid ambagibus agunt, quid circuitionibus praestigiisque se contegunt? Palam se Eutychianos esse pronuntient, ut in ejus sacrilego furore convicti veritatis molibus obruantur, aperteque cognoscant, non solum haec ipsa pestis Eutychiana quantum Christiano dogmati probetur inimica; sed quantas alias haereses, easque gravissimas, [Col. 0068C] in sua pravitate contineat, ut in quibus foveis volutentur, et in quod praecipitium barathrumque mergantur, intelligant. Simul autem si Eutychen haereticum negant, omnimodis publicatur, quod ideo de omnibus Eutychianae pesti communicantibus, suppresso veluti hoc ipso errore, contendunt, ut nos per talium hominum, quod absit, insidias captiosasque tendiculas in Eutychetis insaniam nitantur inducere: quod quidem etiamsi non negent, sive scientes, sive nescientes, facere confutantur. Sin vero et Eutychen haereticum negare non audent, restat ut contra catholicam fidem, non synodum nuncupandam, sed conspirationem potius perditorum fuisse consentiant quae apud Ephesum Eutychete reducto perculit S. memoriae Flavianum, cunctosque qui illic aderant [Col. 0068D] sacerdotes militari terrore compulerit tanto sceleri praebere consensum. Atque ideo nobis necesse est pravam perversamque conspirationis illius, et latrocinalem fuisse perhibeant actionem, eamque debuisse modis omnibus aboleri, et ideo justam, bonam, veraciter Christianam Chalcedonensem synodum processisse [Col. 0069A] definiant, in his quibus Eutychete depulso, cum suo fautore Dioscoro, haeresim eorum erroremque damnarit. Hanc ergo synodum (ut dictum est) bonam, veram, justam, Christianamque esse non dubitant, per quam illa noxia sit remota. Perspiciant ergo, tandemque concedant, quod quisquis ab ejus justae et Christianae veraeque synodi fide, communione et veritate deviaverit, vel ab ea deviantibus communionem miscuerit, sufficienter atque competenter, secundum ipsius definita, teneatur obstrictus, quoniam mala synodus bona debuit submoveri. Bona vero synodus nulla causa est cur alia debeat synodo retractari, ne ipsa retractatio ejus constitutis deroget firmitatem. Proinde quicunque congregationis Ephesinae tenentur affectu, quid adhuc Acacii tantummodo [Col. 0069B] nomen obtendunt, et non palam sectatores Eutychetis, qui illic receptus fuerat, profitentur; qui si refugiunt, atque Eutychen se perhibent exsecrari, simul ergo et Ephesinam, qua male receptus est, conspirationem jure cessatam, et Chalcedonensem synodum, qua rejecta est, merito consentient institutam; atque ita synodum, quae pro fide catholica sit praefixa, secundum veterum formam, sicut dictum est, perspicient novellis non potuisse quaestionibus ventilari, sed juxta ejus tenorem semel legitime justeque depromptum, et jure probari recta sectantes, et sentientes contraria refutari; quod sedes apostolica, sicut decuit, antiqua traditione custodiens, non synodum duxit iterandam, sed in ejus praevaricatore pellendo hanc eamdem synodum potius exsequendam. [Col. 0069C] ⁜ 1 Quapropter si quis adhuc secundum Chalcedonensem synodum haec ab apostolica sede gesta reprehendit, praeter quod et hac qua superius astruximus, et multiplici potest ratione convinci, multo magis tamen Acacio non licuisse fatebitur ista tentare. —Dicat ergo, qua synodo, Joannem secundae sedis antistitem, qualemcunque, certe catholicum, et a catholicis ordinatum, nec de catholica fide et communione aliquatenus impetitum, duxerit excludendum, et haereticum manifestum Petrum sua quoque exsecutione damnatum, pontifici catholico permiserit subrogandum ⁜ 2 (cum etiamsi reus manifestus esset Joannes, post eum saltem catholicum convenisset praefici sacerdotem, sicut ipse quoque suis sacris sanctae memoriae Timotheo catholico in Alexandria [Col. 0069D] faciendum promisisse legitur imperator?) Qua synodo, tertiae sedis episcopum [ al. addit. sanctum] Calendionem idem expelli fecit ⁜ 3 Acacius: nihilominus ⁜ 4 eumdem Petrum tam haereticum manifestum, ut eidem palam necesse [ al. nec se] communicare praetenderet, sua passus est dispositione substitui? Qua denique per totum Orientem synodo ejectis orthodoxis, nullo crimine maculatis, pravos quosque et [Col. 0070A] criminibus involutos sua provisione supposuit? Qua synodo tot aliena privilegia nefandus populator invasit? Sed libri non sufficient [ al. sufficerent], si tragoedias ejus quas per Ecclesias totius Orientis exercuit, sigillatim ⁜ 5 scribere moliamur: an illud ipsius argumentum nobis existiment opponendum, quo facinora sua in imperialem nisus [ al. visus] est jactare personam. Cur igitur quando voluit, obstitit Basilisco tyranno certe et [ al. Cur et] haeretico vehementer infesto? cur ipsi imperatori Zenoni, quia palam Antiocheno Petro noluit communicare, suam [ al. addit nimirum] non subdidit voluntatem? Ecce potuit et in aliis resultare, ⁜ 6 si vellet [ al. sed noluit. An non Apostolus dicit, non solum qui faciunt, sed etiam qui consentiunt facientibus reatu pariter sunt [Col. 0070B] irretiti? sed . . . ] sed ut ea quae latius explicanda sunt omittamus, ⁜ 7 quidquid ipse Zenon imperator suis litteris profitetur, cuncta sese ex Acacii gessisse consilio, nec hoc eum fallere litteris suis ipse pariter testatur Acacius, qui et eum nihilominus universa recte gessisse conscripsit, et suo consilio haec eadem gesta non tacuit. Quasi vero tantum in Alexandrini Petri communione Acacius praevaricator exstiterit, et non in omnibus, quos vel fecit, depulsis catholicis pontificibus, tanquam tyrannus, Ecclesiis quibusque praeponi, vel taliter praepositis perversa communione permixtus est, qui hoc ipso secundum canones fuerant ab ecclesiastica communione pellendi, quod se passi sunt successores vivis sacerdotibus adhiberi. Quis autem non perspiciat Christianus, quod catholicis [Col. 0070C] pontificibus propria sede dejectis non nisi haeretici potuerint introduci? quibus tamen cunctis, vel auctor fuit Acacius subrogandis, vel subrogatis communicator accessit; his utique quia [ al. qui a] communioni haereticorum nullatenus discrepabant. Cur ergo vel cum haec fieri videret Acacius, non sicut sub Basilisco jam fecerat, ad apostolicam sedem referre curavit, ut si solus ipse non poterat, ⁜ 8 junctis cum eadem consiliis atque tractatibus, apud imperatorem possent quae religioni competerent allegari? Nam si Basiliscus (ut dictum est) tyrannus et haereticus scriptis apostolicae sedis vehementer infractus est, et a plurimis revocatus excessibus; quanto magis legitimus imperator, qui se catholicum videri volebat, potuit cum apostolica sede cunctorum quoque [Col. 0070D] pontificum moderata suggestione mitigari, praecipue cum ejusdem Acacii esset specialis fautor et amator; et qui litteris suis tam ipsum Acacium quam sanctae memoriae papam Simplicium magnis laudibus extulisset, doceretur quod haereticis constantissime restitisset [ al. restitissent]. Cur tanto tempore Acacius inter ista conticuit, nisi quia praepediri [ al. prohibere] nolebat ullatenus quae ⁜ 9 pro haereticis desiderabat [Col. 0071A] ⁜ 1 impleri? Ponamus tamen etiamsi nulla synodus praecessisset, cujus apostolica sedes recte fieret exsecutrix, cum quibus erat de Acacio synodus ineunda, nunquid cum his qui jam participes tenebantur Acacio, et per Orientem totum catholicis sacerdotibus violenter exclusis, perque exsilia diversa relegatis, socii evidenter existebant, communionis externae prius se ad haec consortia transferentes, quam sedis apostolicae scita consulerent. Cum quibus ergo erat synodus ineunda? Catholici pontifices fuerant undique jam depulsi, solique remanserant socii perfidorum, cum quibus jam nec licebat habere conventum [ al. addit dicente psalmo: Non sedi, etc.] ⁜ 2 (quia moris ecclesiastici omnino non esset cum his qui pollutam communionem tenerent, permixtamque [Col. 0071B] cum perfidis, ullum miscere concilium); propheta quoque dicente: Non sedi in concilio vanitatis, et cum iniqua gerentibus non introibo; ⁜ 3 ( odivi congregationem malignorum, et cum impiis non sedebo ). Recte igitur per Chalcedonensis synodi formam hujusmodi praevaricatio repulsa est, potius quam ad concilium, quod nec opus erat post primam synodum, nec cum talibus ⁜ 4 habere licebat, ⁜ 5 adducta est. Nam et quid ageretur de fide catholica, si intelligere voluissent, ignorare non poterant, cum ⁜ 6 viderant catholicos pontifices nulla synodi discussione, nullo concilio, praecipue cum novas causas esse perpenderent, toto Oriente depelli, et caeteri quid caverent, ex illorum discere qualitate potuissent. Restat igitur ut illius partis eos fuisse sit clarum, cui se post tot experimenta [Col. 0071C] dediderunt, meritoque ab apostolica sede, caeterisque catholicis non jam consulendi erant potius, sed notandi. ⁜ a Risimus autem, quod praerogativam volunt Acacio comparari, quia episcopus fuerit regiae civitatis. Nunquid apud Ravennam, apud Mediolanum, ⁜ 7 Sirmium, apud Treviros, multis temporibus non constitit imperator? Nunquidnam harum urbium sacerdotes ultra mensuram sibimet antiquitus deputatam, quidpiam suis dignitatibus usurparunt? Nunquid Acacius, ut Joannem qualemlibet hominem, catholicum tamen a catholicis ordinatum, de Alexandria excluderet, Petrumque in haeresi jam detectum [ al. dejectum] atque damnatum, absque sedis apostolicae consultatione reciperet, aliqua synodo saltim illic habita, hoc audacter arripuit, ut Calendonem de [Col. 0071D] Antiochia pelleret; haereticumque Petrum, quem ipse quoque damnaverat, absque notitia sedis apostolicae rursus admitteret, aliqua synodo id fecisse monstratur? Si certe de dignitate agitur civitatum, secundae sedis et tertiae major est dignitas sacerdotum, [Col. 0072A] quam ejus civitatis, quae non solum inter sedes minime numeratur, sed nec inter metropolitanorum jura censetur: nam quod ⁜ 8 dicitis, alia potestas est regni saecularis, alia ecclesiasticarum distributio dignitatum. Sicut enim quamvis parva civitas praerogativam praesentis regni non minuit, sic imperialis praesentia mensuram dispensationis religiosae non mutat. Sit clara urbs illa potestate praesentis imperii, religio tunc sub eadem [ al, eodem] firma, tunc libera, tunc provecta consistit, si potius hoc praesente propriam teneat sine ulla perturbatione mensuram. ⁜ 9 (Postremo si sibi de imperatoris praesentia blandiuntur, et inde putant Constantinopolitanae civitatis episcopi potiorem fieri posse personam; audiant Marcianum ejusdem principem civitatis, posteaquam [Col. 0072B] pro augmento urbis ipsius sacerdotis intercessor accedens, contra regulas obtinere nihil potuit, sanctae memoriae papam Leonem summis laudibus prosecutum quod canonum regulas violari nulla fuerit ratione perpessus. Audiant Anatolium ejusdem sedis antistitem, clerum potius Constantinopolitanum quam se tentasse talia confitentem, atque in apostolici praesulis totum dicentem positum potestate. Ipsum beatum papam Leonem sedis apostolicae praesulem, cujus synodus Chalcedonensis auctoritate firmata est, quidquid ultra quam ab eodem pro fide et communione catholica atque apostolica illic agendum, constaret esse delegatum, per occasionem congregationis illius, praeter Nicaenos canones nova videretur actione tentatum, competenti refutatione vacuasse. Eaque nihilominus [Col. 0072C] etiam sub sanctae memoriae papa Simplicio legatum sedis apostolicae sanctae memoriae Probum Canusinae urbis episcopum Leone principe tunc petente praesente docuisse nullatenus posse tentari, neque his prorsus praebuisse consensum, atque ideo non ad civitatis cujuslibet respiciant qualitatem, sed modum dispensationis ecclesiasticae paterna traditione firmatum convenienter observent.) Dicatur autem [ al. Sed dicatur forsitan] de Alexandrino et Antiocheno episcopis certis ex causis principem magis illa quae gesta sunt, non Acacium praecepisse. Sed principi Christiano decuerat suggerere sacerdotem, maxime cujus familiaritate et favore fruebatur, salvam fore de ejusdem injuria contumeliaque vindictam tantum, ut Ecclesiae sineret Christianus princeps regulas custodiri, [Col. 0072D] quia et nova in utroque pontifice causa esset exorta, et novam discussionem consequenter inquireret; et sicut semper esset effectum ⁜ 10 (ac divinae pariter leges humanaeque censerent), ut sacerdotati concilio de sacerdotibus [ al. sacerdotalibus] judicia [Col. 0073A] provenirent; non a saeculari viderentur qualescunque pontifices, etsi errore humanitus accedente, non tamen [ al. addit contra] religionem ullatenus excedentes potestate percelli. An adhuc [ al. An et haec] justa ratione principi suggerenda non erant? Regiae civitatis honore sublimis, si factus erat illa regia civitate sublimior, tanto magis in his suggerendis debuit esse constantior? Si autem in his quae pro religione fuerant exerenda, exstitit contemptibilis, atque despectus, et aut segnis, aut fiduciam non habens intimandi, in quo per regiam civitatem major effectus est? ( ⁜ 1 an ut per ea suae praevaricationis exerceret potius tyrannidem, quam causas religionis legitime procuraret?) Nathan propheta (II Reg. XII) palam publiceque in facie regi David, et commissum [Col. 0073B] pronuntiavit errorem, et ipsum commisisse non tacuit; et confessione correctum consequenter absolvit. ( ⁜ 2 beatae memoriae Ambrosius Mediolanensis sacerdos Ecclesiae, majori Theodosio imperatori communionem publice palamque suspendit, atque ad poenitentiam redegit regiam potestatem; beatae memoriae papa Leo (sicut legitur) imperatorem Theodosium juniorem Ephesino latrocinio libere coarguit excedentem; sanctae memoriae quoque papa Hilarus Anthemium imperatorem, cum Philotheus Macedonianus ejus familiaritate suffultus diversarum conciliabula nova sectarum in Urbem vellet inducere, apud beatum Petrum apostolum palam ne id fieret, clara voce constrinxit, in tantum ut non ea facienda cum interpositione sacramenti idem promitteret imperator; [Col. 0073C] sanctae memoriae nihilominus papa Simplicius, et post eum sanctae memoriae papa Felix, non solum Basiliscum tyrannum, sed etiam imperatorem Zenonem pro iisdem ipsis excessibus, auctoritate libera saepius increpasse noscuntur, flectique potuisset, nisi Constantinopolitani praesulis accederetur instinctu, qui particeps externae communionis effectus, necessario in quod inciderat, jam fovebat, malens in suae praevaricationis obstinatione persistere, quam curandus ad salubria remeare, sicut ipse rerum probavit eventus. Ecce nuper Honorico regi Vandalicae nationis, vir magnus et egregius sacerdos Eugenius Carthaginensis episcopus, multique cum eodem catholici sacerdotes constanter resisterent saevienti, cunctaque extrema tolerantes, hodieque persecutoribus [Col. 0073D] resistere non omittunt. Nos quoque Odoacri barbaro haeretico regnum Italiae tunc tenenti, cum aliqua non facienda praeciperet, Deo praestante nullatenus paruisse manifestum est.) Hic autem vir bonus Acacius, et sacerdos eximius [ al. egregius], in tantum se et suggerere potuisse monstravit, et noluisse deprompsit, imo favisse patefecit; ut et imperator cuncta se ex ejus gessisse consilio non taceret, et ipse imperatorem magnis praeconiis elevaret ista facientem; [Col. 0074A] seseque ⁜ 3 prodidit his agendis rebus fuisse participem. Sed esto, Calendion imperatoris nomen abstulerit; Joannes principi mentitus fuisse jactetur, quae tamen cum novae essent causae, nova ⁜ 4 debuit ecclesiastica provenire discussio? an qui in hominem imperatorem peccasse dicebantur, nulla interveniente synodo dejici debuerunt; et in Deum, qui summus et verus est imperator, Acacium delinquentem, sinceramque communionem divini sacramenti studentem miscere cum perfidis, secundum synodum qua haec est damnata perfidia, non oportebat expelli [ al. excludi]? ⁜ 5 Quid de innumeris per totum Orientem catholicis sacerdotibus propria sede depulsis, et indubitanter haereticis intromissis? Novae certe erant causae; et his consequenter ⁜ 6 nova synodus debebatur. [Col. 0074B] Cur tunc non venit in mentem, ut in talibus causis peteretur a principe saltem qualiscunque synodus celebranda; ut quocunque vel colorato judicio traditionis ecclesiasticae passim pontifices viderentur excludi, non solum quarumcunque urbium sacerdotes, sed metropolitani incunctanter antistites? His omnibus cum non restitit suggestione qua potuit, consensit Acacius, communicando cunctis, qui in catholicorum locum haeretici fuerant subrogati: Apostolus autem dicit: Non solum qui faciunt, sed et qui consentiunt facientibus (Rom. I) , reos indubitanter ascribi. An haec licuit saeculari potestati et actis talibus, Acacio consentiente absque ulla synodo, quam ipsa rerum novitas exigebat, absque sedis apostolicae consultatione perficere; et sedi apostolicae non licuit, [Col. 0074C] secundum tenorem synodi Chalcedonensis in veteri utique causa, et veteri constituto juxta definitionem damnata [ al. justa definitione damnatum], inimicis synodi Chalcedonensis Acacium communicantem a sua communione depellere? Sed inquiunt: Acacius principi obviare non potuit. Cur Basilisco, quia voluit, obviavit? cur ipse Zenoni, ne palam Petro Antiocheno quamvis latenter hoc fecerit communicare videretur, non commodavit assensum? ecce resultanti non institit [ al. restitit] imperator: ecce vim nolenti non intulit; ecce refugienti contagia manifesta concessit: postremo, cur tanto tempore, cum ista gererentur, vel gerenda cognosceret, non ad sedem apostolicam, a qua sibi curam illarum regionum noverat delegatam, referre maturavit [ al. curavit]? [Col. 0074D] Sed prius laudator factus est ipse gestorum, quam vel praemoneret talia esse tentanda, vel ne tentarentur obsisteret. Sicut sub Basilisco jam fecerat, cur illis caeteris communicare consensit, qui depulsis catholicis sacerdotibus, indubitanter haeretici singulis urbibus fuerant substituti? Postremo ille defuit suis partibus; et quae sacerdoti catholico competerent, agere fastidivit [ al. non curavit]: ideo sedes apostolica quod ⁜ 7 ad eadem pertinebat, vel potuit [Col. 0075A] vel debuit praeterire? Quolibet igitur modo haereticorum complicem refutavit, et consortem communionis externae a sua communione dimovit; nec opus fuit nova synodo, cum veteris constituti sufficienter ⁜ 1 haec forma praescriberet; nec opus fuit ut haec scienda [ al. facienda] Orientis episcopis intimaret, quos ex expulsione catholicorum, quae agebantur in causa fidei, non ignorasse manifestum est; et communicando haereticis subrogatis, facto tali consensisse non dubium est; ⁜ 2 etiam cum externae communionis effectis [ al. addit atque ideo cum eis jam] nec potuisse, nec debuisse sedis apostolicae scita tractari. Ecce agnoverunt in eorum professione qui constantissime perdurarunt, quod fidei communionique catholicae deberetur. Ecce agnoverunt quemadmodum [Col. 0075B] a talibus recedendo, imo talibus contra moliendo, a fide et communione catholica deviarit Acacius, seque pariter cum eodem errori subdiderint. Ecce agnoverunt quam justis ex causis pro fide et communione catholica atque apostolica, cui et illi qui in ea perstiterant congruebant, et hi qui perstantibus obviabant, ab eadem docebantur alieni, sedis apostolicae auctoritate sit remotus Acacius ( ⁜ 3 ad cujus praecipue vocatus examen vel venire vel mittere non curavit, ut se de his omnibus, ut confidebat, absolveret), ejusque pariter quicunque complices exstiterint, atque ab illa merito cum his communione discretus, a qua se ipse primum cum suis consortibus catholicis pontificibus discrepando cognoscitur separasse; jureque sententiam ille damnationis excepit, [Col. 0075C] caeterisque consortibus cum suis consortibus promulgandam; qui solus pro omnibus suis consortibus in communionem se recidisse perfidiae ad apostolicam sedem missis litteris est professus. Cui Acacio, si communicaverant Orientales episcopi antequam huc referret [ al. referretur], pari utique reatu sine dubio ⁜ 4 probabatur involvi, jureque per illum transgressionis sententiam susceperunt, tanquam facti cum eodem communionis externae; qui utique non consuli tanquam nostrae communionis homines jam deberent, sed tanquam in contrario positi consortio refutari. Si vero non communicaverant antequam Acacius huc referret [ al. referretur], et communicantem notare debuerant, et ipse de eodem potius huc referre, atque apostolicae sedis vigore perculsum [Col. 0075D] merito comprobare, cumque ea sede apostolica tantisque illis catholicis pontificibus magis tenere concordiam. Sed quia ab illorum societate desciverant, et eorum successoribus communicare delegerant; ideo cum sede apostolica minime congruebant; [Col. 0076A] quia in sortem reciderant praevaricatoris Acacii: et illius se sine dubio pervidebant sententia consequenter astringi, [ al. addit et] ob hoc eum videri nolebant esse damnatum, quia se cognoscebant in eadem praevaricatione damnatos, in qua hodie quoque manere persistunt. Sed sicut ii simili conditione constricti complicem suum non possunt judicare non jure damnatum, neque reum [ al. rei reum] possunt competenter absolvere, sic illo juste praevaricatore damnato, ipsi quoque pari jacent damnatione prostrati, neque nisi resipiscentes, inde poterunt prorsus absolvi: quia sicut per unum scribentem eorum omnium vulgata transgressione [ al. transgressio est] qui in eamdem perfidiae reciderant actionem, sic in uno eodemque qui pro omnibus scripserat, vel scribendo [Col. 0076B] omnium prodiderat voluntates, transgressione punita, pariter quoque cum eodem, vel in eodem est complicum transgressio punita cunctorum. ⁜ 5 Quae tamen sententia in Acacium destinata, etsi nomine tantummodo praesulis apostolici, cujus erat utique potestatis legitimae, probatur esse deprompta, praecipue cum secreto dirigenda videretur: ne custodiis ubique praetentis dispositio salutaris quibuslibet difficultatibus impedita necessarium habere non posset effectum; tamen quia orthodoxis ubique dejectis, et haereticis tantummodo eorumque consortibus jam relictis in Oriente, catholici pontifices aut residui omnino non essent, aut nullam gererent libertatem plurimorum in Italia catholicorum congregatio sacerdotum; rationabiliter in Acacium ⁜ 6 sententiam [Col. 0076C] cognovit fuisse prolatam, quae congregatio facta pontificum non contra Chalcedonensem, non tanquam nova synodus contra veterem primamque ⁜ 7 cognovit; sed potius secundum tenorem veteris constituti particeps apostolicae exsecutionis effecta est; ut satis appareat Ecclesiam catholicam, sedemque apostolicam, quia alibi jam omnino non posset, ubi potuit, et cum quibus potuit, nihil penitus omisisse, quod ad fraternum pertineret ⁜ 8 pro intemerata et sincera communione tractatum; ⁜ 9 quae cum universa noverint qui videntur Ecclesiis Orientalibus nunc praeesse, propterea Christianam reparari legitima curatione refugiunt unitatem; quia occasionem dissensionis hujus suis ambitionibus suffragantem deponere jam recusant; quia sine auctoritate sedis apostolicae [Col. 0076D] omnium Ecclesiarum passim jura confundant, magis eligentes in errore persistere, quam praesumptionum suarum perdere facultatem, plus usurpationum suarum licentiam diligentes quam divini judicii tenentes corde respectum. In quo necesse [Col. 0077A] est velint nolint tam de fidei communionisque catholicae sinceritate neglecta, quam de paternis canonibus evidenter irruptis recipiant quod merentur, nisi dum hic tempus admittit haec damnationis aeternae pericula correctis mentibus studeant declinare, ut possint non tales permanere, quibus insolubilis est lata sententia. Sed a talibus recedentes, ab eadem sententia non teneri: quae sicut in errore durantibus nunquam solvenda praefixa est, sic ab his erit aliena, qui exstiterint puniendae pravitatis immunes. Haec vero ad instructionem vestrae dilectionis satis abundeque sufficere judicamus, quamvis eadem latius, si Dominus concesserit facultatem, studeamus exponere: quatenus et fidelium quisque cognoscat, nihil apostolicam sedem (quod absit) [Col. 0077B] praepropere censuisse, et non habere quod juste possit opponere, perversa doceatur improbitas. Recte autem faciet vestra dilectio, ut ista quae scribimus, pariter catholicis et contraria sapientibus innotescant: quo et sanis necessaria firmitas, et male sanis competens medicina praebeatur. Datum calendis Februarii, ⁜ 1 Victore viro clarissimo consule.

Dilectissimis fratribus universis episcopis per Dardaniam constitutis Gelasius.

Valde mirati sumus, quod vestra dilectio quasi novam et veluti difficilem quaestionem, et adhuc tanquam inauditum quippiam nosse desiderat, quod [Col. 0077C] Eutychianae pestilentiae communicatores, non habentes quid pro suae perditionis obstinatione respondeant, frequenti jam ratione convicti, sola contentione submurmurant: non quia sit alicujus momenti quod garriunt, nec inveniunt penitus quid loquantur. Ubi magis eos qui catholicis sensibus instituti sunt, adhuc haerere miramur, quam illos qui a veritate exciderunt, et ab antiqua Ecclesiae traditione sunt devii, profanas vocum novitates et ineptias caducae perversitatis obtendere. Quibus eos vestra dilectio retulit jactitare, ideo Acacium non putare jure damnatum, quod non a speciali synodo videatur fuisse dejectus, et insuper dementiam suae vanitatis accumulare pueriliter, adjicientes: praecipuae pontificem regiae civitatis. Quapropter stultitiam respuentes [Col. 0077D] inanium querelarum, percurrere vos oportet ab ipsis beatis apostolis, et considerare prudenter quoniam patres nostri, catholici videlicet doctique pontifices, in unaquaque haeresi quolibet tempore suscitata, quidquid pro fide, pro veritate, pro communione catholica atque apostolica secundum Scripturarum tramitem praedicationemque majorum facta semel congregatione sanxerunt, inconvulsum deinceps voluerint, firmumque constare, nec in eadem causa denuo quae praefixa fuerant retractari, qualibet recenti praesumptione permiserint; sapientissime providentes, quoniam si decreta salubriter cuiquam [Col. 0078A] liceret iterare, nullum contra singulos quosque prorsus errores stabile persisteret Ecclesiae constitutum, ac semper iisdem furoribus recidivis omnis integra definitio turbaretur. Nam si limitibus etiam praefixis positarum semel synodalium regularum, non cessant elisae pestes resumptis certaminibus, contra fundamentum sese veritatis attollere, et simplicia quaeque corda percutere: quid fieret si subinde fas esset perfidis inire concilium? cum quaelibet illa manifesta sit veritas, nunquam desit quod perniciosa depromat falsitas, etsi ratione, vel auctoritate deficiens, sola tamen intentione non cedens. Quae majores nostri divina inspiratione cernentes, necessarie praecaverunt, ut quod contra unamquamque haeresim coacta synodus pro fide, communione, veritate catholica [Col. 0078B] atque apostolica promulgasset, non sinerent novis post haec retractationibus mutilari, ne pravis occasio praeberetur quae medicinaliter fuerant statuta pulsandi; sed auctore cujuslibet insaniae, ac pariter errore damnato, sufficere judicarunt, ut quisquis aliquando hujus erroris communicator existeret, principali sententia damnationis ejus esset obstrictus; quoniam manifeste quilibet vel professione sua, vel communione posset agnosci.

Et ut brevitatis causa priora taceamus, quae diligens inquisitor facile poterit vestigare: Sabellium damnavit synodus, nec fuit necesse ut ejus sectatores postea damnarentur, singulas viritim synodos celebrari, sed pro tenore constitutionis antiquae cunctos qui vel pravitatis illius, vel communionis [Col. 0078C] exstitere participes, universalis Ecclesia duxit esse refutandos. Sic propter blasphemias Arii, forma fidei communionisque catholicae Nicaeno prolata conventu, Arianos omnes, vel quisquis in hanc pestem sive sensu sive communione deciderit, sine retractatione concludit. Sic Eunomium, Macedonium, Nestorium, synodus semel gesta condemnans, ulterius ad nova concilia venire non sivit; sed universos quocunque modo in has blasphemias recidentes, tradito sibi limite synodali refutavit Ecclesia, nec unquam recte cessisse manifestum est, qualibet necessitate cogente, noviter quae fuerant salubriter constituta, temerasse. Non autem nos latet in tempestate persecutionis Arianae plurimos pontifices de exsiliis, pace reddita, respirantes per certas provincias [Col. 0078D] congregatis secum fratribus Ecclesias composuisse turbatas; non tamen ut illius synodi Nicaenae, quidquid de fide et communione catholica definiverat, immutarent, nec nova quemquam prolapsum damnatione percellerent, sed illius decreti tenore nisi resipuisset, judicavere damnatum, essetque consequens, ut nisi corrigeret, damnationi procul dubio subjaceret. Quibus convenienter, ut dictum est, ex paterna traditione perpensis confidimus, quod nullus jam veraciter Christianus ignoret uniuscujusque synodi constitutum, quod universalis Ecclesiae probavit assensus, nullam magis exsequi sedem oportere [Col. 0079A] prae caeteris, quam primam, quae et unamquamque synodum sua auctoritate confirmat, et continuata moderatione custodit; pro suo scilicet principatu, quem beatus apostolus Petrus Domini voce perceptum, Ecclesia nihilominus subsequente, et tenuit semper et retinet.

Haec dum Acacium certis comperisset indiciis a veritate deviasse, diutius ista non credens, quippe quem noverat exsecutorem saepe necessariae dispositionis suae contra haereticos exstitisse, per triennium fere litteris destinatis eumdem monere non destitit, sicut per diversos missa familiariter scripta testantur. Quibus ille primum tanquam dedito silentio nihil respondere proponens, tandem aliquando missis litteris profitetur, se Alexandrino Petro, quem expetita apostolicae [Col. 0079B] sedis exsecutor ipse quoque damnaverat, absque apostolicae sedis notitia communione permixtum. Beati autem Petri sedes, quae Alexandrinum Petrum se tantummodo damnasse, non etiam solvisse noverat, non recepit; atque ideo, ne per Acacium in Petri quoque consortium duceretur, ipsum quoque a sua communione submovit, et multis modis transgressorem a sua societate fecit alienum. Hic si examinatio quaeritur, jam judicio non erat opus, postquam litteris suis ipse confessus est. Si auctoritatis pondus inquiritur, Chalcedonensis synodi tenore illius definitionis exsecutio reperitur, quo damnati illic erroris communicator effectus, praefixae nihilominus damnationis particeps existeret; quoniam idem ipse error, qui semel est cum suo auctore damnatus, [Col. 0079C] in participe quolibet pravae communionis effecto, et exsecrationem sui gestat et poenam. Quo tenore Timotheus etiam, atque ipse Alexandrinus Petrus, qui secundam certe sedem tenuisse videbantur, non repetita synodo, sed auctoritate tantummodo sedis apostolicae, ipso quoque Acacio postulante vel exsequente, probantur esse damnati. Quod si, utrum errori vel praevaricationi communicarit Acacius, forsitan dicatur oportuisse constare, breviter praebemus ad ista responsum, aut enim ipsi doceant Petrum veraciter legitimeque purgatum, et ab omni haereticorum contagione rite discretum cum ei communicavit Acacius, si ejus communicatorem putant Acacium aliquatenus excusandum, aut si, quod magis est verum, convenienter atque legitime Petrum non probaverint [Col. 0079D] expiatum, restat ut ejus in expiatione fuerit, et qui ei communicavit, infectus.

Nec plane tacemus quod cuncta per mundum novit Ecclesia, quoniam quorumlibet sententiis ligata pontificum sedes beati Petri apostoli jus habeat resolvendi: ut pote quae de omni Ecclesia fas habeat judicandi, neque cuiquam liceat de ejus judicare judicio. Siquidem ad illam de qualibet mundi parte canones appellari voluerint, ab illa autem nemo sit appellare permissus. Quapropter constat satis Acacium nullum habuisse pontificium sententiam sedis apostolicae sine ulla ejus notione solvendi. Qua certe synodo hoc illa praesumpsit, quod nec sic absque apostolica sede fas quidem haberet efficere? Cujus [Col. 0080A] sedis episcopus? Cujus metropolitanae civitatis antistes? Nonne parochiae Heracleensis Ecclesiae? Si illi certe licuit sine synodo sententiam apostolicae sedis abrumpere, nulla ejus consultatione quaesita; itane vero non licuit primae sedi Chalcedonensis synodi constituta, sicut decuit, exsequenti, hujusmodi praevaricatorem sua auctoritate detrudere? Sed nec illa praeterimus, quod apostolica sedes frequenter, ut dictum est, more majorum, etiam sine ulla synodo praecedente, exsolvendi quos synodus iniqua damnaverat, et damnandi nulla existente synodo quos oportuit, habuerit facultatem. Sanctae quippe memoriae Athanasium synodus Orientalis addixerat, quem tamen exceptum sedes apostolica, quia damnationi Graecorum non consensit, absolvit. Sanctae memoriae [Col. 0080B] nihilominus Joannem Constantinopolitanum synodus etiam catholicorum praesulum certe damnaverat, quem simili modo sedes apostolica etiam sola, quia non consensit, absolvit. Itemque sanctum Flavianum pontificem Graecorum congregatione damnatum pari tenore, quoniam sola sedes apostolica non consensit, absolvit; potiusque illic receptus fuerat, Dioscorum secundae sedis praesulem sua auctoritate damnavit, et impiam synodum non consentiendo sola submovit, et pro veritate ut synodus Chalcedonensis fieret, sola decrevit. In qua ut ergo sola jus habuit absolvendi eos quos synodica decreta perculerant, sic etiam sine synodo in hac eadem causa plurimos etiam metropolitanos damnasse cognoscitur.

Quod si quis haec ab apostolica sede vel secundum [Col. 0080C] synodum acta reprehendit, praeter quod prisca rerum probatione convincitur, interim multo magis Acacio non licuisse fatebitur. Dicat ergo qua ipse synodo secundae sedis antistitem qualemcunque, certe catholicum, et a catholicis ordinatum, nec de catholica fide et communione aliquatenus, impetitum, duxerit excludendum; et haereticum manifestum Petrum, sua quoque exsecutione damnatum, catholico pontifici permiserit subrogari. Qua synodo tertiae sedis episcopum sanctum Calendionem fecit expelli, ac nihilominus eidem Petrum tam manifestum haereticum ut eidem palam nec se communicare praetenderet, sua passus est dispositione substitui. Qua denique per totum Orientem synodo, ejectis orthodoxis, nullo crimine maculatis, pravos quosque et criminibus [Col. 0080D] involutos sua provisione supposuit. Qua synodo tot aliena privilegia nefandus populus invasit? Sed libri non sufficient si tragoedias ejus quas per Ecclesias totius Orientis exercuit, singillatim describere moliamur. An illud ipsius argumentum nobis aestimant opponendum, quo facinora sua in imperialem visus est jactare personam? Cur igitur, quando voluit obstitit Basilisco tyranno, certe et haeretico vehementer infesto? Cur ipsi imperatori Zenoni, quia palam Antiocheno Petro noluit communicare, suam non subdidit voluntatem? Ecce potuit in aliis resultare si vellet. An non Apostolus dicit: Non solum qui faciunt, sed etiam qui consentiunt facientibus, reatu pariter sunt irretiti? Sed ut ea quae latius explicanda [Col. 0081A] sunt omittamus, quid, quod ipse Zenon imperator suis litteris profitetur cuncta sese ex Acacii gessisse consilio, nec hoc eum fallere litteris suis ipse quoque testatur Acacius, qui et eum nihilominus universa recte gessisse conscripsit, et suo consilio haec eadem gesta non tacuit. Quasi vero tantum in Alexandrini Petri communione Acacius praevaricator exstiterit, et non in omnibus quos vel fecit, depulsis catholicis pontificibus, tanquam tyrannus, Ecclesiis quibuscunque praeponi; vel taliter praepositis perversa communione permixtus est, qui hoc ipso secundum canones fuerant ab ecclesiastica communione pellendi, quo se passi sunt successores vivis sacerdotibus adhiberi. Quis autem non perspiciat Christianus, quod catholicis pontificibus a propria sede dejectis, non nisi haeretici [Col. 0081B] potuerunt introduci? Quibus tamen cunctis, vel auctor fuit Acacius subrogandis, vel subrogatis communicator accessit, his utique qui a communione nullatenus discrepabant. Cur ergo vel cum haec fieri videret, non sicut sub Basilisco jam fecerat, ad apostolicam sedem referre curavit: ut si solus ipse non poterat, junctis, cum eadem consiliis atque tractatibus apud imperatorem possent, quae religioni competerent, allegari? Nam si Basiliscus, ut dictum est, tyrannus haereticus, scriptis apostolicae sedis vehementer infractus est, et a plurimis revocatus excessibus, quanto magis legitimus imperator qui se catholicum videri volebat, potuit cum apostolica sede cunctorum quoque pontificum moderata suggestione mitigari, praecipue cum ejusdem Acacii esset specialis [Col. 0081C] fautor et amator, et qui litteris suis tam ipsum Acacium, quam sanctum papam Simplicium magnum laudibus extulisset, quod haeretico constantissime restitissent? Cur tanto tempore Acacius inter ista conticuit, nisi quia praepediri nolebat ullatenus, quae desiderabat expleri?

Ponamus tamen, etiamsi nulla synodus praecessisset, cujus apostolica sedes recte fieret exsecutrix, cum quibus erat de Acacio synodus ineunda? Nunquid cum his qui jam participes tenebantur Acacio, et per Orientem totum catholicis sacerdotibus violenter exclusis, et per exsilia diversa relegatis, socii evidenter existebant communionis externae, prius se ad haec consortia transferentes quam sedis apostolicae scita consulerent? Cum quibus ergo synodus erat [Col. 0081D] ineunda catholici pontifices fuerant undique jam depulsi, solique remanserant socii perfidorum, cum quibus jam nec licebat habere conventum, dicente psalmo: Non sedi in concilio vanitatis, et cum iniqua gerentibus non introibo. Nec ecclesiastici moris est, cum his qui pollutam habent communionem, permixtamque cum perfidis miscere concilium. Recte igitur per Chalcedonensis synodi formam hujusmodi praevaricatio repulsa est, potius quam ad concilium, quod nec opus erat post primam synodum, nec cum talibus haberi licebat, adducta est. Nam et quid ageretur de fide catholica intelligere si vellent, ignorare non poterant cum viderent catholicos pontifices, nulla synodi discussione, nullo concilio, praecipue [Col. 0082A] cum novas causas esse perpenderent, toto Oriente depelli; et caeteri quid caverent, ex illorum qualitate discernere potuissent. Restat igitur ut illius partis eos fuisse sit clarum, cui se post tot experimenta dederunt, meritoque ab apostolica sede caeterisque catholicis non jam consulendi erant, sed potius notandi. Risimus autem quod praerogativam volunt Acacio comparari, quia episcopus fuerit regiae civitatis. Nunquid apud Mediolanum, apud Ravennam, apud Sirmium, apud Treviros multis temporibus non constitit imperator? Nunquidnam harum urbium sacerdotes ultra mensuram sibimet antiquitus deputatam quidpiam suis dignitatibus usurparunt? Nunquid Acacius ut Joannem quemlibet hominem catholicum tamen, a catholicis ordinatum de Alexandria excluderet, [Col. 0082B] Petrumque in haeresi jam detectum atque damnatum, absque sedis apostolicae consultatione reciperet, aliqua synodo saltem illic habita, hoc audacter arripuit ut Calendionem de Antiochia depelleret, haereticumque Petrum, quem ipse damnaverat, absque notitia sedis apostolicae rursus admitteret, aliqua synodo id fecisse monstratur? Si certe de dignitate agitur civitatum, secundae sedis et tertiae major est dignitas sacerdotum quam ejus civitatis, quae non solum inter sedes minime numeratur, sed nec inter metropolitanorum jura censetur. Nam quod dicitis, regiae civitatis, alia potestas est regni saecularis, alia ecclesiasticarum distributio dignitatum. Sicut enim quamvis parva civitas praerogativam praesentis regni non minuit, sic imperialis praesentia mensuram dispensationis [Col. 0082C] religiosae non mutat. Sit clara urbs illa potestate praesentis imperatoris, religio sub eodem tunc firma, tunc libera, tunc provecta consistit, si potius hoc praesente propriam teneat sine ulla perturbatione mensuram.

Sed dicatur forsitan de Alexandrino et Antiocheno, certis ex causis principem magis illa quae gesta sunt, non Acacium praecepisse. Sed principi Christiano decuerat suggerere sacerdotem, maxime cujus familiaritate et favore fruebatur, salvam fore de ejus injuria contumeliaque vindictam, tantum ut Ecclesiae sineret Christianus princeps regulas custodiri, quia et nova in utroque pontifice causa esset exorta, et novam discussionem consequenter inquireret. Et si, sicut semper esset effectum, sacerdotali concilio de [Col. 0082D] sacerdotibus judicia provenirent, non a saeculari viderentur qualescunque pontifices, et si errore humanitus accedente, non tamen contra religionem ullatenus excedente potestate percelli. An et haec justa ratione principi suggerenda non erant? Regiae civitatis honore sublimis si factus erat illa regia civitate sublimior, tanto magis in his suggerendis debuit esse constantior. Si autem in his quae pro religione fuerant exerenda, exstitit contemptibilis atque despectus, et aut segnis, aut fiduciam non habens intimandi, in quo per regiam civitatem major effectus est? Nathan propheta palam publiceque in facie regi David, et commissum pronuntiavit errorem, et ipsum commisisse non tacuit, et confessione correctum [Col. 0083A] consequenter absolvit. Hic autem vir bonus et sacerdos egregius, in tantum se et suggerere potuisse monstravit, et noluisse deprompsit, imo favisse patefecit, ut et imperator cuncta se ex ejus gessisse consilio non taceret, et ipse imperatorem magnis praeconiis elevaret ista facientem; seseque proderet his agendis rebus fuisse participem.

Sed esto Calendion nomen imperatoris abstulerit, Joannes principi mentitus fuisse jactetur: quae tamen, cum novae essent causae, nova debuit ecclesiastica provenire discussio. An qui in hominem imperatorem peccasse dicebantur, nulla interveniente synodo dejici debuerunt; et in Deum, qui summus et verus est imperator, Acacium delinquentem sinceramque communionem divini sacramenti [Col. 0083B] studentem miscere cum perfidis, secundum synodum qua haec est damnata perfidia, non oportebat excludi? Quid per totum Orientem de innumeris urbibus pulsi catholici sacerdotes, et haeretici subrogati? Novae certe erant causae, et his consequenter nova synodus debebatur. Cur tunc non venit in mentem ut in talibus causis pateretur a principe saltem qualiscunque synodus celebranda, ut quocunque vel colorato judicio traditionis ecclesiasticae passim pontifices viderentur exclusi, non solum quarumcunque urbium sacerdotes, sed metropolitani incunctanter antistites? His omnibus cum non restitit suggestione qua potuit, consensit Acacius communicando cunctis qui in catholicorum locum haeretici fuerant subrogati. Apostolus autem dicit: Non solum qui faciunt, [Col. 0083C] sed et qui consentiunt facientibus, reos indubitanter ascribi. An haec licuit saeculari potestati et actis talibus Acacio consentienti absque ulla synodo, quam ipsa rerum novitas exigebat, absque sedis apostolicae consultatione perficere; et sedi apostolicae non licuit secundum tenorem synodi Chalcedonensis in veteri utique causa et veteri constituto justa definitione damnatis inimicis synodi Chalcedonensis Acacium communicantem a sua communione depellere? Sed Acacius, inquiunt, principibus obviare non potuit. Cur Basilisco, quia voluit, obviavit? Cur ipsi Zenoni, ne palam Petro Antiocheno, quamvis latenter hoc fecit, communicare videretur, non commodavit assensum? Ecce resultanti non restitit imperator; ecce vim nolenti non intulit; ecce [Col. 0083D] refugienti contagia manifesta concessit; postremo cur tanto tempore cum ista gerere tur vel gerenda cognosceret, non ad sedem apostolicam, a qua sibi curam illarum regionum noverat delegatam deferre curavit? Sed prius laudator factus est ipse gestorum, quam vel praemoneret talia esse tentanda, vel ne tentarentur obsisteret: sicut sub Basilisco jam fecerat. Cur illis caeteris communicare consensit, qui depulsis catholicis sacerdotibus, indubitanter haeretici singulis urbibus fuerant substituti? Postremo si ille defuit suis partibus, et quae sacerdoti catholico competerent agere non curavit; ideo sedes apostolica quod ad eam pertinebat vel potuit vel debuit praeterire? Quolibet modo haereticorum complicem [Col. 0084A] refutavit, et consortem communionis externae a sua communione dimovit, nec opus fuit nova synodo, cum veteris constituti sufficienter hoc forma praescriberet; nec opus fuit ut haec facienda Orientis episcopis intimaret, quos et expulsione catholicorum, quae agebantur in causa fidei non ignorasse manifestum sit, et communicando haereticis subrogatis, facto tali consensisse. Non dubium est etiam externae communionis effectus, atque ideo cum eis jam nec potuisse, nec debuisse sedis apostolicae scita tractari. Ecce agnoverunt in eorum professione qui constantissime perdurarunt, quid fidei communionique catholicae deberetur.

Ecce agnoverunt quemadmodum a talibus recedendo, imo talibus contraria moliendo, a fide et [Col. 0084B] communione catholica deviarit Acacius, seque pariter cum eodem errori subdiderit. Ecce agnoverunt quam justis ex causis pro fide et communione catholica atque apostolica, cui et illi qui in ea perstiterant congruebant, et illi qui perstantibus obviabant, ab eadem docebantur alieni, sedis apostolicae auctoritate sit remotus Acacius, ejusque pariter quicunque complices exstiterunt; atque ab illa merito communione cum his discretus, a qua se ipse primum cum suis consortibus, a pontificibus catholicis discrepando, cognoscitur separasse, jureque sententiam ille damnationis excepit, caeteris consortibus promulgandam, qui solus pro omnibus suis consortibus in communionem se recidisse perfidiae ad apostolicam sedem missis litteris est professus. Cui si communicaverant [Col. 0084C] Orientales episcopi, antequam huc referret, pari utique sine dubio reatu probantur involvi, jureque per eum sententiam transgressionis susceperunt, tanquam facti cum eodem communionis externae. Qui utique non consuli, tanquam nostrae communionis homines, jam deberent; sed tanquam in contrario positi consortio refutari. Si vero non communicaverant antequam Acacius huc referret, et communicantem notare debuerant, et ipsi potius de eodem huc referre, atque apostolicae sedis vigore perculsum merito comprobare, cumque ea sede apostolica tantisque illis catholicis pontificibus magis tenere concordiam. Sed quia ab illorum societate desciverant, et eorum successoribus communicare delegerant, ideo cum sede apostolica minime congruebant, [Col. 0084D] quia in sortem reciderant praevaricatoris Acacii, et illius se sine dubio pervidebant sententia consequenter astringi. Ob hoc eum videri nolebant esse damnatum, quia se cognoscebant in eadem praevaricatione damnatos, in qua hodieque manere persistunt. Sed sicut hi simili conditione constricti, complicem suum non possunt judicare non jure damnatum; neque rei reum possunt competenter absolvere; sic illo praevaricatore juste damnato, isti quoque pari jacent damnatione prostrati: neque nisi resipiscentes inde poterunt prorsus absolvi; quia sicut per unum scribentem eorum omnium vulgata transgressio est, qui in eamdem perfidiae reciderant actionem; sic in uno eodemque qui pro omnibus [Col. 0085A] scripserat, vel scribendo omnium prodiderat voluntates, trangressio est punita cunctorum.

Quae ad instructionem vestrae dilectionis satis abundeque sufficere judicamus, quamvis eadem latius, si Dominus concesserit facultatem, studeamus exponere: quatenus et fidelium quisque cognoscat nihil apostolicam sedem, quod absit, praepropere censuisse. Quae tamen sententia in Acacium destinata, etsi nomine tantummodo praesulis apostolici, cujus erat utique potestatis, legitime probatur esse deprompta, praesertim cum secretim dirigenda videretur, ne custodiis ubique praetentis dispositio salutaris quibuslibet difficultatibus impedita necessarium habere non posset effectum: tamen quia orthodoxis ubique dejectis, et haereticis tantummodo eorumque consortibus [Col. 0085B] jam relictis in Oriente, catholici pontifices, aut residui omnino non essent, aut nullam gererent libertatem, plurimorum in Italia catholicorum congregatio sacerdotum rationabiliter cognovit sententiam in Acacium fuisse prolatam. Quae congregatio facta pontificum, non contra Chalcedonensem, non tanquam nova synodus contra veterem primamque convenit, sed potius secundum tenorem veteris constituti, particeps apostolicae exsecutionis effecta est; ut satis appareat Ecclesiam catholicam sedemque apostolicam, quia alibi jam omnino non posset, ubi potuit, et cum quibus potuit nihil penitus omisisse quod ad fraternum pertineret pro intemerata fide, et sincera communione tractatum.

In quo etiam ponit exempla epistolarum Simplicii papae atque Felicis, quod Timothei Aeluri, vel Petri Alexandrini impietatem olim cognoverint, vel visi fuerint judicasse. Postea propriis prosequitur dictis, instruens quid adversus Graecos debeat responderi.

Ex epistola Simplicii papae ad Acacium. (Epist. 17.)

Illud, inquit, me non mediocriter facit attonitum, quod iisdem litteris suis Petrum, qui haereticorum dudum socius exstitisse probetur et princeps, quod conscientiam dilectionis tuae meminimus non latere, instructionesque ipsas, quibus fuerit confutatus, nosse confidimus, quemque etiam dubium non sit adhuc extra [Col. 0085D] communionem durare catholicam, saepeque nos de eodem ex illa urbe pellendo scripsisse sit certum, ad praefatae Ecclesiae regimen existimet provehendum; eumque promittat rectae fidei definitionibus convenire, a cujus utique, sicut superius dixi, consortio tam degit extraneus, quam ab ejus communione discretus est. Ad quam si nunc redire contendit, nisi per satisfactionem Christianis regulis competentem non potest introire: ac perinde non ad fastigium sacerdotalis dignitatis accedere, sed medelae, quae post poenitudinem praebenda est, consequenter aptari: animae suae cupiens reconciliatus auxilium, non gradum summi honoris affectans, qui diu convincitur fuisse perversus: ne per speciem remeantis non remedium sincerae salvationis inquirat, sed facultatem [Col. 0086A] propagandae pravitatis inveniat. Quo facto non hunc magis ab errore detrahimus, quam perniciem fidelibus irrogamus; eoque modo Chalcedonensis synodi statuta violantes, aditum saeva copulatione grassandi in Ecclesiam lupis rapacibus aperimus. Denique ab eisdem ipsis cum quibus olim a catholica participatione divisus est, pontifex dicitur postulari: ut satis evidenter appareat non eos rectam fidem velle, sed in praesule proprio nefandi dogmatis quaerere potestatem; neque inter ipsos et veraciter sentientes, pax inde possit fida generari, unde haereticarum mentium crescit funesta damnatio, et catholicorum miseranda captivitas.

Ex epistola Felicis papae ad Zenonem imp. (Epist. 2.)

Ubi esse, inquit, jam consequens procul dubio pervidetis, [Col. 0086B] Alexandrinae Ecclesiae pervasorem, funesta diu impunitate grassantem, vestris praeceptionibus, quibus merito dudum probatur ejectus, esse nihilominus addicendum. An non ipse est, qui per 30 annos catholicae desertor Ecclesiae, inimicorumque ejus sectator et doctor, et ad fundendum sanguinem semper velox fuit et promptus? Nunquid adhuc et istam dissimulationem quadam sumus ex conhibentia recepturi? In quo revera non est opus discussione subtili, quia ejus aperta sunt crimina.

Multa similia in diversis epistolis eorum diligens lector, si requirat, inveniet. Praetermitto jam scripta et admonitiones papae Simplicii, quae plerique vilia aestimant, et judicant contemnenda. Illud consideremus [Col. 0086C] attentius, quod de eodem Petro, tunc cum adhuc sanum forte saperet, judicarit Acacius, qualemque de eo sententiam ad apostolicam sedem dixerit.

Domino sancto, et beatissimo Patri, archiepiscopo Simplicio Acacius.

Sollicitudinem omnium Ecclesiarum secundum Apostolum (I Cor. XI) circumferentes, nos indesinenter hortamini, quamvis sponte vigilantes ac praecurrentes. Sed vos divinum zelum solito demonstratis, statum Alexandrinae Ecclesiae certius requirentes, ut pro paternis canonibus suscipiatis laborem, piissimo stillantes sudore pro his, sicut semper est approbatum. Sed Christus Deus noster, qui diligentibus se in bonum cooperatur (Rom. VIII) , nostris cogitationibus insidens, et unam nobis in his mentem, atque eamdem pro gloria sua esse [Col. 0086D] cognoscens, omnem victoriam esse perfecit, consortes nos cum tranquillissimo principe faciens, et Timotheum quidem [al. add. Ae lurum] decessorem spirantem procellas, et ecclesiasticam tranquillitatem, sicut apparuit conturbantem vitae subduxit humanae, dicens ei: Tace et obmulesce (Matth. VIII; Marc. IV) . Petrum quoque (Mongum), qui ab Alexandria more similiter procellae surrexerat, dissipavit, atque in aeternam fugam Spiritu sancto flante convertit, unum et ipsum de his qui olim fuerant et ante damnati. Sicut enim in nostris archivis inventum est, et de vestris scriniis, si dignamini requirere, poteritis agnoscere, quae in tempore de eodem subsecuta, ab Alexandrino episcopo Romam ad alterutrum sint relata. Qui Petrus filius noctis existens; et [Col. 0087A] operum diei lucentium alienus apparens, omnino tenebras ad latrocinium peragendum congruas eorum cooperator inveniens, media nocte, adhuc jacente cadavere illius, qui paternos canones subverterat, insepulto, subrepsit in sedem, sicut ipse arbitratus est, uno et solo praesente, et eo qui consors illius insistebat insaniae: ita ut propter hoc majoribus suppliciis subderetur; nec quod sperabat effectum est. Sed ille quidem de se ex parte vel minima judicans nusquam penitus omnino comparuit. Timotheus (Salophaciolus sive Albus) autem paternorum canonum custos, qui Davidicae mansuetudinis exemplo subditur, et usque in finem patiens, atque potestati propriae restitutus a Christo, propriae sedis honore laetatur: et spiritualium filiorum voces accipiens, gratiam curationis exspectat, multiplicato in [Col. 0087B] se honore a Christo principe sacerdotum.

Ecce testimonium Acacii validissimum, quid de Timotheo, quid de Petro senserit. Vere enim, sicut scriptum est in Evangelio de Caipha illo pontifice, evenit Acacio. Dicitur enim de illo, quia cum esset princeps sacerdotum anni illius, de Domini dixerit passione: Expedit ut unus homo moriatur pro populo, ut non tota gens pereat (Joan. XI) . Et subjungit evangelista beatus Joannes, hoc, inquiens, a semetipso non dixit, sed cum esset princeps sacerdotum anni illius prophetavit. Ita et hic, cum in summi esset sacerdotii dignitate locatus, utrum nolens an invitus, dubitare quippe nos ejus varietas et inconstantia fecit, verissimam de inimicis Dei tulit sententiam; quam si [Col. 0087C] servare voluisset, procellam quam ab Ecclesia veraciter depulerat, rursus in Ecclesiam ipse non revocasset; et de quo dixerat, tace et obmutesce (Matth. VIII; Marc. IV) , rursus Petri personam loqui in Ecclesia minime permisisset. Quam similiter procellam a sancto Spiritu dissipatam esse praedixerat, quemque filium noctis asseveraverat, et quem ab opere luminis alienum, amantemque tenebras latronum operibus congruas esse narrabat: qui falsum sacerdotii nomen, ab eo qui paternos, ut ipse ait, canones subverterat, artibus dolosis sibi ipse imposuerat. Hic Petrus, de quo beatae memoriae Timotheus catholicus, ut ipse dixit, paternorum custos canonum, Alexandrinae quondam Ecclesiae pontifex, ad sedem apostolicam multa retulit deteriora quam superius [Col. 0087D] continentur, asserens specialiter et affirmans inimicum fidei, inimicum Chalcedonensis synodi per omnes exstitisse infelicitatis conatus. Quid igitur nobis faciendum est? Non credimus tot et tantis tantarum sedium sacerdotibus, qui omnes uno ore, uno consensu, publicam et feralem humanae salutis bestiam Petrum esse dixerunt, in cujus se communione, perniciosa conjunctione, suadentes daemonico spiritu, infeliciter sociaverat Acacius, male rursus aedificans quod bene destruxerat? Nec opus plura hinc dicere, cum timentibus Deum et formidantibus diem judicii, et Ecclesiae unitatem diligentibus satis aperteque causa sit clara. Haec enim sola ratio est quae unitatem dividit et concordiam dissipat: quia [Col. 0088A] quandiu praevaricatorum nomina de Ecclesia non auferuntur, pacis vinculum nullatenus redintegrare permittunt. Si enim licet sectatorum vel communicatorum Eutychetis, ut fuit ejus sectator Petrus, et communicator Acacius, in Ecclesia nomina recenseri, cur de sectatoribus et communicatoribus Arii vel caeterorum haereticorum, simili sorte non liceat? An minoris impietatis et perfidiae Eutyches fuisse putatur quam Arius? Nemo hoc quidem sani capitis audebit dicere. Si ergo par est impietas, par sit et utrorumque detestatio: ne si semel talis fuerit intromissa licentia, omnibus exinde omnia liceant, fiatque, quod absit, tam passiva rerum confusio atque commixtio, ut nulla inter mundum et immundum sit secundum prophetam (Ezech. XXII, 26) certa [Col. 0088B] discretio. Non est quidem nostrae humilitatis de totius orbis dissensione ferre sententiam; est tamen nostrum de propria salute esse sollicitos, quoniam unusquisque pro se rationem redditurus est ante illud tribunal judicis et regis aeterni (II Cor. V) , in quo etiam de verbo otioso, minimoque quadrante, sumus nostrorum rationem actuum praestituri (Matth. V et XII) . Unde et optamus, qualiacunque et quantacunque super nos importaverit inimicus, tolerare discrimina in saeculo praesenti, tantum ne causas incurramus mortis aeternae. Sed dicitur de Petro, quanquam sine approbatione dicatur, praesertim de homine perspicacissimo [pervicacissimo legendum videtur ], qui per 30 annos famosus expugnator fuerat veritatis, quod poenitentia acta susceptus sit in Ecclesia. [Col. 0088C] Nunquam igitur per 30 annos agere potuit poenitentiam, nisi tunc cum episcopatus amore et ambitionis ardore fervebat? O rem monstro simillimam! ante illum potuisse locum suum sacerdotii obtinere, quam posset vel brevi pro tam immani crimine poenitens videri. Sed solvit illum, inquit, auctoritate sua prius Acacius, et sic suscepit. Utinam seipsum miserrimus omnium, secumque quamplurimos, non aeternae mortis compedibus alligaret! Qui cum superbissimo praeflatus spiritu thronum humilitatis altius efferre conatur quam decuit, et praesumptionibus suis aditum undecunque conquirit, simulque per fas et nefas calcat et transit inviolabilia statuta sanctorum, cum ipso quem imitatus est auctore superbiae, in profundissimam ruinam dejectus, id dereliquit Ecclesiae, [Col. 0088D] unde lugerent pacifici, fidelesque et humiles flerent. Si enim ille modum temperata potestate servasset, nec Petrum haereticum, nullo regulari ordine absolutum, pro ejus audaci temeritate, in sua societate hodie Ecclesia suspiraret assumptum; nec caritatis, quae omnium virtutum est perfectio, et sine qua secundum Apostolum inania sunt universa quae facimus (I Cor. V) , tanta filii pacis dispendia paterentur, nec mordendo invicem, consumerentur invicem. Sed quolibet modo dicatur Petrus esse susceptus, apparet tamen eum fuisse haereticum, qui poenituisse pro perversitate defenditur; et quod pravus et infidelis fuerit, et de Ecclesia ecclesiastico jure projectus, ambigi dubitarique non potest. Sed concedamus [Col. 0089A] paulisper poenituisse eum, quod nullatenus verum est; videndum ergo est quomodo, id est utrum qui ordine competenti, regulari severitate excisus et exstirpatus est, poenitens recte et consequenter receptus sit. Sed nunquam docebitur, nunquam monstrabitur, nunquam omnino probabitur ejus purgationem fuisse legitimam, quae non est competentibus regulis celebrata. Secundae enim sedis antistitem nec expellere quisquam, nec revocare, sine primae sedis assensu, vel potuit, vel debuit. Nisi forte confuso jam ordine rerum atque turbato, nec prima, nec secunda, nec tertia sedes debeat observari, vel suscipi secundum antiqua statuta majorum, et sublato capite, ut videmus, omnia membra vario inter se compugnent certamine, fiatque illud quod de populo [Col. 0089B] scriptum est Israel: In illo tempore, non erat dux in Israel: unusquisque quod placitum erat in oculis suis faciebat (Judic. XXI) . Qua enim ratione vel consequentia aliis sedibus defendendum [ al. deferendum] est, si primae beatissimi Petri sedi antiqua et vetusta reverentia non defertur, per quam omnium sacerdotum dignitas semper est roborata atque firmata, trecentorumque decem et octo Patrum invicto et singulari judicio vetustissimus judicatus [ al. vindicatus] est honor? Ut pote qui Domini recordabantur sententiam: Tu es Petrus, et super hanc petram fundabo Ecclesiam meam, et portae inferi non praevalebunt adversus eam. Et tibi dabo claves regni coelorum, et quaecunque ligaveris vel solveris in terra, erunt ligata vel soluta in coelo (Matth. XVI) . Et rursus ad [Col. 0089C] eumdem: Ecce ego rogavi pro te, ut non deficiat fides tua, et tu aliquando convertere, et confirma fratres tuos (Luc. XXII) , et illud: Si amas me, pasce oves meas (Joan. XXI) . Quare igitur ad Petrum tam frequens Domini sermo dirigitur? nunquidnam reliqui sancti et beati apostoli non erant simili virtute succincti? Quis hoc audeat affirmare? Sed ut capite constituto, schismatis tolleretur occasio (S. Hieron. cap. 14, lib. I adv. Jovinianum) , et una monstraretur compago corporis Christi, quae ad unum caput gloriosissima dilectionis societate concurreret; et una esset Ecclesia, cui fideliter crederetur, unaque domus unius Domini et unius redemptoris, in qua de uno pane et de uno calice nutriremur (I Cor. X) . Qua ratione, sicut dixi, majores nostri, reverendi [Col. 0089D] illi Ecclesiarum magistri, clarissimaque illa populi Christiani lumina, quos merita virtutum suarum usque ad confessionis gloriosissimas palmas, et martyrii fulgentes extulere coronas, ad illam sedem quam princeps apostolorum sederat Petrus, sui sacerdotii sumpta principia repleti Christi caritate mittebant, suae inde soliditatis gravissima firmitatis roboramenta poscentes. Ut per hanc speciem omnibus appareat vere unam esse per omnia, et indissolubilem Christi Ecclesiam, quae concordiae vinculo mirabilique caritatis textura composita, sola et indivisa per totum ostenderetur esse tunica Christi, quam nec milites [Col. 0090A] ipsi qui Dominum crucifixerunt, dividere ausi fuissent (Joan. XIX) . Quae nunc si propter perfidiam Petri, Acacii tyrannicam superbiam, impiamque praesumptionem ejus, violatur atque conscinditur, videte et sapienter expendite, in quam grave periculum nostra deducitur conscientia, dum tanta majorum solvitur observantia. Quis enim non agat quodcunque libuerit, si semel in consuetudinem corruptus ordo pervenerit? Si autem hoc sacrilegum est etiam cogitare, cur non cum diligentissima observatione teneatur haec forma majorum, cum sit in hoc observationis tenore ineffabilis indubitataeque unitatis evidens et grande mysterium? An duae sunt Ecclesiae et duo pastores? Absit. Unus est enim qui fecit utraque unum (Ephes. II) , tollens de medio [Col. 0090B] inimicitiarum parietem in corpore suo. Cur ergo per Petri et Acacii nomina rursus inimica sepis intexitur, quam semel Christi crux, mors et sanguis destruxit, solvit et evertit? Non ergo dividat eos interpositum Petri et Acacii nomen, quos tanti mediatoris pretiosus sanguis univit. Postremo aequum est ut qui alios libenter et competenter vultis habere subjectos, cedatis et ipsi antiquo more majoribus, ut confidenter imperare possitis minoribus vestris. Duodecim certe fuere apostoli, paribus meritis, parique dignitate suffulti. Cumque omnes aequaliter spirituali luce fulgerent, unum tamen principem esse ex illis voluit Christus, eumque dispensatione mirabili in dominam gentium Romam direxit, ut in praecipua urbe vel prima primum et praecipuum dirigeret [Col. 0090C] Petrum. Ibique sicut doctrinae virtute sublimis emicuit, ita sanguinis gloriosa effusione decoratus, aeterno hospitio conquiescit, praestans sedi, quam ipse benedixit, ut a portis inferi nunquam pro Domini promissione vincatur (Matth. XVI) , omniumque sit fluctuantium tutissimus portus. In quo qui requieverit, beata et aeterna statione gaudebit: qui vero contempserit, ipse videbit qualia genera excusationum in die obtendat judicii. Me enim credo, spero, confido in Christo, quod ab ejus caritate nec tribulatio, nec angustia, nec gladius, nec persecutio, nec vita, nec mors unquam poterit separare (Rom. VIII) . Incumbat persecutio, saeviant leges, militi Christi gloriosius est mori quam vinci: fraudari praesentium commodis melius quam carere futuris.

Quod in Acacii aliorumque damnatione synodo nova opus non fuerit, et quod Petrum Alexandrinum absolvere Acacius sine sedis apostolicae auctoritate non potuerit. Tum de episcopis catholicis sede sua sine discussione dejectis.

Dilectissimis fratribus universis episcopis Orientalibus Gelasius.

⁜ 1 Quid ergo isti prudentes viri, et argutis mentibus totius religionis interna rimantes, in Orientis partibus [Col. 0091A] constituti, si cognoverunt hujusmodi personam ⁜ 1 in Antiochena Ecclesia constitutam, cur communicando talibus praebuere consensum? Cur non illico reclamarunt, cur non se a tali contagio removerunt, cum tam [ al. jam] evidenter adverterent ideo Calendionem depulsum (anno 483) ut haereticis panderetur introitus? Quare hic ⁜ 2 nihil de re nihil de fide Christiana, nihil de personarum examinatione tractarunt? Si vero illi eorum se communioni voluntarie subdiderunt, ab apostolica sede certe separati sunt, cum talibus et apud tales, etiamsi esset necesse fieri, nulla posset omnino synodus provenire. Quod si ignorasse se dixerint qualis ⁜ 3 Antiochiae post Calendionem successisset antistes, quid mirum, si qui in Oriente positi, quae in regione sua [Col. 0091B] contigerint scire nequiverunt, ea quae apud apostolicam sedem gesta fuerant ignorarent? Cur tamen, posteaquam ad eorum notitiam pervenit qualis esset sacerdos apud Antiochiam constitutus, non ejus consortia continuo respuerunt? Quid excusationem de ignorantiae colore praetendunt, cum hodieque et manifestata contagia perfidorum, et a nobis saepius exprobrata sectentur? Quo satis apparet, quia ne tunc quidem etiamsi cognoscerent refutarent, quando nunc etiam publicata non renuunt. Prorsus in quamlibet se partem causationemque [ al. excusationemque] convertant, manifestae veritatis ita laqueis suffocantur, ut suis ipsi verbis possint actibusque concludi, nec nisi solam perniciem obstinatae perfidiae residuam ventilare. Haec autem, quae de Calendione [Col. 0091C] venerabili dicta sunt, et in Joannis Alexandrini conveniunt certa ratione personam. Imo, si causa eadem latius inquiratur, tantae illic tragoediae, tanti reperiuntur errores, ut si ipsi sint judices qui eadem perpetrarunt, cum evidenter fuerint confutati, a sui damnatione non temperent. Palam enim illic aperteque monstratur, nihil aliud quam quaesitam causam, quemadmodum, catholico qualicunque depulso pontifice, haeretico Petro reseraretur accessus. Tunc istud nemo discutiebat, synodum nemo poscebat, passim omnia licito fieri a quibuscunque videbantur: nullum discrimen rerum, nulla examinatio postulabatur Ecclesiae; sed prout de unoquoque venisset in mentem, de suis urbibus catholicus pellebatur episcopus, non solum metropolitanus, sed etiam tertiae [Col. 0091D] et secundae sedis antistes ⁜ 4 . In his nulla rerum vestigatio quaerebatur, nulla facienda concilia jactabantur. ⁜ 5 Subrogantur haeretici, nemo resultabat: sed velut muta pecora in captionem ducta, subditis voluntatibus perfidiam sectabantur. Non mirum quidem, si nunc eos defendere moliantur, quorum indiscussam caecis [ al. schismaticis] mentibus secuti sunt ⁜ 6 utilitatem. Sed miramur cur eos non pudeat [Col. 0092A] in istorum damnatione de synodo non facta causari, cum sciant tot tantosque pontifices nulla synodo fuisse depulsos. Si in istorum rejectione de non inito concilio conqueruntur, cognoscant se cur non et hoc in aliorum rejectione quaesiverint, accusari. Si vero in caeterorum rejectione concilia necessaria non fuerunt, nec in istis necessaria fuisse cognoscant. An in catholicorum dejectione non fuit opus, et fuit magnopere congreganda in praevaricatoris damnatione confessi? Quid igitur restat, nisi ut dicant haereticos non fuisse? Non ergo de synodo conquerantur, qui se palam communionis externae [ al. haereticae] perhibent sectatores. ⁜ 7 Cur enim eis synodus necessaria fuisse videatur, qui se contra Chalcedonensem synodum venire cognoscunt, qua Eutychianus error cum [Col. 0092B] ⁜ 8 auctoribus generali Ecclesiae voce damnatus est? Nec dubium quod sicut in unaquaque haeresi, quod incessabiliter repetendum est, quia firmum esse nullus ambigit Christianus, omnes complices, sectatores, communicatores damnatae semel pravitatis pari sorte censentur. Ideoque fit consequens, ut sicut Timotheus atque Petrus talium sectatores, secundum illius tenorem synodi, nulla recenti facta pontificum congregatione damnati sunt: sic et qui Petro communicavit Acacius, ut criminis particeps, ita consors sit factus et poenae. Quid igitur ambagibus et nebulis ista praetexunt, ut impudentiam suam, mentemque vesanam inanibus potius fabulis ⁜ 9 velare lethaliter, quam prodendo medicinaliter sanare contendant? Nihil enim nobis commune cum [Col. 0092C] hominibus communionis externae. Ideo vocatur ad judicium certe quaecunque persona, ut aut fateatur objecta, aut convincatur objectis. Post confessionem porro litterarum tenore depromptam cur ad judicium vocaretur Acacius, qui se confessus est Petro, quem petita sedis apostolicae praeceptione damnarat, communione sociasse: nec ei credi jam externae communionis effecto, vel pro sua, vel pro illorum, vel pro Petri defensione jam posset, cui se prius miscuerat nefando consortio, feceratque se cum ejus causa sine dubitatione communem? ⁜ 10 Cui examinatione praemissa, et legitima si ita esset purgatione suscepto, regulariter misceretur. Sed cum eodem nondum legitime discusso atque purgato communione sociatus, quam adhuc reo se miscuit, tam pro [Col. 0092D] eodem non habuit loquendi fiduciam. Nam cum Acacius nullo privilegio fulciretur, ut de secunda (Alexandrina) sede posset ferre judicium, ⁜ 11 non potuit jure quemquam damnare. Simili modo, nisi primae (Romanae) sedis auctoritate percepta, nec examinandi Petri jus habuit, nec recipiendi penitus potestatem. Quo regulariter constituto, nec apud nos Petro ullatenus absoluto, quem damnasse nos novimus, [Col. 0093A] examinasse vel absolvisse, nescimus; restat ut illud demonstremus, eumdem Petrum, quem se purgatum communione recepisse praetendit Acacius, nunquam ab haereticae communionis contagio cessasse: ac non solum ipso tempore quo ⁜ 1 ei communicavit Acacius, sed etiam post communionem praevaricatoris Acacii, semper Alexandrinum Petrum in haereticorum collegio perdurasse. Atque ita et per hunc Acacium perfidae communionis suscepisse contagium, et per eamdem illis haereticis, quibus Petrus communicabat, eadem peste conjunctum. Qui praesumpsit non servato ordine Petrum suscipere, nec examinatum eum, nec cognoscitur recepisse purgatum: et ideo praeter sedis apostolicae notitiam, non legitimam sibi ejus receptionem usurpare voluisse, [Col. 0093B] ut examinationem ejus et purgationem posset pro sua voluntate mentiri [ al. metiri], atque eum nec examinatum, nec reciperet omnino purgatum. Quem si revera vellet examinatum purgatumque recipere, ordinem in ejus examinatione et receptione potius custodisset, ⁜ 2 ne videretur magis, quam veraciter posset jure ⁜ 3 purgare. Sicut ergo ante non prius damnavit quam et referret et posceret ab apostolica potestate damnandum: sic et in recipiendo modum servare debuisset, ut priusquam se ei communione misceret, per sedem apostolicam posceret examinari cum, et legitima ratione purgari: cum nec examinandi aut recipiendi eum haberet ipse pontificium, et non nisi per illius sedis auctoritatem consensumque hoc posset implere, sine cujus auctoritate eum [Col. 0093C] non potuerat ipse damnare et cujus principali diligentia, et discuti potuit et purgari, et ad communionem convenienter admitti. Cum enim constet semper aut sedis apostolicae auctoritate hujusmodi personas, aut discussas vel esse purgatas, aut sic ab aliis quibus competebat episcopis absolutas, ut tamen absolutio earum ex sedis apostolicae consensione penderet: ubi utrumque defuit, nec discussionem legitimam, nec purgationem firmam, ac per hoc receptionem fuisse constat indebitam. Si tu absque mea communione Petrum judicasti esse catholicum, meque despecto tuo eum jure recepisti, quid causeris, si illum ego a communione mea, quam tu voluisti contemptam, tanquam absque tua notitia vel consultatione repulerim? Vis acquiescere? meus es. [Col. 0093D] Non vis acquiescere? non meus es. Qui enim mecum non est, contra me est; et qui mecum non colligit, spargit (Matth. XII) . Quaero abs te, Petrum haereticum fuisse putas, an catholicum, an ab haeresi postea esse correctum? Si haereticum, nullatenus eidem communicare debuisti, et eidem communicando, haeretici te manifestum est factum fuisse participem, et ejus consequenter ex synodi tenore veniente damnatione [Col. 0094A] constringi. Si catholicum, palam totius dogmatis es defensor, quod catholicum esse pronuntias. Ac nihilominus illius errore censeri, si haereticum fuisse definias, sed postea correxisse praetendas, eique te purgato communicasse pronunties. Interim in cujus persona me negligendum esse credidisti, causari non potes quod in hac eadem te ejus persona neglexerim. Deinde cum sine me jus non habueris vel absolvendi vel recipiendi hujusmodi rite personam, nec ⁜ 4 purgatum legaliter, nec regulariter constat esse. Quam regulariter non ⁜ 5 acceptam, tam legaliter non constat esse purgatam; et ideo non jure purgatam, quia legaliter non receptam. Mea enim in illum manente sententia, te sine ⁜ 6 me pontificium, ut meam sententiam resolveres, non habente, qua potestate [Col. 0094B] vel discussus est vel qua auctoritate receptus asseritur? Ecce interim in his causa vestra nutat et labitur ⁜ 7 ; et si haec sola fuit, prorsus tota subruitur. Sed ⁜ 8 est adhuc aliud, quod ad cumulum vestrae convictionis accedat. Quid enim si doceatur; non solum priusquam in ejus communionem veniretis, neque tantummodo cum ad ejus communionem venistis, sed etiam postea in haereticorum nihilominus eum communione durasse: nonne aut per illum apud vos communio perveniebat haeretica, aut in haereticam communionem vos ejus commercio transibatis? Docete igitur Petrum Alexandrinum ab Antiocheni Petri unquam communione desiisse, et non usque ad diem cum Antiochenus Petrus in hac luce versatus est, individuum utrisque fuisse consortium. An dicturi estis et [Col. 0094C] Antiochenum Petrum fuisse correctum, ⁜ 9 cui usque in finem se non communicasse gloriabatur Acacius? Sed ⁜ 10 quod profuit, quod illi per seipsum communicare non voluit, cum eidem per Alexandrinum Petrum sine ulla se communicare putaret invidia? Quid facimus de tot tantisque civitatibus, ex quibus catholici pontifices sunt repulsi? Si catholici subrogati sunt, cur catholici sunt rejecti? Sed evidenter apparet, quia cum catholici sunt rejecti, non catholici sunt subrogati. Restat ut catholicis haeretici quicunque successerint. Cur eis temere communicastis? cur non, ut ista nova facies rerum, et tanta tragoedia de pontificum successione viventium a synodo discuteretur egistis? An de uno dolet Acacio, quod speciali synodo non fuerit confutatus, cum proprium crimen [Col. 0094D] suis litteris ipse detexerit, nec audiri debuerit jam sponte confessus; et de tantis pontificibus catholicis non dolet sine ulla discussione seclusis? Qui utique, si catholicos nossent eos quorum communionem vitaverant, his potius communicare maluissent, quam non communicantes eis dura persecutione depelli. Ecce tanti catholici sacerdotes hoc ipso se indicant, quid apostolica sedes censuerit cognovisse, constanterque [Col. 0095A] probasse retinendum, quod communionem catholicam reservantes, et eos qui apostolicae sedi communicarent, elegere consortes; et illos quibus sedes apostolica ⁜ 1 decreverat minime communicare, usque ad persecutionis incursus ⁜ 2 renuere consortes. Certe quae sedes apostolica decreverat, Orientalibus episcopis non innotuisse jactatur. Unde ergo tot tantique pontifices unum idemque cum sede apostolica sentientes, eamque probantes apta religioni sacrosanctae veraque sanxisse, quae non solum sequenda sibi ⁜ 3 judicaverunt, sed etiam usque ad persecutionem viriliter exerenda [ al. exsecranda]? Ecce habuistis qui apostolicae constitutionis, et notitiam vobis ingererent, et retinendi constantiam ministrarent, si apostolica sedes misisset, vix duos aut tres dirigere [Col. 0095B] potuerat. Ecce tot pontifices, apostolicae sedis scita sectantes, ingerunt vobis notitiam, et praebent servandae veritatis exempla. Qui contra tantos clausistis oculos ibidem constitutos, quomodo duos vel tres audire possetis? Hoc ipso sine dubio cognovistis illos apostolicae sedi placere, quod vos displicere videbatis. Aut illos ergo sectamini, per quos intelligebatis sedis apostolicae voluntatem: aut nihil est quod de ignorantia velitis obtendere, cum indiciis tantis et talibus abutentes, sedis apostolicae constituta, tantis testimoniis praedicantibus, respuere potius quam recipere maluistis. Nunquid omnes isti quos memoravimus episcopi imperatori mentiti sunt ⁜ 4 ? nunquid omnes imperatoris nomen ex diptychis abstulerunt ⁜ 5 ? Cum igitur pellerentur, et vivis [Col. 0095C] pontificibus catholicis successores haeretici crearentur, et non de inferioribus quibusque civitatibus, sed etiam metropolitani pontifices in catholica jugiter communione durantes, ⁜ 6 cur compassi non estis tantis fratribus vestris? cur non adistis imperatorem? cur non Ecclesiae causam et sacerdotii miserabilem decolorationem continuatis vocibus deflevistis? allegantes nunquam de pontificibus nisi Ecclesiam judicasse: non esse humanarum legum de talibus ferre sententiam absque Ecclesiae principaliter constitutis pontificibus; obsequi solere principes Christianos decretis Ecclesiae, non suam praeponere potestatem, episcopis caput subdere principem solitum, non de eorum capitibus judicare. Quibus Ecclesiae conciliis, qua synodo pellerentur; quid denique [Col. 0095D] commisissent, ut sine ulla discussione rerum, tot Ecclesiarum praesules pro humano libitu et saecularis potestatis arbitrio pellerentur. Inauditos, indiscussos, ⁜ 7 convictos non debere percelli. Maxime cum novae causae et nova rerum facies appareret, ut rectores isti plebium repentinis incursionibus, [Col. 0096A] pro mundanae potentiae voluntate, sacris dignitatibus privarentur. Ex nulla veteri causa, ex nullo collegio reatus, nec participio cujuslibet erroris jam ante damnati, teneri eos convicique consortes, ut tanquam ex praeterita definitione judicarentur obstricti. Et ideo, quia nullis ante praecedentibus causis ⁜ 8 retenti essent, cur ejicerentur, incursus qui illi essent, debere monstrari, et ecclesiasticis legibus, ut semper, oportere constare. Saltem vel pro vestro loco illorum duceretis miseriis consulendum, formidantes in vobis quod in aliis cerneretis praeter ullum morem violenter admitti. Si crimine respersi erant aliquo, ecclesiastica debuit examinatione cognosci. ⁜ 9 Taceam et ad sedem apostolicam ex more deferri, ne nostra privilegia curare videamur. Satis sit ostendere quid [Col. 0096B] secundum regulas et Patrum canones facere deberetis. Praecipue cum etiam ipsae leges publicae ⁜ 10 ecclesiasticis regulis obsequentes, tales personas non nisi ab episcopis sanxerint judicari. Si vero de qualibet haeresi fuerant impetiti, tanto magis eos decuit ista cognoscere, qui et secundum religionis tenorem possent ista discutere, et haberent pristinum, ex quo est Christiana religio, pontificium judicandi. Aut catholici enim erant, aut haeretici, de quibus passim illa ludibria gerebantur, et latrocinia detestanda saeviebant. Si haeretici, prodi, discuti, et legitime convinci modis omnibus debuerant, vel suis confessionibus vel aliorum vocibus confutari. Taceo quia ad nos paterna fuerat consuetudine referendum, tantumque commoneo quid fieri ecclesiastico jure [Col. 0096C] convenerat. Si vero catholici probabantur, vos, qui non solum in eorum depulsione ⁜ 11 cessistis, sed etiam subrogatis communicare delegistis, indubitanter ⁜ 12 haeretici. Qui depulsis catholicis ⁜ 13 secedentibus, non ignorastis causam fidei communionisque catholicae per tantos antistites toto orbe patefactam; sed plane scientes volentesque, sine ulla discussione rerum, sine ulla synodali examinatione, sine ulla sedis apostolicae reverentia, assensistis haereticis; libenter habentes, patienterque sinentes, catholicos antistites inaudita prius et miserabili sorte detrudi. Quos si a fide integra communioneque catholica putaretis errare, ad apostolicam sedem, secundum scita majorum, et sicut semper est factum, referre debuistis: sicut de Petro (Mongo) Alexandrino, vel de [Col. 0096D] Antiocheno Petro (Gnapheo), de (Apameno) Joanne et Paulo fecisse monstratur Acacius. Sed quoniam noveratis eos cum apostolica sede sentire, et quid sedes apostolica sua definitione censeret, per illos tantos ac tales episcopos constat Orientales antistites nullatenus ignorasse, ⁜ 14 et vos catholicae atque apostolicae [Col. 0097A] communioni prodidisse contrarios, et ab eadem defecisse, cum non illis estis passione conjuncti, sed potius persecutoribus eorum societate connexi. Hic vobis synodus nunquam venit in mentem; et certe de personis, ut dictum est, nulla veteri lege constrictis. Hic nullo consilio, non unius urbis vel unius episcopi, sed totius Orientis Ecclesias, subiit animum vestrum facto sacerdotali concilio debere curari. Sed homines, qui in contrariam partem toto proposito, et toto recesseratis [ al. recideratis] affectu, concilia potius necessaria etiam studio declinastis, ne per eadem tale aliquid censeretur, quo vobis, rebus evidenter ostensis et legitime confutatis, in haereticorum non liceret venire consortium. Quid igitur de ignorantia praetenditis, cum per totum [Col. 0097B] Orientem catholicam fidem communionemque sinceram sedi apostolicae congruentem, non solum cognovisse tot pontifices videbatis, sed etiam usque ad extremum constantissime defendisse? Si nos non audieratis quid de fide et communione catholica atque apostolica censeremus, illos aspicere debuistis, et aut sequi, si credebatis esse catholicos, aut apud apostolicam sedem potius accusare, si credebatis errasse. Quid illos juvat vel suo proposito illam tenuisse sententiam, ⁜ 1 aut cognoscendo quid sedes apostolica definiret? Aut igitur collegas et fratres de proximo in conspectu vestro, vel catholicos sequi debuistis, vel impetere si credebatis errare; nec illis a quibus nullo discrimine vexabantur, praebere consensum, donec veritas ex omnibus patefacta constaret, [Col. 0097C] et regulariter de eis ecclesiastici judicii forma procederet. Sin vero sedis apostolicae regulam subsequendo perspiciebatis illos hanc tenere constantiam, consequenter per illos, et quid nostra definitio contineret, non habuistis incertum; et illorum persecutoribus annuendo, a sedis apostolicae, non ignorantes ejus sententiam, consortio retrocessistis [ al. vos retraxistis]. Et adhuc dicitis ignorasse vos quid sedes apostolica censuisset, cum ab illis sacerdotibus catholica fide et communione pollentibus, non verbis aut litteris, sed personis praesentibus, didiceritis universa, et ab eadem vos proprio judicio separasse videamini. ⁜ 2 Dicitis etiam ⁜ 3 synodum in unius hominis persona debuisse tractari, quam in damnandis tantis pontificibus catholicis non quaesistis. Quibus [Col. 0097D] autem vultis, ut de talium causarum relatione credamus? catholicis an haereticis? ab omni haereticorum contagione discretis, an haereticorum communione pollutis? Quis autem non videat illos esse catholicos et ab omni haeretica peste prorsus alienos, qui propriis urbibus detrusi, et in exsilium sunt redacti: et eos qui superstitibus catholicis successores fieri ausi sunt, catholicos omnino non esse, sed aut [Col. 0098A] Eutychianos manifestos, aut eorum sectatoribus communicantes? Haec pestis apud eos hodieque perdurat. Siquidem et cum Petro Alexandrino, et cum Antiocheno Petro, indifferenter ii qui catholici successerant communione permixti sunt, et successoribus utriusque Petri hodieque miscentur. His adde etiam illos qui, licet catholicis non successerint, sed dum catholici pontifices haberentur, talium se communione junxerunt. Haec illa mixtura, haec est illa confusio, qua per Orientem totum inter catholicam haereticamque communionem nulla discretio est: imo qui discerni tentaverit, potius habetur haereticus, persecutione percellitur, exsiliis et afflictione multatur. Restat ergo ut in hac colluvione cunctorum, sicut quisquis ab eadem separatus est, sincerae [Col. 0098B] communionis et ideo catholicus comprobatur: ita quisquis illius detestandi commercii particeps invenietur, quantum a sincera communione, tantum a catholica atque apostolica sit remotus. Nec praetendat quisquam, quod alicui forsitan evidentiori non communicasset vel communicare videatur haeretico. Quid enim juvat, si illi non communicet, et his tamen communione ⁜ 4 jungitur, qui ab illius non sunt communione diversi? Quod si eorum nulli communicavit, vel non omnino communicat, hic erit ille sincerae, catholicae, apostolicaeque communionis et fidei, alioqui nullo modo poterit indiscretae illius mixtionis insincerum vitare contagium. Hoc modo etiam ille vir bonus Acacius Antiocheno Petro, cui se palam non communicare jactabat, per alios sine [Col. 0098C] ambiguo communicasse detegitur. Neque enim ab omnium, qui Antiocheno Petro communicabant, semet Acacius communione suspendit. Ac per hoc quid profuit, quod videri volebat illi palam non communicare, cui per suos complices subsicivae [ al sub signo] communionis nectebatur? Alexandrino Petro communicavit Acacius. Sed donec advixit Antiochenus Petrus, qui utique post Acacianum cum Petro Alexandrino foedus initum defunctus ostenditur, nunquam Antiocheno Petro Alexandrinus Petrus communicare desiit. Quod catholicorum continet relatio sacerdotum, caeterorumque ⁜ 5 in catholica durantium, nec conscientiam latere potest totius Orientis. Et ut taceam, quod per ipsum Zenonem imperatorem, qui utique Antiocheno Petro, quem introduxerat, [Col. 0098D] et cujus sacerdotium comprobaverat, sine dubio communione permixtus, communicabat Acacius, plurimos diversarum urbium praesules possumus demonstrare, quibus cum Antiocheno Petro communicantibus nihilominus communicabat Acacius, et per illos Antiocheno communicabat consequenter et Petro. Sed haec apud Graecos facilis et inculpabilis putatur esse permixtio, apud quos nulla est veri falsique [Col. 0099A] discretio; et cum omnibus reprobis volunt esse communes, in nulla monstrantur probitate constare. Hic autem ille est Petrus Antiochenus, quem nec per poenitentiam ad communionem catholicam recipi etiam a sede apostolica poposcit Acacius. Ac per hoc ⁜ 1 queruntur a nobis Acacium fuisse damnatum; cum hac professione praemissa, et ⁜ 2 per infectos Antiocheni Petri recepta communione, se doceatur ipse damnasse. Ubi tamen non solum reus tenetur Acacius, sed omnes pontifices Orientales, qui pari modo in haec cecidere contagia, meritoque simili damnatione ⁜ 3 tenentur obstricti, nec inde possint ullatenus expediri, nisi dum supersunt a talibus abstinendo. Nec nos oportet in talibus causis nisi illis credere, qui aut omnino se sciunt ab hujus perfidiae nexibus [Col. 0099B] divino beneficio servare discretos, aut his qui a perfidorum consortio recesserunt. Nam in perfidorum contagio constitutis, quam fidem pro sincerae communionis testificatione possumus adhibere, qui ⁜ 4 in sincera communione sunt ⁜ 5 polluti? Nec eorum testimoniis niti pro veritate poterimus, qui impugnare non verentur [ al. nituntur] falsitatibus veritatem. Restat ut non nisi illis credere debeamus qui ab omni contagione sunt liberi.

(Ex Collect. canonum card. Deusdedit.)

Gelasius Coelestino episcopo. (Lib. I, cap. 141.)

In ecclesia beati martyris Eleutherii, quae in Histoniensium civitatis parochia probatur esse constructa, [Col. 0099C] Julianum diaconum, si nil in eo est quod contra canonum veniat instituta, presbyteri honore decorabis: sciturus eum visitatoris te nomine, non cardinalis creasse pontificis.

Idem Sabino episcopo. (Ibid.)

Quartum defensorem diaconum sibimet consecrari populus Grumentinae civitatis exposcit. Hunc ergo, si nil est quod ejus personae possit opponi, diaconii provectione decorabis: ut noverit tamen dilectio tua hoc se delegantibus nobis exsequi visitatoris officio, non potestate proprii sacerdotis.

Gelasius Quinigesio et Constantino episcopis, inter caetera. (Lib. IV, cap. 56.)

[Col. 0099D] Felix et Petrus Ecclesiae Nolanae clerici contumaciter et contra constitutum rebelles ad comitatum filii mei regis putaverunt esse properandum, dicentes sibi vim fuisse generatam, tacito clericatus officio: et auctoritate promerita contra civilitatem redemptis sibi barbaris suprascriptum episcopum suum gravibus injuriis et dispendiis affecerunt. Proinde necessarium fuit ut ad eumdem dominum filium meum supradictus frater noster Serenus episcopus convolaret, ostensaque fraude secundum beatitudinem temporum suorum vir praecellentissimus filius [Col. 0100A] meus Theodoricus rex ad nostrum contumaces clericos remisit examen.

Gelasius Victori episcopo. (Lib. III, cap. 95.)

Dudum de Sanctae Agathae basilica, quae in Caclano fundo olim noscitur constituta, processionem sub nostra consultatione suspenderas, asserens possessionis dominum omnia quae illi conferebantur accipere, et suis usibus applicare; nec illic posse ministrorum Dei aliquos ad processionem venire, cum nulla illic alimenta susciperent. Sed nuper vir spectabilis Petrus noster nobis rationabiliter intimavit, hoc quod in culpam venerat se taliter ordinasse, ut universa quae in Ecclesia supradicta diversorum fuerint oblatione collata, ad episcopum aut ad eum [Col. 0100B] cui basilicam deputaverit, universa pertineant: ita ut ex hoc compendio sarta tecta ecclesiae procurentur. Et ideo frater saluberrimae dispositionis professione suscepta, processionem supradictae ecclesiae te convenit ordinare.

Gelasius Respecto et Leonino episcopis. (Lib. III, cap. 99.)

Joannes archidiaconus Falerionensis urbis eversionem ecclesiae ab eo qui praesulis nomine censetur effectam grandi nobis supplicatione conquestus est; ita ut se videlicet de loci sui administratione dejecto, iter sibi liberum ad depopulandas facultates aperiret ecclesiae. Nam ministeriis et ornatu pro sua voluntate distracto, praedium etiam paternum, quod in alimoniam clericorum decessor ejus reliquerat, velut [Col. 0100C] proprium suis utilitatibus vindicavit: obviantemque supradictum archidiaconum, caeterosque complures, qui pariter reclamabant, ab ordinibus suis credidit excludendos. Et ideo, fratres carissimi, Divinitatis intuitu Ecclesiae causam summa attentione trutinantes, omni veritate discussa, de compertis cita nostris auribus relatione signate; ut perspecta instructione diligentiae vestrae quid fieri debeat censeamus.

Gelasius Justo et Stephano episcopis. (Lib. III, cap. 97.)

Frater et coepiscopus noster Proficuus Salpinae sacerdos Ecclesiae petitorii nobis insinuatione suggessit, Brumarium spectabilem virum, cum nullis [Col. 0100D] exstantibus causis servum ecclesiae gravissima caede mactasset, tunc etiam ad augendam violentiae suae pervicaciam supradictum antistitem gravissimis contumeliis affecisse. Et ideo, fratres carissimi, si a vobis admonitus ad judicium vestrum inquisitionemque convenerit, veritate discussa unde tantus superbiae spiritus aut violentiae conceptio fluxerit, quidve fuerit quod pontifex tanta laceraretur insolentia, nostris auribus relatione signate. Aut si forte simili praesumptione contempserit, potestatem sibi supradictus pontifex noverit esse concessam, quatenus apud judicem [Col. 0101A] provinciae atrocium injuriarum quaerat propositione undictam.

Gelasius Majorico, Sereno et Joanni episcopis. (Lib. III, cap. 98.)

Qui et humanis legibus incivili temeritate calcatis, et reverentia religionis abjecta, vel ecclesiastica privilegia calcare contendunt, vel ubilibet in pauperum prosilire dispendium, nec hujusmodi saltem commoniti convictique nequitiam sopire consentiunt, atque illata sacris rebus detrimenta sancire, merito divini muneris sunt participatione privandi: ut hujus perceptione ne careant, quod sacrilegis ausibus habuere despectui. Quapropter Dionysii, qui sicut vestrae textus relationis ostendit, non solum Vibonensis Ecclesiae jura turbare, sed etiam repensare, quod [Col. 0101B] nequiter admiserant, respuerant, sacrae communionis arceantur accessu, donec quae honori divino competunt discant devota mente deferre. Contra quos etiam quidquid publicis legibus agi poterit, minime negligatur. Ut qui utrumque tempserunt utrisque cohibiti, tam sibi quam caeteris praebeant quod necessaria disciplina poscit exemplum. Coelestinus vero presbyter fratris et coepiscopi nostri Sereni qui contra pontificale judicium, contraque apostolicae sedis mandata prorumpens supradictis communionem sacram ministrare praesumpsit; cum non potuerit ignorare sententiam proprii sacerdotis, ab officio protinus ecclesiastico pellatur. Ut nullus Ecclesiae ministrorum contra pontificalia instituta venire contendat.

Gelasius Joanni episcopo Pisano. (Lib. III, cap. 99.)

Ecclesiastica ministeria, quae unicuique basilicae fidelium devotio deputavit, ad aliam ecclesiam nullo debent surripiente transferri. Et ideo, si hujus juris portitoris petitio veritate subsistit, calicem quem decessor tuus abstulit, ecclesiae cujus fuit restitue sine intermissione.

Gelasius Natali episcopo. (Ex Anselm. lib. VI, cap. 39.)

Quia per ambitiones illicitas non pudet quosdam ecclesiarum jura turbare, ac privilegia quae metropolitanis vel provincialibus episcopis decrevit antiquitas, temeraria praesumptione pervadere; propter quod etiam communionis apostolicae desiderant tenere dissidium, quo scilicet ab ejus auctoritate divisi [Col. 0101D] velut impune proprias usurpationes exerceant: non respicientes quod aeterno judici rationem tam de catholicae sinceritatis injuria, quam de traditionum praejudicio paternarum non sine perpetuae sint damnationis interitu reddituri. Si in hac obstinatione permanserint, caritatem tuam duximus instruendam, nos pariter ad metropolitanos vestrae provinciae, sive cujusquam contiguae, quae catholicam servant unitatem, magnopere delegasse, ut [Col. 0102A] obeuntes episcopos in eadem regione metropolitanus suus debeat ordinare; eumdemque ipsum metropolitanum, si humana morte transierit, non nisi comprovinciales episcopi juxta formam veterem studeant ordinare; quatenus quae veneranda decrevit antiquitas nullus sibimet contra fas usurpare contendat.

Gelasius clero, ordin. et plebi Brendesii. (Ex Anselm. lib. VI, cap. 46.)

Concesso vobis quem petistis antistite fratre jam et coepiscopo meo Juliano, necessarium fuit eodem ad ecclesiam suam mox remisso ad vos nostra scripta pariter destinare; quibus agnosceretis eidem fuisse praeceptum, ne unquam ordinationes praesumat illicitas. Ne bigamum et qui virginem non est sortitus uxorem, atque illitteratum vel obnoxium, [Col. 0102B] in aliqua parte corporis debilem, notatumque modis omnibus ad sacros ordines permittat accedere. Quod etiam de peregrinis atque incognitis vel expetentibus cavere debebit; quia hujusmodi a venerabilibus prohibentur officiis, ac nihil ex ministeriis atque ornatu postremo de quacunque re quam constat ad ecclesiam pertinere, audeat in alterum qualibet ratione transferre. Reditus et oblationes fidelium in quatuor partes dividat, quarum sibi unam ipse retineat, alteram clericis pro officiorum suorum sedulitate distribuat, fabricis tertiam, quarum rationem divino est redditurus examini. Sacris quoque ordinibus applicandos hac observatione promoveat, ut jejunio quarti, septimi et decimi mensis vespere sabbati presbyteros atque diaconos ordinandos esse [Col. 0102C] cognoscat. Venerabilis etiam baptismi sacramentum nisi in festivitate paschali et Pentecostes tradere non praesumat, exceptis aegritudine laborantibus.

Acta Chalcedonensis concilii ea tantum rata quae sedes apostolica approbavit; justa quae in Acacium statuta; et Petrum Alexandrinum a sede apostolica solummodo potuisse absolvi.

⁜ * Ne forte quod solent, dicant, quod si synodus Chalcedonensis admittitur, omnia constare debeant quae illic videntur esse deprompta. Aut enim ex toto admitti oportere, aut si ex parte repudiabilis est, firmam ex toto constare non posse. Cognoscant igitur illud secundum Scripturas sanctas traditionemque [Col. 0102D] majorum, secundum canones regulasque Ecclesiae, pro fide ⁜ 2 communi, et veritate catholica et apostolica, pro qua hanc fieri sedes apostolica delegavit, factamque firmavit, a tota Ecclesia indubitanter admitti; alia autem quae per incompetentem praesumptionem illic prolata sunt, vel potius ventilata, quae sedes apostolica gerenda nullatenus delegavit, ⁜ 3 mox a vicariis sedis apostolicae contradicta, manifestum est; quae sedes apostolica, etiam petente [Col. 0103A] Marciano principe, nullatenus approbavit; quae praesul Ecclesiae Constantinopolitanae tunc Anatolius, nec se praesumpsisse professus est, et in apostolicae sedis antistitis non negavit posita potestate: quae ideo, sicut dictum est, sedes apostolica non recepit, quia quae privilegiis universalis Ecclesiae contraria probantur, nulla ratione ⁜ 1 sustinet. Quid enim? Quia in libris sanctis, quos utique veneramur et sequimur, quoniam quorumdam illic et profanitates esse feruntur, et scelera gesta narrantur, ideo nobis pariter aut veneranda sunt, aut sequenda, quia in illis sanctis libris et venerabilibus continentur. Sanctus Petrus primus apostolorum, sic existimans Novi Testamenti gratiam praedicandam, ut a legis veteris non recederet institutis, quaedam per simulationem legitur [Col. 0103B] inter Judaeos gentilesque gessisse. Nunquid ideo aut illa ejus sequenda sunt, quae merito et coapostolus ejus facta redarguit, postea consequenter ipsa vitavit, pariterque assumenda sunt cum his quae (ut pote primus apostolus) salubria praedicavit? Nunquidnam aut ejus recta doctrina cum his quae humanitus acciderant repudianda est, aut illa adhuc imbecillis inscitia, cum perfecta ejus suscipienda est doctrina? Nunquidnam in ipsorum haereticorum libris non multa quae ad veritatem pertineant posita releguntur? Nunquidnam ideo veritas refutanda est, quia illorum libri, ubi ⁜ 2 pravitas inest, refutantur? Aut ideo pravi libri suscipiendi sunt eorum, quia veritas, quae illic inserta est, non negatur? Ait Apostolus: Omnia probate; quae bona sunt tenete (I Thess. V) . Scimus [Col. 0103C] Apostolum (Act. XVII) etiam de paganorum libris aliqua posuisse. Nunquid ideo etiam cuncta recipienda sunt, quae cum his pariter sunt prolata? Ipse Apostolus (II Cor. XV) ait multos praedicatores aliter atque aliter Christum praedicare, ubi licet quocunque modo, Christum praedicatum oportet admitti, tamen non ideo illum morem, quo non recte praedicatum est, non admonet evitare. Malos operarios ipse conqueritur (Philipp. I) , quorum alia refutanda, alia docet esse sectanda. Haec et hujusmodi exempla nos edocent, et testimonia divina confirmant, non omnia passim a quocunque dicta, vel ubicunque scripta, indifferenter accipere, sed retentis bonis, quae noceant refutare. Peccatori homini mors illata est, et tamen homini Jesu Christo mors illata [Col. 0103D] reum fecit esse diabolum: quia ubi causa mortis non erat (puta peccatum) non debebatur et poena. Sententia praefigitur, vel praefixa est semper errori. Quae sententia huic errori praefixa, nunquam omnino resolvetur. Sicut enim, in quantum est ipse error, nunquam error esse desistit, sic a sententia praefixa nunquam resolvetur, quia error qui agnoscitur esse damnatus, et eadem quandiu manet error, probatur astrictus. Itaque qui in eo errore sunt, sententia erroris obstricti sunt; et quandiu in eo manent, nullatenus absoluti sunt, sicut nec ipse ⁜ 3 in quo sunt [Col. 0104A] error absolvitur. Error enim ipse nunquam veniam promeretur; sed qui eo veraciter caruerit, atque ab ejus participatione discedit. Quandiu ergo in eis est, error damnationem suam tenet, nunquamque resolvitur, quia error semper poenam meretur. Participes vero ejus, aut semper sunt et ejus poenae participes, si in eodem perstare non desinant: aut si ab eodem recesserint, quam alieni facti sunt ab errore, et ab ejus participatione discreti, tam et poenae ejus erunt consequenter alieni. ⁜ 4 Cui erranti poena praefigitur, quandiu manet errans, eadem poena constringitur; quia errans esse non potest sine poena errati. Haec eadem poena perpetua est, nunquamque solvenda quandiu errans esse perstiterit. Qui si errans esse destiterit, poena, quae erranti est praefixa perpetua, [Col. 0104B] non erranti, id est alteri effecto quam cui praefixa est, non solum non potest esse perpetua, sed nec esse jam poena. Non est enim ipse cui praefixa est. Erranti enim praefixa est, non non erranti. Quae enim erranti praefixa perpetua est, et perpetuo constringit errantem, non errantem non potest jam tenere. Sit erranti dicta fore perpetua, sit erranti dicta nunquam esse solvenda. Manet omnino et vere, certumque est, quod ⁜ 5 in ea praefixum est; nec potest prorsus absolvi, quandiu manenti praefixa debetur erranti. Non erranti autem nec poena potest esse, quae non erranti non debetur inferri. Nec mutatur illa omnino nec solvitur quae debetur erranti. In suo ergo tenore illa praefixa est, in suo jure non potest omnino resolvi; in non suo tenore, quae esse non potest, jam docetur [Col. 0104C] esse vacuata: et jus illic penitus non habere, ubi causam non habet existendi. Plenae sunt sanctae Scripturae tali forma justitiae. Dicitur: Pereant peccatores a terra, ita ut non sint; peccatores ut desistant esse peccatores. In hoc pereant, ut esse deficiant peccatores (Psal. CCCIII) . Caeterum si prorsus peccatores, secundum prophetae sententiam, usquequaque deperirent, ut substantialiter non subessent: qui salvari potuissent a Redemptore nostro, qui venit non justos vocare, sed peccatores (Luc. V) ? vel de quibus dicit Apostolus: Christus venit in hunc mundum peccatores salvos facere, quorum primus ego sum (I Tim. I; Rom. V) ? et; Cum peccatores essemus, misit Deus Filium suum (Galat. I) , et caetera hujusmodi? Hic revera plurimi etiam substantialiter perierunt peccatores, [Col. 0104D] in peccatis suis utique permanentes, veraque in eis sententia dicta permansit, nunquamque resoluta est; et tamen eadem in talibus, quibus praefixa est, permanente perpetua, quodam genere factum est, ut in talibus non usquequaque manentibus, id est, in peccatis suis non usquequaque durantibus, sententia tamen praefixa talibus permaneret. Nam et ipsi pereunt; sed esse peccatores, ut dictum est, non poenaliter, sed remedialiter, quodam et ipsi genere perierunt; quodam genere et in ipsis mansit praefixa sententia, donec permanens eos efficeret non esse [Col. 0105A] peccatores, vel peccatores non esse perficeret. Completa est et in eis sententia, ⁜ 1 nec quo tenore peracto permanens illa sententia pereuntibus peccatoribus, ita ut non essent utique peccatores. At ea jam in non peccatoribus manere non potuit, quia in eis quibus inflicta non fuerat jus manendi penitus non habebat. Ita nec in suo jure vel tramite ullatenus sententia resoluta est, et eadem in his quibus inflicta est, permanente, ab his qui ab ejus jure discreti sunt, aliena prorsus effecta est. Nec in his, salva sui conditione, fas haberet manendi, quibus inflicta non erat. Dixit Dominus, quod in Spiritum sanctum peccantibus, nec hic esset nec in futuro saeculo remittendum (Matth. XII) .

Quantos autem cognoscimus in Spiritum sanctum [Col. 0105B] delinquentes, sicut haereticos diversos, Arianos, Eunomianos, Macedonianos, ad fidem catholicam revertentes, et hic remissionem suae percepisse blasphemiae, et in futurum spem sumpsisse indulgentiae consequendae? Nec ideo non vera est Domini sententia, aut putabitur esse ullatenus resoluta, cum circa tales, si hoc esse permaneant, nunquam omnino solvenda persistat, effectis autem non talibus non irrogata. Sicut etiam est consequenter et illud beati Joannis apostoli: Est peccatum ad mortem: non dico ut oretur pro eo; et est peccatum non ad mortem: dico ut oretur pro eo (I Joan. V) : est peccatum ad mortem, in eodem peccato manentibus; est peccatum non ad mortem, ab eodem peccato recedentibus. Nullum est quippe peccatum pro quo aut non oret [Col. 0105C] Ecclesia ⁜ 2 remittendo, aut quod, data sibi divinitus potestate, desistentibus ab eodem non possit absolvere, vel poenitentibus relaxare, cui dicitur: Quaecunque dimiseritis super terram, dimissa erunt et in coelis; et quaecunque solveritis super terram, erunt soluta et in coelis (Matth. XVI, 18) . In quibuscunque omnia sunt, quantacunque sint, et qualiacunque sint: veraci nihilominus eorum manente sententia, ⁜ 3 quae nunquam solvenda esse denuntiatur: in eorum tenore consistens, non etiam ab hoc eodem post recedens. Quod etiam in Acacii sententia rationabiliter intuendum est, in qua etiamsi ei dictum est, nunquamque solvendus, non est adjectum tamen, etiamsi resipueris, etiamsi ab errore discesseris, etiamsi praevaricator esse destiteris. Quapropter in aperto est [Col. 0105D] ita dictum, nunquam solvendus, sed talis, scilicet, qualis est et ligatus, non autem talis effectus qui sicut ligandus non erat, sic absolutus esse docebatur. Sicut carebat obligatione, cum obligationis causa caruisset: sic utique absolutus existeret, quatenus et ipse non necessitate dictae sententiae videretur non posse quodammodo jam solvi; ⁜ 4 nam talis effectus et obligatione carens, fieret absolutus, et circa tales praefixa sententia nullo modo ⁜ 5 insolubilis redderetur. Nunquid enim misit, quaesivit, expetiit, et abjectus [Col. 0106A] est? Itaque ipse in se insolubilem fecit esse sententiam, qui talis permanere delegit, qualis veraciter non posset absolvi; et noluit talis effici, circa qualem, permanente sententia circa tales, effectum non talem insolubilis sententia non maneret, quae circa effectum non talem non haberet licentiam permanendi. Quo magis (ut dictum est) exemplo atque periculo admoniti, qui eodem tenore sunt constricti, festinare debent ut non tales esse permaneant quibus sententia illa non solvenda praefixa est, et esse tales incipiant qualibus non insolubilis praefixa sententia possit esse solubilis. Quoniam autem effecto non tali quali non solvenda praefixa sententia est, effecto, inquam, non tali, potest solubilis esse sententia; quia jam Acacio, non volenti non [Col. 0106B] talem esse, sicut tali usque in finem permanenti, permansit in absoluta sententia: ita jam non tali effici non volenti solubilis non potest esse sententia. Nonne tantos habebat Acacius quorum exemplum sequi potuisset, antistites, qui, in Ephesino prolapsi latrocinio, quolibet modo in consensionem reciderant pravitatis? Utique tamen (etsi dictum non erat) et perpetuam damnationem ferre potuissent, nisi resipiscentes, et non tales effecti quales illi facti fuerant, damnationemque perpetuam merebantur, resolvi circa se damnationem, recedentes a perpetuae damnationis causa, ⁜ 6 meruissent: quam qui perstitere circa se insolubilem reddiderunt. Nihil interest igitur, nihil differt, utrum dicatur nunquam solvendus, an non dicatur; quia ecclesiastica sententia [Col. 0106C] reos et praevaricatores obligat; quia sicut ei non potest suffragari quod non est dictus nunquam solvendus, sed si in errore permanserit insolubilis modis omnibus perseverat, nec potest inde nisi non talis effectus absolvi; sic cuiquam praejudicare non potest, tametsi dictum est nunquam esse solvendum, manifesta ratione monstrante quia nunquam sit omnino solvendus, si talis qualis ligatus est esse persistat, vel talis utique nunquam solvendus qualis est obligatus. Non adjecto autem, etiamsi resipiscat et corrigat, patere prorsus et liberum esse non dubium sit, ut non talis effectus qualis nunquam dictus est esse solvendus, sed talis qualis non est dictus nunquam esse solvendus, id est, correctus et emendatus, consequenter correctus et possit solvi. Notandum [Col. 0106D] quod quolibet genere blasphemantibus in Spiritum sanctum, si resipiscant et corrigant, et hic eis et in futuro saeculo remittatur; nec inde possit Domini nutare sententia, quae circa tales utique permanentes permanere dicta est, non circa non tales effectos. Quandiu autem in hoc manent, tales sunt qualibus non remittendum esse praefixum est. Cum autem ab hoc recesserint, non tales efficiuntur qualibus non remittendum esse praedictum est. Et ideo non talibus effectis potest et hic et futuro saeculo ⁜ 7 non remitti. [Col. 0107A] Alioquin (quod absit) frustra videretur Ecclesia hujusmodi sua reconciliatione suscipere. Quia autem frustrari non potest, hoc intellectu modis omnibus, salva Domini sententia, praedicandum est, quantum ad nos pertinet, omnino ⁜ 1 posse. Talis igitur dictus est Acacius, qualis ligatus est nunquam esse solvendus. Talis usque in finem esse permansit, talis esse non destitit. Ita talis est hodie qualis est ⁜ 2 dictus. Non talis esse jam non potest, nunquam igitur talis permanendo solvendus est: qui si talis esse desisteret, nec in non tali permansisset, et nunquam esse solvendum, quia non talis qualis dictus est nunquam esse solvendus, posset absolvi, et non tali nunquam solvi recederet; et ideo ut solvi posset accederet. Quod sedes apostolica non consensit, nec [Col. 0107B] imperator imposuit, nec Anatolius usurpavit. Totumque (ut dictum est) in sedis apostolicae positum est potestate. Ita quod firmavit in synodo sedes apostolica, hoc robur obtinuit; quod refutavit, habere non potuit firmitatem: et sola rescindit quod praeter ordinem congregatio synodica putaverat usurpandum: non promulgatrix iteratae sententiae, sed cum apostolica sede veteris exsecutrix. Hoc tamen, quod de uno eodemque homine dictum est, sive tali persistente qualis sententiam competenter accepit, sive non tali effecto, ⁜ 3 et illa sententia, quae non tali non dicta est absoluto, et in unaquaque civitate legitur, similiter esse praefixum, et populo ac gente simul depromptum potius, quae in toto orbe portio est.

Idem enim mundus est, qui et periturus est dictus, [Col. 0107C] et sermo Dei non potest excidere, et in ipso mundo nihilominus a pravis intentionibus recedente non promitur. Sic Tyrus et ⁜ 4 Berytos, et Gaza (Jer. XLVII) , et Aegyptus (Jer. XLIV) pronuntiatae sunt periturae, quas postea per Evangelium novimus (Luc. X) esse salvatas. Perierunt itaque duplici modo: aut permanentes in eo quo talem sententiam susceperunt; aut deficientes ab eo quo tales fuerant, et incipientes esse quo non tales fuerant: quibus est illa praefixa sententia, ut consequenter ad non tales non pertineret illa sententia quae non talibus praefixa non fuerat: sic etiam de gente Judaeorum a Deo etiam per Isaiam prophetam peremptorie veluti pronuntiatum est: Claude oculos eorum et ⁜ 5 obtura aures eorum et videntes non [Col. 0108A] videant, et audientes non audiant, ne quando intelligant; et obdura cor populi hujus, ne unquam convertantur, et sanem illos (Isai. VI) . Hic etiam correctio et emendatio interdicta monstratur, et resipiscendi quoque spes prorsus abscinditur. De quo tamen populo apostolos ⁜ 6 et Ecclesiam primitivam novimus processisse, ⁜ 7 et millia hominum una die baptismate fuisse salvata (Act. II) . Ecce et in persistentibus qualis est illa sententia promulgata permansit, nec ad correctionem prorsus venire sanitatis admissi sunt, sed adjudicati sunt in sua nequitia deperire, et, manente divina sententia, non per ipsorum propriam emendationem, suoque intellectu vel motu, suaque virtute vel possibilitate conversi sunt, ut sanarentur, sed per gratiam Dei sanati sunt, ut converterentur. [Col. 0108B] Ne convertantur, inquit, et sanem eos, ne sua sponte, ne suis operibus, quibus utique confidebant, ne suam justitiam sectantes, justitiae Dei non debeant esse subjecti, de suis viribus confidentes, non divinae se misericordiae illuminationique subdentes. Et ideo inhibetur eis superbae praesumptionis effectus, ne convertantur suis intentionibus, suis nisibus, ut putarant; et sanem eos, ne eorum quasi meritis ex propria facultate venientibus salvatrix gratia daretur, atque ita gratia jam non esset gratia, si non gratis data esset immeritis, sed merces tanquam meritis restituta. Non ergo ipsi convertantur, et sanem eos: sed sanati per gratiam, qualiter ad humilitatem Christi convertantur agnoscant. Ita in utrisque, hoc est, et in eo permanentibus in quo talem sententiam perceperunt, [Col. 0108C] et in salvatis exinde sententia dominica fixa permansit, et tamen illa permanent; sic eis miro genere sanitas introducta est, ut illa sententia non mutata videretur: sed eadem perdurante, sanitas non illorum confidentia, sed divino munere proveniret. Quod si haec tentare formidant, nec ad suae pertinere cognoscunt modulum potestatis, cui tantum de humanis rebus judicare permissum est, non etiam praeesse divinis, quomodo de his per quos divina ministrantur judicare praesumunt? ⁜ a Fuerint haec ante adventum Christi, ut quidam figuraliter, adhuc tamen in carnalibus actionibus constituti pariter reges existerent, et pariter sacerdotes. Quod S. Melchisedech fuisse sacra prodit Historia (Genes. XIV) . Quod in suis [Col. 0109A] quoque diabolus imitatus est, ut pote qui semper quae divino cultui convenirent sibimet tyrannico spiritu vindicare contendit, ut pagani imperatores iidem et maximi pontifices dicerentur. Sed cum ad verum ventum est eumdem regem atque pontificem, ultra sibi nec imperator pontificis nomen imposuit, nec pontifex regale fastigium vindicavit. Quamvis enim membra ipsius, id est, veri regis atque pontificis, secundum participationem naturae magnifice utrumque in sacra generositate sumpsisse dicantur, ut simul regale genus et sacerdotale subsistant: ⁜ 1 attamen Christus memor fragilitatis humanae, quod suorum saluti congrueret dispensatione magnifica ⁜ 2 temperans, sic actionibus propriis dignitatibusque distinctis officia potestatis utriusque discrevit, suos [Col. 0109B] volens medicinali humilitate salvari, non humana superbia rursus intercipi; ut et Christiani imperatores pro aeterna vita pontificibus indigerent, et pontifices pro temporalium cursu rerum imperialibus dispositionibus uterentur, quatenus spiritalis actio a carnalibus distaret incursibus: et ideo militans Deo, minime se negotiis saecularibus implicaret (II Tim. II) ; ac vicissim non ille rebus divinis praesidere videretur, qui esset negotiis saecularibus implicatus, ut et modestia utriusque ordinis curaretur, ne extolleretur utroque suffultus, et competens qualitatibus actionum specialiter professio aptaretur. Quibus omnibus rite collectis, satis evidenter ostenditur a saeculari potestate nec ligari prorsus nec solvi posse pontificem. Quo manifestius approbatur Alexandrinum [Col. 0109C] Petrum per imperialem tantummodo sententiam nullo modo potuisse prorsus absolvi; ubi si pontificum quoque sociatur assensus, quaerimus utrum praecesserit, an fuerit subsecutus. Si subsecutus est, ⁜ 3 nihilominus ad id reditur, ut absolutio saeculari potestate praecepta et principaliter inchoata valere non possit, pontificumque secutus assensus adulationis potius fuerit, quam legitimae sanctionis. Si praecessit, doceatur a quibus et ubi ille sit gestus, si secundum Ecclesiae regulam celebratus, si paterna traditione profectus, si majorum more prolatus, si competenti examinatione depromptus. Ubi procul dubio requirendum est si synodali congregatione celebratus, quod in receptione damnati, et depulsione catholici, quia ⁜ 4 nova est causa, fieri debuisse certissimum est; si ad primam [Col. 0109D] sedem, cujus intererat sententiae, qua Petrus tenebatur obstrictus, secundum Ecclesiae regulas est relatum; si eadem quae ligavit absolvit; si illa ⁜ 5 quae ligaverat non resolvente, imo etiam nesciente, potuisset dissolvi. Si haec gesta non sunt, quo more, quo ritu Alexandrinus Petrus praetenditur absolutus, cum nec a pontificibus legitime et ecclesiasticis legibus fuerit expeditus, nec a saeculari potestate potuerit [Col. 0110A] praeter Ecclesiae tramitem prorsus absolvi? Sed dicatur forsitan: Non imperator absolvit, sed a pontificibus poposcit absolvi. Tanto magis poscenti imperatori a pontificibus fuerat suggerendum, ut si eum legitime vellet absolvi, legitima ecclesiastici tenoris absolutio proveniret, et haec omnia quae superius dicta sunt secundum Ecclesiae tramitem servarentur: praecipue cum de secundae sedis ageretur antistite, nec ab inferiore qualibet, sed a prima sede jure possit absolvi. Inferior quippe potiorem absolvere non potest: sola ergo potior inferiorem convenienter absolvit. Proinde inferioris loci pontifices, qui nullatenus se noverant potiorem sibi sine prima sede posse resolvere, praecipue quem ejus sententia noverant obligatum, praevaricatoria absolutione potius non [Col. 0110B] illum penitus exuerunt, sed se praevaricatione potius nexuerunt. Ita Petri absolutio ex utroque non constat, quia nec praevaricatoria absolutione rei reum absolvere potuerunt, et depulsis undique pontificibus catholicis, haereticisque suppositis, vel his qui haereticorum tenebantur communione polluti, etiam sacrae religionis insinceritate polluti, participem suum tam absolvere nequiverunt, quam ipsi non erant absoluti; ac proinde tam ecclesiasticae regulae praevaricatores, quam sacrosanctae communionis integritatem maculantes consortio perfidorum, quod de reo simillimo potuerunt ferre judicium? De catholicis enim pontificibus per totum Orientem aut quicunque perstitit, est ejectus; aut ille restitit, qui consensit errori, et se ab errantium contagio non retraxit.

[Col. 0110C] Quod igitur eorum potuit de cujusquam errore esse judicium, qui nusquam non errasse monstrantur, et, haereticorum simul catholicorumque confessione permixta, ⁜ 6 cunctas religionis verae et sincerae ⁜ 7 sedes turbasse, catholicamque apostolicamque confudisse puritatem? Ecce qui reum absolvere potuerunt, qui rei prae omnibus docebantur effecti. Ecce cum quibus de absolvendo reo synodus fuerat ineunda. Si fides et communio catholica retinebatur, cur catholici pellebantur antistites? Si catholici pellebantur antistites, quomodo non tantummodo haeretici servabantur? ⁜ 8

[Col. 0110D] Damnat Lupercalium superstitiosam celebrationem: et non ex Lupercalium intermissione, sed ex sceleribus Romae mala contigisse probat.

Sedent quidam in domibus suis nescientes neque quae loquantur, neque de quibus affirment, de aliis judicare nitentes, cum se ipsi non judicent, et velint prius accusare quam nosse, ac docere quam discere, et indiscussis rebus, nec investigatis causis, nec rerum [Col. 0111A] ratione quaesita, quod eis ad buccam venerit inconsideranter effundere, et praecipitanter evomere; non veritatis assertione prolata censentes, sed studio cacologiae quae nesciunt arguentes: eoque progressi sunt ut etiam recte facta malevolentiae proposito lacerare contendant; qui si saperent, non praecipitarent omnino sententiam, sed perscrutatis ante rebus loquenda depromerent. Verum quia nos arguunt segnes esse censores in vitiis Ecclesiae coercendis, et a nobis consequenter agnoscant non tantum corporalis adulterii esse peccatum, quod et discuti debeat, et jure puniri, sed esse longe majus fornicariis et adulteris genus, quod in quolibet Christiano, quia membrum omnis Christianus Ecclesiae est, competenter debeat vindicari; tanto enim sacrilegii [Col. 0111B] majus est crimen, quanto animae fornicatio pejor est corporis; nam per animae fornicationem ab ipsius Dei conjunctione disceditur, atque ad immundos spiritus spiritalis adulterii genere transitur. Quomodo autem non in hanc partem recidit qui cum se Christianum videri velit, et profiteatur, et dicat, palam tamen publiceque praedicare non horreat, non refugiat, non pavescat, ideo morbos gigni, quia daemonia non colantur, et deo Februario non litetur? Video ubi haec deliramenta compererit. Quomodo praevaricator non est qui in has blasphemiae profanitates incurrit? quomodo sacrilegus non aestimetur qui, abjurata unius Dei providentia et potestate quam confessus est, ad prodigiosas superstitiones et vana figmenta seducitur? secundum Apostolum longe deterius [Col. 0111C] reus, jureque damnandus, confessam veritatem deserere, quam si in eam nullatenus credidisset; quamvis enim ridiculosa sint figmenta quae proferat, tamen ipse affectus et voluntas in crimine est, et professio ac praedicatio jure damnanda; ac per hoc qui in alium sententiam damnationis vult sine dilatione proferri, in quo alium judicat, semetipsum se condemnare cognoscat. Nunquid enim pontifex vindicare debet in eos qui adulterium corporale committunt, et in eos qui sacrilegium, id est fornicationem et adulterium spirituale gerunt, non debet vindicare? Nonne ipse Dominus, cum adultera ad eum esset adducta, accusantibus dixit: Si quis vestrum sine peccato est, primus in eam lapidem mittat (Joan. VIII) . Non ait, si quis vestrum non similiter adulter est, sed, [Col. 0111D] si quis sine peccato est: quolibet ergo obstrictus quisque peccato in alterius peccati reum lapidem non audeat mittere. Quibus tunc pro sua conscientia discedentibus mundi Salvator adjecit: Mulier, ubi sunt accusatores tui? nemo te condemnavit, nec ego te condemnabo; sed vade, ulterius jam noli peccare (Ibid.) : tenes et teneris; urges, urgeris; obstringis, obstringeris; pontificis discussionem flagitas, vindictamque deposcis. Memento in adversum omne crimen esse proferendum. Nunquid non etiam leges humanae dicunt, quod reus reum facere non possit? Festucam vides in oculo fratris, et in tuo trabem non vides (Matth. VII) ? qui moechos accusas, adulterium facis, et corporales adulteros spiritualis [Col. 0112A] adulter incessis? certe discussionem poscis: homo diligens, maturus, religiosus, non vis aliquem in Ecclesia peccare, peccantem cupis discuti et poenae consequenter addici; quaecunque in alium promis et in te proferre cogeris; hoc enim facit ne segnitia pontificis accusetur et maculetur Ecclesia. Debet ergo et pontificis in omnibus malefactis sollicitudo et severitas non deesse, et ab omnibus Ecclesiae fama purgari. Sed dicas forsan te laicum, illum Ecclesiae ministrum; ergo gravius crimen exaggerans. Verum dicis, nec ego diffiteor: tanto sollicitius examinandus est, quanto magis propinquus est; tanto magis reus est, quanto in illo ministerio constitutus, et haec facere minime debuisset. Ecce censura non deest: audi tu, et si convictus fuerit, [Col. 0112B] vindictae consequenter addicitur. Age modo quid vis de te? Nunquid quia in ministerio sacro non es, in plebe sacra non es? An nescis et te membrum esse summi pontificis? An ignoras totam Ecclesiam sacerdotum vocitatam? postremo si ille reus est qui accedens ad ministerium Ecclesiae delinquit, nunquid et tu reus non es, qui post confessionem veritatis ad prava et perversa et profana et diabolica, quibus te renuntiare professus es, figmenta reduceris? Itaque etiam tu post blasphemias palam publiceque profusas a sacro corpore modis omnibus abstinendus es. Non potes enim mensae Domini participare et mensae daemoniorum; nec calicem Domini bibere et calicem daemoniorum. Nec potes templum Dei esse et templum diaboli: lux simul et tenebrae in te convenire [Col. 0112C] non possunt. Viderim utrum urges, atque compellas in alio maleficio vindicare. Tu tamen sceleris tui pondus non potes declinare: et quanto in alio transire crimen non pateris impunitum, tanto quid etiam in te pro rerum ratione facere debeamus ostendis. Verumtamen in ipsis blasphemiis tuis quibus es jure plectibilis, imperitiam tuam evidenter agnosce, et sicut ait ille: Voluntatem habere te mentiendi, artem fingendi non habere; cum sic te intelligas malum habere affectum, perversumque apostatandi propositum, ut tibi materia prorsus vanitatis illius nulla suppeditet, nec possis astruere quod corde concipis, et ore depromis. Dic mihi, cum saepenumero in Romanis historiis legatur, Livio auctore, saepissime in hac urbe exorta pestilentia [Col. 0112D] infinita hominum millia deperisse; atque eo frequenter ventum, ut vix esset unde illis bellicosis temporibus exercitus potuisset ascribi; illo tempore Deo tuo Februario minime litabatur, an etiam cultus hic omnino nil proderat illo tempore quo Lupercalia celebrabantur? Nec enim dicturus es haec sacra adhuc illo tempore non coepisse, quae ante Romulum ab Evandro in Italiam perhibentur allata. Lupercalia autem propter quid instituta sunt, quantum ad ipsius superstitionis commenta respectant, Livius in secunda decade loquitur. Nec propter morbos inhibendos instituta commemorat, sed propter sterilitatem, ut ei videtur, mulierum, quae tunc acciderat exhibendam [ forte exigendam]: proinde si vel ad hoc [Col. 0113A] ipsum aliquid hoc valeret, hoc intermisso, non morbus acciderit contra quem Lupercalia reperta non sunt, sed feminae nequaquam generare debuerant, pro quarum fecunditate concinantur inventa. Quid dicturi estis de peste, de sterilitate, de bellorum tempestate continua; nunquid et haec propter sublata Lupercalia contigerunt? Si autem non propter ista vel vitanda, vel curanda, Lupercalia sunt provisa, quid inani turbatione jactamini? quid Tuscia, quid Aemilia, caeteraeque provinciae, in quibus hominum prope nullus existit, ut bellica necessitate consumeretur, Lupercaliorum fecit offensio, quae longe ante vastatae sunt quam Lupercalia tollerentur? Quando Anthemius imperator Romam venit, Lupercalia utique gerebantur, et tamen pestilentia tanta [Col. 0113B] subrepsit, ut toleranda vix fuerit. Nunquid per Campaniam Lupercalia gerebantur, quae sublata morbos illic et pestilentiam procrearent? Sed dicturi estis ad Romam tanquam ad caput omnia pertinere, et quod hic factum non est, diversis provinciis ad eam pertinentibus obfuisse. Cur ergo antequam ad Romam istae provinciae pertinerent, praeter Lupercalia propriis opibus floruerunt? ut sterilitas sit continuata terrarum Lupercalia sublata fecerunt, an nostrorum merita peccatorum? de quibus olim dictum est, et quidquid Romani meruerant perdere mores, sterilitas certe feminarum debuit provenire, propter quam auferendam Lupercalia instituta jactantur, non sterilitas terrarum, propter quam Lupercalia non sunt instituta, removenda. Quid in Africa, unde sterilitas; [Col. 0113C] quid in Galliis? Lupercalia ista fecerunt, an nostri mores, furta, homicidia, adulteria, injustitiae, iniquitates, ambitiones, cupiditates, perjuria, falsa testimonia, oppressiones miserorum, bonarum causarum impugnatio, malarumque defensio, et in omnibus inaudita perversitas; postremo, quod supra omnia est, Deo fictae mentes et sacrilegia, artesque magicae etiam paganis horrendae? Ecce quae faciunt omnia adversa, et inimica nobis, non Lupercalia, quae sunt pro vestra salute sublata. Sed quid dicitis vos ipsi qui Lupercalia defenditis, et agenda proponitis? Vos eadem pretiatis, vos eorum cultum celebritatemque vilem vulgaremque redditis. Si ostensio Lupercaliorum nobis adversa procuravit, vestra culpa est; qui quod vobis singulariter prodesse putatis, negligentissime, [Col. 0113D] et non longe impari cultu et devotione ea ducitis celebranda, quam profanitatis vestrae celebra vere majores. Apud illos enim nobiles ipsi currebant, et matronae nudato publice corpore vapulabant. Vos ergo primi in Lupercalia commisistis: satius fuerat non agere quam ea cum injuria celebrare; sed deduxistis venerandum vobis cultum, et salutiferum quem putatis, ad viles trivialesque personas, abjectos et infimos. Si vere ergo profitemini hoc sacrum, ac potius exsecramentum, vobis esse salutare, ipsi celebrate more majorum, ipsi cum amiculo nudi discurrite, ut rite vestrae salutis ludibria peragatis. Si magna sunt, si divina, si salutifera, si in his vitae vestrae pendet integritas, cur vos pudet per vos ipsos [Col. 0114A] talia celebrare? si pudet et dedecus est, itane salutiferum est et divinum profuturum, quod vos ipsi dedecus esse fateamini? Nemo religionem profitetur, quam per se exsequi prorsus erubescit et refugit; ipsa verecundia vestra vos doceat crimen esse publicum, non salutem, et non Divinitatis cultum, de quo sapiens nullus erubescit, sed instrumenta pravitatum, quibus mens vestra contra semetipsam testimonium ferens, quod gerendum profitetur, erubescit implere. Castores vestri certe, a quorum cultu desistere noluistis, cur vobis opportuna maria minime praebuerunt, ut hiemis tempore venirent huc navigia cum frumentis, et civitas inopia minime laboraret? an diebus sequentibus hoc futurum est aestatis, a Deo constitutum beneficium est, non Castorum [Col. 0114B] vana persuasio? Dicite nobis nec Christiani, nec pagani, ubique perfidi, nusquam fideles, ubique corrupti, nusquam integri, qui tam utrumque tenere non potestis, quam sibi utrumque contrarium est. Dicite, inquam, Lupercaliorum patroni, et revera Divinitatis ludibrii, et cantilenarum turpium defensores, digni magistri vesaniae, et qui non sine causa sana capita non habetis, digni hac religione, quae obscenitatum et flagitiorum vocibus celebratur: videritis ipsi quid vobis salutis impendat, quae tantam moribus labem perniciemque proponit. Nec est quod dicatis potius haec agendo, et facinora uniuscujusque vulgando, deterrere a talibus commissis animos, et pudore refrenari, ne de his publica voce cantetur, quando, sicut ille ait, non tam deterrere quam admonere [Col. 0114C] animos haec ludibria videantur, et sicut ille dixit: Iram atque animos a crimine sumunt; eo impudentiores effecti, quo crimine publicato, expositaque verecundia, nil superest omnino quod pudeat, nec habet quod metuat publicari, sed jam se fiducialiter exerat, qualis in propatulo, non per coercitionem, sed potius per quamdam laetitiam et celebritatem nominum decantata est quaelibet illa persona, imo et religione se praestare confidit; ut sint, unde nominum solemnia celebrentur, quae nisi criminum decantationibus non coluntur. Dicite nobis itaque qui voluntatem profanitatis habetis, cujus causas asserere non potestis, qui tuendae habetis propositum falsitatis quam defendere non potestis; quid dicturi estis de siccitate, de grandine, de turbine, de tempestatibus, [Col. 0114D] variisque cladibus, quae pro morum nostrorum qualitate proveniunt? Nunquidnam et haec omnia pro sublatis Lupercalibus contigerunt, an in malis moribus castigandis meritis retributionibus inferuntur? Sed non mirum est homines non judicio divino velle ista contingere, sed vanae superstitionis incursu; quibus sua crimina et malefacta cooperiant, auctoritatem coelis, sidera perhibent adhibere et fatalem induci errorem, necessitatemque peccandi, facinoraque sua non de cordis proprii perversitate procedere, sed coelo auctore pendere. Proponite igitur pro quibus aut submovendis malis, aut promerendis bonis Lupercalia vestra fuerint instituta, et videamus quae illa bona provenerint, cum Lupercalia gererentur, [Col. 0115A] et quae mala successerint cum Lupercalia viderentur ablata. Figite gradum, ad quod vestrum excidium dicatis haec prodigia fuisse reperta, digni qui monstrum nescio quod pecudis hominisque mixtura compositum, sive vere, sive false editum celebretis. Si propter pestilentiam submovendam, ut antiquiora praeteream, ecce antequam meis temporibus tollerentur, pestilentiam gravem tam in Urbe quam in agris hominum pecudumque fuisse non dubium est; si pro sterilitate jactatis, cur in Africa vel Galliis ista contingunt, ubi nec fuerunt aliquando Lupercalia, nec constat fuisse sublata? Cur nunc Oriens omnium rerum copiis exuberat et abundat, qui nec celebravit unquam Lupercalia, nec celebrat? An dicitis illic nocere ubi per plurima saecula fuerant celebrata et [Col. 0115B] repente sublata sunt? Videamus ergo si his temporibus quibus dicitis agitata et rite, ac plena sui, sicut vobis videtur, devotione completa sunt, nunquam fames, nunquam pestilentia prorsus exstiterit: si vero saepenumero his cladibus ad extremum periculi ventum est, apparet his malis submovendis nihil Lupercalia profuisse, etiam eo tempore quo, sicut dictum est, ut putatis, competenti ordine gererentur; sic de singulis quibusque necessitatibus, propter quam dixeritis fuisse provisum. Si constiterit etiam illis non desiisse, vana hujus remedii convincitur esse praesumptio. Verumtamen cur non hoc etiam nunc experiamini, utrum valeant aliquid etiam rite celebrata? et vos per ludibria ista discurrite vestrorum more majorum, ut divinam rem, et salutarem [Col. 0115C] vobis, ut dicitis, devotius celebrando, saluti vestrae prospicere magis magisque valeatis. Nunquid cum haec celebrarentur, a Gallis Roma non capta est, et saepenumero ad extrema quaeque pervenit? Nunquid bellis civilibus sub hac celebritate non concidit? Nunquid Lupercalia deerant quando Urbem Alaricus evertit? Et nuper cum Anthemii et Ricimeris civili furore subversa est, ubi sunt Lupercalia? cur istis minime profuerunt? certe divinum est: si salutare vobis, cur non per vos ipsi ut majores vestri ista faciatis? Cur causas vestrae salutis minuitis? cur decoloratis? cur eliditis, cur ad vilia quaeque deducitis? quid imputatis nobis, cum ipsi remedia vestra calcetis? Satius est et non tentare quam contumeliose peragere: majores certe vestri, si vitiose (uti illis videbatur) [Col. 0115D] sacrum aliquod celebrassent, instaurandum esse ducebant. Cur non quod ad vitiosum cultum redegistis, per indignas quasque id exsequendo personas, competenti instauratione reparatis, ut causas vestrae salutis plenius perfectiusque tractetis? cur vos pudeat agere, si salutare est? Si divinum, quod tractasse sit dedecus? Sed inquis vel imaginem ipsius rei non debere moveri. Si prodest, si salutare est, cur imago potius apud vos, et non ipsa sit veritas? aut si certe nec tunc profuit, quando ritu integro, sicut dicitur, tractabatur, quid quaeritis ejus imaginem, cujus nec ipsam profuisse cernitis veritatem? [Col. 0116A] Sed dicitis tot saeculis rem gestam non oportere secludi. Nihilominus multis temporibus paganitatis superstitio ventilata est. Sacrificetur in templis daemonum, et in capitolio profana vanitas celebretur. Cur portionem defenditis et quae majora sunt praeteritis? Si plurima genera vanitatum multis acta saeculis probantur esse sublata, cur portio, quantovis tempore ventilata, non possit auferri? Si temporibus praescribitur, imputate majoribus vestris, qui cum hac temporis praescriptione non usi sint, posse quod superfluum est et debere removeri, dum plura et majora submota sunt, indicarunt. Sed dicis etiam Christianis temporibus haec fuisse; sed etiam illa aliquandiu Christianis quoque temporibus celebrata sunt. Nunquidnam quia sub primis praesulibus [Col. 0116B] Christianae religionis ablata non sunt, ideo sub eorum successoribus tolli minime debuerunt? Multa sunt quae a singulis pontificibus diverso tempore sublata sunt noxia, vel abjecta. Non enim simul omnes in corpore curat medicina languores, sed quod periculosius conspicit imminere; ne aut materia corporis non sufficiat medicinae, aut pro conditione mortali simul omnia non possit avertere. Quaere quale sit unde agis: si bonum est, si divinum, si salubre, merito quandocunque tolli non debuit: si nec salubre, nec divinum, causandum tibi magis est cur tardius auferatur quod superstitiosum constat, et vanum, quod certe Christianae professioni non convenire manifestum est. Postremo quod ad me pertinet, nullus baptizatus, nullus Christianus hoc celebret, et soli hoc pagani, quorum ritus est, exsequantur. Me pronuntiare [Col. 0116C] convenit Christianis ista perniciosa et funesta indubitanter existere. Quid me incusas, si quod profitemini inimicum esse, a consortibus professionis Christianae pronuntio submovendum? Ego certe absolvam conscientiam meam: ipsi videant, qui justis admonitionibus obedire neglexerint: quod etiam praedecessores meos forsitan fecisse non ambigo, et apud imperiales aures haec submovenda tentasse: et quia auditos esse non constat, dum haec mala hodieque perdurant, ideo haec ipsa imperia defecerunt, ideo etiam nomen Romanorum, non remotis etiam Lupercalibus, usque ad extrema quaeque pervenit. Et ideo nunc ea removenda suadeo, quae cum nihil profuisse cognosco, tanquam contraria verae religioni, noxia potius exstitisse pronuntio. Postremo si de [Col. 0116D] meorum persona praescribendum aestimas praedecessorum, unusquisque nostrorum administrationis suae redditurus est rationem, sicut etiam in publicis dignitatibus fieri providetis. Ego negligentiam accusare non audeo praedecessorum, cum magis credam fortasse tentasse eos ut haec pravitas tolleretur, et quasdam exstitisse causas et contrarias voluntates, quae eorum intentionibus praepedirent, sicut ne nunc quidem vos istos absistere insanis conatibus velle perpenditis.

Demonstrat hominem non vivere sine peccato, et dictum [Col. 0117A] apostoli: Virinfidelis sanctificatur per mulierem fidelem (I Cor. VII) , etc., mysteriumque resurrectionis declarat.

De Pelagianis quidem sensibus blasphemiisque sacrilegis, et apud majores nostros tam divinis quam humanis legibus justa discussione damnatis, nimis est copiosa materia; quia et illorum est multiplex perniciosa perversitas, eoque nocentior, quo verisimilitudinis colore subtilior, quam de ipsius humani generis principe, pravo funestoque commento, non rite conceptam rerum consequentium mendaciis texuerunt. Necesse est enim ut qui a principio deviarit ab integro tramite, vagus ubique progrediens, quanto se currere fortius putet, tanto plus erret; et in his ut competit refutandis disputatio prolixa debeat adhiberi: quoniam quidem perfectae medicinae [Col. 0117B] mos est originem vel intelligere prius vel reserare morborum, eisque patefactis medelam conficere congruentem; quae cuncta, si Dominus vitam facultatemque tribuerit, in quantum coelesti rore vegetati valebimus, alias moliemur explicare. Nunc autem hunc articulum, qui quosdam movere perhibetur, sufficienter interim duximus explicandum; ut eodem convenienter inspecto, quod in caeteris cavere jam debebant, Domino Deo nostro praestante perpendant. Aestimant igitur quidam in hac vita posse quemquam hac perfectione consistere, ut nullis prorsus fragilitatis humanae pulsetur affectibus, nec corporeis exagitetur illecebris: quod quisque si propriis viribus, suaeque proposito voluntatis existimet adipisci, semetipsum seducit, et veritas in eo non est: nam si [Col. 0117C] in ipsis primis hominibus, dum sua nimirum felicitate confidunt, et tantam Dei gratiam in vacuum recipientes, non orando, quod utique nusquam fecisse referuntur, nec de perceptis gratias referendo, nec ut eadem intemerata durarent suppliciter implorando, incolumes constare nequiverunt: quanto magis post praevaricationis ruinam, in quam mala sui confidentia, creatorem nullatenus inquirendo, lethaliter inciderunt, absque divino munere suis viribus vel aegri, vel stare non possunt, sine quo nec integri persistere valuerunt. Sin vero quisquam non possibilitate facultatis humanae, sed per divinam gratiam hoc asserat in vita quibuslibet sanctis posse conferri, bene quidem facit (nam dono Dei cuncta possibilia sunt) talia confidenter opinari, et sperare fideliter. [Col. 0117D] Sed utrum aliqui tales exstiterint, qui usque ad hanc perfectionem vitae praesentis accederent, sicut nusquam evidenter astruitur, sic nos facile vel firmare vel impugnare non convenit, magisque sobrium est ex ipsorum vocibus prophetarum, apostolorumque sanctorum quatenus hujus vitae profectum metiri debeamus agnoscere, quibus utique in hoc mundo, quantum ad sanctae vitae pertinet institutum, nihil excellentius vel fuisse, vel esse, manifestum est: qui etiamsi copiosiore Dei munere vel raris omnino, vel minimis humanae conditionis passionibus impetiti sunt, et affluentiore Dei gratia mortalitatis vitia facile superarunt; non usque adeo tamen expertes eorum se fuisse testantur, ut scilicet ullius immaculati [Col. 0118A] Agni sit proprium nullum prorsus habuisse peccatum, ne non soli videatur esse deputandum, si alius quilibet sanctus expers delicti fuisse credatur. Contenti simus ergo professione sanctorum; et quid de se ipsi magis pronuntient audiamus, quam quid vel temere cogitandum sit, vel nostris opinionibus ventilandum sine certa auctoritate sectemur. Cur autem cum Deus omnipotens post mysterium reparationis humanae etiam id homini conferre potuerit, ut ab omnibus omnino vitiis esset immunis, maluerit fideles suos salvos fieri, et exspectare perfectae beatitudinis firmitatem, ut quod sperando desideramus, rebus possimus adipisci; censueritque nunc perficere in infirmitate virtutem, quam remotis infirmitatibus humanam conditionem nulla sineret languoris exagitatione pulsari.

[Col. 0118B] Quantum Dominus ministrarit, ut competit, disseretur Scripturarum testificationibus, contra quarum tenorem nihil est temere profitendum super his sensibus erudiri. Constat in ipso primo homine Christum et ecclesiam figuratam, beato Paulo apostolo nos docente, cum de foedere sancti conjugii loqueretur: Sacramentum hoc, inquiens, magnum est: ego autem dico in Christo, et in Ecclesia (Ephes. V) . Itaque jam inde ut sanctorum quisque processit, in hujus sacramenti figuratione censitus est; et hoc mysterium omnes sancti ab Abel suis sacrificiis actionibusque gesserunt. In Christo ergo et in Ecclesia, in qua utique generaliter praecondita est remissio peccatorum, fideles quique Deo sanctique vixerunt, et usque ad legis tempora per Moysen datae certis sunt sacrificiis [Col. 0118C] in hujus mysterii virtute purgati. Quapropter si eguerunt omnes mysticis immolationibus incessabiliter expiari, non dubium est vitiis humanae conditionis fuisse pulsatos; a quibus eos per illa remedia futuri sacramenti necessarium esset incessanter absolvi. Jam vero legis tempore neminem fuisse sanctorum qui non hostiam obtulerit pro peccato, lectio veneranda testatur: in tantum ut etiam pontifices sic apud Deum causas agerent populi tunc fidelis, ut ipsi quoque pro suis delictis hostias immolarent, passimque universi prophetae proclament peccatis suis veniam postulantes. Inde est quod sanctus Job dicit: Nemo mundus a sorde, nec infans cujus est unius diei vita super terram (Job, XV) : idemque alibi: Astra non sunt munda in conspectu tuo. Prophetae [Col. 0118D] quoque David de generalitate sanctorum certa definitio prolata cognoscitur, quae ait: Ne intres in judicium cum servo tuo: quoniam non justificabitur in conspectu tuo omnis vivens (Psal. CXLII) ; ubi utique neminem prorsus hominum discrevisse perspicitur, sicut idem planius hoc ipsum loquens manifestiusque declarat: Dixi: Pronuntiabo adversum me injustitiam meam Domino; et tu remisisti impietatem peccati cordis mei. Pro hac orabit ad te omnis sanctus in tempore opportuno (Psalm. XXXI) . Qui utique non solum sub lege sanctus esse, sed in futura Dei gratia eminentioris propositi post futurus. Unde quod ait In tempore opportuno, non sine rerum venturarum cognitione subjunxit etiam et in oratione sua sapientissimus [Col. 0119A] Salomon: Non est homo qui non peccavit; et item ipse: Quis gloriabitur castum se habere cor, aut mundum se esse a peccato (Eccl. VII) ? Sed ne putentur illorum temporum sancti ab hac impassibilitate forsitan excipiendi, quoniam concessis a Deo conjugibus utebantur, quamvis et beatus Elias passibilis fuisse memoretur, quemadmodum consequentia declarabunt: et S. propheta Daniel non solum pro populi, sed et pro suis peccatis perhibeatur orasse, sicut ipse dicit: Cum orarem, et confiterer peccata mea, et peccata populi mei Domino Deo meo (Dan. XIX) ; tandem veniamus ad beatos apostolos, et dicat beatus ille Jacobus, qui cum omnes utique justi essent apostoli, proprie atque speciatim justi viri praerogativam legitur assecutus: Beatus vir qui suffert tentationem, [Col. 0119B] quia cum probatus fuerit, accipiet coronam vitae, quam repromisit Deus diligentibus se (Jac. I) . Et item post paululum: Unusquisque autem tentatur a concupiscentia sua abstractus et illectus. Deinde concupiscentia cum conceperit, parit peccatum; peccatum vero cum consummatum fuerit, generat mortem. Item idem: In multis enim offendimus omnes. Idemque secutus adjunxit: Et Elias homo erat similis nobis passibilis (Jacob. III) . Dicat beatus Petrus apostolus: Carissimi, rogo ut quasi incolae et advenae abstineatis vos a corporalibus voluptatibus, quae militant adversus animam (I Petr. II) ; et iterum: Nolite mirari ad fervorem, qui ad tentationem vobis fit; quasi novi aliquid vobis contingat (I Pet. IV) . Item postea: Sobrii estote, et vigilate, quia adversarius vester diabolus, quasi leo [Col. 0119C] fremens, circuit quaerens quem devoret; cui resistite in fide (I Pet. V) : scientes easdem passiones in omni quae est in mundo fraternitate vestra fieri, a qua fraternitate nimirum se ipsi fidelium saepe cunctorum fratres annuntiant, nec suam probantur discrevisse personam. Dicat beatus Joannes apostolus et evangelista ille qui in pectore discubuit Salvatoris: Si dixerimus quia peccatum non habemus, nosmetipsos seducimus, quia veritas in nobis non est; quod si confessi fuerimus delicta nostra, fidelis est et justus, qui dimittat nobis peccata, et mundet nos ab omni iniquitate (I Joan. I) . Item quod si dixerimus quia non peccavimus, mendacem faciemus eum, et Verbum ejus non erit in nobis (I Joan. II) . Dicat idem: Haec scribo vobis ut non peccetis. Sed si quis peccaverit, [Col. 0119D] advocatum habemus apud Patrem justum, et ipse propitiatio peccatorum nostrorum, non tantum nostrorum, sed et totius mundi (Ibid.) . Item ipse: Omne quod in mundo est, concupiscentia carnis est, et concupiscentia oculorum, et ambitio saeculi, quae non est a Patre, sed ex mundo est; et mundus transit, et concupiscentia ejus: qui autem fecerit voluntatem Domini, manet in aeternum (II Cor. XII) . Veniat minimus apostolorum, sed Vas electionis Dei; veniat magister gentium Paulus praedicator divinae gratiae singularis, et mysterii coelestis copiosus expositor, ille qui verba ineffabilia sive in corpore sive extra corpus nesciens in tertium coelum levatus audivit: qui tanta gratia redundavit, ut cum omnium esset [Col. 0120A] postremus, plus omnibus laboraret, et qui non solum fidelibus insinuet quid super hac parte sentiret, sed etiam quid de se ipso pronuntiet, libere veritatis doctor annuntiet. Et quoniam longum est cuncta quae ad hanc causam pertinent dicta revolvere, ponantur pauca de multis, ex quibus nobis sufficientissime demonstretur, magis nos cum Paulo debere infirmari, ut habitet Christus in nobis, quam cum quolibet aliter sentiente quam Paulus fortes videri, et velut (quod absit) Christi remediis non egere. Ait ergo: Scio enim quia non habitat in me, hoc est, in carne mea, bonum; nam velle adjacet mihi, perficere autem bonum non invenio: non enim quod volo hoc facio, non ego operor illud, sed quod habitat in me peccatum (Rom. VII) . Item: Condelector [Col. 0120B] enim legi Dei secundum interiorem hominem: video autem aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis meae, ac captivum me ducentem in lege peccati, quae est in membris meis. Miser ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus? Gratia Dei per Jesum Christum Dominum nostrum (Ibid.) . Quare se igitur miserum hominem appellat? quare se gaudet per Christi gratiam de mortis corpore liberari, si nullis affectibus humanae miseriae pulsabatur, si nullis infestabatur, ex quibus liberaretur incursibus? Item idem: Caro concupiscit adversus spiritum, et spiritus adversus carnem: haec enim invicem adversantur sibi, ut non quae vultis illa faciatis. Non enim quae vult spiritus perficit, ne de perfectione superbiat (Gal. V) ; et idem: non perficit caro quae vult, [Col. 0120C] ut sic humanae conditionis admoneat.

Ne tamen usquequaque propositum fidele demergat; ac ne forsitan, ut solent quidam vanis opinionibus arbitrari, quod haec B. apostolus Paulus sub alterius nescio cujus persona pronuntiet, quam de seipso fateatur; quamvis nihil illic tale valeat prorsus ostendi, tamen cum ait: Miser ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus? Gratia Dei per Jesum Christum, tam gentilis, quam Judaei remota probetur esse persona; audiamus tamen hunc alibi, quasi sese manu propria designantem ac semetipsum specialiter indicantem: Ego ipse mente servio legi peccati (Rom. VII) ; et item de seipso: Castigo corpus meum, et in servitutem redigo, ne qui aliis praedico, ipse reprobus efficiar (II Cor. IX) . Quis igitur non advertat [Col. 0120D] quid interesse potuerit quod membra sua castigando refrenaret, ne reprobus existeret, si nullis talibus stimulis pulsaretur, quod negligendo, et non corporis sui castigatione subigendo, reprobus esse potuisset? Quapropter cum haec et apostoli de semetipsis professi fuisse monstrentur, qui etiamsi ista minime prodidissent, procul dubio tamen omnes orationem dominicam et necessario praedicarent, et veraci corde proferrent, qua quotidie supplicantes dimitti sibi sua debita postularent, et ne in tentationem inducerentur orasse, et ut a malo liberarentur suppliciter implorasse doceantur, propter quod etiam B. Joannes apostolus, quod supra jam dictum est, intelligitur edidisse, dicens: Si dixerimus nos peccatum [Col. 0121A] non habere, mendacem faciemus eum (I Joan. I) , Christum scilicet, qui hanc orandi formam suis discipulis condidisset, in qua vel quotidiani debiti relaxatio proveniret, et ne in tentationem inciderent implorarent, vel ut a malo liberarentur exposcerent, si nihil esset omnino quod aut debitum praegravaret minime relaxatum, aut tentatio posset inferri peccati, aut nullum a quo liberarentur malum prorsus existeret. Sic autem quosdam movet surripiens illusio dormientium, quasi non gravior aestimata sit concupiscentia vigilantium. Quamvis enim et insolentia corporalis frequentius refrenanda sit vel castigatione jejunii, vel ciborum frugalitate sumptorum, ne materia praebeatur humanis sensibus phantasticae voluptatis imaginatione fallendis, vel magnis hoc de [Col. 0121B] miseratione divina sit precibus implorandum, ut ab illecebrosis visionibus sopitae mentes reddantur immunes: tamen sive haec incontinenter agentibus sive viventibus continenter eveniant, certe si quis est, minor reatus est nescientium, quam carnalis operis appetitu palam aperteque cupientium. Denique licet non parvo Dei munere potiatur quisquis aut nullis talibus, si fieri potest, aut perraris pulsatur insidiis, nusquam legimus in culpam vocari phantasmata somniorum, sed plane ipsius Domini voce non ignoramus esse depromptum quod quisquis mulierem viderit ad concupiscendum, eamdem sit suo corde moechatus (Matth. V) , ubi consequenter reatum subesse non dubium est. Ideoque tam jugi supplicatione, quam eleemosynis, caeterisque bonis actionibus expiandum [Col. 0121C] est. Non enim vacat mysterio, quod dictum est omnia per eleemosynam posse mundari, cum ait Dominus, dum de internis externisque figuraliter purificationibus loqueretur: Verumtamen quod superest, date eleemosynam et ecce omnia munda sunt vobis (Luc. II) . Sed etiam illud quod caritas cooperiat multitudinem peccatorum (II Pet. IV) , ut scilicet quidquid insinceritate corporis et mentis attrahitur, rationalis pietatis opere deleatur. De beatis autem, sicut supra jam diximus, apostolis, tantum debemus nosse quae ipsi de sua conversatione sentiri propriis vocibus ediderunt. Quae vero tacita sunt ab eis, nulla nobis relinquetur licentia perscrutandi. Sed jam diligentius vestigemus, cur post reparationem quoque generis humani, renovationemque naturae, quae [Col. 0121D] fit per baptismatis sacramentum, non solum haec vitia sublata non fuerint, sed ipsos etiam in magnae continentiae proposito constitutos sive minus, sive amplius, prout quisquis gratia divina dispensante profecerit, tamen infestare non desinant, cur relicta sint contra quae mens religiosa pugnaret. Et licet jam salvati per fidem spem redemptionis acceperimus, adhuc tamen exspectetur, sicut ait Apostolus, redemptio corporis nostri, et cum mysteriis coelestibus jam renatis pignus sit adoptionis ingenitum, perficienda deinceps sustineatur adoptio, ut scilicet deficientibus iisdem vitiis contra quae nobis in hoc tempore continua dimicatione ( sic ) ab hac necessitate liberati, quod fide suscepimus, quod spe proposita [Col. 0122A] sustinuimus, ipsarum rerum desideratis affectibus assequamur, quatenus hac incursionum peste prorsus exuti, tranquilla semper sanctificatione vivamus, quod in illa futura beatitudine promittitur esse complendum, cum, sicut ait Apostolus, corruptibile hoc induerit incorruptionem, et mortale hoc induerit immortalitatem (I Cor. XV) , atque animale corpus spiritualem sumpserit dignitatem. Igitur dubium non est superbiam super omne esse peccatum; quippe de qua scriptum est: Initium omnis peccati superbia (Eccle. X) . Quod tantum malum est, ut singula prave facta in hoc ipso quia prava sunt censeantur esse damnanda, solaque sit superbia quae et in benefactis periculosa doceatur: haec est quae non tantum animal rationale in terris positum constare non sinit, sed [Col. 0122B] angelicam quoque dejecit infesta naturam. Nam cum Deus omnipotens, qui fecit omnia bona valde, cuncta suis modis et congruis ordinibus instituta condiderit, eaque propriis concesserit vel manere, vel proficere posse mensuris; hic rationabili creaturae subrepsit affectus, qui per id, quod decentius facta consisteret, plus ei de propria dignitate, confidere, quam sicut modus ejus poscebat, de ipso collatore dignitatis ingessit, atque ita aliter appetendo sui culminis firmitatem, quam competens ejus decens norma requireret, fecit eam praeter ordinem naturalem cupiendo fastigium meriti potioris erumpere, qui excessus utique sicut reatum intulit excedenti, sic justitiam Conditoris, contra cujus ordinem tendebatur, offendit; et dum ab eo tenore cessatur quo solo proficeretur [Col. 0122C] ad summi boni perenne consortium, consequenter, qui ad ejus stabilem participationem pervenire non posset defectus accessit, sicut creaturae rationalis usibus congruebat. Non angelos ad profectum conditos promerendae stabilitatis aeternae illa res indicat, quoniam si facti essent ut ulterius nihil egerent, nulla pars eorum ullum potuisset habere defectum: non enim in eis diversam naturam fuisse dicendum est, ne ille, qui propria voluntate prolapsus est angelus excusaretur, si hoc illi non suae protervitatis ingessit arbitrium, sed necessitas sibi inditae conditionis imposuisse videatur. Unde ergo beati et sublimes angeli de perceptis grati, piae devotionis officio, et non seipsos, sed potius ipsi praeferendo convenienter auctorem, ad ejus perpetuitatem proficere [Col. 0122D] provehique meruerunt inde isti qui reprobi sunt, de perceptis consequenter ingrati, debitumque dissimulantes obsequium, seque ipsos magis quam qui tantae dignitatis substantiam condiderat, praeferre molientes, et delectatione suae creationis illecti a Creatoris honore cessando, quanto arroganter elati, tanto aeternitatis rectitudinem per irreverentiam non sequendo, ab ejus pariter et indignatione et participatione retracti sunt, et ab eo quod sempiternum est recedentes, in id quod semper deficit sunt reducti: quod praestante Deo nostro, alias confidimus plenius exsequendum. Nunc interim quantum praesenti negotio sufficit, haec illa causa est, hoc illud malum, per quod etiam sine vitio corporali quadam spirituali [Col. 0123A] fornicatione motus angelus a divina qua illustrabatur gratia et participatione delapsus est: eoque modo degener factus, ac de coelesti sede pro hac sua decoloratione seclusus, secundae conditionis imaginem Dei per invidiam flammatus evertit. Iisdem motibus aggrediens in securitate degentem, quibus de summis ad ima male confisus ipse deciderat, hinc illa felicitas paradisi primis hominibus constare non potuit; hinc illa primae conditionis integritas, dum ita de se fidit, tanquam ipso qui condiderat non egere, nec de perceptis agit gratias, quod nusquam fecisse memoratur, nec de conservandis quae sumpserat poscit auxilium, nec ad eum etiam pulsata tentatoris accessu devota concurrit, et consulit, suaeque se credit inter prospera voluntati, facile sine [Col. 0123B] praesidio Creatoris patuit deceptoris insidiis, et in praevaricationem tracta consequenter illiciti, conditionem praefixae mortis invenit meritoque est competenti subjecta vindictae: quoniam nec de bonis fuerat devota retinendis, nec malum praecaverat ante praedictum, dum per majoris ambitum potestatis, Deum se scilicet fore praesumentis, foveas hostilis persuasionis incurrit; et quae, si suo ordine mansisset grata factori perpetuum summae commercium Deitatis potuisset apprehendere, competenter sine debito summae Divinitatis officio copiosa promissione lustrata, ad Divinitatem non potuit pervenire. Sic ergo sine illius principalis ac summae rationis affectu, quae in bonis semper retinendis contrariisque refutandis intemerata persistit, ad cujus [Col. 0123C] utique similitudinem ratione fuerat animal institutum, ut ea pro suo modulo congruis actionibus imitando, ipsiusque servando reverentiam, subsequendoque gratiam, ut vere similitudo ejus et imago permaneret obtinere potuisset, fieretque divinae rationis tanquam suae parentis et auctoris digna consortio, et per haec nihilominus, utpote particeps aeternitatis, aeterna constare, dum sua quae creata fuerat dignitate confidit, sibique se putat in eo quod erat facta subjacere, nec subdita veneratur devotione factorem, et ab illius participatione discessit, et in seipsa sine illo in quo habebat subsistere posse, non constitit. Atque ita ordinem legitimae rationabilitatis excedens, in irrationabilitatis abruptum per verisimilitudinem ratiocinationis, qua Deum se fieri [Col. 0123D] credebat, abducta est; et illius privatione, quae sempiterna vita est, in istam recidit quae sine fonte vitae vitam perpetuam retinere non posset. Quamvis ergo pro his transgressionibus digna fuerit ultione, justus tamen arbiter Deus sic istam creaturam propositae legis aequitate corripuit, ut quae divinum sequi tramitem inter felicia fastidivit, sibimet ipsam merita lance dimisit. Ut tamen quia et decepta fuerat creaturae potioris incursu, illius scilicet quae fremebat illo terrenam proficere posse substantiam unde spiritalis ipsa deciderat, et tanquam solatium capere cupiebat de alterius ruina creaturae, velut non solum se culpandam ex alterius quoque transgressione praetenderet, sed lapsum suum in Creatoris referret [Col. 0124A] opificium, cujus et aliud opus constare veluti minime potuisset, ineffabili circumventae pietate consuleret, utramque vero creaturam recte conditam hac ratione monstraret, quia et degeneres angeli per sanctorum angelorum beatitudinem confutantur. Quod iisdem modis quibus illi, hoc est, debitae pietatis officio, creatoremque suum debita praedicatione laudando, per dignationis ejus augmenta, profectumque reverentiae competentis, participationem boni parentis, stabilitatemque perpetuam sempiternae gloriae sunt adepti; sic isti quoque si eodem tenore niterentur, ad similem beatitudinem venire potuissent, nisi desides a sui laude factoris et competentem reverentiam non sequentes, ab ejus retracti participationis affectu, propriae nequivissent incrementa perfectionemque [Col. 0124B] sumere dignitatis, dum suae institutionis claritate detenti ulterius se nihil egere, ac sibi se sufficere posse praesumunt, per quae seipsos obtinere fidentes quidquid per solam gratiam potuissent Conditoris adipisci, quod in suae prorsus conditione mutabilitatis habere non poterant, homo quoque de seipso manifestis indiciis revincatur, in tantum rite factus, ut qui per divinam gratiam potest surgere post ruinam, multo amplius potuisse doceatur, si eamdem gratiam devota mente sequeretur, integer permanere, quantumcunque gratia ista praevaleat magis inde cognosci, dum et incolumis absque eadem stare nequiverit, et valeat ad eamdem incolumitatem redire post lapsum. Bonus ergo artifex Deus, qui sempiternum et summum semper habet esse, quod [Col. 0124C] bonus est, atque ideo nec unquam crescendi gerit amplius appetitum: quia nihil est super id quod sempiternum bonum semper et summum est, nec ulla potest inclinatione diminui de hoc ipso quod summum bonum sempiternumque consentit. Unde etiam non per rapinam in forma Dei dictus est constitutus; qui hoc habebat utique per naturam, sicut ille spiritus qui quod nec sempiternum habebat omnino, nec summum, per rapinam maluit occupare quam per auctoris gratiam perpetem consequi dignitatem, a quo sumpserat angelicae substantiam claritatis, quemadmodum beati angeli in divina gratia permanentes consecuti sunt sempiternae beatitudinis firmitatem: pravus autem spiritus nec illud potuit obtinere quod visus est incompetenter invadere, et tenorem [Col. 0124D] suae conditionis excedens, in hoc etiam non potuit permanere quod factus est. Auctor ergo bonus ut bonum se opus condidisse firmaret, si in eadem sui conditione persisteret; inferioris creaturae suae miseratus offensam, quod spiritualis substantia, quae et sui et alterius processerat, ipsa deceptrix atque in sua nequitia perseverans omnino consequi digna non fuerat, terrenae conditionis et per fraudem deceptae substantiae naturam pariter clementer suscepit et causam; sicque, ut nunc breviter explicemus, competenti lapsam dispensatione reparare proponens, ut in seipso haec eadem natura, quae per inobedientiam mortis rediret ad vitam, solus ipse peccat in se sciens [ forte peccati nesciens] in substantia [Col. 0125A] quam post peccatum restaurandam potenti benignitate susceperat, ut indebitam mortem quam sine peccato utique non debebat pro his qui per peccatum debitores mortis exstiterant, imputaret; simulque diabolum hominis deceptorem qui consentientem sibi subditum per divinam tenebat jure sententiam, per justitiam nihil ei reddere jam debentem. Et cum occidisset eum in quem sine peccato licentiam non habebat, merito ei vice mutua subjugaretur addictus, quique se humanae substantiae utpote captivae suae dominum deumque jactabat, huic et justo pariter, et Deo vero mutuo subderetur. Intererat enim aequitatis immensae ut non abruptae divinae potentiae diabolus, sed ipsius hominis etiam quem se prostravisse jactabat justitia vinceretur, quibus non [Col. 0125B] satis habuit reparator excelsus ut ipse tantummodo in ea natura quam sumpserat gereret de hoste humani generis hunc triumphum. Quid enim praestaretur universae nostrae creaturae, si victor diaboli solus Christus existeret? Tribuit ergo fidelibus suis dignanter immensa pietate consortium. Tribuit per gratiam suam fidemque collatam, ut hominum millia ineffabilis compendio sacramenti participatum ejus acquirerent, renovataeque in suo salvatore naturae facti consimiles, ipsi quoque fierent deceptoris sui mutata sorte victores. Itaque contra superbum spiritum permanentem, hoc est provisum curatione salvandis, ut competentibus modis ad suae conditionis integritatem proficerent, dignitatemque coelestem; quatenus elationis exitialis affectum (qui non solum humanam, [Col. 0125C] sed ipsam quoque, sicut dictum est, angelicam prostraverat ante naturam) humanitate necessaria medicinaliter declinaret ad integritatem reparandam, quippe post lapsum carere debuit illo malo quo integra praestare nequiverat: oportebat autem ut ipsa quoque rationabilis humana creatura quod propria voluntate perdiderat, etiam secundum Dei gratiam propriam reciperet voluntatem, et quae sine merito curabatur, tribueretur ei ut etiam haec sequeretur ex merito: propterea maluit singularis ille salvator perfici potius in infirmitate virtutem, quam rursus sine infirmitate vel de se confidentem, vel auctoris negligentem fieri humanam substantiam sine infirmitate securam. Hinc est igitur quod B. Paulus, qui et ruinam conditionis humanae, et restaurationem [Col. 0125D] caeteris copiosius intimavit, etiam de seipso clamat: Ne magnitudo revelationum extollat me, datus est mihi stimulus carnis meae angelus Satanae, qui me colaphizet; propter quod ter Dominum rogavi ut discederet a me, et dixit mihi: Sufficit tibi gratia mea; nam virtus in infirmitate perficitur. Libenter igitur gloriabor in infirmitatibus meis, ut inhabitet in me virtus Christi (II Cor. XII) ; et iterum ipse: Vanitati enim creatura subjecta est (Rom. VIII) ; adhuc utique vanitati, quantum adhuc mundanis sensibus implicatur, corruptibilique conditione deprimitur; illa utique creatura de qua idem dicit alibi: Si qua igitur nova creatura, vetera transierunt: ecce facta sunt omnia nova (II Cor. V) ; et de qua idem alibi dicit: Ipsius enim sumus [Col. 0126A] figmentum, creati in Christo, in operibus bonis (Ephes. II) . Itemque ipse de eadem: In Christo enim Jesu neque circumcisio aliquid valet, neque praeputium, sed nova creatura (Gal. VI) .

Haec utique creatura, qua in Christo refecti sumus, non qua ab initio facti sumus, de qua etiam beatus Jacobus apostolus sic ait: Voluntarie genuit nos verbo veritatis, ut simus initium aliquod creaturae ejus (Jac. I) ; non illius creaturae quae in Adam condita est, sed quae Patris luminum, a quo est omne datum optimum et donum perfectum, voluntate genita verbo veritatis, initium sumpsit in Christo; et hoc ipsum ideo, ne quibuscunque suis bonis fideret humana substantia: sed quidquid recti in se esse cognosceret, desursum descendens esse perpenderet ab incommutabili et [Col. 0126B] sine vicissitudinis obumbratione luce semper immensa, per quam sibi mutabili et vicissitudinum obumbratione fuscatae, luminis veri munus sentire impendi. Haec est igitur illa creatura quae spiritualiter vivens, non volens sustinet mortalis infestationis affectus, contra quos indesinenter pugnans, mallet non habere quos vinceret, quam cum infesto jugiter hoste confligere. Non volens ergo subjaceat in tantum vanis desideriis, in quantum sine dubitatione perituris. Unde dicit Apostolus: Caro concupiscit adversus spiritum, et spiritus adversus carnem, ut non quae vultis, illa faciatis (Gal. V) ; sed propter eum, inquit, qui subjecit in spe (Rom. VIII) , ut nemo in hac scilicet vita rursus de plena felicitate sit arrogans; ac ne rursus forsitan desperatione succumberet, sic eam [Col. 0126C] subjecit his molestiis perferendis, ut tamen spe consoletur erecta. Haec est igitur sine ambiguo creatura, de qua ait, quia et ipsa creatura liberabitur a servitute corruptionis in libertatem gloriae filiorum Dei (Ibid.) . Patefecit de qua creatura vellet intelligi, in libertatem, inquiens, filiorum Dei, quae in hoc mundo ex ea parte nunc servit qua vitiis infestatur humanis; tunc ad libertatem filiorum Dei perfecta securitate venturam, cum corruptibile hoc induerit incorruptionem, et mortale hoc induerit immortalitatem. Ut fiat sermo qui scriptus est: Absorpta est mors in victoria. Ubi est, mors, victoria tua? ubi est, mors, stimulus tuus? stimulus autem mortis peccatum est, virtus vero peccati lex. Deo autem gratias, qui dedit nobis victoriam per Dominum nostrum Jesum Christum (I Cor. XV) . Quapropter beatus [Col. 0126D] Apostolus manifestius volens et de qua creatura ageret, et de qua ejus servitute, quave libertate dissereret, utpote per quem Christus loquebatur, ostendere, adhuc inculcat, et dicit: Scimus enim quod omnis creatura ingemiscit et parturit (Rom. VIII) ; non nisi rationabilis creatura est, et illa rationabilis, quae quid ingemiscat, quidve parturiat, jam renata cognoscit, et infirmitatem suam deflens, promissionem perpetuae tranquillitatis exspectat, quo doctor egregius quousque perducat, diligentius intuendum est: Non solum, inquiens, illa, hoc est creatura populi Christiani, sed nos ipsi primitias spiritus habentes. Ipsi utique apostoli, ipsi Ecclesiae principes et parentes, qui primordialiter sancti Spiritus dona sumpserunt, [Col. 0127A] quae ecclesiasticis ministrarent spiritualiter incrementis; ubi sine controversia semetipsos quoque in una eademque quamvis majore gratia praeditos, unde et ait primitias spiritus habentes, quasi primates gratiae Dei, in una tamen eademque secum totamque Ecclesiam generali conditione constituit: sed etiam nosmetipsi, dicens, primitias spiritus habentes, intra nos gemimus: aperuit quorum ille gemitus, quem supra dixerat, esse noscatur, et quid gemeret evidenter exposuit, adoptionemque exspectantes: certe jam sacramento regenerationis pignus adoptionis accepit. Quae est ergo ista adoptio, quae post adoptionum initia sustinetur, quaeve redemptio corporis nostri, quae ventura proponitur? Ergo non accepisti, quae exspectare te dicis? Accepi, inquit, sed mysteriis sum renovatus [Col. 0127B] initiatusque coelestibus superstes et in hac adhuc mortalitate consistens, quae sua sunt in me competenter operantibus, ad eorum plenitudinem perfectionemque valeam, atque hic pugnantium ibi sit consummata victoria, ubi dicendum est: Absorpta est mors in victoria: ubi est, mors, stimulus tuus? Nunc autem spe salvi facti sumus; spes autem quae videtur, non est spes; nam quod videt quis, quid sperat? si autem quod non videmus speramus, per patientiam exspectamus (I Cor. XV; Rom. VIII) . Satis clara luce patefecit qui sit status in hac vita fidelium, quid in fide teneant, quid in spe sustineant, quid tota caritate desiderent; quod totum incunctanter ideo fit, sicut quidam magister Ecclesiae ( Augustinus ) sapienter edocuit, dicens: Ad magnam enim utilitatem fidelium [Col. 0127C] materia est servata certaminum, ut non superbiat sanctitas dum pulsatur infirmitas, quo scilicet sua saltem fragilitate commonita post ruinam, non in se fidat nostra conditio, sed ad illius incessabiliter recurrat misericordiam reformanda, cujus gratiam non quaerendo, nec in paradisi potuit intemerata felicitate constare, discatque sine tali praesidio inde lapsam per quod instruitur post aerumnas ad gaudia redire perpetua; multoque se magis incolumem hoc subsidio durare potuisse, quo non solum ad creationis suae reducitur institutum, sed ad coeleste praeparatur habitaculum. Huic autem disputationi nullatenus aestimetur esse contrarium, quod in Epistola sua beatus Joannes apostolus et evangelista disseruit: Quia qui natus est ex Deo, non peccat (I Joan. IV) , ut ex hoc [Col. 0127D] videlicet qui regenerati sunt, non peccare credantur; quod utique si eo sensu, sicut quidam non recte judicantes arbitrantur, vir magnus ille prompsisset, universaliter utique quisquis renatus esset jam peccare non posset. Deinde contra hunc eumdem apostolum sentire convincitur, si quis hoc eum definisse praetendit; idemque quippe dicit alibi: Si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus, et veritas in nobis non est (I Joan. I) : Et iterum: Si dixerimus quia non peccamus, mendacem faciemus eum, et verbum ejus non erit in nobis; et utique hoc tantus et talis dicebat apostolus; cujus si quis potiorem se meritis aestimare contendit, ipse videat caveatque ne incidat in mortiferae praecipitationis abruptum. [Col. 0128A] Certe enim ipse qui haec dicebat, ex Deo utique natus erat; et tamen docebat atque praedicabat, dicens: Si dixerimus quia peccatum non habemus, nosmetipsos seducimus; et caetera, quae superius comprehensa sunt: sed qualiter peccare non possit, qui ex Deo nascitur, ipse potius vir Deo plenus exponat: Si dixerimus, inquit, quia non peccavimus, mendacem faciemus eum: quod si confessi fuerimus delicta nostra, fidelis est et justus, qui dimittat nobis peccata, et mundet nos ab omni iniquitate (Ibid.) . Patefecit quomodo qui ex Deo nascitur, peccare non possit, ut scilicet unusquisque fidelium postquam ex Deo natus est, sicut se non habere peccatum pronuntiare non debet, sic quod admittendo contraxerit, confidenti relaxatione submotum peccatum inesse non possit, sicut [Col. 0128B] ipse etiam secutus adjunxit: Haec scribo vobis, ut non peccetis; sed si quis peccaverit, advocatum habemus apud Patrem justum, et ipse est propitiatio peccatorum nostrorum, non tantum nostrorum, sed totius mundi (I Joan. II) . Quod breviter indicatum prudens lector per totum Scripturarum corpus copiosis poterit testificationibus invenire et manifestius approbare.

Sic temperatum nostrae salutis antidotum, ut omni protervitate deposita, qui gloriatur non in se, sed in Domino glorietur (II Cor. X) . Etiam illud praeterea diligentibus intuendum est, quod quosdam movere perspeximus id quod ait Apostolus, cum conjugibus fidelibusque loqueretur, sanctificari scilicet sive virum sive mulierem infidelem per cujuslibet sexus fidele consortium: et imprimis non inconvenienter [Col. 0128C] occurrit quod dictum est de foedere conjugali; erunt duo in carne una (I Cor. VII) . Per quod possit consequenter intelligi, ut quoniam cujuslibet conjugis fidelis corpus templum est Dei, et regeneratione purgatum, divinique sanctificatum per purificationem mysterii, secundum quemdam modum, per conjugalis unitatem carnis etiam conjugis infidelis sanctificatio corpus attingat, longeque distet ista societas ab illo consortio quod in utrisque conjugibus idolis mancipatum est, et immundi spiritus habitatione pollutum, dum in illo genere nuptiarum per legem foedusque conjugii, ad alterum tametsi nescientem forsitan nec volentem divina benedictio per alterius unitae sibi carnis accedit. In isto vero, et principalis illa fornicatio qua anima alienatur a Deo et spiritus pravi contagium tam [Col. 0128D] reddat utrumque conjugem detestanda coinquinatione maculatum, quam ab illa fide quae corda purificat summae Divinitatis externus ( sic ). Deinde non irratiobiliter (quantum arbitror) et illud concurrit, ut oratione fidelis cujusque conjugis etiam infideli misericordia quantacunque praestetur, vel ipsa certe quae ad salutem pertineat temporalem: in qua misericordia non parum divinae pietatis acquirit: et per hoc secundum quemdam modum particeps divinae dignationis effectus edicitur. Si enim cibi qui per legem sacram describuntur immundi, per verbum Dei sanctificari testatur Apostolus, unde etiam illud est: Quod Deus mundavit, tu commune ne dixeris (Act. XI) ; non erit absurdum nec inconveniens quod per fidelis conjugis [Col. 0129A] precem, quam fieri pro ipsa certum est affectione conjugii, aliquid etiam infidelis conjux sanctificationis, misericordiam divinam quam fidelis conjugis implorat supplicatio, consequatur, longeque differat (sicut dictum est) ab illo connubio in quo utrique conjuges a verae Divinitatis sunt puritate exteri, et voluntarie submoti, sed immundos utrique spiritus invocantes, pari immunditia sunt referti. Nam si, comparatione levium vel gravium peccatorum, justificatus dicitur, ab eo qui majoribus est vitiis involutus ille quem minor reatus involvit (sicut dicitur ad Jerusalem quae tunc criminum et praevaricationum immanitate fervebat: Justificasti sororem tuam Sodomam (Ezech. XVI) , quanto magis justificatio vel sanctificatio, etsi non plena atque perfecta, secundum tamen quemdam [Col. 0129B] modum competenter accipitur, ubi non solum a fideli conjuge minus peccatur, sed ab eo etiam conjuge peccatore remedium summae Divinitatis exposcitur, quam ubi a conjugibus utrisque peccatur. Nam secundum quemdam modum hanc sanctificationem per fidelem conjugem etiam infideli conjugi pervenire haec ipsa verba testantur Apostoli; siquidem non jam infidelem conjugem legitimam sanctificationem sumpsisse confirmat, quia per fidelem conjugem quippiam sanctificationis acquirat. Denique qua sit conditione censendus secutus adjunxit: Nam si infidelis, discedat (I Cor. VII) , non jam inde tanquam fidelem suscipi designans, quia per haec quae dicta sunt aliquid ad eum pervenit fidelis conjugis, sive consortium, seu precem divinae sanctificationis et gratiae, sed nisi ipse [Col. 0129C] quoque fidelis existat, pro infideli sit procul dubio judicandus. Est etiam ille modus infideli conjugi sanctificationis impertiendae per conjugem jam fidelem, si huic exhortationem conversionis ad Deum, et credulitatem summae Divinitatis insinuet, majestatem virtutemque ejus inculcet, et per affectum conjugii eum facilius informet et inclinet ad fidem, astruens quae sit spes in unum Deum credentibus, vel in hujus vitae cursu, vel post ejus transitum quae requies sit futura. Haec cum per fiduciam conjugii sanctis verbis cor ejus assidua voce pulsando conjux fidelis frequenter insinuat, divinae sanctificationis eidem, et menti ejus, et corpori propinat effectum, sicut ait beatus Petrus apostolus: Similiter mulieres subditae sint viris, ut si qui non credunt verbo, per mulieris conversationem [Col. 0129D] sine verbo lucrifiant, considerantes in timore castam conversationem vestram (I Pet. III) ; quam si per familiaritatem suscipiat conjugalem, et Dei gratiam sibi per affectum conjugii ministratam non in vacuum recipiat et refutet, fit sanctificatio per fidelem conjugem conjugis infidelis, dum hisce modis ex infidelitate in consortium sanctificationis attrahitur. Alioquin si oblatam sibi gratiam nec per affectum suscipit conjugalem, quae in vacuum tam divinae dignationis, quam etiam humanae singularis affectionis oblitus, aestimat abnuendam, atque ob hoc ipsam quoque conjugis affectionem nititur abjurare, et ab ipsius pii consortii lege discedere, digne permittitur eidem licentia discedendi; quia non est illo conjugio [Col. 0130A] dignus, quo se ipse judicavit indignum, patienterque ferat fidelis conjux illo se caruisse conjugio, quod fornicatur a Deo, cui idem conjux fidelis inhaerendo principalem Dei retinet castitatem. Itaque et adultero caret, et eo qui respuit una veraciter fieri caro cum conjuge jam fideli, nec aestimet fuisse legitimum quod divina sibi despexerit lege conjugii; ac potius libenter accipiat eum, qui anima separatus a Deo est, et a se quoque corpore fuisse divisum.

Secundum hunc igitur modum etiam de talium filiis accipiendum est, quod illic consequenter asseritur, ubi Apostolus: quod nisi haec sanctificatio inter hujusmodi conjuges proveniret, filii eorum immundi essent, nunc autem sancti sunt. Sancti sunt enim, secundum quemdam modum in comparatione [Col. 0130B] illorum qui ex utrisque parentibus immunditiae diabolicae mancipatis contaminatisque nascuntur.

Isti enim ex ea parte qua de sancta carne fidelis parentis, et templo Dei, et Deum unum in suo corde gestantis exorti sunt, nonnihil divinae benedictionis hauserunt, in qua utique benedictione sanctitas continetur, cujus dignatione perstricti, sancti non immerito nuncupantur. Per hanc quidam etiam sanctificationem assumunt, ut ad eam sicut competit perveniant consequendam, jam ejus per parentem fidelem rudimenta percipiunt, et odorem sanctae adoptionis agnoscunt, precibus Christiani parentis, quibus eis sine ambiguo imploratur divina misericordia, utique sanctificatio jam praebetur, et plerumque fidelis studio parentis, vel ad venerabilia loca parvuli deferuntur, vel etiam [Col. 0130C] nescientibus renatis fonte baptismatis sanctificatio plena confertur. Aut ubi jam capaces rationis exstiterint, adhortatio et insinuatio pii parentis ingeritur. Quae omnia sanctificationis instrumenta esse manifestum est, quibus ut [ forte aut] ad ejus veniant [ F. veniunt; et infra, dispoliant] firmitatem, aut si ista despiciunt, semetipsos sanctificatione dispolient, et gratiam Dei, quae his per affectum parentum ingeritur, evidenter evacuant. Atque ita de sanctis vel de eruditionibus sanctitatis abscissi, in non sanctorum consortia profana rediguntur. De quibus nihilominus sic dicatur, quomodo de parentibus eorum infidelibus praeceptum; Si infidelis vult discedere, discedat (I Cor. VII) . Nunquidnam haec genera sanctitatis vel sanctificationis de utroque profano parente [Col. 0130D] progenitis filiis intimantur? Ecce quid interest inter sobolem ex illo vel isto conjugio procreatam; ecce quemadmodum isti familiares et propinqui sunt sanctificati, atque ideo non immerito sancti sunt editi, et quibus divina misericordia consequenter ejus precibus imploratur, quique cum sanctis educationibus imbuuntur, et sacrae religionis initiantur affectu, ad cujus si pervenerint firmitatem, illius per sacramentum sanctificationis plenitudinem consequuntur, cujus per fidelem parentem etiam ante sacramentum rudimenta sumpserunt, per quae rudimenta jam sancti, qui sancta institutione praeparabantur, non incongrue sunt vocati. Nunquid autem quia dictum est sanctificari infidelem conjugem per fidelem, ita [Col. 0131A] dictum est, ut jam propriae credulitatis sanctificatione non egeat, ac non magis ideo quia per illam familiaritatem fidelis conjugis percipiendae sanctificationi proximus sit et propinquus effectus? Nam si jam sanctificatus diceretur, ut sanctificatione penitus non egeret, non de eodem in consequentibus diceret: Infidelis si vult discedere, discedot; sic ergo et filii eorum nuncupati sunt sancti, quia per sancti parentis affectum capiendae sint proximi sanctitatis; non quod jam ipsi propria sanctificatione non egeant, quae utique, sicut nullus Christianus addubitat, sine regenerationis sacrae mysterio nec sumitur nec habetur; sicut et parens eorum infidelis, sic sanctificatus dicitur per fidelem, ut si tamen ingestae sibi per fidelem conjugem sanctificationis ipse legitimum non suscepit [Col. 0131B] effectum, infidelis fuerit nuncupatus. Sicut ergo eum, quem per fidelem conjugem sanctificatum dixit, postea nuncupat infidelem, quia proprie ipse vel ipsa non credidit, sic et filii qui per fidelem parentem eo modo sanctificati quo conjux, sancti appellati sunt, nisi ipsi quoque proprie credant, infideles consequenter existunt. Satis enim apparet, secundum quemdam modum sanctificationem hanc conjugis appellatam, qui postea infidelis asseritur; sic ergo et de filiis intelligendum est. Nunquid igitur, quod saepe repetendum est, soboles profanorum hujuscemodi sanctitatis aliqua cujuslibet parentis portione contegitur, vel aliquibus hujusmodi disciplinis, precibus, adhortationibus cujuspiam participationem, vel notitiam, vel auditum, vel eruditionem sanctitatis assumit, [Col. 0131C] quae est sub immundorum spirituum dominatione consistens, et diabolicis praevaricationibus, et contagiis mancipata? Hoc modo semper immunda est, quo parentes, quandiu in eadem perversitate consistit; plerumque autem et per anticipationem (quod in Scripturae sanctae textu frequentius invenitur) jam esse dicitur quod futurum est, sicut in Evangelio legimus. Quia Jesus moriturus erat pro gente, et non tantum pro gente, sed ut filios Dei, qui erant dispersi, congregaret in unum. Filios Dei certe jam nuncupans qui adhuc essent diffusa gratiae evocatione per mundum sacris innovandi mysteriis, in Dei filios adoptandi: vel cum dicitur: Beati qui non viderunt et crediderunt (Joan XX) , jam beati appellati sunt qui adhuc tunc futuri fuerant beati, cum essent [Col. 0131D] quae non viderant credituri; sicut et plerumque pro faciendis jam facta referuntur, ut foderunt manus meas et pedes meos (Luc. XXIV) . Item tanquam profitendo definitur quod non sit causa qualibet interveniente faciendum, sicut beatus Apostolus pro devotione praedicationis injunctae ad Hispanias se profitetur iturum quod tamen certa dispensatione Deitatis quod fieret non provenit; alter cum appellatur aliquid esse quod hoc ipsum esse cessavit, vel cessaturum est hoc ipsum esse quod dicitur, ut Judas apostolus qui praevaricando, quod est appellatus amisit, sicut idem et discipulus dictus est, cum quidem nec Christi discipulus esset, sed potius diaboli, sicut de eo dictum est: Unus ex vobis diabolus [Col. 0132A] est (Joan. I) , quod diaboli esset operarius. Dictus est tamen discipulus etiam cum nec verus esset, et cessaturus hoc dici. Est et ille modus, quod saepe velut generaliter et absolute dicitur, cum tamen ad omnes generaliter non pertinere manifestum est, ut cum dicitur Abrahae: In semine tuo benedicentur omnes gentes (Genes. XXII) , omnes quidem gentes benedicentur; nec erit ulla natio sub coelo cui non praedicetur Evangelium, et tunc veniat finis; sed ipsae gentes non ex integro omnes benedicentur, quia non omnium est fides: vel sicuti est, omnis lingua confiteatur Deo (Philip. III) ; cui locutioni sensus ille connectitur, cum ex parte totum saepius nuncupatur: sicut et tunc homo Juda cum totam gentem procul dubio nominaret. Sic et illi fideles [Col. 0132B] sancti videri possunt vocati, quia multi, vel plurimi ex his, per ea quae dicta sunt, mysteriis imbuti coelestibus, sancti efficientur, et merito jam esse dicti sunt quod futuri sunt, vel ex ea portione, qua per religiosum parentem erant participes sanctitatis, tanquam jam ex integro id essent, sancti sunt nuncupati, vel quia ex talibus filiis multi futuri essent plenae sanctificationis haeredes.

Jam et isti ex eo quod futuri fuerant nuncupati sunt, et licet hoc essent plurimi forsitan nunc futuri, a parte sanctorum toti sancti generaliter sunt vocati. De resurrectionis vero qualitate, vel de ea quae post resurrectionem species sit futura, audiamus Apostolum praedicantem, ubi ait: Sed dicet aliquis, Quomodo resurgent mortui? Quali autem corpore venient (I Cor. XV) ? et humanae mentis diffidentiam redarguens, quam merito stultam, quae Deo quidquam judicaret impossibile, nuncupando, competenter ex rerum etiam visibilium et humanis conversationibus usitatam similitudinem comparationemque magnificam praeclarus doctor inducit, dicens: Insipiens (qui Deo haec impossibilia aestimas, vel ambigis esse facienda), tu quod seminas vivificatur, nisi prius moriatur (Ibid.) ? Quam similitudinem ad resurrectionem corporis post mortem futuram convenienter aptavit. Deinde quod secutus adjecit: Et quod seminas, non corpus quod futurum est seminas, sed nudum granum, ut puta tritici et caeterorum. Deus autem dat illi corpus prout voluit (Ibidem) . Ad qualitatem jam et speciem, quae post resurrectionem futura est, genus comparationis [Col. 0132D] adhibere curavit, prout voluit, inquit. Quid adhuc quaeris? prout voluerit Deus, sic dabit unicuique corpus ineffabili potentia suscitatum: sed forsitan arbitreris ideo magis significari non unicuique suum reformandum proprie corpus, cum astruatur prout Deus voluerit esse reparandum

Diligenter ergo sensum plenius haec tractantis intende, si scire conaris cujusmodi corpus unicuique sit Deus hoc ipsum prout voluerit redditurus, et tanquam tibi jam tunc ad ista respondentis Apostoli verba perpende. Nosse desideras quare resuscitatis hominibus corpus prout Deus voluerit sit daturus, agnosce prudenter, et unicuique seminum proprium corpus (Ibid.) , quod utique non sine causa vir Deo [Col. 0133A] plenus adnectit, nisi ut futuras hominum hujus modi dubitationes expelleret. Audi, inquam, quod sapienter adjecit, et ex similitudine rem ipsam cui comparatur agnosce: et unicuique, inquit, seminum proprium corpus; si in similitudine proprium corpus, ergo et in re, cujus similitudo est, proprium corpus certum est esse reddendum; semina enim ista sine controversia hominibus comparavit, de quorum utique morte et resurrectione loquebatur: atque ideo singula singulis conferens, quantum ad vivificanda post mortem corpora pertineret, de grani non prius vivificati quam mortui comparatione singulari mirabiliter explicavit. Dehinc quali post resurrectionem corpore censeretur esse quisque venturus, id est, utrum hac conditione, quam moriendo gestaverat, [Col. 0133B] an longe meliore, nihilominus illa similitudine patefecit, quam secutus exposuit: Et tu qui seminas, nudum granum seminas, ut puta tritici aut alicujus caeterorum; et Deus dat illi corpus prout vult (I Cor. XV) . In hac ergo forma corpus Deum dare, decentius quam obierat, evidenter expressit; sicut in subsequentibus dicitur: Seminatur in corruptione, surgit in incorruptionem; seminatur in ignobilitate, surgit in gloriam; seminatur in infirmitate, surgit in virtutem; seminatur corpus animale, surgit corpus spirituale (Ibid.) . Ecce quemadmodum hominis morientis non hoc seminatur quod corpus est post futurum. Ecce prout vult Deus intelligitur resurrecturis corpus reformare post mortem cum inaestimabili suae misericordiae voluntate: quod fuerat in corruptione seminatum, [Col. 0133C] incorruptibili nobilitate restaurat; quod fuerat terrenae conditionis in ignobilitate sopitum, in gloria coelesti resuscitat; quod fuerat mortalitatis infirmitate resolutum, redintegrat in immortalitatis decore vestitum; postremo quod fuerat animale defunctum, corpus spirituale restituit, et reformat: quae cuncta ad statum meliorationis sublimationisque respiciunt. Illa vero quae restat pars comparationis adnexae specialiter ad proprietatem corporis unicuique redhibendam pertinere firmatur, qua consequenter dicitur: Et unicuique seminum proprium corpus; ubi satis apparet in quavis resurgentium claritate proprietatem corporis esse mansuram; nec otiosum quod beatus Apostolus cum de solo humano genere, quod solum est utique suscitandum, nec alia quaecunque [Col. 0133D] substantia hoc est munere decoranda, atque ideo sufficeret ad unum genus hominum unam speciem seminis gratia comparationis adhibere, per quam. et non prius vivificari quam mori, et honorabilius corpus quam seminaretur exsurgere perdoceret: sed ut diversi sexus proprium corpus asseret [ F. assereret] innovandum, quod in una specie seminis quantum ad similitudinem respiceret, non habebat, ne per hoc et unam tantummodo speciem resuscitandorum corporum futurarum significasse putaretur proprietatum distinctione submota, discreta quaecunque seminum genera comparationis suae caute convenienterque duxit adhibenda, ut proprietatem corporum, sicut dictum est, quam una species discernere non valebat, [Col. 0134A] seminum diversitas indicaret, suppeditaretque plenae comparationi facultas per quam ad specialitatem corporum designandam convenientissime diceretur, et unicuique seminum proprium corpus (I Cor. XV) , ut quod una species cujuslibet grani, discreto sexu, qui ei nullus aestimare non posset exprimendae corporum proprietati, sicut saepe jam dictum est, seminum diversitas intelligentiam ministraret.

Triplex igitur in hac comparatione propositio, disputatio, definitio est; et quantum ad intelligendam resurrectionem pertinet corporalem ex similitudine grani non prius vivificati quam mortui competens similitudo sufficiensque deprompta est. Quantum vero ad id attinet, quia non id corpus seminatur quod futurum est, sed Deus dat illi corpus prout vult [Col. 0134B] (Ibid.) , in ejusdem continentia lectionis necessario causa reseratur, cum corruptibile corpus seminatum perhibetur incorruptibile redditurum, et caetera, quae huic sensui probantur adhaerere.

Quantum autem ad proprietatem corporum respicit edocendam, plenissime declaratur quod beatus Apostolus nequaquam seminis unius comparatione contentus, per quod proprietatem corporum non posset ostendere, cum id una species, ut supra memoratum est, seminis non haberet, studuit ex seminum diversitate monstrare unicuique surgentium, qui sunt utique seminibus comparati, proprium corpus esse reddendum. Et resurgent ergo homines vivificati post mortem, qui utique prius morientibus et postmodum vivificandis seminibus comparati sunt; [Col. 0134C] et non hoc quod moriuntur, id est tanquam seminantur, resurgunt, sed Deus eis dat corpus ut vult (Ibid.) , ut sit de corruptibili incorruptibile, de mortali immortale, de inspirituali spirituale; ut quod mortis fuerat conditione decoloratum, immortale et decorum integritate reddatur, et proprium corpus sicut unumquodque seminum sine dubio recepturi sunt: quod quia diverso sexui in uno semine comparari non poterat, ex seminum diversitate collatum est, ut ex diversitate seminum corporum proprietas signaretur. Si vero proprium corpus resuscitatus quisque suscipiet, indubitanter est consequens ut unicuique corpus proprium reformetur; quia, sicut dictum est, et unicuique seminum proprium corpus restituitur attributum. Et si unicuique seminum [Col. 0134D] proprium corpus restitutur, per quae utique semina in utroque sexu omne genus hominum designatum est, sequitur ut omne genus humanum, quod in utroque sexu istis est seminibus designatum, proprium sit corpus resumpturum. Hoc nos ex verbis Apostoli fas est sobria consideratione metiri, ultra quae cavendum est temeraria curiositate prorumpere; propter quod etiam commonemur: Altiora te ne quaesieris, et fortiora te ne fueris scrutatus (Eccle. III) . Et, Non alta sapientes, sed humilibus consentientes (Rom. XII) . Postremo attendentes illud, quod apostolica quoque praedicatione firmatum est, quod oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit quae praeparavit Deus timentibus se (I Cor. II) , quisquis superius [Col. 0135A] moremati sensus Apostoli non est intelligentia vel comparatione contentus, ad hoc certe, velit nolit, sine dubitatione constringitur, ut quae oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit, qualibet audeat sibi mediatione componere, quasi verbo humani corporis aliqua membra culpabilia, vel decora, vel reprehensibilia sint creata, cum Deus fecerit omnia bona valde (Genes. I) , et unamquamque speciem in suo genere competenti decore subnixam, nisi quod haec, quae inhonesta nostra sunt dicta, concupiscentiae primordialis decolorasset excessus: quae utique sic fuerant instituta, ut ad nutum mentis humanae famulantia, tantummodo ex animae rationalis arbitrio ad procreandae sobolis causam suis officiis fungerentur. Praeter hanc vero causam nihil contra [Col. 0135B] mentis imperium, quae praeveniendo insolentius voluntatem, vel cum id voluntas expeteret, quidquam rebellionis afferent. Sed postquam anima summis suis subjecta non constitit, pari in seipsa naturae contumacis lege punita superbia est, ut huic quoque, id est animae dominio subjecta consequenter obsequia repugnarent, et quod vetiti praesumptione contradixerat humanae mentis inobediens appetitus, in ea parte corporis indicaret, qua degeneris, ac decoloratae superbaeque radicis procul dubio vitiosa fuerat generatio propaganda: quae utique si hic nisi essent hac exorbitatione foedata potuerant decore tantum humano generi propagando tam honesta quam moderata persistere etiam in corpore sine dubitatione terreno, quanto magis credendum est in spirituali [Col. 0135C] corpore ineffabiliter decentius haec posse constare; praecipue cum nihil jam genitalis officii in illa perpetua claritate gestura sint: sed ad hoc tantum suae speciei formaeque non deerunt, ut non aliqua alia forma quam humana, cui promissa resurrectio est, resuscitata judicetur, nec aliquid sit quod in carnis perspecta resurrectione non maneat, et videatur alia species suscitata quam integrae carnis humanae lineamenta designant: quae quisque non vult fortasse moderata ratione librare, velit nolit, ut dictum est, aut ad illud superius revertetur, ut quod oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit (I Cor. II) , non aestimet perscrutandum, aut si ultra conatur erumpere, ipse videat suae temeritatis abruptum. Quam autem condita sunt honesta humanae [Col. 0135D] membra substantiae, etiam res illa nos admonet, quod cum in paradiso nudi essent primi parentes, nihil in his confusionis habuerunt. Unde post peccatum et concupiscentiae virus ingressum, corporum suorum inordinata perturbatione confusi sunt. Atque ideo satis apparet, quod si in illa quavis felicitate paradisi positi, terreno tamen corpore constituti, conspici sine confusione potuerunt, multo magis in illo spirituali corpore, atque in illa sublimi beatitudine, quae similitudinem gestura est angelorum, et ut homini in carnis resurrectione nihil desit, integer reformetur. Et ne aliquid deforme Conditor creasse videatur, si quid de resuscitato corpore subtrahatur bonum, potius ejus opus inde etiam comprobetur, ut [Col. 0136A] ejus conditio in illis quoque claritatis decore permaneat, nisi forte isti etiam illic adhuc existiment motus corporeos orituros, ubi (sicut ipse Dominus ait) neque nubent neque nubentur, sed sunt sicut angeli (Marc. XII) . Quod utique si in unam speciem corporis unumque sexum omnes fuerant suscitandi, cur diceretur causa penitus non fuisset. Quin potius cum femineo sexu magis competat nubere, non illic defuturum, sed cessaturum prorsus a nuptiis indicatur. Cum autem nihilominus scriptum sit, ut capiat unusquisque propria corpora quae gessit, sive bona, sive mala (II Cor. V) , quomodo id fiet, nisi uterque sexus in sui corporis proprietate vel judicium subeat, vel praemium beatae resurrectionis accipiat? Falluntur autem qui putant illud Apostoli testimonium [Col. 0136B] sibimet suffragari, quo videntur asserere in virilem formam omnes homines resuscitandos, ubi ait: Donec occurramus in unum virum perfectum (Ephes. IV) . Quid ergo facient cum rursus idem dicat: Despondi vos uni viro virginem castam exhibere Christo (II Cor. XI) ? quod huic utique opinioni eorum erit sine dubitatione contrarium, nisi mysterio competenter inspecto modesta mente cognoscant qualiter utrum conveniat, quid itaque velit sibi, quod in utroque sexu describat Ecclesia, quantum Domino reserante sentimus, exponimus. Ab initio Christum et Ecclesiam humana carne similitudine conjugii designatam sancta Scriptura testatur. Proinde cum femineo sexu censetur Ecclesia, iufirmitas quidem humanae conditionis ostenditur, quae tanquam in Ecclesia conjuge [Col. 0136C] Christi convenienter exprimitur; sed nomine virginitatis, vel continentiae ejus propositum vel integritas fidei, de qua et ipse B. Apostolus disserit, intimatur. Cum vero dicitur, Donec occurramus omnes in virum perfectum, nec diversum est, nec divinum [ F. divisum]; quoniam quidquid in Ecclesiae corpore continetur, quae cum Christo una caro est sacri lege conjugii, etiam ipsius caro modis omnibus in sexu fieri utroque quod dictum est sive illic virginem castam, sive huic virum perfectum, ut ita sint in Ecclesia catholica intemerata fide viventes, et sancto proposito continentes. Licet adhuc possit in infirmitate conditionis humanae, ut tamen per unam carnem Ecclesiae et Christi, id est conjugis et viri, in ipso quoque virilem accipiat firmitatem vigoremque-perfectum, cujus per Ecclesiae [Col. 0136D] virgineam fidei castitatem, quam cum eodem una caro fiunt, et viri membra perfecta; ubi illa quoque beati apostoli Pauli verba tractanda sunt, quibus ait: Omnes nos in unum corpus baptizati sumus in Christo (I Cor. XII) . Quantum ad unitatem utique pertinet sacramenti unum corpus sumus in Christo; quantum ad sexuum diversitatem ipse alibi dicit: Sive vir, sive mulier, omnes unum sumus in Christo (Galat. III) : cum suo enim toto corpore, quod ejus est plenitudo, perfectus est Christus; et ideo quia per unum idemque mysterium, licet diversi sexus, unum tamen corpus accipitur, per cujus corporis plenitudinem perfectus est Christus. Cum ergo vir Christus Ecclesiae tanquam conjugis suae et caput [Col. 0137A] sit et virtus atque perfectio, merito omnis Ecclesia in hunc unum virum perfectum, cujus est una caro, perhibetur occurrere.

(Quibus Afrorum ordinationes inter alia prohibentur ex Diurno pontificum, aliisque fide dignis codicibus mss.).

Papa ille clero, ordini, et plebi consistentibus civitate illa, dilectissimis filiis ⁜ 2 in Domino salutem.

Probabilibus desideriis ⁜ 3 nihil attulimus tarditatis. Fratrem ⁜ 4 jam et coepiscopum nostrum illum vobis ordinavimus sacerdotem. Cui dedimus in mandatis ne unquam ordinationes praesumat illicitas; ne bigamum, aut qui virginem non est sortitus uxorem; qui neque illitteratum, vel in qualibet corporis parte vitiatum, aut expoenitentem, vel curiae, aut cuilibet [Col. 0137D] conditioni obnoxium, notatumque ad sacros ordines permittat accedere. Sed si quos hujusmodi forte repererit, non audeat promovere. Afros passim ad ecclesiasticos ordines praetendentes nulla ratione suscipiat, quia aliqui eorum Manichaei, aliqui rebaptizati saepius sunt probati. Ministeria atque ornatum Ecclesiae, vel quidquid illud est in patrimonio ejusdem non minuere studeat, sed augere. De reditu vero ecclesiae vel oblatione fidelium quatuor faciat [Col. 0138A] portiones: quarum unam sibi ipsi retineat, alteram clericis pro officiorum suorum sedulitate distribuat, tertiam pauperibus et peregrinis, quartam ecclesiasticis fabricis noverit reservandam. De quibus divino erit redditurus judicio rationem. Ordinationes vero presbyterorum seu diaconorum non nisi quarti, septimi, et decimi mensium jejuniis; sed et ingressu quadragesimali atque ⁜ 5 medio, vespere sabbati noverit celebrandas. Sacrosancti autem baptismi sacramentum non nisi in Paschali festivitate et Pentecoste meminerit esse praebendum, exceptis his qui mortis urgentur periculo, ne in aeternum pereant, talibus oportet remediis subveniri. Huic ergo sedis nostrae praecepta servanti devotis animis obsequi vos oportet, ut irreprehensibile placidumque fiat corpus [Col. 0138B] Ecclesiae, per Christum Dominum nostrum, qui vivit et regnat cum Deo Patre omnipotente et Spiritu sancto per omnia saecula saeculorum. Amen. Et subscriptio ejus. Deus vos incolumes custodiat, dilectissimi filii.

Narrat quae a Rustico Lugdunensi episc. acceperit subsidia et quantas ab Acacio sustineat persecutiones. (Ex schedis R. P. Hieron. Vignerii.)

Dilectissimo fratri Rustico Gelasius.

Inter ingruentium malorum turbines et variarum tentationum quibus pene mergimur afflictationes, tua nobis caritas, amantissime frater, grande solatium propinavit. Quid enim consolatius posset accidere quam videre fratres carissimos invicem compatientes [Col. 0138C] et partem oneris ferentes, quibus non minima benedictionis portio collata est. Benedictus Deus, qui tua erga nos taliter affecit praecordia, ut non tantum quae patimur, animo sentias, sed ea monstres in sanctae tributionis exhibendo misericordiam, qualem habeas in compassivo corde caritatem, et adjungas ad dulcissimae consolationis sermones quae sunt praecipuae inter amicos opitulationes. Verum dilectionem tuam non fatigabimus scribentes quam in arcto fuerimus. Scit frater noster et coepiscopus Aeonius (Arelatensis) quam utile fuerit et quod misit, et quod ad nos misisti subsidium. Caeterum frater noster Epiphanius (Ticinensis), qui ad gentis suae relevandos et redimendos captivos ad partes vestras destinatur, fraternitatem tuam certiorem [Col. 0138D] faciet quantam ob impiissimi Acacii causam persecutionem sustinemus. Sed non deficimus, et inter tot pressuras nec cedit animus, nec relaxatur zelus, nec subvertit metus. Sed licet aporiantes et angustiati, confidimus in eum qui dabit cum tentatione proventum: et si ad tempus sinit deprimi, non patietur opprimi. Fac, carissime frater, ut tuus tuorumque in nos, vel potius in sedem apostolicam non cesset affectus. Qui enim in petra solidabuntur [Col. 0139A] cum petra exaltabuntur. Adjuva fratrem nostrum Epiphanium, et sentiat quia me amas; et cum redierit ad propria, scribat dilectio tua tam quae sibi quam quae fratribus nostris et coepiscopis per Gallias [Col. 0140A] constitutis circa impiissimi Acacii causam videbuntur. Deus te praestet incolumem, frater carissime. Datum VIII calend. Februarias, Asterio et Praesidio VV. CC. consulibus (anno Christi 494).

Quid novae aedificationi antiqua ecclesiarum poterit praejudicare divisio, cum in ea non futura, sed quae erant praesentia finirentur? Nunc autem ad hanc basilicam quae dedicanda est, illud debet summa intentione disquiri, quis, id est, cujus civitatis, ex eadem re, antequam basilica quae fabricata est fundaretur, [Col. 0139B] baptizaverit incolas, aut ad cujus consignationem sub annua devotione convenerint. Non enim terminis aut locis aliquibus convenit definiri, sed illud facere dioecesim quod superius continetur, ut constet commanentes a quo fuerint lavacri regeneratione purgati. Et ideo, fratres carissimi, amotis ambagibus, et omni circuitione submota, hoc vos modis omnibus convenit investigare, ut ille maxime ad consecrationem vocetur, cui per hunc modum, quem praescripsimus debere, permitti noveritis. In caeteris etiam ecclesiis quas post constitutum quod gestis sanctae memoriae Leonis papae in synodo nuper relectis in his locis quae distincta sunt per subreptionem ab virunnis ⁜ 1 episcopo constiterit consecratas, haec eadem et requirenda, et sunt modis omnibus ordinanda; ita tamen ut documentum quod superius diximus in omni constitutione servetur; quia quidquid supplosis petitionibus claruerit postulatum, id in irritum merito tanti praesulis erit contemplatione deducendum.

Experientia tua praesenti admonitione suscepta filiis nostris viris magnificis Aemiliano magistro militum, et Constantino judici, et Ampelio ex nostra exhortatione dicere non omittat. Ecce, sicut magnitudinis vestrae desiderium postulavit, sine mora aliqua, et sine ullo dispendio, ita ut nec ipsas dare ecclesiasticis officiis consuetudines sineremus, Anastasium diaconem Lucerinae civitati ordinavimus sacerdotem. Propterea nunc magnificentia vestra ejusdem episcopi vel Ecclesiae Lucerinae utilitatibus in universis quae sunt necessaria libenter impendat, et competentia vigilantiae suae tribuat Christiana devotione solatia.

Oportuerat Antistiam, quae direxit petitorium in desiderata sibi pudicitia permanere, quia non [Col. 0139D] facile contemnere debuit, quod facile prius credidit postulandum. Pertractato enim et maturato consilio juventutem suam, vel ea quae petitorio debuit aestimare, ⁜ a nec contra electionem viduitatis indictae suffragia postmodum et occasiones rumpendae quaerere castitatis. Sed quia mutabilem mentis errorem ferendae culpae cupiditate temeravit, et maritum potius incontinentiae suae, quod nullis prohibetur legibus, exquisivit, supradictam processioni solitae noveris esse reddendam, et ut accessus ecclesiae et ministeriorum sacra communione potiatur.

Licet regulis contineatur antiquis, parochias unicuique ecclesiae pristina dispositione deputatas, nulla posse ratione convelli, ne per consuetudinem pessimam exempli mali temeritate crescente, ubique universalis confusio nasceretur, jam in decretis nostris ante non multum temporis destinatis, omnia jussimus, [Col. 0140B] quae taliter fuerant invasa, restitui. Sed quia temeritas pervadentium legem sibi putat posse generari, si sceleri suo pertinaciam retentionis adjungat, ea quae inter fratrem et coepiscopum nostrum Constantinum Camiscanae Ecclesiae sacerdotem, et directos ab Anconitano pontifice decrevimus, per vos impleri cupimus. Tunc formam in caeteris cogitationibus quae sit sequenda perscripsimus. Nulla igitur praesumptione statum parochiarum, qui perpetuae aetatis firmitate duravit, patimur immutari, quia neque negligentia pontificis, neque temporalis adjectio, quae per incuriam forte generatur, nec ignavia faciente consensus, nec surripiente supplicatione praeceptio divellere potest semel dioecesim constitutam, ex qua semper ad regenerationem atque consignationem plebsidevota consistit.

De rebus ecclesiae in quatuor partes dividendis.

Vobis et famae vestrae consultum duximus, ut [Col. 0140C] pontificis vestri loco vobiscum ab eodem aliquis subrogetur, qui ejus nomine pariter universa disponat, quatenus omnia praedia ad vestrum revocetis studium, ne cuiquam clerico pro portione sua solum aliquod ecclesiae putetis esse deputandum, ne per incuriam negligentiamque minuatur, sed omnem pensionis summam ex omnibus praediis rusticis urbanisque collectam ad antistitem deferatis. Ex qua tamen collectione habeatur ratio, quod ad causas vel expensas accedentium necessitatum opus esse perspicitur, ut de medio sequestretur, et quartae portiones vel fidelium oblationes de hac fiant modis omnibus pensione, ita ut unam sibi tollat antistes, aliam clericis pro suo judicio et electione dispertiat, tertiam pauperibus sub omnium conscientia faciat erogari. Fabricis vero quod competit ad ordinationem pontificis erogatione vestra decernimus pendendum. Si quid forte ab annua remanebit expensa, electo idoneo ab utraque parte custode condatur in [Col. 0140D] thecis, ut si major emerserit fabrica, sint subsidio quae diversi temporis diligentia potuerint custodiri, aut certe ematur possessio, quae utilitates respiciat communes.

Catechumeni, Latine dicuntur instructi vel audientes, ii sunt qui fidem Christi instructi audiunt Christi praecepta, et recte credunt, et etiam a sacerdote consignati sunt, et per exorcisma purgati, [Col. 0141A] et resipiscunt, sed necdum sacro baptismate sunt abluti. Poenitentes hi dicuntur in canone qui de criminibus, de majoribus culpis agunt publice poenitentiam. Et sciendum est quia secundum praeceptum canonis non licet fidelibus, id est jam baptizatis, missas in ecclesia cum audientibus, id est catechumenis stare tempore orationis et canonicae laudis, et simul cum eis orare et psallere. Neque clericis, aut aliis laicis licet cum poenitentibus simul mixti orare aut psallere . . . . . antiquitus proprius statutus locus, aut extra ecclesiam, aut in initio introitus ecclesiae, ubi ad orandum et audiendum divinum officium stabant catechumeni, id est instructi vel audientes, et infra ecclesiam. Super istos erat similiter proprie locus statutus ubi stabant poenitentes, ut omnes in ecclesiam introeuntes scireut eos de crimicalibus culpis poenitere, et orarent pro eis, et illi per haec humiliati magis reciperent veniam delictorum suorum. Et super hos in alio ecclesiae spatio stabant caeteri fideles laici, segregati tamen a clericis. Cumque autem [Col. 0141B] in aliquibus capitulis canonis dicatur ut pro [Col. 0142A] quacunque criminali, id est graviori culpa ejiciatur ab ecclesia quicunque, non est intelligendum ut funditus prohibeatur ab omni conventu et auditione divinae laudis, et praeceptorum Domini; quod nimis absurdum est, et contra praeceptum divinae clementiae, ut aeger a divina excludatur medicina Dei, qui pro salute peccatorum est incarnatus et passus; et abjectus ab omni conventu et consolatione fidelium diabolo tradatur. Sed praedicta rationabiliter intelligendum est, ut ejiciatur a communione, id est consortio aliorum fidelium, qui intra ecclesiam stant tempore orationis et laudis Dei, et stet per statutos annos ad orandum et laudes Dei audiendum extra ecclesiam inter audientes, id est catechumenos; et expletis his omnibus secundum judicium commissae culpae intret in ecclesiam in communionem, id est consortio orationis cum poenitentibus, inter quos, expletis iterum annis secundum judicium culpae suae, redeat plenius a communione, id est consortium caeterorum fidelium, et perceptionis sacri corporis et [Col. 0142B] sanguinis Christi.

Inter veteres pontifices fere nullus occurrit, si Gregorium Magnum et forte etiam Leonem excipias, cujus nomine tam multa decreta inscripta apud veteres collectores legantur. Ego illa omnia vel fere omnia hic sub uno veluti conspectu exhibere aggressus sum; non quod omnia sinceros esse Gelasii fetus existimem; sed eodem plane consilio quo et caeteri ante me conciliorum collectores, minus etiam sincera, sed quae ab aliis sincera habita sunt danda esse judicarunt. Porro istis colligendis usus sum praecipue codicibus Burchardi, Ivonis, et Gratiani. Adjeci notulas interdum meas sed breviores, [Col. 0141C] et quae facile ad variantes ex mss. codd. acceptas pertinent. Adjungere potuissem et singulorum censuras, sed cum dicti mei rationes afferendae essent, nimis in longum me res illa protraheret. Adeant qui voluerint praeclarum opus Caroli Sebastiani Berardi Uneliensis presbyteri in regia Taurinensi academia jurisprudentiae studiis praefecti inscriptum: «Gratiani canones genuini ab apocryphis discreti,» Taurini 1752, quatuor in volumina divisum.

Non esse sumendum corpus Domini sine calice.

Comperimus autem quod quidam in eadem regione, sumpta tantum corporis sacri portione, a calicis sacri cruore abstineant. Qui procul dubio nescio qua superstitione docentur obstringi; aut integra sacramenta percipiant, aut ab integris arceantur, quia divisio unius ejusdem mysterii sine grandi sacrilegio non potest provenire.

De his qui duos episcopos suos occiderunt ut amplius episcopo careant.

Ita nos quidem Latinorum caedes geminata pontificum horrendi sceleris atrocitate confudit, ut diu constitutio nostrae deliberationis haesitaret; dum et ingerere quemquam parricidialibus exemplis dubitaremus antistitem. Quapropter jam velut usum consuetudinemque sacrilegam declinantes, catenus religioni duximus consulendum ut paroeciae vices ab extrinsecus positis sacerdotibus gubernentur, quia ibidem commanentes ferro didicerunt necare pastores, inauditoque facinore (quod etiam nullis provinciis nusquam prorsus acciderit, quae bellorum continuis diversisque incursionibus affliguntur) haec reperta sit [Col. 0142B] civitas, quae praesules ministrando sibi fidem Christianam sine persecutione prosternat. Curandum est igitur ut illic funesta pernicies cessatione propriorum sanetur antistitum, atque ita saltem furoris tanti materies subtrahatur, eoque modo vel illa, dum in quos saeviat non habebit, ab hujusmodi cessatione desistat, vel aliis imitantibus dira contagia non praebeat. Egeat ergo episcopalibus subsidiis sibimet aliunde depensis, quae sacram in suo gremio collatam fuso crudeliter macularat sanguine dignitatem; quia in utroque hac est ultione plectenda, sive scilicet instinctu domestico, seu furiis incitata, nefas hoc committit exterius. Praebeat ergo dilectio vestra in hoc statu positae [Col. 0142C] ministerium visitationis ecclesiae; et aut conveniendo pariter aut vicissim prout qualitas rerum, causaque poposcerit, divina ministeria [ al. mysteria] repraesentet ingratis; ne cum devitamus zizania, dominica videamur praeterire frumenta.

Nos ausus impii commovere Aselli, qui archidiaconatus fungebatur officio; nam cum duro casu lethaliter sauciato pontifice prae caeteris ecclesiam custodire debuerit, ac ne quid de episcopali domo subduceretur, et eum ipsum in tumultu praesenti permisit occidi, cum ad fatendum servari debuisset, utrum haec sua voluntate peregerit, aut cujusquam praecipitatus impulsu, et prius ab eo, quia idem creditarius praesulis fuisse dicitur interempti, ecclesiastica requiri substantia. Quis autem non evidenter intelligat propter hoc praecipuum dictum citius fuisse sublatum, quatenus nec complices proderet, et ignorata facultas [Col. 0142D] ecclesiae facilius direptionibus subjaceret? Nam et libellarius incisus episcopi perhibetur inventus, et vir bonus Asellus ac suo gradu dignus (quod nunquam ante tentatum est) prius in se decretum, adactis ecclesiae ministris compulit celebrari, quam de excessu secundum tramitem vetustatis ad sedis apostolicae notitiam relatio mitteretur. Quam sit autem intolerabile malum quis Christianus addubitet? ut cum soleat etiam communi sorte defuncto pontifice transitus ejus ante omnia nuntiari, competens deputari visitatio, atque ita de subrogando sacerdote tractari, hic unus exstiterit, qui interfecto religionis antistite, de suo mox honore cogitaverit, quam studuerit deferre quod gestum est. Ubi tametsi latet extrinsecus quid agatur; tamen affectatae potestatis abruptum, conscientiam suspicione non exuit, defuncti locum pariter [Col. 0143A] ambientis ( forte ambiens) interim ne quis hoc unquam audeat usurpare, quod ante istum nullus est ausus, ab officio quod gerebat, nostra sit auctoritate submotus, donec quid in perpetuum de tali ordinari censeamus plenius retractetur. Si qua sane juris ecclesiastici subtulisse convincitur modis omnibus reformare cogatur.

Sacrosancta religio, quae catholicam tenet disciplinam, tantam sibi reverentiam vindicat, ut ad eam quilibet nisi pura conscientia non audeat pervenire. Nam quomodo ad divini mysterii consecrationem coelestis Spiritus invocatus adveniet, si sacerdos, et qui eum adesse deprecatur, et criminosis plenus actionibus reprobetur?

Absque auctoritate Romani pontificis ad comitatum episcopi proficisci non audeant.

[Col. 0143B] Quo ausu, qua temeritate rescribis Ravennam te parare proficisci, cum canones evidenter praecipiant nullum omnino pontificem nisi nobis visis, atque consultis, ad comitatum debere contendere (quod cum longaevi vel aetate vel honore pontifices Pistoriensis, Lucensis, et Fesulanus nuper monstrentur fecisse, tu qui paucorum dierum fungi sacerdotio videris), quemadmodum tibi putas licere, quod non licet; nisi quod hoc officio carere festinas, quod his excessibus te ostendis indignum?

Licet regulis contineatur antiquis parochias unicuique ecclesiae pristina dispositione deputatas nulla posse ratione convelli, ne per consuetudinem pessimam exempli mali temeritate crescente ubique universalis confusio nasceretur, tamen etiam decretis nostris ante non multum temporis destinatis omnia jussimus, quae taliter fuerant invasa, restitui; sed quia temeritas pervadentium legem sibi putat posse [Col. 0143C] generari, si sceleri suo pertinaciam retentionis adjungat; ea quae inter fratrem et coepiscopum nostrum Constantium Camiscanae Ecclesiae sacerdotem, et directos ab Anconitano pontifice decrevimus, per vos impleri cupimus. Tunc formam in caeteris cognitionibus, quae sit sequenda praescripsimus. Nulla igitur praesumptione statum parochiarum, qui perpetuae aetatis firmitate duravit, patimur immutari, quia negligentia pontificis neque temporalis objectio, quae per incuriam forte generatur, nec ignavia faciente consensus, nec subripiente supplicatione praeceptio divellere potest semel dioecesim constitutam, ex qua semper ad regenerationem, atque consignationem plebs devota convenit; ( in Gratiano additur, sed forte verba sunt ejusdem Gratiani non Gelasii ) territorium enim non facere dioecesim olim noscitur ordinatum.

Ad episcopos caeteros direximus jussionem, ut eos qui ecclesias violasse perhibentur, accessu earum [Col. 0143D] judicent esse non dignos.

Frater et coepiscopus noster Epiphanius sua nobis relatione suggessit, Benenatum et Maurum Beneventanae municipes civitatis in contumeliam religionis acerba nimis et plectibili contumacia prosiluisse, qui confugientem ad ecclesiae septa curialem suum, nec illic quidem tutum, aut de injuria securum esse siverunt, ausi temerariae menti admittere quod nec potestatibus quidem vel principibus unquam licuit perpetrare, ut hominem in sanctuariis constitutum, captata sacerdotis absentia, reluctantem, reclamantemque violenter abstraherent, quos, quantum nobis [Col. 0144A] sua suggestione patefecit, merito indignos esse sacra communione judicavit. Et si revera tanti facinoris constat admissum, nostra etiam auctoritas in hac parte consentit. Nec enim ad supplicandum jure debet admitti, ubi admittere sacrilegium non dubitavit. Nullus enim intra limina tantae venerationi deputata utrumque sibi licere existimet pro suae voluntatis arbitrio, ut humilitatem sibi vindicet et furorem. Et ideo, fratres carissimi, supradictos, si manifesta reos facit conquestio, ab omnibus parochiarum vestrarum ecclesiis nostrae praeceptionis auctoritate prohibete, ut non solum hi qui in injuriam sanctorum locorum prosiluisse probabuntur merito consequantur pro facti sui qualitate vindictam, verum etiam caeteri a tali praesumptione ultionis istius timore revocentur.

De sinceritate hujus epistolae in utramque partem disputat Berardus, et rem in medio relinquit; mihi nihil vere suspiciosum occurrit.

[Col. 0144B] Dilectio tua studeat quaesita omnium fideliter rerum veritate, ut si de spatis de quibus memoratur orta contentio definitio dudum certa processit, intemerata servetur. Alioquin si nihil unquam constiterit terminatum, tunc de praescriptione temporum si qua pars ⁜ 1 dissidet praebeat sacramentum; ⁜ 2 ut tamen quae hactenus possedisse perhibetur, jusjurandum sinatur offerre.

De servis sine consensu dominorum ordinatis.

Ex antiquis regulis et novella ⁜ 3 synodali explanatione comprehensum est personas obnoxias servituti cingulo coelestis militiae non praecingi. Sed nescio utrum ignorantia an voluntate rapiamini, ita ut ex hac causa nullus pene episcoporum videatur extorris. Ita enim nos frequens et plurimorum querela circumstrepit, ut ex hac parte nihil penitus putetur constitutum. Actores siquidem illustris viri, filii nostri [Col. 0144C] Amandiani graviter conqueruntur, homines suo juri deditos, alios adhuc clericos, alios jam diaconos ordinatos, cum non solum post modernum, quod tantorum pontificum collectione sub omnium saluberrimae provisionis assensu constat esse perfectum, hujusmodi personas suscipi non debere, verum etiam si qui forte in divinae cultum militiae ante fuerint ignorantia faciente suscepti, eliminare prorsus, et exutos religioso privilegio ad dominorum possessiones justa debuerint admonitione compelli. Et ideo, fratres carissimi, quos supradicti viri actores in clericatus officio monstraverit attineri, discussos et obnoxios ac probatos custodito legum tramite sine intermissione restituite, ita ut si quis jam presbyter reperitur, in eodem gradu peculii sola amissione permaneat. Diaconus vero aut vicarium praestet, aut si non habuerit, reddatur. Residua officia sciant neminem posse ab obnoxietate, si convincitur vindicari, quatenus ordine custodito nec dominorum jura, nec privilegia illa ratione turbentur.

Honorati et primarii Varulanae ( forte Verulanae) civitatis fusius nobis precibus supplicarunt, sicut habetur in subditis, quibus etiam subscriptionem propriam commodarunt, se ab Agnello diacono gravi contumeliarum genere fuisse maceratos, ut etiam res perjurii (sicut ipsi dicunt) se asserant inclinatos; et ideo, fratres carissimi, secundum petitorii fidem supradicto diacono ad vestrum judicium, imminente Laurentio Romanae Ecclesiae defensore, mox deducto, veritatis assertione discussa, si constiterit integritas supplicantium, aut intenta doceat diaconus, aut de ejus protervitate noveritis esse vindicandum, quatenus de tantis excessibus memoratae improbae [Col. 0145A] temeritatis exclusus ultio digna comitetur, et qui se conviciis trivialibus implicavit, sacrae communionis arceatur accessibus.

Illud te modis omnibus volumus custodire, ne quis episcoporum Siciliae de parochiis ad se pertinentibus nomine cathedratici amplius quam duos solidos praesumat accipere, neque compellere presbyterum aut clerum parochiarum suarum supra vires suas eis convivia praeparare.

Utrumque affert Ivo p. 3, cap. 135 et 136, et ex Ivone Gratianus 16, q. 3. Dilectio cap. Illud te modis. 10, q. 3. Postremum hoc fragmentum Gratianus non Gelasio, sed Pelagio tribuit; at cum ex Ivone accepisse Gratianus facile judicetur, ideo cum Ivo Gelasium legat, idem et Gratianum scripsisse oportet. Est autem canon a disciplina sive Gelasii sive Pelagii aetate vigente abhorrens.

[Col. 0145B] Quod episcopo nullo commento res liceat Ecclesiae alienare, et quod privilegia omni ratione integra convenit servari.

Volatoranae ecclesiae actus vel patrimonium, quod hactenus comperimus destitutum, vel post damnationem Eucharisti, quo fuerat depravante dispersam, curae vestrae decrevimus esse delegandum, ut diligentia qua vos pro ecclesiae utilitatibus existimamus esse vigilantes, praedia culturae restituatis antiquae; revocetis si quas sunt vendita aut donata mancipia, possessiones etiam ab Ennatio et Oppilione episcopis vel caeteris quovis jure videritis teneri (quia contra constituta synodi ab episcopo praedia alienari nullo poterunt commento) nihilominus revocentur; sit emptoribus ad eum recursus, qui praesumpsit aliquid de ecclesiae rebus illicita venditione distrahere; ita ut pensiones annuas ad pontificem deferatis, cui privilegia sua integra convenit omni ratione servari, ut ejus dispensatione portiones proveniant consuetae, [Col. 0145C] ita ut portionem quartam, quae ad eos pertinet, sua pontifex ordinatione distribuat, prout cujusque locum meritumque cognoscit. Pariter etiam ex fidelium oblatione faciendum, ut quartam clericis eroget pro consideratione suae electionis, antistes. Fabricarum etiam portio, episcopo sciente et disponente vestra erogatione pendatur, quatenus nihil penitus in detrimentum alicujus rei patiamini generari. Si quid vero in ecclesiae vestrae damnum, aut in his quae sunt praeceptionis nostrae prohibita pontificem vestrum videritis admittere, mox nostris auribus relatione signate, ut quid fieri debeat censeamus. Decimas justo ordine non tantum nobis, sed majoribus visum est, plebibus tantum ubi sacrosancta dantur baptismata deberi.

De eadem re.

[Col. 0145D] Frequens equidem, et assidua nos querela circumstrepit de his pontificibus qui neque antiquas regulas, nec decreta nostra noviter directa cogitantes obnoxias possessionibus, obligatasque personas venientes ad clericalis officii cingulum non refutant. Nuper etenim actores illustris feminae Placidiae petitorii oblatione conquesti sunt, Sabinum Marcellianensis sive Casilinatis urbis, Antiochum servum juris patronae suae absentis dominae occasione captata, ad presbyterii honorem usque productum, ejusque fratrem Leontium clericalis officii privilegio decorasse. Et ideo, fratres carissimi, inter supradictos actores, et eos qui conditionis extremae repetuntur, objectam cognitionem vobis nostra auctoritate deputamus, ut omni veritate discussa, si revera objectam sibi maculam justitiae refragationis non potuerit ratione diluere, [Col. 0146A] Leontium clericum, quem gradus praefinitus legibus non defendit, ad sequendam ⁜ 1 cognitionis suae necessitatem modis omnibus redhibete. Antiochum vero, quia per sacerdotium non jam potest retolli, si in suam ecclesiam in hoc in quo est honore desiderat collocare, non veluti redditum sibi, sed habeat pro ministeriorum celebratione susceptum.

Coelestini causa talis est, quas vos quoque non arbitror ignorare, siquidem hic conscius convictus in caede parentis, et episcopi, quemadmodum gestorum tenore monstratur, cunctorum judicio nullatenus aestimatus est officio dignus altaris, eique pro tam detestando facinore unius anni interdicta communio est. Quatenus poenitudine competenti tanti facinoris curaret abruptum. Quod etiamsi a nobis juberetur, ipse magis cogitans divini corporis sacramentum debuit ad hoc mente purgatiori remeare. Quod tempus tamen aut expletum, aut prope jam putamus [Col. 0146B] exactum; post quod ei communionis facultatem patere non dubium est, ut et sententia synodalis possit abrumpi, et ut illi magis prosit, valeat majori satisfactione mundari.

De correptione ejus qui magica arte criminatus sit.

Atroces injurias indecorum prorsus ducimus ministrorum Ecclesiae vocibus irrogari, talia laicorum cum plerumque refugiant actiones. Tempus bonum siquidem honesta femina didicerat a magistro Paulo diacono, quae non solum suggerit criminibus appetitam, verum etiam in damnata arte magicae exsecrationis conscientiam miscuisse. Et ideo, frater, in supradictos te decrevimus cognitorem, ut si praedictum diaconum protervitas ista convincit, postquam indecenter probatus fuerit mulier inciviliter appetisse, aut eumdem ad astruenda quae jactavit astringas, aut digna correctione compescas.

Ut Judaei conversi honorentur.

Vir clarissimus Telesinus, quamvis Judaicae credulitatis esse videatur, talem se nobis approbare contendit, ut merito nostrum appellare debeamus; qui pro Antonio (Antio) parente suo specialiter postulavit ut eum dilectioni tuae commendare debeamus; et ideo fratrem supradictum voluntatis nostrae mandatorumque respectu ita te habere convenit, ut non solum in nullo penitus opprimatur, verum etiam in quo ei opus fuerit tuae se gaudeat dilectionis adjutum.

In nullam transferatur personam res in litigio posita ante cognitionis eventum.

Quia res in litigio posita in nullam transferri potest omnino personam, donec legitimae cognitionis eventu, cui potius debeatur, judiciaria disceptatione possit agnosci, ex eadem re quispiam non sinatur exigere [Col. 0146D] pensiones, sed in eodem statu, re eadem posita, in quo videtur (sicut dictum est) ante constituta, quisquis sibi putat quippiam posse competere, juridico pulset examine, praejudiciis omnibus inde submotis.

Quam diligenter examinandum sit de servis Judaeorum.

Judas, qui Judaicae professionis exstitit mancipium, juris sui quod ante paucos annos se asserit comparasse, nunc ad ecclesiam Venefranam confugisse suggessit, sicut petitorii tenor annexus ostendit, eo quod dicat sibi ab infantia Christiano nuper a praefato domino signaculum circumcisionis infixum. Quapropter diligenter vestra inter utrumque sollicitudo [Col. 0147A] rerum fideliter examinet veritatem, quatenus nec religio temerata videatur, nec servus hac obsectione mentitus competentis jura domini declinare contendat.

Ne quis contra ecclesiasticam satisfactionem excommunicatis communicet.

Coelestinus presbyter fratris et coepiscopi nostri Serani qui contra pontificale judicium, contraque apostolicae sedis mandata prorumpens supradictis communionem sacram ministrare praesumpsit, cum non potuerit ignorare sententiam proprii sacerdotis ab officio protinus ecclesiastico repellatur, ut nullus Ecclesiae ministrorum contra pontificalia statuta venire contendat.

Mortuos suscitasse legimus Christum, in errore mortuos absolvisse non legimus, et qui hoc certam [Col. 0147B] faciendi solus habuit potestatem beato Petro apostolo principaliter mandat: Quaecunque super terram ligaveritis, erunt ligata et in coelo, et quaecunque solveritis super terram, erunt soluta et in coelis (Matth. XVI) . Super terram, inquit, nam in hac alligatione defunctum nunquam dixit absolvendum.

Exemplum vindictae in eos qui se justas habere causas mendaciter fingunt.

Uxor Felicis, et filia Romam (quia sic oportuit) pervenerunt: siquidem hunc ipsum primum se ad barbarorum basilicam conferentem, seque bonas causas habere jactantem egredi sub hac conditione praecepimus, ut si actus suos fideliter et rationabiliter allegaret, nihil contra eum prorsus asperum fieri, durumque pateremur; alioquin si contra fidem et utilitatem dominicam venisse probaretur, ipse sibimet imputaret, atque ordinationi congruae subjaceret. Qui superveniente filio nostro viro spectabili Orthasio, [Col. 0147C] sic est ad singula quaeque convictus, ut os aperire non posset, et vera esse, quae huic objicerentur propria voce fateretur, ideoque tenetur mancipatus custodiae.

De hominibus ecclesiastici juris ne testamenti sibi paginam faciant.

Illud etiam sinceritatem tuam non latere volumus ad nos fuisse perlatum, quod ampliatus conductor, quem non solum servum constat ecclesiae, sed ita rationibus a multis temporibus implicatum, ut etiamsi esset ingenuus, donec ratiocinia cuncta deduceret, modis omnibus obnoxius haberetur, ausu temerario molitus fuerit condere paginam testamenti, cujus omne peculium ecclesiastico juri legibus non dubitetur obstrictum. Quapropter his praesumptionibus vice nostra tua fraternitas contradicat, nec fieri prorsus aliqua subreptione permittat. Ac si eidem quidquam [Col. 0147D] humanitatis forte contigerit, quia grandaevus esse memoratur, mox ejus sine dilatione substantiam unanimitas tua filiis ejus duntaxat, quibus patrimonium probatur commissum sub fideli descriptione contrudat, donec temporibus universis, quibus hoc [Col. 0148A] patrimonium gubernasse cognoscitur, partes dominicas cogatur reddere indemnes.

Divinae retributionis memor ad pontificalem conscientiam non ambigas pertinere egentium commodis piam sollicitudinem non negare.

Statuta priorum decessores servare oportet.

Decessorum statuta sicut legitima et justa successores custodire convenit, ita etiam debent malefacta corrigere.

Certum est quidem, et nostris praeceptionibus constitutum, ne quis in ecclesia aut in oratorio sedis nostrae non legitur permissione dedicatum, processionem publicam putaret impendi: ne conditores furtivis subreptionibus contra regularum statuta prosilirent. [Col. 0148B] Sed quia Magetia spectabilis femina petitorii nobis oblatione suggessit, in possessionibus propriis suorum corpuscula condidisse: frater carissime, humanitatis intuitur, quod priora statuta non maculent funeribus, et sepulcris tantum, in comprehensis petitorio locis ministeria noveris pro solemnitate praestanda, ut defunctorum nomine solummodo divina celebrentur officia, publica frequentatione, et processione cessante. ⁜ 3 Data idibus Aprilis.

In ecclesia quam quis aedificat nihil sibi prae caeteris vindicet.

Piae mentis amplectenda devotio est, qua se ⁜ 4 Julius U. H. in re Juviana sui juris fundasse perhibetur ecclesiam, quam in honorem S. Viti confessoris ejus nomine cupit consecrari. Hanc igitur, frater carissime (si ad tuam dioecesim pertinere non ambigis), ex more convenit dedicari collata primitus donatione solemni, quam ministris ecclesiae destinasse se praefati [Col. 0148C] muneris testatur, sciturus sine dubio praeter processionis aditum, qui omni Christiano debetur, nihil ibidem se proprii juris habiturum. ⁜ 5 Data XIII cal. Augusti.

De eodem.

Frigentius vero petitoria nobis insinuatione suggessit in re sua quam Sextilianum vocatur, basilicam se sanctorum Michaelis archangeli, et Martini confessoris pro sua defensione fundasse. Et ideo, frater carissime, si ad tuam pertinet parochiam, benedictionem supra memoratae basilicae solemni veneratione dependet. Nihil tamen sibi fundator ex hac basilica non erit vindicandum, nisi processionis aditum, qui Christianis omnibus in commune debetur.

Episcopi a suo metropolitano et ipse ab eodem consecretur.

⁜ a Quia per ambitiones illicitas non pudet quosdam ecclesiarum jura turbare, ac privilegia quae metropolitanis [Col. 0148D] vel provincialibus episcopis decrevit antiquitas temeraria praesumptione pervadere, propter quod etiam communionis apostolicae desiderant dissidium tenere; quo scilicet ab ejus auctoritate divisi, vel impunes proprias usurpationes exerceant, non [Col. 0149A] respicientes quia aeterno Judici rationem tam de catholicae sinceritatis injuria, quam de traditionum praejudiciis paternarum non sine perpetuae sint damnationis interitu reddituri, si in hac obstinatione permanserint, caritatem vestram duximus instruendam, ut vos omnes in commune fratres si per Dardaniam, sive per quamque contiguam provinciam constituti, qui vos sub metropolitanis vestris esse meministis, et ab eisdem substituti decernentes, sicut vetus consuetudo deposcit, unanimiter statuatis antistites, et vicissim si metropolitanus humanae conditionis forte decesserit, a comprovincialibus episcopis, sicut forma transmisit sacrari modis omnibus censeatis: nec quemquam sibi, quam vobis antiqua dispositione concessum est, patiamini vindicare: quatenus et inter ipsas adversantium voluntatum procellas, veterum regulas nullatenus custodire cessetis, sicut persecutionum tempore diversarum patres nostros constanter fecisse non dubium est.

Defensionis propriae desolatis auxilio, et qui suis actibus adesse pro aetatis infirmitate non possunt, exoratum pontificem decet subvenire, quia pupillis tuitionem etiam divinitas jussit impendi. Et ideo Maximo et Januario clericalis officii (qui se solatio parentum vel propinquorum asserunt destitutos) auxilium ex nostra delegatione praestabis, ut adversus improbitates adversariorum suorum protecti, tuae exsecutionis annixu, noxia commenta non sentiant.

Tueatur Ecclesia quos in sui defensione suscepit.

Irreligiosum prorsus et exsecrabile judicamus, si quisquam vel extraneos in sui tuitione susceptos non omni fide et tota animi sui educaverit sanctitate. At cum Olympius diaconus dilectionis tuae Felicis et Olympi suggeratur avunculus, eosque parvulos tutelae vice susceperit nutriendos, ultra latrocinium esse judicamus, quod eos bonisculis parentum, sicut asserunt, [Col. 0149C] reliquit extorres, alia retinendo, alia contra leges et jura vendendo.

De rebus ecclesiae non est aliquid alienandum.

Vobis enim et famae vestrae consultum duximus, ut pontificis vestri loco, vobiscum ab eodem aliquis subrogetur, qui ejus nomine pariter universa disponat: quatenus omnia praedia ad vestrum revocetis studium, nec cuiquam clerico pro portione sua aliquod solum ecclesiae putetis esse deputandum: ne per incuriam et negligentiam minuatur; sed omnis pensionis summam ex omnibus praediis rusticis, urbanisque collectam ad antistitem deferatis. Ex qua tamen collectione habeatur ratio, quid ad causas vel expensas accidentium necessitatum opus esse perspicitur, ut de medio sequestretur; et quatuor portiones [Col. 0149D] vel de fidelium oblatione, vel de hac fiant modis omnibus pensione: ita ut unam sibi tollat antistes, aliam clericis pro suo judicio et electione dispertiat, tertiam pauperibus sub omni conscientia faciat erogari: fabricis vero quartam, quae competit, ad ordinationem pontificis, erogatione vestra decernimus esse pensandam. Si quid forte sub annua remanebit expensa, electo idoneo ab utraque parte custode, tradatur [Col. 0150A] enthecis ut si major emerserit fabrica, sit subsidio quod ex diversi temporis diligentia potuerit custodiri, aut certe ematur possessio, quae utilitates respiciat communes.

Redituum et oblationum duae portiones clericis committantur.

Concesso vobis, quem petistis, antistite fratre jam et coepiscopo meo Juliano, necessarium fuit (eodem ad ecclesiam suam mox remisso) ad vos nostra scripta pariter destinari: quibus agnosceretis eidem fuisse praeceptum, ne unquam ordinationes praesumat illicitas, et infra. Reditus et oblationis fidelium in quatuor partes dividat quarum unam sibi ipse retineat, alteram clericis pro officiorum suorum sedulitate distribuat: fabricis tertiam; quartam pauperibus et peregrinis habeat fideliter erogandam: quarum rationem divino est redditurus examini.

Non petenda est absolutio, cum inique fertur sententia.

⁜ a Cui est illata sententia deponat errorem, et vacua est; sed si injusta est, tanto eam curare non debet, quanto apud Deum et Ecclesiam ejus neminem potest iniqua gravare sententia. Ita ergo se non ab solvi desideret, qua se nullatenus perspicit obligatum.

Implorantibus patrocinium episcopi debent adesse.

Licet omnibus de nobis sperantibus non debeamus, in quantum possumus, nos negare; plus tamen viduarum et orphanorum causas, et impensius ducimus exsequendas, quas tueri a nobis, vel ab omnibus divina manifestat assertio.

[Col. 0150C] Quisquis in negotiis suis nostri nominis intercessione sperat sibi remedia posse conferri, prona nos convenit animositate praestari.

⁜ b Concesso vobis quem petistis antistite fratre jam et coepiscopo meo Juliano, necessarium fuit eodem ad Ecclesiam suam mox remisso, ad vos nostra scripta pariter destinare, quibus agnosceretis, eidem fuisse praeceptum ne unquam ordinationes praesumat illicitas. Ne bigamum, et qui virginem non est sortitus uxorem, atque illitteratum, vel obnoxium, in aliqua parte corporis debilem notatumque modis omnibus ad sacros ordines permittat accedere. Quod etiam de peregrinis atque incognitis vel expetentibus cavere debebit, quia hujusmodi a venerabilibus prohibentur officiis, ac nihil ex ministeriis atque ornatu postremo de quacunque re quam constat ad ecclesiam [Col. 0150D] pertinere, audeat in alterum qualibet ratione transferre. Reditus et oblationes fidelium in quatuor partes dividat, quarum sibi unam ipsi retineat, alteram clericis pro officiorum suorum sedulitate distribuat, fabricis tertiam, quarum rationem divino est redditurus examini. Sacris quoque ordinibus applicandos, hac observatione promoveat, ut jejunio quarti, septimi et decimi mensis vespere sabbati presbyteros [Col. 0151A] atque diaconos ordinandos esse cognoscat. Venerabilis etiam baptismi sacramentum nisi in festivitate Paschali et Pentecoste tradere non praesumat exceptis aegritudine laborantibus.

Ad ministerium alicujus ecclesiae clerici ejusdem promoveantur.

⁜ a Presbyteri, diaconi, et universi clerici Stomensis (Histoniensis) civitatis petitorio nobis suggessere porrecto, in ecclesia beati martyris Eleutherii episcopi (quae in supradicta civitatis parochia probatur esse constructa) presbyterum qui constitutus fuerat defecisse; atque in ejus locum Julianum diaconum ipsius ecclesiae pro celebritate ipsius loci quantocius debere ordinari. Et ideo, frater carissime, si de ejus vita vel moribus nihil est quod contra canonum veniat statuta, suprascriptum presbyterii honore decorabis, sciturus eum visitatoris te nomine non cardinalis creasse pontificis. Pariter etiam et Felicissimum diaconum [Col. 0151B] in ejus ecclesiae ministerio si conversatio ejus patitur, subrogabis, ut locus processionis celeberrimus ad mysteriorum consecrationem nec sacerdote indigeat nec ministro.

A saeculari judice clericus non est audiendus.

Christianis gratum semper debet esse, quod ab eorum poscitur dignitate praestandum: quia Deo servientibus beneficium negare non convenit. Silvester itaque atque Faustinianus, qui se a cunabulis clericos confitentur, a Theodora se opprimi per violentiam conqueruntur, quia dicunt se ingenuos atque Deo auctore, pristinae conditionis nexibus absolutos, in sortem deterrimae iterum servitutis addici, et per auctoritatem regiam contra leges publicas, cum clericali cingulo tenerentur astricti, per archidiaconum urbis Grumentinae esse conventos, cum constet eum qui coelestem militem pulsat, nonnisi ejus forum debere [Col. 0151C] sectari. Et ideo, dilecte fili, depenso salutationis affatu supradictos clericos tibi commendo, ut si ad delegatorum judicium eorum adversarii venire contempserint sublimitatis tuae tuitione vallentur; ne quid illis aut subreptio, aut nimica legibus violenta necessitas imponat, quia qui judicium refugit, apparet eum de justitia diffisum.

Nonnisi ad episcoporum judicium clericus vocetur.

⁜ b Silvester et Faustinianus Ecclesiae Grumentinae clerici lacrymosa nobis insinuatione conquesti sunt, libertatem sibi domini sui benignitate concessam haeredum ejus oppressione pulsari, sibique in clericatus officio pene a cunabulis servientibus, etiam manumissore vivente, in eodem actu nihilominus constitutis, divinis mysteriis impendere servitium non licere, cum (si petitionem veritas subsequatur) contra patris et auctoris sui factum venientibus, ut indignis, haereditas legibus auferatur, nec eis liceat [Col. 0151D] haereditatem capientibus contra auctoris sui prosilire judicium. Et ideo, fratres carissimi, quoniam se etiam ab archidiacono dictae Ecclesiae queruntur oppressos, qui per eorum absentiam moderatoris judicium promisit eos esse secuturos, calcatis omnibus rationibus, et contra leges divinas et publicas pulsatis, forum suum putavit auferri in vestro judicio, quisquis ille est qui clericum lacessit adveniat. ut [Col. 0152A] ecclesiae jura quae vetusti principes assidua sanctione firmaverunt, impetitis clericis non negentur.

Baptizandis numerus non imponatur nec cathedraticum ultra vetustum morem exigatur.

Nec numerus baptizandis juste creditur imponendus, cum quanti petierint, vel ad regenerationem festinaverint, non sint pro alterius voluntate repellendi. Et ideo, frater carissime, hujusmodi superfluam constitutionem modis omnibus removebis, ut unusquisque aut in vicina sibi ecclesia, aut in electa pro suae mentis baptizetur arbitrio. Cathedraticum etiam non amplius quam vetusti moris esse constiterit, ab ejus loci presbytero noveris exigendum, et de his quae die dedicationis fuerint offerentium devotione collata, consuetudinem, quae generaliter omnibus ecclesiis est praescripta servabis.

[Col. 0152B] In electione episcopi parochus debet adesse.

⁜ c Plebs Diotrensis data nobis petitione deflevit diu se sine rectoris proprii gubernatione dispergi. Ac, sicut asseritur, is qui a vobis jam probatus dicitur a paucis, et tenuibus jam putatur electus, cum ad vos ( al. nos) pertineat universos assidua admonitione compellere, ut omnes in unum quem dignum sacerdotio viderint, et sine aliqua reprehensione consentiant. Et ideo, fratres carissimi, diversos ex omnibus saepe dicti loci parochiis presbyteros, diaconos, et universam turbam vos oportet saepius convocare, quatenus non prout cuilibet libuerit, sed concordantibus animis talem vobis admonentibus, sibi quaerant sola Divinitatis attentione personam, quam nulla contrarietas a constitutis possit revocare praescriptis.

Quod servi fugientes dominos suos ad ecclesiam, intercessionem [Col. 0152C] debent quaerere non latebras.

Metuentes famuli dominos si ad ecclesiae septa confugerint, intercessionem debent quaerere, non latebras, ne haec ipsa praesumptio tarditatis temeritatem augeat renitendi. Filius enim noster vir spectabilis Petrus queritur servum suum in ecclesia S. Clementis diutius commorari, cui cum deputasset sacramenta praestari, illum egredi nulla ratione voluisse. Et ideo dilectos supradicti hominis de praesenti cum eo quem elegerit esse mittendos, qui cum de impunitate ejus sacramenta praebuerint, eum statim facies ad dominum suum modis omnibus remeare; aut si in hac pertinacia forte perstiterit, post sacramentum sibi praestitutum reddatur invitus.

Quis aut leges principum, aut Patrum regulas, aut admonitiones modernas dicat debere contemni, nisi qui impunitum sibi tantum aestimet transire commissum. [Col. 0152D] Actores siquidem filiae nostrae illustris et magnificae feminae Maximae petitorii nobis insinuatione conquesti sunt Silvestrum atque Candidum originarios suos contra constitutiones quae supradictae sunt, et contradictione praeeunte a Lucerino pontifice diaconos ordinatos. Ideo, fratres carissimi, tantae praevaricationis excessus noveritis sagacius inquirendos; et si constiterit querelam veritate fulciri, continuo qui [Col. 0153A] contradictione praeeunte non legitime sunt creati [ al. consecrati] a sacris officiis repellantur.

Leges principum aut regulas Patrum contemni non liceat.

Quis autem leges principum aut regulas Patrum, aut admonitiones paternas dicat debere contemni, nisi qui impunitum sibi tantum existimet transire commissum?

Leges Romanorum principum servandae sunt ab omnibus.

Certum est magnificentiam vestram leges Romanorum principum, quas in negotiis hominum custodiendas esse praecepit, multo magis circa reverentiam beati Petri apostoli pro suae felicitatis augmento velle servari.

[Col. 0153B] Tempore sinceritatis dignitas accepta sequente debilitate non amittitur.

Praecepta canonum quibus ecclesiastica regitur disciplina sicut ad sacerdotium debiles corpore non patitur pervenire; ita et si quis in eo ⁜ 1 fuerit constitutus, ac tunc fuerit sauciatus, amittere non potest quod tempore suae sinceritatis accepit. Stephanus siquidem presbyter petitorio nobis deflevit oblato, quod habetur in subditis olim sibi ante annos plurimos collatam presbyteri dignitatem, quam revera immaculati corporis judicio ⁜ 2 suscepisset: sed nuper propter provinciae vastitatem (quam Thusciae prae omnibus barbarorum feritas diversa sectantium, et ambiguitas invexit animorum) dum imminentes gladios evadere fugae praesidio niteretur, acutis sudibus occurrentia sibi lecta transiliens inferiores partes corporis inseruisse suggessit, quae vix adhibita curatione biennio potuissent abstergi [ al. obstringi]. Et ideo, frater carissime, supradicto locum suum dignitatemque [Col. 0153C] restitue, quatenus sacrosancta mysteria sicut consuevit exerceat. Neque enim convenit ab hoc auferri ante susceptum ordinem, in quo postmodum in invaletudinem corporis casu probatur faciente collapsus.

A regimine suspendatur ecclesiae qui in terram frequenter eliditur.

Nuper Foropopulensis ⁜ 3 Ecclesiae clerici, una cum ⁜ 4 Sabino episcopo et Pelagio et laicis propria suggestione reserarunt praesulem suum gravi quadam necessitate vexari, cujus eum dicerent incursione frequenter elisum. Quod ne scandalum fidelibus videretur ingerere, et Ecclesiam Dei ubique positam hac offensione turbare, praecipue cum eodem ipso volente huc se perrexisse firmarent, ad dilectionem vestram scripta direximus, ut Ecclesiae cujus rector tali casu tenetur astrictus visitationem congruam reddatis. Verum quia nunc idem ipse venit huc pontifex [Col. 0153D] falsaque omnia de se jactata disseminat; sub divini contemplatione judicii, vestraeque conscientiae, existimationisque respectu rerum fide solertissime perquisita, si aliquando scilicet vel in domo vel in processione, vel in alio quocunque loco probatur repente ⁜ 5 collapsus, vocesque dedisse confusas, et spumas ore jactasse; quanta fieri potest examinatione quaeratur. Quod tamen sive non possit aliquotum ⁜ 6 factum testificatione firmari, sive nunquam [Col. 0154A] contigisse dicatur; non putandum est posse sufficere, sed certum manifestumque documentum, quia de tanta re non segnius agendum est. Faciat rem tua dilectio, frater Rustice, sui moris et aptam magno pontifici, ut eum triginta diebus tecum esse constituas, eumque carnibus ⁜ 7 indifferenter uti necessaria probatione compellas.

Cum majores ordinare contempserint de minoribus promoveantur ordinibus.

Consuluit dilectio tua de suorum promotione clericorum perhibens, quod diaconi ad presbyterii gradum (quo ecclesiam tuam memoras indigere) venire detrectant. Quapropter quia invitos ecclesiastica moderatio, gravitasque non patitur, ut ex nolentibus fiant nolentes, ordinatio illa potest perficere, si quos habes vel in acolythis, vel subdiaconis maturiores aetate, et quorum sit vita probabilis, hos in presbyteratum studeas promovere, ut qui in suis ordinibus [Col. 0154B] proficere noluerint, reddantur suis inferioribus post minores; ipsaque commoda presbyteri propensius, quam diaconi consequantur, ut hac saltem ratione constricti, et honorem, quem refugerant, appetere nitantur, et quaestum.

Testatoris arbitrium servari oportet.

Consideratio ecclesiasticae utilitatis hoc postulat, ex dispositione testatoris servandum arbitrium.

Quae sacerdotes dederunt, subsequentes pontifices nullatenus auferre praesumant.

Illud statuendum censuimus ut quascunque munificentias clericis aut sibi servientibus de rebus ecclesiae in usum aut de propriis in proprietatem praecedentes dederint sacerdotes; subsequentes pontifices nullatenus auferre praesumant. Si quid tamen culpae [Col. 0154C] exstiterit pro qualitate personarum, vel regula praecedentium canonum in persona habeatur, non in facultate districtum.

Non mentitur qui animum fallendi non habet.

B. apostolus Paulus non ideo, quod absit, fefellisse credendus est, aut sibi exstitisse contrarius, quoniam cum ad Hispanos se promisisset iturum, dispositione divina majoribus occupatus ex causis implere non potuit quod promisit. Quantum enim ipsius voluntas interfuit hoc pronuntiavit, quod revera voluisset efficere. Quantum enim ad divini secreta consilii (quae ut homo omnia non potuit licet Spiritu Dei plenus agnoscere) suprema praetermisit dispositione praeventus. Nec quia B. Petrus apostolus divinae reverentiae ipsi Domino respondit: Non lavabis mihi pedes in aeternum, fefellise, quod absit, aut in sua putabitur minime constitisse sententia; quia mox eidem divinae voluntati cesserit, et quod dixerat esse [Col. 0154D] facturum, a causis astrictus humanae salutis, passus est prona voluntate faciendum.

Precor autem ut regulam beati Petri apostoli inter Dalmatias constitutam defensare dignemini, et quae vobis, vel frater, vel coepiscopus meus Honorius ⁜ a pro ejus utilitate suggesserit, vel conductores putaverint intimandum, quam fieri potest, praestare jubeatis.

Sed causas quibus beneficia beati Petri apostoli continuata percupias, fidenter injungo. Praestet igitur tua nobilitas, ut rebus pauperum ejus auxilium defensionemque concedat, et conductores earum pio favore tueatur, ut vicissitudinem praestitorum ab eodem percipiat consequentem, cujus meritis, et honori devotus ista dependit.

Ad cumulum vero mercedis vestrae pertinere certissimum est, si praedia quae vel a barbaris vel a Romanis inconvenienter invasa sunt, vestris dispositionibus egentium victui reformentur. Cujus tanta de provinciis diversis, quae bellorum clade vastatae sunt, Romam multitudo confluxit, ut vix ei, Deo teste, sufficere valeamus. Conspicitis ergo quantum boni operis acquiratis, si B. Petro apostolo praedia, quae pro sua quisque anima contulit, vestro post Deum praesidio [Col. 0155B] liberata reddantur. Cujus benedictionis eulogias, quas pro affectione direxi, peto ut grata suscipere mente digneris.

Constat vos intulisse actionibus ecclesiae ex praestatione fundi claculas, quem conductionis titulo tenes, de fructibus (an. 494) anni consulatus Asterii et Praesidii VV. CC., de indictione III, auri solidos XXX, Notavi V cal. Augusti ⁜ a Flavio V. C. consule.

Qui pro victu pauperum domno filio excellentissimo regi cum meis litteris supplicaret, Petrum Ecclesiae defensorem dirigere properavi. Quo veniente sublimitatem quoque tuam salutare non destiti, plurimum deprecans, ut pro vestrae salutis, et prosperitatis [Col. 0156A] augmentis egentium causas juvare dignemini. Data V cal. Martii

Secundum quod vestri portitoris significavit libellus, compertum habemus vos prae manibus habere negotium insolitum. Pertulit, diaconem quemdam commisisse incestum multis indiciis in vicinia notum. Sed quia nemo potest canonice illud stuprum probare, memoratus diaconus omne meritum recusat inde subire judicium. Ad quod ego multis inevitabilibus curis involutus quanta possum brevitate sic rationabiliter respondeo. Nulla quippe judicia inter homines necessaria essent, si omnes veritates cunctis patuissent. Sequitur ergo perquiri a judice debere probationem judicii ordine, unde aliter non cognoscitur veritas culpae. Sed cum culpa non ignoratur, nec synodum ex hoc congregari oportere, nec judicium agitari jubemus. Sed sola modulata sententia in concilio tractetur, quae meritum culpae excedere [Col. 0156B] non videatur. Sicut dictum est antiquis, oculum pro oculo, dentem pro dente, et librata mensura, ideo fuit jussa in lege, ut juxta meritum culpae damnatio ponderetur vindictae. Si quidam fortasse minus capaces in his quae praemisimus propterea vacillant, quia scriptum habent in legibus nostris, De occultis nemo judicetur et judicet. Sed hi tales vigili mente pertractent, quia quod de occultis negatur, sub tacito intellectu de manifestis conceditur. Constat ergo consequenter hoc dici de ipsis occultis, quae scandalum Ecclesiae nullum inducunt. Si postquam oriri scandalum contigerit pro crimine, nullo modo est praetereundum quia Ecclesia et satisfactione pacata quiescat, et sedata remaneat culpa sic publiciter punita, ut etiam habeant timorem. Satisfactio namque illa est, qua innocens quisque manifestatur, a quibus reus credebatur.

Quo a septuaginta episcopis libri sacri et authentici ab apocryphis sunt discreti, sub Gelasio, anno Domini 494 Asterio atque Praesidio consulibus.

[Col. 0183A] Residente in synodo venerabili viro papa Gelasio una cum Bonifacio, Maximino, Epiphanio, Basilio, Vitali, Claro, Irenaeo, Decio, Asello, Euplo, Valentino, Martiniano, Basso, Benigno, Primitivo, Palladio, Uindemio, Constantio, Martyrio, Candido, Laurentio, Deodato, Mercurio, Stephano, Dulcitio, Fortunato, Paschasio, Sanctulo, Innocentio, Chrysogono, Colonico, Molensi, Maximiano, Valentino, Constantio, Gandentio, Felice, Vitaliano, Petro, Sereno, Aucupio, Timotheo, Stephano, Laurentio, et Probo episcopis, residentibus etiam Castino, Laurentio, Canusio, Eugenio, Januario, Martiano, Gordiano, Petro, Urbico, Paulino, Valente, Petro, Asterio, Smaragdo, Bonifacio, Maxentio, Epiphanio, Justino, Felice, Redempto, Projectitio, Callisto, [Col. 0183B] Joanne, Valentino, Sebastiano, Martino, Epiphanio, Andrea, Servodei, Apellione, Petro, Servando, Agapito, Abundantio, Marcellino, Litorio, Laurentio, Agathone, Sebastiano, Valentino, Anastasio, Genesio, Dionysio, Epiphanio, Acontio, Paulino, Agapito, Adeodato, Benedicto, Dominico, Redempto, Severo, Juliano, Stephano, Crescentiano, Septimino, Cypriano, et Epiphanio presbyteris una cum Amandiano viro illustri, et Diogeniano viro spectabili; astantibus quoque diaconibus, Gelasius episcopus Ecclesiae catholicae urbis Romae dixit: Meminit dilectio vestra superiore conventu oblatum nobis a Miseno libellum in conspectu vestro fuisse recitatum; hunc eumdem si placet dilectioni vestrae, denuo recensendum, ut acta nostra contineant. Et quia aliud se quoque petitorium [Col. 0183C] prae manibus habere profitetur, quid etiam in hoc contineatur, possimus agnoscere. Et adjecit: [Col. 0184A] Miseni libellus denuo recitetur, Anastasius diaconus recitavit: Datum a famulo vestro Miseno die octavo iduum Martiarum, Viatore V. C. consule. Quantum ad meae pertinet infelicitatis abruptum, errori meo qualibet ratione contracto definio non esse parcendum: quoniam hoc ipso poena carere non debeo, quod merui ⁜ 3 ad causam poenalem, quaecunque foret, perduci.

Quantum vero pertinet [ al. respicit] ad remediale subsidium, duo sunt quae me ad hoc suppliciter implorandum venire constringunt; ne vel ego desperatione magis perpetuis cruciatibus sim dignus addici, Judae praevaricatoris exemplo: et quia tanta est ineffabilis illa clementia, quae apostolica potestate universum facinus possit absolvere. Hanc igitur solam [Col. 0184B] in meo negotio, papa venerabilis, vocem miserandus effundo. Parce prostrato, porrige manum jacenti. Nullis ignorantiae excusationibus nitor, nullas decipulas circumventionis obtendo, nec in quemquam calamitatis meae studeo transferre discrimen; quia alios incusare non debeo, qui poscam clementer absolvi; quia licet mihi pro mea defensione nihil afferam, non ambigam tamen haec omnia tuo judicio esse tractanda. Tantum quaeso, ut superno Numini obsequentes, quod pronuntiat per prophetam: Nolo mortem morientis, donec revertatur et vivat (Ezech. XXXIII) , vos potius cuncta quae in persona mea gesta sunt benigna consideratione librantes [ al. deliberantes], viaticum seni ⁜ 4 aegritudine et continua maceratione consumpto, ne sine ecclesiastica communione rapiar, [Col. 0184C] non negetis ex alterius casu experimentum meae formidinis intuens: qui auxilium, etiam vobis [Col. 0185A] conferre volentibus. non potuit indipisci. Et me per imperitiam hac clade potius implicatum ⁜ 1 hoc ipso dignanter ostendite quod ⁜ 2 ad receptionis Ecclesiae superstes gratiam valui pervenire.

Quo lecto, Gelasius episcopus dixit: Petitorium gesta retinebunt. Et adjecit: Ipse nunc Misenus adveniat, et petitorium quod obtulit, ipso praesente, recitetur. Cumque ingressus fuisset Misenus, prostratus in terram aliud petitorium obtulit, et rogavit ut susciperetur. Cumque susceptum fuisset, Gelasius episcopus dixit: Utraque petitoria quae protulit, ipso quoque praesente, legantur. Iterum Anastasius diaconus recitavit. Datum a famulo vestro Miseno, VIII idus Martias, Flavio Viatore viro clarissimo consule.

Quantum ad meae pertinet infelicitatis abruptum [Col. 0185B] [ al. obtutum], errori meo qualibet ratione contracto definio non esse parcendum: quoniam hoc ipso poena carere non debeo, quoniam merui ad poenalem causam quacunque sorte perduci. Quantum vero respicit ad remediale subsidium, duo sunt quae me ad hoc suppliciter implorandum venire constringunt: ne vel ego desperatione magis perpetuis cruciatibus sim dignus addici Judae praevaricatoris exemplo; et caetera quae superius continentur. Item aliud petitorium recitat. Datum a famulo vestro Miseno sub die tertio [ al. quarto] idus Martias, Flavio viatore viro clarissimo consule.

Oblato primitus petitorio meo, nihil aliud suppliciter exoravi quam ut misericordia mihi sedis apostolicae non in perpetuum negaretur: cujus mihi spem quoniam pro immensa Dei pietate, qua regitur, relucere [Col. 0185C] jam sentio, magis magisque consentiam meam contagiis perfidorum, quae infeliciter potius quam studio, circumventus incideram, liberam purgatamque esse pronuntians, toto corde atque ore protestor sub divinae contemplationis intuitu, me omnes quidem haereses et quidquid inimicum est catholicae et apostolicae fidei, communionisque sincerae, prona mente refutare, tum praecipue Eutychianam haeresim cum suo scilicet auctore Eutychete et ejus sectatore Dioscoro, vel successoribus ejus atque communicatoribus Timotheo Aeluro, Petro Alexandrino, Acacio Constantinopolitano, Petro Antiocheno, cunctisque eorum complicibus et communicatoribus respuere, damnare, et anathematizare perpetuo, omnesque istos [Col. 0185D] et hujusmodi horribiliter exsecrari, nec unquam me cum talibus ullum quolibet modo profiteor habiturum esse consortium, sed ab his omnibus futurum prorsus alienum. Quorum pravitatem licet nunquam voluntate receperim, tamen me quia calamitatis impulsu minus cautus videor incidisse, sub conspectu Dei et beati Petri apostoli ejusque vicarii, ac totius Ecclesiae, mea (sicut dixi) professione [ al. confessione] [Col. 0186A] voceque condemno, detestor, exhorreo, in sola me fide communioneque catholica et apostolica semper duraturum esse confirmans. Cui petitioni meae manu mea subscripsi die tertio iduum Martiarum, Viatore viro clarisssimo consule. Haec vestrae beatitudini in conventu venerandorum [ al. addit episcoporum] credidi meis manibus offerenda. Et alia manu: Ego Misenus huic petitioni meae et a me oblatae subscripsi, die et consule suprascripto.

Gelasius episcopus dixit: Quae lecta sunt transcribantur. Et adjecit: Quid videtur fraternitati vestrae statuendum, vestri quoque consilii participatione desideramus agnoscere. Levaverunt se omnes episcopi et presbyteri, rogantes et dicentes: Exaudi Christe: Gelasio vita: dictum vicies. Quod vobis Deus [Col. 0186B] dedit in potestate, praestate; dictum duodecies. Hoc fac quod facit domnus Petrus; dictum decies. Ut indulgeas, rogamus: dictum novies. Cum denuo sedissent, Gelasius episcopus dixit: Sedes apostolica quidem, quae Christo Domino delegante totius Ecclesiae retinet principatum, pro dispensatione curaque generali, quam vel pro fide catholica, vel pro paternis canonibus regulisque majorum necessaria ⁜ 3 semper circumspectione dependet, Misenum atque Vitalem, quos contra Eutychianae pestilentiae sectatores, vel contra eos qui talium se communione polluerant, suae potestatis legatione suffultos ad Orientem dudum sub sanctae memoriae decessore meo praesule destinarat, quod apostolica praecepta declinantes quolibet modo in eorum adversum quos missi fuerant consortia [Col. 0186C] recidissent, gestis synodalibus rerum discussione patefacta, communione pariter et honore merito jureque submovit.

Quibus tamen misericordiae locum memor supernae pietatis pro suo moderamine reservavit: et dum conditionem posuit ultionis, spem noluit propitiationis abscindi; sicque suam sententiam temperavit, ut istorum veniam cum illorum mallet salute provenire, quorum fuerant participatione decepti: ac potius praeberent eis, quos suo firmaverant in pravitate consensu, et salubrem correctionis metum, et emendationis imitandae consortium. Denique sic ipsa animadversionis verba librata sunt, ut se illi et cum istis ⁜ 4 perculsos adverterent, et ex eorum conditione non diffiderent posse salvari. In quo utique et his [Col. 0186D] non est in totum via praeclusa remeandi; et illis, si mallent, per istos est oblata correctio, studiumque porrectum, quo possint meliore conatu praeteritos compensare prolapsus, si favorem, quem praevaricatoribus facili voluntate detulerunt in reformationem catholicorum potius converterent sacerdotum.

Dictum est enim, tandiu istos fore suspensos, donec auctore Deo, et adnisu catholicorum principum, [Col. 0187A] vel populi Christiani, ⁜ 1 Alexandrina catholicum sacerdotem recepisset Ecclesia. Gratulandum scilicet crederetur, nullo modo Graecos non posse renuere quod viderent ab apostolica sede fuisse damnatum, facileque eos posse de istorum supplicio commoveri, ut nossent quid vitarent, et quid consequenter ambirent, ⁜ 2 ac velle putarent resipiscendo magis sentire cum rectis, quam jugiter errare cum perfidis. Exspectatumque diu est, ut his rationibus incitati contagia nefanda deponerent, ⁜ 3 una cum apostolica sede consentiendo, sicut de eorum speratum fuerat voluntate; ⁜ 4 nitentesque catholicis sacerdotibus revocandi studium potius commodarent: quo ipsi ad orthodoxam ⁜ 5 recurrerent unitatem; et istis qui illorum participes erroris exstiterant, ministrarent [Col. 0187B] praestitutae receptionis effectum. Nec qua fieri potuit occasione cessatum est, quo competenter admoniti et sufficienter instructi, pariter pericula vitanda cognoscerent, ac patere sibi januam, si sinceris mentibus hanc petiissent, apostolicae communionis adverterent.

Sed quia eo perventum est, ut hortamentis quoque medicinalibus, dum etiam quae referrent contraria non haberent, differrent tamen hactenus adhibere consensum; illorum quidem difficultatibus paternum quemdam debemus pii doloris affectum, deprecantes omnipotentiam Dei nostri, quae sola quamvis devias in veritatis viam potest convertere voluntates, ut eisdem suae propitiationis operatione mirabili spiritum resipiscentiae et efficaciam correctionis dignanter [Col. 0187C] infundat. Quae donec (sicut de ejus virtute confidimus) divina placatione proveniant, hunc interim qui supplicat desiderabiliter expetentem nullatenus perire patiamur: ut cujus non sunt Orientales dejectione perterriti, ne in errore persisterent, saltem curatione provocentur, ut redeant ad salutem; praecipue cum dispositionis sedis apostolicae clementiam tenor comitetur ipse dictorum, neque prolata sibi repugnare constitutio judicetur. Definitum quippe est (ut superius jam praedictum est) eos de quibus agimus eatenus debere suspendi, donec auctore Deo, et praefatis adnitentibus, Alexandrina catholicum receperit Ecclesia sacerdotem: non abrupte et sine exceptione propositum est, sed ea ratione depromptum est, qua non sive illis adnitentibus, sive [Col. 0187D] non adnitentibus, indifferenter videretur infixa sententia: ideoque sub quo tenore librata conditio est, eodem non existente, necessitatem suae professionis absolvit. Quod enim cum adnisu praedictorum pronuntiatum est esse faciendum, hoc eodem non succedente non fieri posse, manifestum est. Sed cum eorum etiam faciendum memoratur adnisu, satis evidenter ostensum est, quod sine hoc non posset impleri. Licet ergo illi, quorum deesse probatur adnisus, de sua sint obstinatione miserandi, tamen quia deest, sicut sine eo effici non potest quod cum eodem effici [Col. 0188A] posse praesumptum est; ita desistentibus causis, per quas hic articulus veniret ad terminum, insolubiliter non retinet obligatum.

Quapropter lata sententia non existentibus per quae possit usque ad sui exitum deputatam tenere mensuram, his consulendi, et his qui arctati tenebantur, tribuet libertatem. Et apostolica quidem sedes (ut saepe repetendum est) aestimans Orientales nullo modo non posse respuere quod sedes apostolica refutasset, eosque saluti propriae et apostolicae communioni nullius praeferre posse personam, haec de eorum mentibus melius aestimarat. Sed quod iterum non tacendum est, dolenda pernicies non velut improvidam bene de Orientalibus sentientem potest opinionem magis apostolicae sedis arguere, quam [Col. 0188B] suae pervicaciae potius deputare, quod oblatum sibi tramitem propriae redintegrationis secuta non fuerit: nec ideo tamen aliis debet medicinalem desiderantibus impedire per suam pervicaciam facultatem. Tunc enim dicta sunt de Graecorum consensione fidenter, quia et simul beati Petri societatem quibuslibet videbantur praeponere posse personis, et qui exstiterunt ante catholici, aestimabantur consensuri facile veritati, atque ideo cujuslibet hominis affectum in desideriis apostolicae communionis non posse praeponere? quae cum nondum susceperint per quas hic ordo decurreret voluntates, id quod per eas fieri posse praesumptum est, cernitur absolutum; quoniam cum desunt qui perficiant [ Al. si desint per quos id efficiant], nullus provenire possit effectus; [Col. 0188C] imo cum iidem ipsi per quos judicabatur esse faciendum, ne efficiatur obsistant: qui si in hac sunt (quod absit) obstinatione mansuri, resoluta conditio est illius rei, quae eorum studiis fiducialiter censebatur impleri.

Sin vero (sicut potius optamus) fuerint ad meliora conversi, ne inter haec interim qui misericordiam postulat, vel aetate, vel morbo, quo frequenter impeditur, possit intercipi, dum super istis est consulendum, ne defuncto jam nullum possit remedium subrogari; quippe cum dictum sit, sive illis adnitentibus, sive etiam fortassis invitis, sed cum eorum magis adnisu quod promulgatum fuerat posse constare: sicut igitur cum illis adnitentibus nullatenus pace fixa [ Al. praefixa] perdurant: hoc etiam tenore [Col. 0188D] beatus Paulus apostolus non ideo (quod absit) fefellisse credendus est, aut sibi exstitisse contrarius; quoniam cum se ad Hispanias promisisset iturum, dispositione divina majoribus occupatus ex causis, implere non potuit quod promisit. Quantum enim ipsius voluntatis interfuit, hoc pronuntiavit, quod revera voluisset efficere: quantum ad divini secreta consilii, quae ut homo omnia non potuit licet Spiritu plenus agnoscere, superna praetermisit dispositione praeventus. Nec quia beatus Petrus apostolus pro affectu divinae reverentiae ipsi Domino respondit: [Col. 0189A] Non lavabis mihi pedes in aeternum (Joan. XIII) ; fefellisse (quod absit) aut in sua putabitur minime constitisse sententia, quod mox eidem divinae cesserit voluntati: et quod ⁜ 1 se dixerit non esse facturum, causis astrictus humanae salutis expeteret prona voluntate faciendum.

Idcirco ⁜ 2 illa non accedente via, qua eorum fuerat reconciliatio constituta, alteram licet adoriri, qua subveniatur, quibus subveniendum esse decretum est: maxime cum Miseno ex quolibet excessu vel qualibet praevaricationis poena sufficiat, quae usque eo tractata est, ⁜ 3 ut sola considerationis humanae suprema consideratione laxetur, remittendaque punitio sit, quae non habet ultra quo crescat. Quia cum nulli animae Deus omnipotens et misericors per ecclesiasticam [Col. 0189B] pietatem quaerenti noluerit remedium denegari, non dubium est, hoc ipso auctore Deo, et divina compunctione prodire, ut tunc de ejus receptione tractetur, quando ea non protelanda quoque necessitas compellat impendi: nostro praeterea Salvatore B. Petro apostolo prae caeteris delegante: Quaecunque ligaveris super terram, erunt ligata in coelis; et quaecunque solveris super terram, erunt soluta et in coelis (Matth. XVI) : sicut et his verbis nihil constat exceptum, sic per apostolicae dispensationis officium et totum possit generaliter alligari, et totum consequenter absolvi. Praecipue cum ex hoc magis praeberi cunctis oporteat apostolicae miserationis exemplum, ut absolutione damnati, si resipiscant universi, et ab errore se retrahant, atque ad apostolicae [Col. 0189C] communionis sinceram redeant unitatem [ al. puritatem], vinculis se damnationis illius, quam universaliter merito praevaricatores exceperant, non ambigant exuendos.

Neque enim qui longe positos ad integram fidem curare nitimur, revertentes in praesenti supplices refutare debemus: ubi sollicite praecavendum est ne conscientiae detrimentum negantes, ⁜ 4 usque ad extremum peccati [ al. petenti] materiam (quod absit) ⁜ 5 nullatenus incidamus: censuraeque veritatis etiam circa supplices, sine fine persistens, transeat in reatum. Proinde quantum, praemonente Domino, possibilitatis humanae desideranti remedia praebeamus, ⁜ a totum quod supra nostrae facultatis est modulum divino judicio relinquentes, non autem nobis poterunt [Col. 0189D] imputare, cur praevaricationis offensam viventibus [Col. 0190A] remittamus; quod Ecclesiae, Deo largiente, possibile est: qui nos etiam mortuis veniam praestare deposcunt; quod nobis possibile non esse, manifestum est: quia cum dictum sit, Quae ligaveritis super terram, quos ergo non esse jam constat super terram, non humano, sed suo judicio reservavit; nec audet Ecclesia sibimet vindicare, quod ipsis beatis apostolis conspiciat non fuisse concessum; quia alia sit causa superstitum, alia defunctorum.

Tulerit Vitalis sortem divini judicii, cui etiam, cum magnopere vellemus, non potuit subveniri: huic saltem prosint, dum copia viventis admittat, in remediis assequendis alterius experimenta repente subtracti. Cumque scriptum noverimus: Unus assumetur, et unus relinquetur (Luc. XVII) , hortatur [Col. 0190B] nos intercepti periculum in superstite subsidia non differenda sanandi, qui hoc ipso recipiendus divinitus indicatur, cum illi supervivit, ⁜ 6 qui ad haec non meruit pervenire: et quoddam de utroque coelestis judicii refulget examen; ostenditurque nobis evidentius in duobus, in quo fuerit causa sine venia, et ⁜ 7 in quo sit quae indulgentia carere non debeat; atque ideo quam ipse quoque si superstes competenter Acacius expetisset, potuerat obtinere (quippe de quo sic positum est, insolubilem fore, ut non diceretur; Etiamsi forte corrigeret), multo magis huic qui communione ejus infectus est, imploranti flebiliter, pietatis est apostolicae non negare.

Professus ergo Misenus regulariter se omnes haereses, Eutychianam praecipue cum Eutychete, Dioscoro, [Col. 0190C] Timotheo Aeluro, Petro Alexandrino, Acacio Constantinopolitano, Petroque Antiocheno, vel cunctis eorum successoribus, sectatoribus et communicatoribus detestari, eosque anathemate ferire perpetuo, communionis apostolicae, et sacerdotalis gratiam, quam catholica traditione percepit, recipiet dignitatis. Omnes episcopi et presbyteri surgentes in synodo acclamaverunt: Exaudi, Christe: Gelasio vita: dictum quindecies. Domine Petre, tu illum serva: dictum duodecies. Cujus sedem et annos: dictum septies. ⁜ 8 Vicarium Christi te videmus, dictum sexies. Cujus sedem et annos: dictum septies trigesies.

Sixtus notarius sanctae Romanae Ecclesiae jussu domini mei beatissimi papae Gelasii ex scrinio edidi die ⁜ 9 tertio idus Maii, Flavio Viatore viro clarissimo [Col. 0190D] consule (anno Christi 495).

Tantum Christo propitio per diversas sollicitudines mentem vestram veritas indagata perdocuit, ut nihil prorsus sit quod de catholicae legis definitione vos lateat. Unde ex his quae pietas celsitudinis vestrae dignatur inquirere, jam de plenae instructionis arce descendens, non est nescientis interrogatio, sed conferentis. In tantum ut sententia Evangelii quam litteris attigistis, non aliquid ambiguitatis in fide habeat, sed reprehensiones Judaicas in summa magis expositionis inquirat. Sic ergo ait lectio evangelica cujus in subdito mentionem fecistis: Vos autem dicitis, si dixerit homo patri suo aut matri, corban, id est Haebraica [Col. 0199B] lingua munus illud specialiter quod obsequio devotae oblationis offertur, tibi profuerit, hoc est patri aut matri, et jam non missum facitis eum quidquam facere patri aut matri (Marc. VII, 11) . Puto vos autem hoc sermone ordiri, quia revera ipsum specialius in epistola memorastis, quid vel unde dictum sit, non missum facitis. Quod omnino nihil est aliud quam non dimittitis. A cujus proprietate sermonis, in ecclesiis palatiisque sive praetoriis, ⁜ (c) missa fieri pronuntiatur, cum populus ab observatione dimittitur. Nam genus hoc nominis etiam id saecularis auctoribus, nisi memoriam vestram per occupationes lectio [Col. 0200A] desueta subterfugit, invenietis. Ergo non missum facitis, id est, Non dimittitis eum quidquam facere patri vel matri, a quo honorari senio parentali, non verbis tantum, sed rebus obsequiisque praeceptum est. Et similia, inquit, hujusmodi multa facitis, traditionem vestram institutis coelestibus praeponendo. Sed haec ad solos scribas et Pharisaeos dicta, qui sibi de legis supercilio blandientes, quasi debita doctrinae pretia reposcebant, nullum locum in sermone qui de fide tractatus est habuisse reperio. Racha vero Hebraeum nomen est; Latine sonat inanis aut vacuus: quod ut nostris convenientius exprimit uno vocabulo ⁜ (d) Graecus dicens κενός. Hoc autem convicium fratri, id est sub uno Deo patre et una Ecclesia matre in una fide posito dicere prohibemur: quo [Col. 0200B] inanitatis opprobrio indigne appetitur qui non es vacuus a salute. Sed his collationis magis quam lucidandae fidei exercitio reservatis, illud potius revolvemus, quod a sacerdotibus vestris scripsistis objectum. Igitur discutientibus vobis, ⁜ (e) utrum Spiritu sanctus, qui in secreto baptismate indivisae nominationis vindicat unitatem, creator an creatura credendus sit; cum si creator est, a Divinitate nequeat separari; si creatura, Deo non possit uniri: pro penuria respondendi, sub cujusdam lubrico quaestionis interrogatum est a parte diversa, utrum spiritus noster creatus an sempiternus debeat judicari: quasi exemplo [Col. 0201A] Scripturae coelestis interposito, quo dictum est: Insufflavit Deus spiritum in animam vitae (Sap. XV, 11) . Primum ergo conjicite quid in expositione facturi sunt qui de testimonio mentiuntur: aut qualiter adinventiones suas fallaciae tumoribus impleant, qui dicta divinae auctoritatis immutant. Nam quod dixerunt, Insufflavit Deus spiritum in animam vitae, artificiosa eorum fraude confictum est. Quem locum si recensendum sibi pietas vestra decernat offerri, sic inveniet scriptum: Et fecit Deus hominem de limo terrae, et inspiravit in faciem ejus spiraculum vitae: et factus est homo in animam viventem (Gen. II, 7) . Perpendite nunc quanta sit in sermone distantia. Illi dixerunt, Insufflavit in animam, cum scriptum sit: Inspiravit in faciem. Inspirare enim incorporeus potest, [Col. 0201B] insufflare nisi corporeus non potest. Deus autem non quasi animae jam viventi spiritum legitur insufflasse quem addiderit; sed materiae nondum viventi, sicut antiqui codices habent, spiramentum vitae quo in animam viventem sublimaretur, infudit. Ergo si inspiratione hac anima hominis facta est, et non est aliud anima humana quam spiritus, restat spiritum principio non carere. Quod objurgati a vobis senserunt sibi protinus opponendum, nisi per insufflationis carnale commentum spiritum ipsum animae potius quam corpori inditum mentirentur. Nam cum quaerant intentione lethali, non quomodo quae sunt scripta cognoscant, sed qualiter scripta putentur esse quae praedicant, quid putamus imperitis faciunt, qui instructionis vestrae reverentiam non pavescunt? Tractemus, [Col. 0201C] si propitii sinitis, quanta ineptia proponatur, quod si Dei spiritus creatura non est, ac sic nec in homine creatura poterit dici spiritus, quem Deus insufflasse perhibetur. Nihil omnino esse praeter duo, id est creatorem creaturamque, saepe definitum est. Dei porro spiritus factor, hominis vero factura accipi debet. Unde spiritus qui in nobis vivit, potentia Dei intelligitur, non natura. Nam si vegetandis nobis substantia sancti Spiritus credatur immixta, placabilis sit Dei et vester auditus, blasphemia talis, ut etiam convincatur, vix sine peccato repeti potest. Quoniam si praeventus carnaliter peccat spiritus humanus, Spiritus sanctus peccare in eo dicendus est: vel certe Spiritui sancto remissionem dari poscimus, cum pro defunctorum spiritibus supplicamus. Parumne [Col. 0201D] rogo hactenus fuit, ut alter Spiritus sanctus, alter Paracletus diceretur: nisi addatur haec pro ultima perfugii necessitate numerositas, ut mancipati insuper contagio delictorum tot divini spiritus quot homines computentur? Et perite scilicet decrevit sacerdotalis auctoritas, uno modo cunctis generaliter [Col. 0202A] spiritum divinitatis infundi. Perinde se fortasse Judaeo, haeretico, gentilique, ut catholico, Spiritus sanctus insinuat, an forsitan Patris vel Filii jussione invitus in criminosorum membra contruditur? Sed quid facimus, quod Spiritus ubi vult spirat? Qui si absque arbitrio suo corpora indigna sanctificat, revincit prophetam dicentem, quod non habitavit in corpore subdito peccatis (Sap. I, 4) . Quocirca humanus spiritus creatione inchoatur, divinus autem benignitate conceditur. Non enim absque vitae suae spiritu erant, quibus in apostolorum gestis imponitur manus ut accipiant Spiritum sanctum (Act. VIII, 17; XIX, 6) . Quod si ipsum quoque Spiritum sanctum, pro eo quod creatorum fidelium mentes introeat, volunt fieri creaturam, de suprascripta videlicet conclusione, [Col. 0202B] qui peremptorie nihil dicentes, si Dei, aiunt, spiritus creatura non est, ac si nec in homine creatura poterit dici: quid nunc de Patris vel Filii divinitate censebunt, quam et creatam comminisci non poterunt, et lectione perterriti habitare sanctorum corpora non negabunt, Apostolo fidelibus protestante: Templum enim Dei sanctum est, quod estis vos (I Cor. III, 17) ? Sed cum incomparabiliter plura sint quae sub praesentia gloriae vestrae suggeri queant, illud in fine sermonis, qui non solum tribuitis sed injungitis libertatem, Deum vosque, divina vestraque promissione fretus, obsecro ne diutius sacerdotes vestri dicantur, qui sancto Spiritui contradicunt: ne deinceps coram vobis permittantur docere qui renuunt discere: ne ⁜ a ad perfectionem vestram aliquatenus [Col. 0202C] differendam persistant blasphemare quod audiatis, qui nolunt sentire quod creditis: ne tolerando imperitorum versutias et ineptias callidorum, suspendamini a professione, cum jam dudum in confessione teneamini. Vobis per epistolam suam sanctus apostolus Paulus inclamat: Quae pax fideli cum infidelibus? quae societas luci cum tenebris? Propter quod, inquit, exite de medio eorum, et separamini (II Cor. VI, 12, 17) ; id est, ne communicaturos ultra peccatis alienis laevae partis vicinitas maculet, quos dexterae veritas acquisivit.

Unicum simul et multiplex donum saeculo nostro nutu Divinitatis indultum est, ut inter regias ordinationes [Col. 0202D] gloriosissimi principatus vestri, principaliter de tuenda catholicae partis veritate curetis. De cujus studii pietate processit, quod dimissa nuper clementis praecepti auctoritate jussistis, ut contra Eutychiani dogmatis redivivum furorem, velut ab exstincto resurgentis incendii fomite pullulantem, de sacro [Col. 0203A] Scripturarum coelestium fonte exemplorum flumina deriventur. O res dignissima, quam tantus praesul juberet, si eligeretur qui jussionem dignus exciperet: si virtus facundiae thematis responderet auctori: si ad multiplicandam populorum salutem sic nostra satisfaceret lingua proloqui, ut abunde sufficit benignitas vestra praecipere: cum devincti vobis imperatoris patriam personamque, non, ut regibus caeteris moris est, tantummodo ad commodum mundanae pacis amatis: sed dum coram vobis praeveniri timetis errore, omnem quae inter vos est amicitiam in eo illi vultis prodesse ne peccet. Quem quidem et praeconio attollitis, et fidelem Deo devotumque laudatis. De qua praecipue ad triumphalis veniam plenitudinis veniant quis digne meretur. Ego tamen Deum pro viribus quaeso, ut is ipse de quo loquimur, Caesar Graecorum, [Col. 0203B] si fidelis vobis, etiam nobis honorabilis, persuadeatur a principe nostro quod suadeat populo suo: et cum se ad tenendam veritatem vobis reddiderit docilem, ad expugnanda propriae regionis contagia praedicationis vestrae factum se gaudeat adjutorem ⁜ a Eutyches ergo, perniciei cujus mentio est, funestus incentor, Constantinopolitanae Ecclesiae quidem presbyter, sed copiosae monachorum multitudinis praepositus fuit: cujus officii personas episcopi orientales archimandritas appellant. Hic ergo ad summum sacerdotium famae suffragio comparandum, intromittendae cujuscunque novitatis studio appetenter ardescens, istud quod in sectatoribus ejus horremus, susurris dicitur magis invexisse quam litteris. [Col. 0203C] Siquidem nihil exstitit clarae eruditionis in viro, quod in aliqua recti similitudine sensum conceptae animositatis astrueret. Infectis primitus monachorum animis hoc veneno, quos nefario docens sub colore gubernaculi naufragiis exponebat, numerosi, ut supra diximus, comitatus haeresiarches effectus, multorum antistitum judicante concilio, nec non et presbyteris urbis Romae in id ipsum directis, discussus, detectus atque damnatus est. Sed quia nullum schisma sic unquam cum auctore suo potuit abrogari, ut ex integro depelleret perniciem magisterii; mox malum quod digna pontificum fuerat provisione succisum, contagio susceptorum jam pridem semina servans, velut ab infecta loliis tellure surrexit. Hinc nunc haereseos contra quam loquimur, audite propositum. [Col. 0204A] Filium Dei, cum Patre ante saecula permanentem, quem idcirco ad salutem nostram descendisse de coelo ut corpus assumeret fides recta confitetur, negant in alvum femineam potuisse contrudi; cum Dei Filius, utique Deus, qui dixerat per prophetam: Coelum et terram ego impleo (Jer. XXIII, 24) , non potuerit venire quo erat, nisi per susceptionem carnis acquiesceret esse quod non erat. Quam conclusionem metuens Eutyches ille quem loquimur, cum in synodo superius designata studiose ab auditoribus urgeretur, ut ⁜ b Mariam virginem ⁜ c Θεοτόκον, id est quae Deum peperisset, pronuntiaret atque subscriberet, ad ingenii nequitiam fraude conversus, Χριστοτόκον, quae Christum tantummodo videretur edidisse, confessus est: ut scilicet divisa credatur persona quae servat [Col. 0204B] divinitatis naturam, ab ea quae sustinuit passionis injuriam. Refrenandam a praerupto ancipiti laevam fugiens, dexteram non praesumens, ac perinde latus utrumque formidans, sub temperamenti medio via tutior, in qua duplicem substantiam Redemptoris discerni dicimus posse, non dividi. Neque nos nitimur, ut inviolabilis Divinitas dolores corporeos perpessa credatur, cum omnis cunctorum corporum dolor secuturam mortem naturali quodam praecedat officio. Unde sicut et ipsa caro nostra, resurrectionis dono impassibilis futura post mortem est: sic Deus, qui sentire obitum non potest, suscepto corpori cui unitus adhaeserat, sine patiendi acerbitate compatiens, nec defuit in salutis nostrae glorioso agone, nec doluit. Contra hujus distinctionis sensum haeresis adversa [Col. 0204C] se subrigens, veris cruciatibus nec Christum patitur inclinari: cum in ipsa Divinitate in qua inveniri non potest afflictio corporalis, interdum tamen pietatis reperiatur affectio, sicut legimus dici de Israelitis: Exclamaverunt ad Deum, qui doluit super miseriis eorum (Jud. X, 15, 16) ; et Apostolus jubet ut non contristemus Spiritum sanctum Dei (Ephes. IV, 30) ; et si qua his sententia similis in sacris voluminibus recensita, bonitas potius misericordiae quam necessitas est naturae. Interim in consequentibus duorum assertione dilata, unitas mihi in Christo substantiae duplicis astruetur. Ubi sunt enim tanta in Scripturis coelestia mysteria veritatis, quae nihil aliud moliuntur, nisi ut nobis incarnationem Verbi cum hominis divinitate persuadeant? In principio, [Col. 0205A] inquit, erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum (Joan. I, 1) . Ecce agnovimus quid erat quod non coeptum est; nunc studeamus videre quid coeptum atque secutum sit. Et Verbum, inquit, caro factum est. Quod Deus in principio erat apud Deum, et initio caret et termino; quod Verbum carne vestitur, caret fine, sed constat a capite. Adsit nunc sermoni nostro Emmanuel ille prisca prophetalis oraculi voce praedictus, qui ut Nobiscum Deus esset, sicut dixit Esaias: Puer natus et datus est nobis Filius Dei (Isai. IX, 6) . Incassum corporalitas a divinitatis dividitur sacramento, si veraciter propheta Dei Filium processisse confirmat in puero. Et vocabitur, inquit, puer ipse admirabilis, consiliarius, Deus fortis, pater futuri saeculi, princeps pacis. Quantum [Col. 0205B] pertinet ad vocabuli proprietatem, sufficit Emmanuel puerum nuncupari. At vero cum dicat, vocabitur admirabilis, consiliarius, Deus fortis, vel caetera quae sequuntur, quae, rogo, tot vocabulorum ratio reperitur, nisi ut agnoscamus veridicum vatem, in una eademque persona quae divinitati humanitatique competerent exprimentem, ex operibus secuturis beneficia Mediatoris potius enumerasse quam nomina? Cogam tamen hic haereticum respondere, quis vocandus possit intelligi Deus fortis, pater futuri saeculi, princeps pacis? Si Filius Dei ante saecula manens, cur adhuc in futuro sic vocabitur qui semper hoc exstitit? Si filius hominis qui nascetur, servat copulandae diversitatis mysterium temporum plenitudo. Quam cum utique consequenter Apostolus replicaret: Postquam, [Col. 0205C] inquiens, autem venit plenitudo temporis, misit Deus Filium suum, ⁜ 1 natum ex muliere (Gal. IV, 4) . Quod mater peperit, Pater misit: hoc est, nasci corporeum, quod venire divinum. Noluit Deus latere quem destinat: capiat mundus dominici adventus indicia. Quem Pater sine matre genuit, genitrix sine patre concepit, hic aeque Dei filius et hominis erit. Super sacramento tamen isto Gabrielem archangelum consulamus: principem videlicet ministrorum, cui ineffabilia perspicuae majestatis arcana, ut pote qui indefessae obsecutionis ministerio conspectibus perpetuae claritatis assistat, non intelligenda tantummodo, sed contemplanda monstrantur. Hic quippe primus legationem coelorum terris attulit; hic verbo virginem fecundatam divini germinis [Col. 0205D] promissione dotavit; hic unius mulieris salutatione omnem mundum salute complevit. Spiritus, inquit, sanctus superveniet in te, et virtus Altissimi obumbrabit tibi; ideoque et quod nascetur ex te sanctum, vocabitur Filius Dei (Luc. I, 35) . Cum ratio nulla reperiat ut solus homo credatur de Spiritu sancto conceptus, cum omnem hominem Psalmista in iniquitate concipi, et in peccato asserat nasci (Psal. L, 6) ; ostenditur hic per angelum, ob Spiritus sancti virtutem feminae membris infusam, sanctum [Col. 0206A] quod de tali ministerio esset dicendum: quod nunc separatione connexa intelligit Apostolus, ac definit quod ad redemptionem nostram Deus esset in Christo. Sed callidus forsitan contradictor sic apostolici sermonis hujus testimonio velit abuti, ut acquiescat Deum esse in Christo, sed gratia, non natura: sicut est in corde sanctorum, quorum mentes a peccato liberas habitatio Divinitatis illustrat. Videamus nunc pareatne commentum, si sententia compleatur. Deus, inquit, erat in Christo mundum reconcilians sibi (II Cor. V, 19) . Eligat hic doctor adversus, quis mundum inter ipsa pene sui exordii rudimenta, benignissimo Creatori peccato primi parentis offensum, sibimet ipsi in saeculorum fine conciliet. Si solus Deus, quid excuset sibimet quod sufficit remisisse? [Col. 0206B] si autem solus homo, quo effectu sibi mortalis reconciliat quod Divinitas non relaxat? Unus est ergo Deus et homo, qui sibi mundum ipse commendet: qui pro saeculi vita sibi patris filio supplicet filius matris. Unde non dixit Apostolus, mundum reconcilians Deo, sed sibi: ne forte pro redemptione humani generis solum hominem orasse sentires: qui utique nisi in divinitatis naturam transiret assumptus, non solum obnoxietatem humani generis nulla intercessione dissolveret, sed et ipse communis debiti sarcinam parentali chirographo sustineret. Hoc ergo remedium idem Apostolus dicit (Gal. III, 19) dispositum esse per angelos in manu Mediatoris. Et ostendens causam qua medium se praeberet, assumptus ab infimis, inclinatus a summis: Mediator, inquit, unius [Col. 0206C] non est: Deus autem unus est (Ibid., 20) . Quae cum ita sint, sicut nisi inter duos agat, incongrue mediatio nominatur: ita ipse quem mediatorem dicimus, si solam quam velis ex duabus substantiam reciperet, ad subeundum medium nihil haberet. Quod uno quidem, et tali qui nulla calliditate fucetur, sermone concludit dicens: Ipse est enim pax nostra, qui fecit utraque unum (Ephes. II, 14) . Ipse videlicet pax humilium atque celsorum, unus factus ex utroque unum reddidit ex utrisque. Certe sicut supra posuimus, aut expositione testimonium, aut argumento egere videtur exemplum. Quid vel illo Apostoli sermone lucidius, quo cum diversis hominum generibus se coaptans, omnibus omnia se factum referret, ut omnium animas talentorum coelestium cupidus duplicator [Col. 0206D] acquireret: Factus sum, dixit, his qui sine lege erant quasi sine lege essem, cum sine lege Dei non sim, sed in lege sim Christi (I Cor. IX, 21) ? Nunquid est quisquam tam in profunda demersus, qui istud censeat explanandum, si in lege Christi est sine lege divina? Pater nempe quod unus est lator legis, qui unus idemque, ut significat psalmus (LXXXIII, 8) , praeterita futuraque complectens, benedictionem dabit in baptismo, qui legem dederat in praecepto. Offendit quidem mentes carnalitate depressas, et [Col. 0207A] conjecturis humanae consuetudinis hebetatas, tantae disparilitatis in unum coacta proprietas: ut scilicet divina plenitudo et humana conditio, ut servi humilitas Dominique majestas, ut creatoris virtus et servitus creaturae, unam ex his omnibus videantur reddidisse personam. Sed nec ratio soliditatis istius a sapientum soliditate longinqua est, quae videtur maximum tenere in haeredibus: quod ille solus hominis statum potuit reformare de perdito, qui formavit e coeno. Unde beatissimus Paulus: Primus, inquit, homo de terra terrenus, secundus de coelo coelestis (I Cor. XV, 47) . Verum quidem hominem dixit, sed terrenum cum contagio pollutionis, coelestem cum consortio divinitatis. Rogo nunc, cum Apostolus dicat hominem descendisse de coelis, quis est qui negare [Col. 0207B] audeat Deum rediisse de terris? Adhuc si parum est, quod vas electionis asseruit, consulamus illum qui mentem electi pretiosissimi vasis implevit: Nemo, inquit, ascendit in coelum, nisi qui de coelo descendit, Filius hominis qui est in coelo (Joan. III, 13) . Si ita ipse Deus veritas cum sua incarnatione concordat, ut ante omne saeculum uniret praescientia quod in saeculorum fine assumere disposuerat in natura: videte utrumnam Deus sit qui conscendit post resurrectionis triumphum, si cum Patre Filius fuisse dicitur ante carnis exordium: aut quanta facta sit soliditas [ Alia lectio, quanta sit soliditas] in praeteritis, cujus tanta unitas praedicatur in futuris. Sed ne aliquid de hac immutabilitate cunctemur, adhuc addit Apostolus de psalmo testimonium ponens: [Col. 0207C] Propter quod dicit: Ascendens in altum captivam duxit captivitatem, dedit dona hominibus. Quod autem ascendit, inquit, quid est nisi quod etiam descendit in inferiora terrae (Ephes. IV, 8) ? Parum est quod Deum dicit in terram venisse, nisi confirmet eum propter unitatem personae quam susceperat in inferna descendere [ Alia lectio, in infernum descendisse]. ⁜ a Certe circumfrementibus Judaeis, et in Dominum nostrum blasphemiarum tela vibrantibus, quid respondisse credimus: Amen dico vobis, ante Abraham ego sum (Joan. VIII, 58) , nisi quia per concordiam genitoris et geniti, ipse per traducem maternorum parentum descendit ex Abrahae semine, qui sine annorum numero Abraham praeivit aeternitate? Qui maximus patriarcharum, cum videret illum diem in [Col. 0207D] quo sine fine permanet Deus, concupivit tamen illum videre quo homo unitus est Deo. Vidit, inquit et gavisus est (Ibid., 56) : quia sicut cernebat illum in quo erat genuina majestas, ita et istum desiderio conceperat in quo adoptata illustrabatur humilitas: Tulerunt ergo, inquit, lapides ut jacerent in eum (Ibid., 59) . Quid porro miramur Eutychianos contra catholicam fremere, cum videamus caput nostrum a suis ad quos venerat pertulisse, redditurumque perfidiam indignatione una cum fine? Eo contumeliae sensu hic Judaeus saevit, quo hic haereticus livet. Parricidalis quidem illic fuit in Dominum coeli lapidum [Col. 0208A] jactus; sed putes et istos tempore suo veritati perspicuae cum duris mentibus saxa jaculari. Ne Deus et homo unum credatur, conjurat furor duorum. Liceat rogo quod facti sumus in melius provehi: liceat compactam luto materiam supernorum honore sustolli, Quid tantum contra te homo niteris, ne in Deum posse transire credaris? Vocat te ad participationem sui superna majestas: cur offerentem renuis? quid despicis ingerentem? Excolo pro adipiscenda similitudine veritatem, diligo pro sectanda imitatione doctrinam. Si caput nostrum est Christus, in sublimatione sument quantulaecunque sublimitatis consortium membra de vertice. Poscant igitur alii destructores de utriusque Testamenti corpore exemplorum similitudinem, quibus proposita [Col. 0208B] tueantur: negotio huic sic adnisus bibliothecae utriusque constat, ut si confirmare quod loquimur testimonio astipulante velimus, cuncta videantur in unum opus canonicorum voluminum oracula congerenda. De quorum multitudine juste, ad declinandam prolixitatem, electa quaeque ac deflorata ponuntur. Quia sicut minimi effectus sunt, quae tantum de nostro prolata, nullo Scripturarum coelestium adminiculo fulciuntur: ita qui recipere pauca fastidit, non virtute, sed mole rem conjicit: quoniam vinci metuens, instrui nolens, ad deserendam veri cognitionem volumen potius quam documenta desiderans, non causas putat rerum magnitudine constare, sed paginis. Dominus itaque ac Redemptor noster, adventum gloriae suae discipulis specialius [Col. 0208C] inter praecepta omnia manifestans, Cum, inquit, venerit Filius hominis in majestate sua, et omnes angeli cum eo, tunc congregabuntur ante illum omnes gentes, et separabit eas ab invicem, et statuet justos quasi agnos a dextris, impios autem sicut haedos ad laevam. Tunc dicet rex illis: Venite, benedicti Patris mei, possidete regnum quod paratum est vobis a constitutione mundi; et eis qui a sinistris sunt, ut discedant ab eo in ignem aeternum, quem praeparavit Deus Pater diabolo et angelis ejus (Matth. XXV, 31, 34, 41) . Quid, rogo, hic contemptibile in Christo superbia humana fastidiat? quid tam metu dignum, tam honore conspicuum, tam terrore venerandum? Excogitet haereticus, utrum istuc Patris gloriae adjungat, an Filii. Ad negotium quod gerimus, audire mihi sufficit. Cum venerit Filius [Col. 0208D] hominis in majestate sua. In praesenti saeculo: Discite a me, quia mitis sum et humilis corde (Matth. XI, 29) . In futuro, praenoscite quia celsus et terribilis claritate in gloria sua veniet cum angelis sanctis suis. Dicat nunc divisor mediatoris uniti, in corpore contumeliis inclinato unde sit quaecunque majestas, si non est ulla divinitas: ut taceam quod a Patre seu regnis seu gentibus per singulorum merita destinatur. Formidabilius videri potest, hominem retributiones congruas judicando decernere, quam Deum Patrem sentiat Filio hominis instrumenta judicii praeparasse. Filius enim hominis venturus est in majestate [Col. 0209A] Patris sui cum angelis suis sanctis, et tunc reddet unicuique secundum opera sua (Matth. XVI, 27) . Non dixit, cum Patris angelis veniet, sed cum suis: quia quaecunque habet Pater, et sua sunt. Unde cum filius matris recipiat in celsitudine quod patris filius contemptus est in humilitate: quis unquam sit haereticus tam rebellis qui Deum, cui immortalem angelorum substantiam videt subjici, ipse mortalis in mortem mortuus nollet inflecti? Dixit quodam Evangelii loco (Luc. XVI, 31) Abraham ille cujus supra fecimus mentionem, cum a quodam pro remedio aestuantis incendii cassis sero precibus oraretur, quod si quis Moysem vel prophetas noluisset recipere, utique nec venientem a mortuis audire. Quis est autem praedicator ex mortuis suscitatus, nisi Christus Jesus, in [Col. 0209B] cujus duplicem quam loquimur substantiam duplicis Testamenti unitas ex diversitate colligitur? Ea siquidem referuntur in Evangeliis quae praedicata sunt in prophetis, et fit ex viribus Testamenti, non diversitate, sed tempore. Recens quippe quod hodie completur: quod autem diu exspectabatur Antiquum est. Nam quia de Abraham opportunitas sermonis exorta est, qui auctor utriusque Testamenti legitur institutus, Vetusti [ Alia lectio, Veteris] scilicet intromittendo circumcisionem, Novi vero placendo per fidem, in illo Judaeorum tantummodo, in isto autem multarum gentium pater: experiamur utrum Evangeliis de Christi generatione concordet in quo se patrem gentium recognoscat, an aeternitatem hujus ipsius sobolis quam erat geniturus, intelligat. Utrum se juniorem [Col. 0209C] nepote cognoscat: utrumnam redemptori, quod se ante Abraham ponit, et ipse consentiat: utrum sine supercilio parentali, reverenter impenderet ministerium semine corporali exorto creatori. Inserat se paulisper loco praesenti illa obtestatio, juramenti fidem poscens, sed sacramenta patefaciens, qua dispensatorem domus suae non sine mysterio gratiae subsequentis adjurans, Pone, inquit, manum tuam sub femore meo, et jura mihi per Dominum coeli quod non accipias uxorem filio meo de filiabus Canaam (Gen. XXIV, 2) . Dicat mihi, quaeso, quae jurisjurandi reverentia putetur in femore. Quod si personaliter [Col. 0210A] tantummodo fieret, facilius caput tangeret adjuratus Aut quae causa femoris, interposita Dei ac Domini mentione jurandi; nisi quia per illum Deum ac Dominum coeli quem inde saecula videbantur prolatura, juratum est? Scit ergo nimirum, cui prosapiae non tam praeemineat ipse quam serviat. Novit quippe quid in corpore suo debeat adorare: intelligit membra, quae contra humanam consuetudinem speciali honore veneretur. Post quae praecedentum indicia, miracula subsequentum, licet plurima testimoniorum de Evangeliis apostolisque promamus, metuo ad ultimum, quod cum Eutychiani nec patriarchalibus factis, nec dictis prophetalibus excitentur, si Moysem et prophetas non audierint, nec ei qui ex mortuis reversus est credent.

Puto nunc non parvi operae pretium esse momenti, si occasionem quae praesenti tempore in abruptae diversitatis laetabundum virus erupit, pagellae praesentis mentione contingam. Quieverat ergo post ⁜ a Acacii quondam Constantinopolitani sacerdotis excessum, mali ejus quod expugnandum suscepimus, pullulans ab Eutychete persuasio. Cujus idem Acacius, ut celsitudo vestra potest habere compertum, amator magis trepidus quam assertor publicus erat: laudans quidem quae ab illo repererat, sed praedicare ea devoto tunc itaque impolluto populo non praesumens. Pro cujus obumbratione figmenti [Col. 0210C] simulati, ob gratiam imperatoris saeculi sui, non impunitus tantummodo, verum et indiscussus interiit. Hinc se de impendenda defuncto communione in contrarium vulgi, imo, quod asperius fuit, et sacerdotum studia diviserunt. Et ut quisque recte aut prave de fidei ratione conceperat, ita etiam de praedicatoris praeteriti memoria sentiebat. Tracta est interim, non per manifesta sed subita, nec tam separatione quam simultate dissensio. Actum est igitur ⁜ b cum rege Orientis anno superiore, ut hinc cum episcopo urbis suae quasi leni colloquio et blanda meditatione conferret. Est autem illic ⁜ c consuetudo [Col. 0211A] in ecclesiis nobilium civitatum, supplicationem cum laude divina inter missarum initia celebrari: quam tanta devotione atque alacritate consonae plebis clamor attollit, ut credant non immerito, omne suffragium sacrificii subsequentis praemisso hujus devotionis obsequio placiturum. Supplicationis vero ipsius imam partem, licet pietati vestrae notissimam, in loco, sicuti res postulat, suggerendam putavi. Ἅγιος ὁ Θεὸς, ἅγιος ἶσχυρὸς, ἅγιος ἀθάνατος, ἐλέησον ἡμᾶς, ὁ σταυρωθεὶς δι` ἡμᾶς, ἐλέησον ἡμᾶς. Itaque sicut insusurratum fuerat principi, et ipse insinuat sacerdoti, nil in querelam venire, nullam fieri de schismate mentionem, si hoc quod in ipsa oratione animos aliquantulorum movebat, a principe obsecratus antistes aut juberet aut permitteret [Col. 0211B] abrogari. Illud moleste quospiam ferre, quod in ima praedicationis ipsius parte clametur, ὁ σταυρωθεὶς δι` ἡμᾶς, ἐλέησον ἡμᾶς· quod Latine intelligitis dici: Qui crucifixus es propter nos, miserere nobis. Persuadetur episcopo negligenti, nec usque sic docto, ut tantae urbis, perindeque totius Orientis patriarcham decet. Concipit igitur atque disponit, solemnis hujus praeconii incaute definitionem facturus: eo maxime effectu, quo res, nec de canonicis Scripturis tradita, nec apostolorum temporibus instituta, etiam contra vota populorum facile videretur posse mutari. Sed ⁜ a ubi primum hymnus in Ecclesia cantari solitus, ultima orationis parte truncatus, minus audientibus satisfecit, quidquid putabatur ab Eutychianis haereticis concipi, patuit totum hoc ab episcopo praedicari. [Col. 0211C] Quis enim fidelium non jure moveretur, audiens crucifixo pro nobis, ut misereatur, minime supplicandum? Quid multis? crescente seditionum procella, dum insistit populus, nec obsistit Augustus, ⁜ b antiqua sacerdos, quodque magis dolendum est, [Col. 0212A] nec innocens, sede propellitur: sicut legimus quodam loco Scripturae: Si peccaverit vir in virum, orabit pro eo sacerdos; quod si peccavit sacerdos in Deum, quis exorabit pro eo (I Reg. III, 25) ? Super omnia vero delicta specialius in Deum peccat, qui doctrinae apostolicae contradicens, a regula veritatis exorbitat: sicut nihil est gravius, quam si caecus, praesumpto ducatu, ex praedicatore fidei incipiat esse destructor. Vos modo perpendite amentiam totius haeresis in unius reprobatione sermonis. In quo parum est quidem quod auribus putetur ablatum: sed totus cum verbo illo catholicae veritatis sensus excluditur. ⁜ c Nolunt enim a nobis ei qui crucifixus est supplicari, ut videatur tam ⁜ d nihil posse praestare persona hominis, quam nihil poenae pati potuit substantia majestatis: [Col. 0212B] quod quid est aliud quam odium pro dilectione reponere, et convicia pro beneficiis repensare? Inserta est namque humano corpori dignitas supernorum. Deus quidem non subjacet cruciatui, sed divinitas interest passioni. Dei injuriam crucis tempore mundus diurnis fuscatus tenebris expavit: in coelum peccare Judaeos testata est terra quae tremuit. Caret conjectura quae per necessitatem veritas fulget: nec se affirmari a nobis exspectat, cum salva sibi auctoritate sufficiat. Audiamus ex his Apostolum protestantem: Qui si, inquit, cognoscerent, nunquam Dominum majestatis crucifixissent (I Cor. II, 8) . Sed dixerat hoc prius etiam ille propheta qui ob praescientiam futurorum cognomento Angelus nuncupatur: Si affiget homo Deum suum, quoniam vos affigitis me [Col. 0212C] (Malach. III, 8) ? Rogo quis contentionis obstaculo tam aperta sibi obstruat? Si Dominus majestatis pependit vel affixus est patibulo, dicat adversarius, cur hominem non rogemus in coelo? Adhuc quippe coelestem potentiam in corporis secreto reposuerat; [Col. 0213A] adhuc obitum ex ventre debebat; adhuc ad informationem nostram exercebat humilitatis studia etiam in opere claritatis. Cum Cananaea quaedam, credulitatis quidem Israeliticae, sed gentis alienae, virtute virili, petitione laudabili, obstinatione victrice, Christo pro filia supplicaret: Miserere, inquiens, mei, fili David (Matth. XV, 22) ; vicit hic sensus interiore sapientia sexum carnis, supra humanum sentit in homine. Non acquiescunt Eutychiani doctores ei qui propter nos crucifixus est supplicare. Ista in crucifigendo et divinitatem precata est quae non poterat mori, et humanitatem quae poterat suscitari. Fili David carnem resonat; miserere mei Deum declarat. Dominus coeli invocatus est in virtute: auctor hominis vocatus est in genere. Longe jam, ut opinor, [Col. 0213B] post mortem David, de cujus semine terris per Mariam Christus effulsit, temporum serie stemmatis regii prosapia ducebatur. Posco nunc, his proavorum successionibus ac nepotum, ex memorato patre usque ad virgineum fetum toto derivatae haereditatis accessu, phantasmatis linea ducatur, an traducis. Porro autem ambiguo caret, quod et de genere caro vera processit, et phantasma genus habere non potuit. Experiamur tamen, utrum spreverit Christus praefatae Cananitidis in oratione sermonem, an fortassis exasperet ineptiam supplicantis. O mulier, ait, magna est fides tua: fiat tibi sicut vis. Si ista fides est, utique magna si constat, non erit recta; altera certe fuerat ad matrem illa responsio, cum comitante discipulorum choro festis nuptialibus invitatus, [Col. 0213C] deficiente vino ad faciendum miraculum posceretur; atque ille: Quid mihi et tibi est, mulier? nondum venit hora mea (Joan. II, 4) . Velut si dicat: Cur illud tantummodo quod peperisti esse me credis? Si hoc solum mihi putas constare quod carnis est, non possum complere quod exigis. Sublimia haec quae a me requiris de Patre attuli, non in matre suscepi: formato in te corpori, debita infirmitatis institutione, opera virtutis injungis. Bene me putas posse quod petis, si te, sicut mei corporis, sic matrem tui intelligas Creatoris. Quod si solum te edidisse hominem velis, nondum venit hora mea. Nemo autem sic ineptus reputandus est, ut istud quod dixit, nondum venit hora mea, velut errore gentili, constitutis velit fatalibus applicare. Ad intelligendum horae illius [Col. 0213D] mysterium discretionem potius requiri convenit, quam decretum: quod cum ipsa quoque nostrae mortalitatis conditio non eligatur, sed omnis status nostri necessitas gubernatoris perpetui sit voluntas: quanto magis Christus, qui potestatem habebat ponendi animam suam, et iterum sumendi eam (Joan. X, 18) , nullo se fati voluit implicare praescripto? Sed cum venerit subeundi hora patibuli, apparebunt coelestia quae pater genuit, et corporea quae alvus effudit. Ergo cum ipse Dominus hic, perficiendo miraculo actus divini, non repulerit genitricem, sed instruxerit ignorantem, videamus quid hinc cum Apostolis suis tractatu impensiore contulerit. Interrogabat autem eos quodam Evangelii loco, quae de persona [Col. 0214A] sua vulgi variantis sentiret opinio. Cumque diversitate sententiae populum, aut unum ex vatibus priscis, aut Moysem, vel certe Heliam, illum credere suggessissent: Vos autem, inquit, quem me esse dicitis (Matth. XVI, 15) ? Tum princeps condiscipulorum, principium responsionis assumens, Tu es, inquit, Christus Filius Dei vivi. Sufficere plane potuerat quod confitetur hic Petrus, etiamsi hoc non tam manifesta responsione confirmasset Christus. Beatus es, inquit, Simon Bar Jona, quia caro et sanguis non revelavit tibi, sed Pater meus, qui in coelis est (Ibid.) . Beatus es, inquam, quia ut Deum cerneres, non carnem tantummodo, sed et sanguinem censuisti: nec revelandam tibi gloriam meam lineamenta sumpti corporis obtulerunt. Non avertisti generosae [Col. 0214B] mentis aspectum, quod et carne prolatum est. Sed Pater meus, qui est in coelis, revelavit tibi Filium, cui adhaeret in terris: cujus gloria paupertate nunc tegitur, cujus honor contumeliis nunc celatur. Pendebat siquidem in ligni salutaris excelso triumphali praeeminentia, mediatoris nostri corpus altatum, et uniuscujusque sententiam de cordis penetralibus virtus salutiferi stipitis exigebat. Injuriam ille deridebat. Ecce qui destruebat, inquit, templum Dei, ut illud triduo suscitaret; alter aceti potionem ferino felle corruptam spongiae poculo porrigebat (Matth. XXVI, 40) . Ipse tamen servans inter poenas hominis misericordiam Creatoris, dolens eos pro quibus venerat adhuc sub tempore ipsius redemptionis errare, clamabat: Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid [Col. 0214C] faciunt (Luc. XXIII, 40) . Quid est, nesciunt quid faciunt, nisi quia credunt se solum hominem adduxisse judicio? Ignorat quid faciat, qui non sentit in cruciato corpore majestatem. Et si illi solius matris filium interficere se credentes quid facerent ignorabant, cur adhuc hodie Eutyches ignorare se simulat, quod si illi tunc scissent, Christo et apostolo protestante, nunquam Dominum gloriae crucifixissent? Unde quod hic Dominus nescientibus optat ignosci, constat expertorum conscientiae non posse concedi. An forte miramur, quod tam evidenter Christus passionis suae mysterium dignatur exponere? Ausim dicere, habemus hic adhuc amplius quod mirari. Comitata est, ut legitis, dominicam mortem circumpendentium latronum conjuncta crucifixio; [Col. 0214D] quos tamen temeritas crudelis judicii, non servilis culpae meritum, coaequaverat innocenti. Non enim poterat sancti germinis incorruptum nitorem vicinae pollutionis horror aspergere: sicut et sol, si radium in faeculenta dimittat, intactum prorsus nescit sentire contagium. Horum igitur unus latronum, longi sceleris vitam brevis compendii fine permutans, ex interfectore medicus, martyr ex fure, nexus membris, criminibus absolutus, fixus clavo, liber affectu: Domine, inquit, memento mei, cum veneris in regnum tuum. O felicis beatitudo testimonii! o ineffabilis fortitudo credendi! Non istum, ut divinitatem in homine sentiret, signa vicerant; sed virtutis dilectionem infirmitatum collegit indicio. Concupivit invocare [Col. 0215A] similiter vinctum; et adhuc Eutyches orare despicit sublimatum. Obeuntem ille contremuit: regnantem iste fastidit. Iste mortem non timebat a judicaturo, cum ille vitam requirat a mortuo. Sed redemptori suo squalentis veterni mortificatione compassus, junxit dominicae propriam crucem. Adoravit expertem culpae particeps poenae: dudum invadendi cupidus, mutavit vota praedandi: armatus trabalibus clavis vim intulit regno coelorum. Intellexit in Christo pauperem locupletem, vicinum invenit quod tolleret nudo, sumpsit veniae plenitudinem, rapuit innocentiae portionem. In ligno Deum contuitus, in coelo hominem consecutus. ⁜ a Jam porro, quoniam transacta passio docet hominem verum, cruciatum doloribus, latronibus comparatum, confectum supplicio, tumulatum [Col. 0215B] sepulcro; per haec omnia phantasmatis assertoribus assumpti corporis veritas contradicit. Quos cum in Christo unitas utriusque substantiae perspicua testimoniorum luce convincit, omnem quae in consequentibus replicatur, dominicae seriem passionis phantastica honoris contumeliosi molitione perturbat: asserentes quoddam nebulosi corporis exstitisse figmentum, quod pro redemptore nostro injuriis poenarum dolorumque videatur oppositum, et per inanis hominis similitudinem, poenis quas majestas incurrere non possit, addicta quoque vera caro non exstiterit, quam exsecratur populus, cruciat judex, pulsant verbera, quam contumeliae illudunt, spinae transpungunt, cui calamus illiditur, figitur clavis, sanguis excutitur. Adhuc cum omne quod spei est in [Col. 0215C] solo redemptionis nostrae mysterio collocemus, nec sit aliud nostrum reviviscere, quam Dominum necem pertulisse: falsum est quod sua incarnatione nos salvat, si et hoc in dubium venit, quod tolerandum pro nobis in carne susceperat. Veni potius, sancte Esaia, propheta quidem tui, sed evangelista temporis nostri: veni celeriter ad tuendam contra Eutychetis mendacia Christianorum salutem. Dicere te de Christo, imo etiam jurare non pigeat: Vere languores nostros ipse tulit, et dolores nostros ipse portavit (Isai. LIII, 4) . Et: Livore ejus sanati sumus: non medendi facultate secura, sed voluntarie pro nobis dolendi veritate suscepta. Si veraciter dolores nostros ipse portavit, jam et nos securi sumus, quod veros dolores commentitium phantasma non pertulit: et [Col. 0215D] si livore ejus sanati sumus, incassum collatam mihi sanitatem invidet falsiloquus livor. Caeterum recte omni definitione concluditur, quod si potuit esse [Col. 0216A] commentitium, non potuit livere simulatum. Sed etiam in hoc prophetae sermone evidens geminatae substantiae proprietas invenitur. Vere, inquit, languores nostros ipse tulit, et dolores nostros ipse portavit. Duo sunt ista, quorum aut Deus solus, aut homo solus, utrumque non fecerit, sed unum Deus, aliud possit homo. Dicendo autem propheta: Ipse languores tulit, ipse dolores portavit, unum evidenter expressit, qui ex divinitate constaret et corpore. Languores enim quos Adae sauciata progenies ex vulnere corruptae originis attrahebat, ille solus sanavit qui sanum ante condiderat. Dolores vero nostros portavit, qui desudare praelia passionis, nisi cruciatibus ac labore, non potuit. Quocirca quod in natura malum habuimus, tulit Deus: quod in corpore malum patimur, [Col. 0216B] pertulit Christus. Unde respiciendum est hic, quantum Eutychiani ⁜ b Bonosiacis barathro profundiore mergantur. Illi Christo divinitatis honorem tantummodo adimunt, isti et corporis veritatem. Photinus hominis personam nos adorare deridet, hic nebulam. An forte haeretici hujus ipsius illusionis exordium ab ipsis in Christo sacrae nativitatis crepundiis ordiuntur, ac perinde falsum erit, quod jacuit in pannis, quod apparuit magis, quod planxit in cunis? Taceo reliquos in succidua aetate profectus, quibus divinam pariter humanamque naturam complectens, lassitudinem refectio pertulit, consolatio lacrymas effudit, lux dormivit, panis esuriit, fons sitivit. Taceo planctum illum quem super defunctum Lazarum habuit (Joan. XI, 35) , antequam effectu resuscitandi ostenderet Deum [Col. 0216C] praemisisse humanae conditionis affectum. Quod si in dubium vocatur qui tanta praestitit, necesse est ut ambigua incipiant esse quae gessit: ac perinde falso se putat sanatum paralyticus, claudus erectum, circumscribendus solis radius, quem caesus ab utero post nativi carceris tenebras intuetur: aut hoc phantasmate Lazarus ipse delusus est, ut cum inter mortuos dormiret, jam resurrexisse se crederet. Quod si haec omnia vera esse recipiunt, et solius passionis injuriis contradicunt; respondeant ubi tunc fuerit Filius Virginis, cum umbram tenui nube fallentem pro se offerens, quem pro nobis putamus offerri, vana sui specie et persequentes falleret et fideles? Patrem quoque faciens hac illusione mendacem, de quo Apostolus ait, quod Filio suo non pepercit, sed pro nobis [Col. 0216D] tradidit illum (Rom. VIII, 32) . Quem filium, si non verum? quomodo tradidit, si collusit? qualiter non pepercit, si dolore prohibuit? Vel certe, qua Dominus [Col. 0217A] noster morte finitus sit, qui non potuit non aliquantulam mortem pro matris mortalitate debere, soluturus conditionem obeundi legitimam, sed corruptionem pro resurgendi instantia non visurus? Quam legem utriusque naturae significavit fel istud, quod gustatum noluit bibere, dum mortem quam ex Adam parente omnes debemus, pro divinitate noluit bibere, sed debuit pro dispensatione gustare. At vero cum factum est quod Apostolus dixit, quod resurgens Christus jam non moritur, et mors ei ultra non dominabitur (Rom. VI, 9) ; audeat nunc, si quid valet haereticus, aut Christum sine Deo, aut sine homine Deum confiteri. Abfuerat sanctus Thomas (Joan. XX, 24 seq.) , cum reversus Salvator a mortuis praesentia visibili praestolantium discipulorum vota repararet, [Col. 0217B] et vacillantem quodammodo fidem suorum revalescens a mortuis vita componeret. Referunt ergo discipuli Dominum se vidisse. Negat ille se credere, nec se adhibiturum ullatenus fidem promittit, nisi contemplatione percepta. Transacto temporis intervallo, superveniens secundo Jesus, sed jam omnibus simul, pacis salutatione praemissa, arguit increpatione mitissima cunctantis Apostoli tarditatem: et jubente Domino, ne adhuc parum sit quod visus judicat, fidem tactus explorat. Infer, inquit, digitum tuum in latus meum, et noli esse ambigens, sed fidelis (Joan. XX, 27) : qui utique inexcusabiliter jam perseverabis incredulus, cum palpando reddaris expertus. Scrutatur ille digito vestigia passionis. Permanebat ut inflictum fuerat medicum vulnus, et hiulcum transpuncti [Col. 0217C] lateris aditum felici indicio vitalis plaga servabat. Tunc demum in semetipsum reversus, et sancto illuminatus corpore, Deus meus, inquit, et Dominus meus. Quid, rogo, sacer apostolus de coelestibus intellexit in carne? quid curiosae manus attactu divinum sensit in vulnere? nisi quia jam pridem didicerat, Christum sine Deo esse non posse, et haec ipsa vulnera quae palpabat, praevaluisse quidem homini, sed cessisse victori: tamen nec afficere morte nisi hominem, nec vinci a Deo nisi resuscitante potuerunt. Hic itaque, magno miraculorum stupore conclusi, cum audiunt Dominum nostrum recepti corporis situ, visibilem oculis, digitisque palpabilem, locum quo Apostoli consuerant clausis foribus introisse, ad familiare commentum asserendi phantasmatis, [Col. 0217D] et per fallaces inanium nebularum fraude praestigias, illusos humanae caliginis queruntur obtutus. Sentiunt enim in facti magnitudine quiddam divinum, vigoremque illius subtiltatis, quo foribus obseratis penetrale secretum sine aditu corpus intraverit, ne cogantur facere mirificum, comminiscuntur incertum. Quod videte ad quantam spectet Divinitatis injuriam, si veritatis magister, qui nobis etiam verborum mendacia interdicit, ipse factis credatur potuisse mentiri. Procul dubio enim mendacii genus foret, si quod ipse non fuerit, se credi a suis velit, et putaretur factum a Christo, quod non licet facere Christiano. Qui ad cognoscendam mysterii dispensationem et visu instructus, quod sufficit [Col. 0218A] sano: et tactu convictus est, quod additur caeco. Sed caret remedio sponte petita debilitas: quidquid libet medicaminis oculis lippientibus imponatur, curari non potest qui caecatus ire delectat. Aut quis in tali obstinatione usus oculorum est, qui verum esse renuit quod annuit visum? quasi non minus sit Deum penetrasse conclusa, quam homini patuisse coelestia: qui tamen suis post resurrectionem saepe testatus est: Palpate et videte, quia spiritus carnem et ossa non habet, sicut me videtis habere (Luc. XXIV, 39) . Quid Eutychi tam clausum? quid contra phantasmata tam apertum? velut si dicat, molem ossium carniumque species ventura non recipit. Noluit se, vel solum quemlibet virum, hoc est sine corpore, spiritum dici: sed ut talem recognoscatis in judicio, qualem [Col. 0218B] redisse conspicitis e sepulcro. Unde jam post passionis certamina triumphator nihil quidem habuit, quod mundanum indigentia redivivi corporis postularet. Non illi quippe aut fames cibum, aut potum sitis, aut requiem labor, aut somnum poposcit operatio. Quae omnia non solum in capite nostro, quod est Christus, exigua illa parvi temporis morte decocta sunt: sed etiam in nobis sic usque ad obitum valebunt, quod resurrectione finientur: et tamen, ut dicere coeperam, cum membra illa dominica, nulli jam indigentiae obnoxia tenerentur, ad suspicionem phantasmatis suorum cordibus eximendam, cum apostolis visus est, cibum jussit apponi, quibus convesci commissa benedictione dignatus est. Quod faciebant illi adhuc pro redemptione corporis, fecit [Col. 0218C] bonus magister pro testimonio veritatis. Nisi forsitan dicat phantasmatis praedicator, caliginem illam, membrorum speciem seductricem, quae apponebantur assumere, nec escam illam pignoris sancti in dominicum corpus sine onere corruptionis intrare, sed inanem ventrem incerti esus gravare ponderibus. Quem certe pastum fallens imago, aut futura est si subripuit, aut non est aeria, si comedit. Scio tamen quod non alter quam Christus, inter suprema cibi illius monimenta testatur: Quia oportet impleri omnia quae scripta sunt in lege et prophetis et psalmis de me (Ibid., 44) . Et nos pauca exemplorum quaerimus, cum ille omnino Scripturam in sua dicat unitate compleri. Et post haec, inquit, cum benediceret suos, ferebatur in coelum (Ibid., 51) . Recede procul, Eutyches, [Col. 0218D] cum praestigiis quas animo concepisti. Solus hac benedictione careat, qui se a phantasmate aut benedici laetatur aut redimi. Interim ferebatur in coelum Filius hominis, qui erat in coelo dudum praescientia, nunc natura. Nec aliquo angelicae manus auxilio, quanquam portari dicatur, indiguit; sed ferebat matris filium filius patris; ibat quod Deus erat; quod homo, ferebatur. Patebat redeunti porta coelestis, et Deum suum cum accessu corporis revertentem originalis patriae claritas invitabat. Quo recepto, Duo, inquit, angeli astiterunt, Apostolis sic loquentes: Viri Galilaei, Jesus hic qui receptus est a vobis (Act. I, 10) , id est, quem in sede Pater, seu quem vos recepistis in fide, sic veniet, quemadmodum vidistis eum [Col. 0219A] euntem in coelum. Habent ergo in hoc sermone quod sperent quibus phantasma videtur esse quod gestum est, si sic veniet quomodo vidistis eum euntem in coelum. Ubi videbunt catholici quem ambiunt, adversarii quem confixerunt; ubi ad eadem clavorum vestigia quae cernunt, vel illos ignes Eutyches simulatos putare desinat, quibus post phantasmatis fumum sera poenitudine perpetuo torris ardebit. Ad cujus pristinum dogma denotandum, vel corrigendos aliquantisper, sicut optandum est, sectatores, pauca haec dixisse sufficiat: ut ex similitudine testimoniorum quae posuimus, etiam ipsi sibi necessarie numerosiora perquirant. Quod si forte pristino sceleri dogmatis sui, aut infidelitatis perseverantiam servant, aut aliquid novae molitionis accumulant: siquidem [Col. 0219B] peculiaris errantibus mos est, in obstinatione perversa semper dicere velle quo pereant: dabit Deus, ut jussu vestro, meoque famulatu, pravitas quae adhuc augmento accenditur, uno et semper aequali Scripturarum coelestium magisterio propulsetur.

Sciscitatio vestra plena religionis atque pietatis est. Sed quia inquisitione proposita, consultoris vel respondentis nomina praemisistis, suggerendum puto, fuisse in Africa quemdam Faustum ⁜ a episcopum secta Manichaeum, opusculorum quorumpiam conditorem, exsecrabilium sane, et in nonnullis etiam sermone turpissimorum. Hic autem, quantum ad frontem pertinet, quasi abstinentissimam vitam [Col. 0219C] professus; et non secretam crucem, sed publicam vanitatem jactantia ventosi tumoris exaggerans, quantum potuit, auditoribus venenatam disputationem velut indeclinabilis virtutum servator indixit. Et quia legistis, consulenti cuidam Paulino Burdegalensi; ab episcopo supradicti nominis fuisse responsum: cujus temporibus Paulinus quidam, Deus viderit utrum is quem memoratis, tamen perinde Burdegalensis, non pauca stylo catholico et irreprehensibili fide conscripsit: praefati haeretici mentionem idcirco praemisi, ne Manichaei ipsius Fausti opus infaustum, vel alterum quem etiam gloria vestra noverat, ortu Britannum, habitaculo Regiensem, titulo nominis accusaret: simul et qui aut consulere supra [Col. 0220A] ambiguo quaestionum, aut dignus rescripto posteris reservando potuerit inveniri. Cujuslibet tamen eorum in manus vestras dicta pervenerint, sancte, sollicite, regie vos moverunt. ⁜ b Poenitentiam, quam proprie momentaneam nominastis; id est in aegritudine quasi sub momento mortis acceptam, nihil aut nulli prodesse, adversa veritati et admodum cruda definitio est. Apud divinam quippe misericordiam vel ipsa humilitas confitentis dici non debet fructu carere. Quia cum legimus, quod qualitate vitae anterioris abolita, quia plerumque contingit et peccare justos, et resipiscere peccatores, in ea quis via judicetur qua obitus sui tempore fuerit deprehensus, incunctanter credenda est vel ipsa correctionis voluntas placere, si vera sit. Sed totum apud coelestem [Col. 0220B] clementiam fidei qualitate pensatur. Unde et inter illos operarios quos in Evangelio (Matth. XX, 9) legitis esse conductos, pro devotionis ardore, mercedem prioribus exaequatam etiam qui tardius venerant sortiuntur. Sicut et Ninivitarum brevissima poenitudo, omnem indulgentiae summam triduo fervente mercata, gladium peccatricis urbis cervicibus imminentem quem jam ictui destinato per manum Jonae prophetae (Jonae III, 10) dies statuta vibraverat, repagulo consonae satisfactionis obtudit. Contradicant autem exemplis hujusmodi, quos verius reddit appetita superbia turgidos, quam conscientia illibata securos. Hoc tamen loco quid saepe doleam, quia fandi licentiam dignamini praestare, confiteor. Contristamur nonnunquam in hac nostrorum facilitate, quod rem tam [Col. 0220C] pretiosam pro levi accipere grave discrimen est. Cum enim videntur poenitentiam precibus ac lacrymis poscere, impium dicimus denegare. Sin igitur contingat interdum, ut acceptam quicunque poenitentiam, si sanitatem corporis recipit, aut negligat, aut factus sit, ut apostolus ait (II Petr. II, 22) , canis reversus in vomitum, qui veniabilius onerabatur fragilitate peccati, plectibilius opprimetur abusione remedii; et dicetur illud quod Ananiae in Actibus apostolorum: Nonne manens tibi manserat, et de promittendo in tua potestate pendebat (Act. V, 4) Melius est autem, ut ait propheta, non vovere, quam vovere et non reddere (Eccles. V, 4) Unde contraxit consuetudo sermonis, ut donec quisque nostrum votum [Col. 0221A] compleat, voti reus dicatur. Quocirca fateor, in necessitate positis non sine metu dari debere poenitentiam: quos si absque capitalibus culpis, ⁜ a in usu conjugalis copulae dies suprema reperiat, ut pote rem licitam praesumentes, nec damnatione dignos putamus, nec a sacrificio commemorationis excludimus, E contra, si professam compunctionem saeculo retrahente vacuaverint, quasi jam apostatas, id est ab standi firmitate deciduos, necesse est a communione suspendi: cum melius sit manere intra quantulamcunque salutem humilitate mediocrium, quam ipsam salutem ex toto destrui violatione summorum: et tutius inveniatur cum honestate in matrimonio vivere, quam castitate mentita illicitis licita maculare. Quod praevidens Apostolus (I Tim. V, 12) , et [Col. 0221B] viduas quae primam fidem irritam fecerint, majorem damnationem denuntians subituras, ⁜ 1 et personas legitimi atque irreprehensibilis tori pace devinctas, vacare orationi ad tempus, ac rursus in id ipsum regredi sinit: ne Satanas, inquit (I Cor. VII, 5) , per incontinentiam illorum, tentet in promissione perfidos quos in carne non vicerat conjugatos. In secunda quoque quaestione, quod negamus est, ⁜ b fidem solam homini prodesse non posse, hoc minime probo; neque ab illorum parte profiteor, qui, sicut ait Dominus (Matth. XXIII, 4) , grave super humeros discipulorum pondus imponunt, quod ipsi tamen uno digito movere detrectant. Propter quod, tam rigidam de fide sententiam aut extraneus potuit praesumere, aut noster debuit temperare. Quod si dignanter admittis, [Col. 0221C] conjectura breviter exemplisque patefaciam. Fidem esse omnium bonorum spiritualium fundamentum, per hanc primitus informata Christianorum rudimenta testantur. Nam si baptizatus, aut etiam translatus ab haeresi qualibet parvulus, vel forsitan aevo longiore provectus, celeri post lavacrum fine rapiatur, nec ipse operis jactitator abnuerit, hominem sola fide salvatum. Extra quam quod nihil quaelibet bonae profuerint actiones, de saeculi philosophis aestimemus: quos contemptores mundi amatoresque sapientiae, castitate proposita, facultate despecta, quidquid hodie catholici praedicamus, quia fides defuit, non profuit operatos. Adeo machina vanitatis, nutabundis exculta fastigiis, quia sine fundamento surrexit, per se sola constare non potuit. Quid si nunc [Col. 0221D] diversorum in Scripturis coelestibus fidem retexam, quam semper desiderii compotem reddidit laudata credulitas? Abraham quod solum credidit Deo, reputatum [Col. 0222A] est illi ad justitiam (Rom. IV, 5) . Raab meretrix vitam praeteritam prostitutione sordentem, Israelitarum populum per fidem praestolata purgavit (Jos. II, 3) . Sic illa Evangelii Cananitis, (Matth. XV, 27) , quanquam repulsa convicio, dari tamen catulis suis filiorum panem perseverantia petitionis elicuit. Alia fluxum carnalitatis obscenae tactu fideliter medente ⁜ c restrinxit (Matth. IX, 20) . Suadetur tamen et bonorum operum jungenda devotio, quam negligere non pertinet ad fidelem. Sed cum dicat Apostolus: Quidquid non est ex fide, peccatum est (Rom. XIV, 23) , videtis ipsam quoque quam rectam credimus operationem, nisi fidei suffragio fulciatur, in peccatum posse mutari. Expertus est hoc nimirum Pharisaeus ille in Evangelio (Luc. XVIII, 10-14) , qui gratias se referre, [Col. 0222B] quod non esset sicut caeteri homines, raptores, injusti, adulteri, eleemosynas subinde facere, bis in sabbato jejunare, tumido ac resupino pectore jactitabat; cum Publicanus, fronte cernuus, fide rectus merita bonorum sola humilitate praeripiens, domum suam de qua non justus exierat, justificatus intraret. Quid plura commemorem? Adhuc unum patienter accipite. Latro ille (Luc. XXIII, 40-43 cujus assuetum sceleribus corpus, juxta crucem dominicae puritatis servili patibulo criminum vindicta suspenderat, sentiens in morientis Christi corpore majestatem, pro praemissa crudelitate addictus supplicio, pro subsecuta confessione additus paradiso, per injustum deductus est aevum, ut de justa raperet morte martyrium. Ecce sunt virtutes ex fide: ostendat [Col. 0222C] quisque, si potest, sine fide virtutem. Dominus in Evangelio (Matth. XIII, 31; Luc. XIII, 19) exiguitatem fidei grano sinapis comparatam, quaecunque voluerit valituram promittit. Sic fit ut, cum opera sine fide possint esse, fides sine operibus esse non possit; quia si corde credatur ad justitiam, et ore fiat confessio ad salutem (Rom. X, 10) . Apud sensum Spiritus sancti, promissiones sequentem, principium est boni operis integre credidisse; si tamen, ut Apostolus ait (Rom. VIII, 16) , ipse spiritus testimonium reddat spiritui nostro: non, ut super audistis assertum, qui creatura nobis, sed qui creator infusus, auctor et testis est nostri spiritus, non natura. Ecce ad epistolam Fausti episcopi, nec interest cujus: quae veritati arbitror convenire suggessi. Mihi [Col. 0222D] et eis quorum salutem sitio, fidei plenitudo donetur; illis opera sua, si fide fuerint vivificata, sufficient.

Si gratiam priscae pietatis expertus, rite artificium sanctae dignationis interpretor, ad consolandum me, dominos et conservos meos sacerdotes vobis jubentibus puto venisse. Quod ecce sub divino testimonio loquar, pro debiti famulatus reverentia praecelsissimo domno dependere non praesumpsi. Virtuti enim vestrae derogat, si quis super casu qui contigit, consolationis aliquid scripto verboque suggesserit. Neque porro cedet in regiam quidem, sed philosophicam mentem moeroris abjectio. Lacessivit, verum est, cunctorum lacrymas amor vester. Sed si ambienti saeculo salus vestra conceditur, parum est quod perdidit unum pignus omnium pater. Temporalis luctus [Col. 0223B] est, ubi tam innocens quis obiit, cujus mortem nullus putavit. Judicet unusquisque quod sentit: nihil unquam vestris temporibus contingere potest, quod non semper arbitrer profuisse. Unde nihil hic casuale praesumo, nihil asperum. Ordinavit hunc potius occulta dispensatio, quam inflixit, angorem. ⁜ b Flebatis quondam pietate ineffabili funera germanorum, sequebatur fletum publicum universitatis afflictio, et occulto Divinitatis intuitu, instrumenta moestitiae parabantur ad gaudium. Minuebat regni felicitas numerum regalium personarum, et hoc solum servabatur mundo, quod sufficiebat imperio. Illic repositum est, quidquid prosperum fuit catholicae veritati. Et nesciebamus illud tunc frangi tantummodo, quod deinceps nesciret inflecti. Aut quid de fraterna sorte dicamus? [Col. 0223C] Ipse quem vocitari parvum vestra natura circumdedit, bonis vestris absque omni malitia militavit, cum serviret vobis nescientibus periculum gentis, cum futuram pacem disponeret turbatio regionis. Experto credite, quidquid hic nocuit, hic profecit; quidquid tunc flevimus, nunc amamus. Non valentibus ista praescire potest equidem durum videri, vicinam thalamis virginem taedio incumbente praereptam: quae tamen ambita est ut regina, defuncta est incontaminata. Quanquam revera majorem causam luctus sui reliquisse dixerim, si diem ultimum post recentia vota clausisset. Ibi enim forte potuerit inveniri, ubi mihi post invidiae nodum, insultationis dentem fixisset aemulus livor. At vero nunc, quae mens tam barbara non misereatur virginitatem felicitatemque [Col. 0224A] in paterno regioque sinu receptam? Nec mutavit sedem, nec contigit peregrinationem: ubi non diu esse potuit domina, nec breviter exstitit peregrina. Unde cum laetitiam vestram, quasi serenitatem coeli, exspectet universitas, reddite vos gaudiis populorum: quia nunquam respublica orphanitatis incurrit perniciem, quandiu sustentantibus vobis mater Ecclesia non senserit orbitatem.

Petisti, imo potius praecepisti, frater piissime, ut datis ad beatitudinem tuam litteris indicarem utrum haereticorum oratoria sive basilicae ad usus possent nostrae religionis aptari, cum conditores earum ad [Col. 0224B] catholicam se legem erroris correctione transtulerunt. Digna profecto res de qua tu consulis, si respondendi idoneum reperisses. Quia jussisti tamen, reserabo in subditis quid consequens putem: ea scilicet definitione, ut locum succensendi aliis non reservem, si modo id quod statuendum crediderunt, vel ratione perspicua vel prolata de canonicis voluminibus auctoritate confirment. Istud quod de oratoriis vel basiliculis privatis interrogasti, perinde ut de ecclesiis eorum, difficile definitur. Hoc namque suadendum est catholicis regibus, quod de subjectis eorum fuerit constitutum. Unde primum, quaeso, si a principe regionis nostrae cujus nobis Deus praestitit in vera religione consensum, sortis suae antistites consulantur, utrum respondere possimus, fabricas a [Col. 0224C] patre suo haereticis institutas catholicis debere partibus applicari. Quod si aut nos suademus, aut consentiat, persecutionem in se commotam haeretici non immerito causabuntur, cum catholicam mansuetudinem calumnias haereticorum atque gentilium plus deceat sustinere quam facere. Quid enim tam durum, quam si illi qui aperta perversitate pereunt, de confessione sibi aut martyrio blandiantur? Et quia post nos, nostrique regis, Deus tribuat, felicissimum longaevitatem, siquidem nihil de processu temporum immutabili credi debet, poterit forsitan haereticus quicunque regnare, et quidquid persecutionis Ecclesiis personisque commoverit, non sectae suae studio, sed ex vicissitudinis retributione fecisse dicetur, et nobis etiam post mortem gravandis ad peccatum reputabitur, [Col. 0225A] quidquid fuerit perpessa posteritas. Et forsitan adjiciet divina miseratio, ut proles principis de quo loquimur, per receptam fidei plenitudinem catholicum sequatur auctorem. Quid tamen, si nunc quisquam de vicinis regibus legis alienae ulcisci in regione sua similiter velit, quod hic sacerdotibus suis doluerit irrogari? At si quis hujusmodi me deridens in haec verba prorumpat, utar gloria temporis mei, prospiciat statui suo subsequens aetas. Sed qui talia secum tractat, paulisper mihi redhibeat quam postulo rationem, utrum haeretici a nobis cum veritate recipi debeant, recipiantur: lucidissima salus est, quia sicut scriptum est: Credidi propter quod locutus sum (Psal. XCV, 1) . Praecedit fides locutionem, et sequitur confessio credulitatem; et per impositionem manus sacerdotalis [Col. 0225B] fit pravitatis amissio, fidei redditur plenitudo. Res autem insensibilis quae primum innovata polluitur, ignorare me fateor qua deinceps sanctificatione purgetur. Dico certe, si potest pollutum ab haereticis altare sacrari, posse et panem qui super illum positus est, ad sacrificia nostra transferri. Idem primitus haereticus conditor fecit. Transit ad repromissionem divinam: libertate gaudens dimittat Aegyptum. Ad fidem rectam felici mutatione transmigrans, reliquit potius maculam quam attrahat: cum aliquid non legitimum impurgabili errori, gravant magis polluta contactum quam capiant a tangente remedium. Unde et in Aggaeo propheta: Haec dicit Dominus exercituum, interroga sacerdotes legis dicens: Si sustulerit homo carnem sanctificatam, et [Col. 0225C] tetigerit de summitate ejus panem, aut quodcunque aliquid, nunquid sanctificabitur? Respondentes autem sacerdotes dixerunt, Non. Et dixit Aggaeus: Si tetigerit pollutus ex omnibus his, nunquid contaminabitur? id est, ille panis qui dudum sanctus exstiterat: Et dixerunt sacerdotes, Contaminabitur (Agg. II, 12) . Quapropter conjiciendum est, si potest ille panis in his altaribus consecrari, quem si consecratus panis tetigerit, redditur inquinatus. Malachias quoque propheta sic dicit: Si offeratis caecum ad immolandum, nonne malum est? et si offeratis claudum, nonne malum est (Malach. I, 8) ? Et paulo post: Maledictus, inquit, dolosus, qui habet in grege suo masculum, et votum faciens immolat debile Domino (Ibid., 14) . Quid hoc judicio sincerius? quid tali auctoritate manifestius? [Col. 0225D] Fabrica quam iterata cupis innovatione praesumere, si sana est, quid benedicitur? si languida, cur offertur? Quantumcunque munera a malis oblata in bonum trahere concupiscas, sequi te ad sanctitatem clauda non poterunt. Dicit Apostolus, suscepisse viro virginem castam exhibere Christo (II Cor. XI, 2) , id est Ecclesiam. Ecclesia porro quae haereticorum fuit, etsi licet meliori nubere, non erat virgo. Cur ergo appetat sacerdos illicitam, qui prorsus a contactu repudiatae ac viduae prohibetur? Post incesti nexum sera conjunctio est. Qui sociatur, inquit, meretrici, unum corpus efficitur: nec tollam membra Christi, et faciam membra meretricis (I Cor. VI, 15) . Vide si possit junctis sibi Christi membris meretrix redintegrari, [Col. 0226A] in cujus corpus unita Christi, id est Christiani, per pollutionem membra vertuntur. Unde et alio loco Apostolus dicit (Ephes. V, 27) , talem se Ecclesiam velle, quae non habeat maculam aut rugam aut aliquid hujusmodi. Nunquid ullo pacto poterit istud de haereticorum fabricis dici? Benedictio quae rebus sensu carentibus ac pollutis impenditur, nec purgat maculam, nec explicat rugam. Imo magis, si paulo attentius intuemur, caret macula quod symbolum est novitate rugosum. Porro quod iteratione duplicatum est, ruga tegitur: talem nequaquam sancta sinceritas, et Adam veterem exuens, novo quod offertur homini comparetur. Quam novitatem nobis auctoritas Testamenti Novi Evangeliorum voce commendat (Matth. XIX, 30) . Unde etiam ipse sibi Dominus [Col. 0226B] sterni pullum praecepit, cui ante ipsum nullus insederat (Marc. XI, 2) : quem totius saecularis usus expertem, feliciter redderent non imposita flagella subditum, sed exordia sancta mansuetum. Et ut ipsum quoque dominicae mortis mysterium novitatis honore non careat, in monumento novo quod in petra excisum est, redemptricem nostram dominicam carnem legimus quievisse (Luc. XXVII, 60) . Quis ergo mihi persuadere conetur, post errores funerum sepulcrum posse mundari? Quamvis putredinis humore siccato, consumptis jam carnibus, albis tumulis attollantur, remanet immunditia recordatione, etiamsi abesse putetur aspectu. Expulisti quidem morticinum dogmatis alieni, et fortitudinem ejus emortuam de sepulcro suo quasi ossa honore carentia projecisti. Sed [Col. 0226C] puto quod imponi in fetores sacri corporis membra non debeant. Et dices forsitan haereticos, si eis potestas detur, altaria nostra temerare. Verum est, nec refello. Saeviunt quidem cum possunt foedis unguibus alienarum aedium pervasores. Sed vim intendere, loca pervadere, altaria commutare, non pertinet ad columbam. Specialius ergo fugiendum, quod licere sibi haereticus putat. Ab exemplo magis vitare convenit quod hostis amplectitur. Nec mirum est si dedicationes geminare audeant, qui baptismata confrequentant. Quod circa non quid statuam, sed quid optem breviter indicavi. Haeretici cultus loca pervadi nollem, cuperem praetermitti in morem ergastulorum Semper optandum est, non ut mutata transeant, sed infrequentata torpescant. Salubri populorum correctione [Col. 0226D] defertis maneat aeterna viduitas: nec unquam recipiatur a nostris, quod conversionis studio repudiatur a propriis. De ministeriis haereticorum quae illis sacra, nobis exsecrabilia judicantur, id est patenis paterisque, quia quid censeam perinde rescribere me jussisti, validae quidem observationis exemplum est, quod legitur in Heptatycho (Num. XVI) , de thuribulis peccatorum, qui ignem illicitum praesumentes, incendio temporalis gehennae aeternam signante consumpti sunt. Jacebant namque cineri prunisque permixta, ad mortuorum judicium terroremque viventium, vasa quae diximus, et odoribus thuris assueta, abominabilem immunditiam perversi usus fetore contraxerant. Tunc duci legifero consulenti praeceptum [Col. 0227A] est sermone divino, ut haec infusa fornacibus, et distenta per laminas, sacro altari affigeret. Vides ergo, quod illic pariter erudimur, usum exsecrabilem metallorum, ad bonum, si ignibus careat, non posse transferri. Adeo ad catholicam comparationem hoc praestat metallis ignis, quod sensibus fides. Unde et in psalmo Propheta sic orat: Ure renes meos et cor meum (Psal. XXV, 3) . Reprehendat certe quispiam, pro sensus sui discretione, quod sentio. Fateor ministeriis illis minime delectari, quae superioris Galliae partibus ad ecclesias legis nostrae captiva venerunt: quaeque nil voluntarium, nil innocens praeferentia, si dolentibus rapiantur, offerentibus prodesse non poterunt. Cur mihi dicat victor, quod altaribus tuis exhibeo, quoquolibet ordine meo factum, [Col. 0227B] si jubetur: Honora Dominum de tuis justis laboribus (Prov. I, 9) ? Parum est de laboribus, nisi de tuis; parum est de tuis, nisi de justis. Nunquam oblata pronuntiem, quae antequam offerrentur, ablata sunt. Sed talia semper munera gratulor sanctis altaribus superponi, qualiter religiose si non solum proprie, quia eis sua videtur ubicunque catholica est. Cur de thesauris suis lectissima quaeque producens, haud omni impendio curat, ut in his quae ad sanctum ministerium pertinebunt, non magis pretiositas possit placere quam novitas? Orate quod restat, ut longo tempore post votorum opes sibi a Deo creditas, non in secretis molibus, sed in publicis muneribus possessuras, cum populo sibi subdito gaudens usibus sacris semper habeat quod donabit.

Dum domnus meus, filius vester, patricius ⁜ b Sigismundus gloriosissimum principem officio legationis expetiit, nobis quoque deferendi ad vos famulatus [Col. 0228A] aditum dupliciter sancta opportunitate prospexit. Cum enim, ut praecipuum sacerdotem, justo vos desiderio sitiremus, adjecit vir illustris Laurentius honorem vestri animis nostris, indicans apicibus suis omne nubilum quod quietem Orientalium populorum ambiguo caligante fuscaverat, redintegratae pacis serenitate detersum: et eam cum Romano antistite vos habere concordiam, quam velut geminos apostolorum principes mundo assignare conveniat. Quis enim, qui vel catholicus dici potest, de tantarum ac talium Ecclesiarum pace non gaudeat, quas velut in coelo positum religionis signum pro gemino sidere mundus exspectat? Quis non merito delectetur infirmantium reditu, incolumium statu, cum aliis ovibus intra claustra salvatis, illa quae vitio errantis arbitrii fuerat [Col. 0228B] evagata, coelestibus caulis laetitia plaudente revocatur? Custodite igitur, quasi patres, traditam vobis etiam super nos Ecclesiae disciplinam. Concordiae vestrae tantum opus est magisterio, quantum et exemplo. Quam caritatem populis suadebimus, si hanc in nostris rectoribus nesciamus? quid in corpore firmum videri poterit, quid nutat in vertice mancum? Ergo piam redeuntibus date, ne quis intentione pereat, praedicationem. Prospicite ne speculata signa tam fera bestia populetur, si ab unitate sensus vestri Roma dissultet. Memores vero nostri, quia si super dissensionem vestram sol occidat, damnum orientis est, prosperrimum quem supra dixi nuntium per fidelissimum virum ad notitiam nostram firmate rescripto: ut exspectans occidentalis [Col. 0228C] Ecclesia in sermonibus vestris donum coelestis oraculi, quod se laetatur accepisse per condiscipulum, multiplicari sibi gaudeat per magistrum.

Adventu praesentium portitorum ecce jam secundo [Col. 0229A] a te desiderandi reverendique affatus vestri dona venerunt; quae tamen plus fierent prosperitate secunda, si fierent numerositate copiosa. Revera duplex in litteris vestris materia gratulationis accessit. Primum quod salvam mihi gratiam, sic etiam in vestro, sicut in vestrorum exstitit animo decessorum, haereditario monstratis affectu. Deinde quod in eo me famulari negotio praecepistis, quo, dum tuendae vel ⁜ a reparandae libertatis curam geritis, etiam me non indignum tali ministerio censuistis. Impletum est igitur beatitudinis vestrae sanctum ac spiritale praeceptum. Cumulastis oratione mercedem: interventu vestro pretiosius factum est pretium quod misistis. Victa est per reverentiam vestri in rigore barbarico humilitate immanitas, intercessione crudelitas, illatione cupiditas. Conjicimus qualiter illic praedicationibus [Col. 0229B] duriores animos edomatis, cum interveniendi viribus absentia vobis saxa sic frangitis. Visitatur opere vestro nostrarum aerumna regionum; et emanans ex largiendi thesauro irrigui fontis ubertas, cum Italiam rigaverit, aspergit et Galliam. Quapropter depenso salutationis honorificae famulatu, me vestro intercessui vel favori votis praefusa supplicatione insinuo: optans licet in cunctis, mihi tamen specialibus causis litteras; in quibus sic vobis per misericordiam competat, ut etiam me per obedientiam vestrorum operum fructus attingat.

[Col. 0229C] Licet ipsa sese venerandi portitoris persona animis fraternae caritatis insinuet, sanctus tamen Maximianus ⁜ c antistes hanc peculiarius ad vos officii mei paginam petiit destinari; per quam me potius ab illo, quam illum a me commendari debere manifestum est. Et quia jubere dignatus est ut necessitates suas sermone meo panderem, nihil dicendum de peregrinationis labore suscepi; quia quantalibet vel temporum longitudine, vel itineris vastitate, genitalis patriae linquat habitaculum, peregrinus sacerdos dici non potest, ubi catholica reperiri Ecclesia potest. Quanquam nec illa vobis regionis suae subversio quasi incognita exaggerari debeat; cum pietatem vestram, quaerentem ubique misericordiae aditus, non lateat ubi est miseriae locus. Principalis tamen ei, quantum [Col. 0230A] dignatur asserere causa veniendi est, ut peritiorem medicum quocunque perquirat, qui imbecillitati corporeorum luminum cujuscunque remedii arte succurrat. Quanquam religiosae mentis intuitus, contemplandis magis spiritalibus occupatus, nec nimium exterioris hominis caecitate perterritus, eo temperamento hanc, quantum comperi, curam requirat, ut amatoribus potius suis satisfacere in hujus studii necessitate contendat. Simul et ne videatur, per neglectae sanitatis culpam, facultas in eo sacerdotalis officii reprehensibiliter minorata. Spem vero recipiendi obtutus, quantum arbitror, et ab exemplo requirit: quod scilicet Tobiam nostrum (Tob. XI, 13-15) caligantem quidem terrestribus, sed quae mundo erant invisibilia contuentem, attentum aeternae luci, et jam pene [Col. 0230B] dici mortalis immemorem, latens in angelo medicina reduxerit per collyrium fellis ad dulcedinem sanitatis. Quocirca suscipite fratrem sinceritate solita reverentia digna: et si quid consolationis sancto debetur, impendite. Implebitur autem commune desiderium, si etiam qualiscunque infirmitati medela provenerit. Quod certe si minus, saltem incorruptibilem vultum pietatis alternae, nulli obnoxius caecitati sacerdotalis conscientiae oculus recognoscat.

Licet nulla quibus ad praesumendum hoc ipsum officium provocaret, vestri apostolatus scripta promeruero, offerre me tamen paginam debiti famulatus, cum compellatione non jusseritis, opinione compellitis. [Col. 0230C] Siquidem ad occurrendum animis vestris, si non meremur aspectibus, fama trahimur, etiam dum absentia cohibemur. His additur, quod ita aerumnas infelicium Gallorum consolatione consilii et largitate palpatis, ut sub specie ejus quam comperi misericordiae, ad agnoscendam suorum necessitatem in Italiam festinantes, post longam peregrinationem, cum duce Christo vestram meruerint videre personam, merito propriam credant intrare se patriam. Commendo quod superest regionis nostrae presbyterum, praesentis scilicet obsequii portitorem. Qui licet pro redimenda cujusdam propinqui sui filia laborem fatigationis aggressus sit, a quodam tamen nobili viro provinciali cum mea prosecutione directus est, ut praefati filium a ⁜ e comite Betanco, nomine Avulum, [Col. 0231A] ante hos circiter quatuor annos pro pignore obsidatus assumptum, sub auxilio vestrae intercessionis requirat ac revocet. Quod superest obsecro, ut dignabili beatitudinis vestrae rescripto, et illic exsultantibus ingenuitatis statum reparabilem, et hic desiderantibus scribendi aditum doceatis esse communem.

Satis licet jam poenarum dederit sera poenitudo, tamen ad diem festum ante alios nobis colendum, ne vicario quidem famulatu adesse merui. Qui devotionem non ostendi, vel satisfactionem deferre curavi. Ad quod vere ut confido ipso sum, beate et reverentissime [Col. 0231B] domine, spiritu visitante commonitus. Nam in ipsa sancta nocte, in visione nescio quid manibus meis haeserat, quod consedens juxta me fulgentissima, sed inusitato colore rubea columba vellebat. Cumque expergefactus, quotidianum quidem manuum mearum horrorem recognoscerem, sed purgari me immerito nihilominus meminissem, dum ipsum ambiguum moestus mecum atque anxius volvo, repente quasi stimulo percussus, illico sum reliquati fenoris recordatus. Jam quae me hinc confusio, quaeve presserit amaritudo, pietas sancta perpendit. Aliquatenus tamen hac spe solatus sum, quod ignoscat quae commonere dignata est, ut miserto mihi non omnis sancti obsequii opportunitas fraudaretur. Unum tantum mixta debitis commemorationis ejus officiis supplicatio deposcit, ut hanc quoque indulgentiae suae partem [Col. 0231C] sensibus vestrae, quae in me plus jam justa est, imputationis inspiret.

Apparet liquido quanta sit in vestro merito gratia Dei, aut quantus conjici debeat virtutum cumulus, ubi error ipse tam sanctus est. Nam dum justus accusator sui conatur in se convincere quod peccare non potuit, confitentis humilitas crescit ad meritum, non confessionis veritas ad reatum. Excessisti fateor consuetudinem: sed pietatis augmento semper diei hujus meminisse dignamini. Dulcis a vobis venit sollicitudo; sed non incomparabiliter praevenit oblivio. Minus enim procul dubio salva observatione apparet [Col. 0231D] effectus: sed ostendistis quanta spiritalitate vos exercere delectet, quod praeterisse sic doluit. Vere secura est dignitatem delicti vestri sancta revelatio: [Col. 0232A] et tale repertum est in dormiente supplicium, quale fuerat in vigilante peccatum. Ecce veritatem dico in Christo, non mentior, cum parturientibus lacrymas oculis legissem somnium quod vidistis, omnis mentem meam subiit necessitudinis recordatio praemissarum, quibus per visitationem vestram honorem dependere nos admonitos intellexi. Porro autem de ipsa revelatione quid senserim, in simplicitate depromo. Sic ergo inquis: Nam in ipsa nocte sancta in qua scilicet germanae communis depositio celebrabatur, nescio quid manibus meis haeserat, quod consedens juxta me fulgentissima, sed inusitato colore rubea columba vellebat. At vero, cum juxta te pietas tua, nec longe avolans, celeri recordatione consedit, debitum quod sanctissime tu, [Col. 0232B] piissime propinquorum, tu, inquam, merito haec columba sentires, fulgentissima, cum simplicitate sic luceas, inusitato colore rubrata, cum innocens singulariter quasi propriis compuncta stimulis erubescas. Ampliastis ergo quidem, ut supra dictum est, fenus assuetum: nec illud tamen consuetudini defuit quod putastis. Nam nocti ipsi quam vos excitante Christo non licuit oblivisci, adhuc de abundantia superioris anni vestra nihilominus luxit oblatio. Sic ex quodam supernae benedictionis irriguo, quod impenditis annis singulis, sufficit multis. Deum quaeso ut hoc etiam mihi pietas vestra quandoque dependat.

[Col. 0232C] Quantum, vobis apud Deum suffragantibus, qualiscunque voti mei dies propinquantur, tantum animi mei desiderium pudorque decertant. Benedictionem quippe flagito operi imperfecto. Esset quantulacunque excusatio, si in eo inertiae meae noxam velaret ac tegeret magnitudo. Nunc vero exiguo pariter atque impolito quid potest esse deformius? Unum igitur est, quod trepidantem animum audaci solatur hortatu, vestro scilicet, si nos Deus exaudire dignatur, adventu cuncta in melius esse vertenda. Neque enim est quod non possitis aut orando componere, aut perorando excusare. Tantum sicut de compertae pietatis voto certi sumus, ita praevio praestolatae visitationis nuntio gaudeamus.

Ad separandum a tritico lolium in area Domini [Col. 0233A] ordinationis vestrae ventilabra poscenda sunt: quia ille qui vobis constituit tenere loci principis principatum, nos voluit exsequi quod praeceperitis in opere, quod autem operandum est vos jubere. Quidam enim civium, ut nunc delatum est, ante quamplures annos sorori se defunctae conjugis in matrimonio se sociavit, quod ego nunc sub multorum praesentia aditus audivi. Accusator tanti criminis, non occulta susurratione atrocis facti disseruit qualitatem, sed ipso coram qui gessit ista proposuit. Quique eodem quo illicita praesumpsit ausu, qui studio a vobis dispensantibus miserabilis propemodum non negavit. Proinde qua sit abstinendus conditione praecipite: sive ut pariter lugeant, vel si est indicenda sequestratio, vel qui modus poenitentiae, edocete. Nam non [Col. 0233B] est, ut puto, minus in conjugio germanam conjugis, quam uxorem fratris asciri. Vos tamen, ut suggessi, statuite quod videtur: quia praeter ordinationem vestram, de tali causa quid pronuntiari conveniat vix decerno. Communioni nempe eum trepide subtraho, vel permitto, nisi auctoritate vestra roboratus exstitero.

Probatae summaeque pietatis est, ut de causis ad pontificium vestrum pertinentibus meum quoque consilium consulendum esse ducatis. Quod facere vos non, ut dixistis, ambiguitatis animo, sed dilectionis ostenditis. Quapropter contra culpam quam litteris indicastis, arbitror merito vos moveri. Quis enim [Col. 0233C] vel laicus non advertat, non sine grandi macula fieri de affinitatis propinquitate conjugium? Unde licet sollicitudini vestrae justissimus dolor de necessitate ipsius districtionis incumbat, salubriter tamen exasperatur in temporaneis, quem salvari cupimus in aeternis. ⁜ a Oportet ergo hominem maritum duarum scilicet germanarum, non irrevocabili anathemate percuti, sed propositis observationibus, interim ab Ecclesia sequestrari. Et quia indicatis, laboriosum ipsum ante multos jam annos illicitam secundae uxoris copulam fuisse sortitum, sufficiat impune bacchatum longo tempore crimen incesti. Nihil hic quasi [Col. 0234A] timore divortii dubitetis, sed merito censetur separatio legitima, ubi exstitit conjunctio criminosa. Utrique si videtur ergo, dum in tam infelici obstinatione persistunt, notam excommunicationis indicite, donec a consortio criminali publica poenitentiae professione dissuescant: et tum, miserantibus vobis, ad timoris et correctionis exemplum, gratiam reconciliationis accipiant. Ego certe sinceritati vestrae quod rationabile credidi, quia tanti habuistis jubere, suggessi. ⁜ b Auctoritatis vestrae est, errantium compunctione perspecta, severitatis ordinem temperare. Quos tamen aestimo, si veraciter compunguntur, supra scriptis conditionibus parituros.

[Col. 0234B] Cautelae et caritati satisfacitis, dum me aliquid interrogando, non minus onerare quam honorare dignamini. Sed cum noveretis recte vos, si non de peritia mea, saltem de amicitia judicare: nec aliquid vobis unquam responsione mea suggeri, nisi quod volo a Viennensi Ecclesia custodiri. Secutus est ergo, ut indicastis, filium nostrum diaconum Vincomalus: quem Deus tribuat ut in bono vincatis malum. Vidi hominem nimie crudum cujus miseriis constat vix quemquam posse misereri. Juvenis virtute, senex fide, aevo friget, adulterio calet. Quid multis? optandum est ut per voluntatem disparabilem, non quam libet perire, tam liceat. Nam cum adhortatorie plus quam aspere, pro incesti facinore culparetur, severitatem nostram sola praescriptione tarditatis accusans, [Col. 0234C] sero nos illicitae jurgationis tricennale consortium damnasse causatus est. Ad hunc locum cessi, fateor, impudenti: quod scilicet sui dilectione sententiam differentes, maluissemus correctionem viri compunctioni ipsius voluntatique servare: ac perinde justum esse, ut post spatia tot annorum vel criminalia restringeret, qui refrenare jam longaevitatis accessu etiam legitima debuisset. Ad haec, ut sentire me credidi, non compunctus, sed confusus ingemuit, promittere aliquantisper aggressus, mulierem cohabitationis indignae ab accessu aspectuque suo protinus cooercendam. Suasi respondens [Col. 0235A] ut vobis ista promitteret, et facti poenitens eo se solvi quo ligatus fuerat postularet. Tamen, quia jussistis ut quidquid sensui meo videatur aperiam, ⁜ a sufficiat censurae vestrae separatio personarum: scindatur infelix conjugium innocentiore divortio: sufficiat districtionis fructui terminus mali. Nec sane promissio ejus fidelis putetur, cujus vita exstitit infidelis. Ipsis fidejussoribus emendatio secutura credatur, quibus intercedentibus prior culpa laxabitur. De caetero autem, quod ad poenitentiam exspectat, moneatur interim agere, accipere non cogatur. Sufficiunt infelici crimina sua; nec ingeratur laborioso cum respuit, quod tam instabili animo vix committi debuerat si petiisset. Cesset a fragilitate perfidia: nec subeat in carnalitatis cumulum rebellionis augmentum. Si jubetis, [Col. 0235B] breviter ad ultimum suggero. Excussus ab scelere, suscipiatur ad veniam; patiatur poenitentiam, cum perdit peccandi occasionem: profiteatur, cum amiserit voluntatem.

Dupliciter pietatis plenum est quod fecistis, dum veniendo Lugdunum, hucque mittendo, studuistis de duobus fratribus illic requirere infirmum, istic visitare sollicitum. Nec a vobis propositum intermissum esse putabitur, cum vos religioso fratri plus in affectu atque honore debentibus spiritalis officii hujus conversus, etiamsi non poposcisset aegrotus: quippe cum sacerdotis germani jure vel adhortationem novitas quaereret, etiamsi consolatione anxietas non [Col. 0235C] egeret. Proinde laborem justa fatigatione susceptum prorsus excusare desistite, ne videamini ad hunc arripiendi vel definiendi ambiguitate peccasse. Jam vero qualiter dignas pro transmisso munere gratias agam, votis me magis sentio, invenire quam litteris. Illud quoque ut de eremo talia proferri posse dicatis, elegantia quadam desideria hominum ad locum vestrae cohabitationis attrahitis. Qui procul dubio, personae vestrae sollicitudine, institutione, doctrina, etiamsi inventa sit eremus, fieret paradisus. Quapropter pro sella quam transmisistis, cathedrae vicissitudinem imprecans, quaeso ut nutantem ⁜ c scholam cari communis Eugendi, et non minimum, quantum ad statum suum attinet, praesule viduatam, spiritali solatio, et sacerdotali magisterio foveatis. Neque [Col. 0236A] illud ab impendenda caritate vos retineat [ Al. lect. retrahat], quod simplicitatis magis, ut arbitror, quam abusionis animo, minus digne ab eis cura vestrae ordinationis ambitur: ut ad majora, ut praestante Deo cupimus, gubernacula provehendi, et ad duplicanda quinque talenta de duobus additis assurgentes, probati in secundo gradu fideles, et maximus hanc secreti conscientia feratis ad populos, ut quo in aliis fraterna dissensio potuisset eremum facere, in vobis studuerit paterna dilectio monasterium continere.

Unde, etiamsi pignus reliquiarum sacrae crucis putamus esse vobiscum, a sancto tamen Aeliae urbis antistite hanc specialiter munificentiam credimus [Col. 0236B] expetendam. Qui revera sacramenti istius veram et inviolabilem puritatem loci administratione conservans, sic desiderabili potens est impertire nos dono, ut ab omni cunctationis absolvat ambiguo. Qua de re plurimum pagina famulante deposco, ut ad praefatae ecclesiae sacerdotem litteras apostolatus vester tribuat portitori: quatenus gemina nobis veniat benedictione firmamentum, quod ecclesiarum praeminentium mundo, vel consulta sedis vestrae auctoritas respondebit, vel humanitas illius obsecrata porrexerit.

De prophetica lectione sanctitatem vestram censui consulendam, cujus lectionis exemplar subter adjeci. [Col. 0236C] Et ideo utrum jam tempora ista fuerint, an futura sint, scripto vestro declarare dignemini: Ex Sion procedet lex, et verbum Domini ex Hierusalem; et judicabit inter plebes multas, et redarguet gentes validas usque longe; et concident gladios suos in aratra, et lanceas suas in falces; et jam non extollet gens super gentem gladium, et jam non stabunt belligerare (Isai. II, 3, 4) . Et: Requiescet unusquisque sub vinea sua, et sub ficu sua; et non erit qui in timorem mittat eos (III Reg. III, 21) .

Licet de lectione prophetica scitos magis, inter quos ipse profiteri non audeo, debueritis consulere [Col. 0237A] sacerdotes: opto tamen jussioni vestrae satisfacere vel obedientia, etsi nequeo respondere doctrina. Ita quod indicari vobis jubetis, etiam textu, ne dicam expositione prolixum est: et majorem disputationis vacationem postulat, quam succincta celeritas rescripti epistolaris admittat. Et idcirco quanta possum brevitate respondeo, quod ex propheta Isaia directae ad me termino paginae subdidistis, jam dudum, id est tempore dominicae incarnationis impletum. Nam cum dicat: Ex Sion egredietur lex, et verbum Domini ex Hierusalem (Isai. II, 3) , tractate diligentius, an quae adhuc exspectari debeat promulgandae legis restet auctoritas: ⁜ a certe post Verbum Dei quod caro factum est, ut per nativitatem corporis habitaret in nobis, si adhuc ex Hierusalem aliud verbum sperandum [Col. 0237B] est, istud quod supra diximus unicum non est. Unde incunctanter in eo quem proposuistio loco sermo patris Christus, et lex Christiana praedicata est. Quia cum duae leges sint, id est Judaica, quae praecessit, et nostra, quae sequitur, et illa vetusta jam etiam prophetarum temporibus diceretur, videtis ab Isaia istam tantummodo nuntiari, quae vocatione gentium magisterio Christi docentis exorta est. Unde sequitur, et judicabit inter medium gentium, et increpabit populos multos; quos ex cunctis cognationibus terrae intra unam Ecclesiam Dominus noster judicando instituit, et arguendo convertit. Quod vero ait, concident gladios suos in aratra, et lanceas suas in falces, licet possit de corporea aetate Domini in qua per orbem quietum inconcussa pax floruit, aliquantisper [Col. 0237C] intelligi, evidentius hoc tamen Christianis fidelibus coaptatur, quorum cum majori numero desit ac defuerit usus, quem in perniciem hominis malitia primae nativitatis armaverat, ad usus salutis vitalemque culturam nativitas secunda convertat. Nam cum in Evangelio de fine saeculi praedicetur: Exsurget gens contra gentem, et regnum contra regnum (Marc. XIII, 8) : et ex ipsis malorum indiciis imminere jam pene mundi terminum colligamus, nisi quod supra dixi de catholicis figuraliter accipiatur, nescio ut quid post saeculi finem obtunsa telorum acies in ligones et vomeres commutetur. Illud vero quod imo lectionis jussistis adjungi, id est, requiescet unusquisque sub vite sua et sub ficu (III Reg. IV, 23) , nec esse in eadem lectione, nec ad causam de qua consuluistis [Col. 0237D] suggero pertinere. Quod tamen temporibus priscis Judaeorum populo, meriti alternante distantia, frequenter, aut pro peccati emendatione concessum, aut rursum pro succedentium culparum castigatione sublatum est.

Quod me de collocutione regali ad notitiam vestram non detulisse culpatis, occursui meo exacta festivitate servaveram: quia revera indicari vobis litterario famulatu cuncta per ordinem, disceptationis prolixitas perplexitasque non patitur. Nam quantum in animis domini mei, patris vestri, sensisse me puto, fervet in ejus studio conficta otii fronte certamen. Nam quod credebamus animositate deposita, silentio temperante, subitam opportunitatem potius quam quietem requirens, non cessavit praeterita induciarum brevitate, sed latuit. Adeo ut nec ipsa contentionis arma quae quasi jam in nostra regione defecerant, poscantur extrinsecus, vel usque ad reditum [Col. 0238B] legatorum suorum fervor meditationis exspectat. Redeunti igitur mihi de eo quod nostis itinere, nec aliquid interim de hujusmodi propositionibus opinanti, quidquid per implicatissimos quaestionum mendacium nodos longo spatio sagax industria per tuit arare, commotum est. Fervet validus prolixa disputatione tractatus: placidus tamen, nec aliquid a supercilio dominandi turbulentae commotionis interserens; sed curavit consulte, necessitatis opportunitate provisa et rei, ut quicunque contentionis fuisset eventus, nec superatum pateretur erubescere. Quid multis? sine jactantia vobis libere dico, ad proposita, quantum mihi videtur, quod si audissetis potuit placere suggestum est. Quod sane vereor audientis plus judicio satisfacere quam studio placuisse. Sed cum [Col. 0238C] praesentiam vestram, Deo largiente, meruero, per me seriem totius altercationis exponam. Interim sermonis cursum de fine colligite, et ex eo quod discedenti mihi praecepit, utrum ad responsa motus fuerit aestimate. Jussit namque, ut quodcunque de Scripturis nostris testimonium ad interrogata protuleram, seu si forte occurrisset et aliud, ad singula quae tempore collocutionis aptaveram, subnotata ei ordinataque transmitterem. Quod cum sibi ex maxima parte pronuntiaret incognitum, adjecit simpliciter sic scriptum misissem [ forte misisse] sacerdotibus, imo magis seductoribus, ut adhuc verius dicamus sectatoribus suis. Unde conjicere pietas vestra potest, quanquam intento contradictori, tamen arbitro sapienti, non invalida vel absque viribus visa quibus [Col. 0238D] intentionem suorum, etsi non optat corrigi, desiderat fatigari. Ego autem, licet sciens, quantum potestatibus divino quoque jussu, frequenter et regibus, pro veritate non ceditur, utrum parerem diu dubius fluctuavi: sciens, certe hominis animum timens, [Col. 0239A] nunquam me per haec satisfacturum, nec minus ab eo cavendum, quam ab hoste, dum adversa acies odia privata publica obsidione circumdat. At quo Deo praestante polletis, fastigio culminis, studio religionis, privilegio auctoritatis, vallatam muris discordiam propulsate; et furentia in castris, velut per campos Aemathiae, plus quam civilia bella dispergite. Quia cum jam dudum simus pondere duplicato, et clamantum querimonia, et non audientium duritia fatigati; aequum est, si dignamini, vestram quoque severitatem, aut illic castigandis consulere, aut hic erubescentibus condolere.

[Col. 0239B] Fecit pietas vestra rem sollicitam, sollicitudinem tam porrigendo de nobis, quam de vobis nostram credendo. Nam revera nuntio vestri discessus accepto, in summo metu trepidatione perpendimus: quia nobis diversis nuntiis dicebatur, vos dominorum quibus observatis accitu, cunctos pariter evocatos. Unde faciebat hoc meorum conscientia peccatorum, ut quantum mihi pauciores remanserant, tanto intelligerem remanentibus plus timendum. Sed Deo gratias, qui prospero reditu, in laetitiam vestros, vosque revocavit in patriam. Servet Christus hanc, quod superest, desideriis communibus libertatem, ut nobis et consolari absentiam vestram sit possibile, et ad praesentiam pervenire.

Exercet apostolatus vester concessos a Divinitate primatus, et quod principem locum in universali Ecclesia teneat, non privilegiis solum studet monstrare, sed meritis. Ornat pariter legem nostram cathedra vestra, cathedramque persona. Unde obligatus dignationi vestrae debito largitatis, per ipsum dependo [Col. 0240A] gratiarum vota, per quem ad munera pervenerunt, non quantitatis pretiis, sed salutis praemiis aestimanda. Ditastis namque sanctificationis opibus pauperiem orbis extremi, et obscuritatem solis occidui participato nobiscum fulgidi ortus lumine contigistis. Tersit a provinciis nostris torpentis religionis rubiginem claritas doni: quae boni semper currentis irriguo, fidem nostram contemplatione munerata est, cum patefactis a pietate vestra penetralibus coelestium thesaurorum, quidquid catholici credere jubemur inspeximus. Orate quod superest, ut dignis talia miseritis: commendate nos mysteriis, quae nobis committere duxistis. Aedificetur his devotio nostra, regio defendatur: ut indulto nobis pignore salutari, quos terrestris Hierosolymae non censuistis indignos, [Col. 0240B] supernae a coelestis habitaculo reddatis idoneos.

Quamlibet attentis culturae dominicae famulis, inter assidua plantandi studia, semper etiam quae succidi expediat oriuntur. Ergo perjugibus sollicitudinis vestrae studiis opportunissimum his operibus acquirendae salutis fenus accrescit. Sed ⁜ d inter lolium Ariani germinis, numerosa quod pejus est corruptione diffusum, conjicere nequeo, unde sese facies seminis inimici, non quidem nova, sed satis rara, monstraverit, quis transmarina contagia orbi nitido ventus attulerit. Sed Deo gubernante vos, nullo fulta solamine, parum labes ista metuenda est. Non habet [Col. 0240C] de multitudine tempestas profectum, nec tenuis perficit aura naufragium. Quocirca Donatistarum nomen, ne diu in loco vivere possit alieno, benedictione protinus sepelite vitali. In ipso fomitis sui ortu peregrinantis igniculi frigescat incendium. De quo ne vel famae fumus narem Galliae innocentis aspergat, ⁜ e manus impositionem personae de qua scriptis adhibete, [Col. 0241A] interdicta nominis ipsius in posterum, si ex corde convertitur, mentione: ⁜ a quam constat, si revera in supra dicti schismatis professione versata est, ⁜ b cum ministerio baptismatis etiam chrismate consignatam. Hoc certe eos in regione illa observare manifestum est. In qua primum Deus tribuat, ut quicunque hujus erroris fuerint corrigantur: tum deinde a nobis tam secta distante quam patria, jam ad partem nostram, qui salvandi noluerint, agnoscendi transire non possint.

Jubetis, et voti est, ut cultibus novis pariterque consuetis studiis geminae dedicationis occurram. Sed vereor ne nos hoc teneat, quod potestates diutius tenuistis. [Col. 0241B] Orate tamen ut par desiderio succedat effectus. Nisi forte illam magis expensam numeras, quae penu adhuc frigente animis tuis calet. Quocirca licet paucos rogasse te dicas, licet laxato aulico conventu, relevatum esse te gaudeas: si qua tamen mihi excurrendi copia fiet, vel invitos qui supervenerint invitabis. Providebit Deus epulas multitudini tibi convivae. Ibi pauperum cibus, olei cado et farris hydria persistente, cumulabitur. Ibi si vel quinque panes fuerint, geminum piscem providisse sufficiat. Illud autem fidus post haec miraculorum experimenta promitto, quod Christo pauperum suorum conventui minime defuturo, quanto plura populorum millia collegeris, plures cophinos reportabis. Apud filium nostrum vero qui, sicut scribitis, reconciliationem mutuam [Col. 0241C] dignatur ambire, vos estote vadimonio, quod si ille pacifico voto agere cupit, ego et amico: si ille discordiam poscit tolli, ego cupio concordiam [Col. 0242A] confirmari. Tamen homo ordinis mei, quem nec falli nec fallere decet, crediturus catholico senatori, non ad hoc solum securus incipiat fieri, ut incautus valeat inveniri.

Epistolas vestras post longum tempus accepi, in quibus me servandae caritatis, quamlibet noveritis tristem, nec sic debeatis credere negligentem. Nam vere testis Deus est quod ex magnitudine vestri affectus sit animo meo major et gemitus. Nec valeo sine grandi vobis dolore suggerere quam gravi sanctitas vestra, date veniam, facilitate praeventa sit. Instruxistis adversarios armis vestris, prodidistis imperfectis secreta nostra, cantastis canticum Domini [Col. 0242B] in terra aliena (Psal. CXXXVI, 4) . Protulistis velut vasa dominica (Dan. V, 3) spectaculo convivali quae irrident; exposuistis velut nudatum Noe (Gen. IX, 22) cachinnis nunquam opprobrio carituris. Si retinent aut sequuntur, periculose subrexit qualitas veritati. Certe si pretiosum vobis erat quod publicari debere putatum est, terrere vel Ezechiae regis culpa (IV Reg. XX, 13) vos debuit, quem jactantiae odore peccantem propheta redarguit (Isai. XXXIX, 5, 6) . Sed cum trepidationem istam dicatis animo convertentis abstersam, justum est ut cum exsultatione dicamus. Haec est mutatio dexterae Excelsi (Psal. LXXVI, 11) . Nam quod vobis inaniter contradicunt belluae sic minaces, Deo protegente, quod debiles, quasque plus mirum est carere dentibus, et furoribus pasci: [Col. 0242C] qui cum gemerent perditionis suae perire discipulos, perdere incipiunt et magistros. Salubriter coram Deo vel hominibus lucra talia conquiruntur. Nihil in recipiendo [Col. 0243A] expetente violentum est: ut volentis devotionem benedictio praestanda confirmet, non est rapina, sed gratia: quod Christus dignatur accipere, dici non possumus invasisse. De reliquo autem, quod me super conversi statu creditis consulendum, definio inspiratione divina, ad quemlibet sacerdotii gradum hominem posse consurgere, si non est aut in ratione conjugii, aut in quacunque regula moribusque quod prohibeat clericatum. Cur enim non pascat Christi gregem, qui sapienter advertit oves non esse quas paverat? quique quia non fur latroque, merito pastor futurus per ostia ingressus elegit altaria? Quare non fiat in sacerdotio nostro erectus, qui amore humilitatis a suo voluit esse deciduus? Sit verax sacerdos ex laico, qui fieri laicus ex fallace sacerdote [Col. 0243B] contentus est. Teneat in Ecclesia nostra plebem suam, qui in sua contempsit alienam. Datura est tantis bonis augmentum coelestis gratiae plenitudo, ut et ille consecutus incipiat gaudere quod doluit, et hic quotidie fructuosior, praeisse se magis intelligat quos reliquit.

Dum sacra reliquiarum pignora, quibus per me Galliam vestram spiritali remuneratione ditastis, negare petentibus non praesumo, me quoque sanctorum patrocinia postulare ab irriguo vestri apostolatus fonte necesse est. Quanquam etsi est adhuc apud nos de dono vestro, quod catholicae religionis debeat studio [Col. 0243C] celebrari, etiam illud tamen convenit justae devotionis intelligi, ut directis litterarii sermonis officiis alloquia illa captemus, quibus me pontificatus vester, vel praesentem monitis docuit, vel absentem intercessionibus acquisivit. Nec nunc paginae praesentis obsequium reperta opportunitas complectitur; sed destinato ad vos diacono portitore, viro venerabili Juliano, ad universalis Ecclesiae praesulem spiritu repraesentante concurrimus. Crescit quippe beneficiorum recordatione desiderium: nec unquam meis [Col. 0244A] elui sensibus possunt, quae nobis apud Italiam vestram, vel pontificalis benignitas, vel civilitas regalis impendit, cum post familiaritatem totius munificentiae commodis praeferendam, quia istic liberius laxavit reditum, illinc tenacius vinxit affectum. Attentior pro vestris quod superest incumbat oratio. In augmento namque ovium crescit custodia pastoralis. Sacris nos apostolorum liminibus commemoratione assidua praesentantes, speciali dum vixero praedicatori vestro, ubi obtinuistis initium, impetrate profectum. Litteris nos, in quantum possibilitas patitur aut libertas, quibus nobis doctrina et incolumitas vestra floreat, frequentate. Et ut supra speravimus, ambienda nobis venerabilium reliquiarum conferte praesidia: quarum cultu, et beatissimum Petrum in virtute, et [Col. 0244B] vos semper habere mereamur in munere.

Rediens ab urbe Lugdunensi sanctus Chartenius episcopus, in qua, nobis ⁜ c de concilio discedentibus, ad privata quaedam negotia expedienda resederat, quaestionem sibi, imo magis omnibus nobis, proposuisse vos retulit. Quae si fuisset coram positis indicata, subministrante sancto Spiritu, facile sciscitationi vestrae quae ad causam pertinebant suggeri potuerunt. Sed quia tam sanctam sollicitudinem nulla debemus responsi dilatione fraudare: sciens mihi Christo propitio in fide fratrum meorum concordare sententiam, praesentis paginae famulatu respondere [Col. 0244C] ad consulta praesumo. Jubetis igitur, ostendi vobis rationem vel potius auctoritatem, qua pateat Deum habuisse in divinitate substantiam, priusquam sumeret de incarnatione naturam; et per hoc perniciosissima haeresis illa vincatur, quae Dominum nostrum ex Maria coepisse contendens, etiam Deum Patrem in Filii exsecratione blasphemat. Necesse est enim, quantum ad illos, imperfectioni divinae aliquid accrevisse, si tantis retro saeculis sine filio manens, pene jam in termino mundi labentis, cum Maria prolem, [Col. 0245A] tum ille habere incoeperit paternitatem: ac a semetipsis assertionis suae necessitate constricti, quem nominant filium, denegant Deum. Sentiunt enim, sanas aures ferre non posse ut ante non multos adhuc annos Deus coepisse credatur ex homine. Sed nescio in quem effectum redemptio nostra surrexit, si non creaturae suae pretium Deus exstitit. Nec enim redimere homo solus hominem poterat; aut qui in supernis et Deus est, eguit redemptione. Jubetis ergo ut haec quae ratione colligimus auctoritate doceamus. Sufficiat ergo acrimoniae vestrae paucitas exemplorum, quae sumpta de pluribus abundant cognoscere cupienti: caeterum renitentibus animis et in sua incredulitate durantibus, si aliqua non satisfecerint, cuncta non proderunt. Esaias conclamantissimus [Col. 0245B] prophetarum, nativitatem Christi Spiritu revelante prospiciens: Parvulus, inquit, natus est nobis, filius datus est nobis; et vocabitur nomen ejus admirabilis, consiliarius, Deus fortis, pater futuri saeculi, princeps pacis (Isai. IX, 6) . Intuemini, quaeso, verbi vigorem. Parvulus datus est nobis, filius datus est nobis. Parvulus natus est, et filius datus: natus est nobis hominis filius, datus est Dei; et vocabitur Deus fortis. Ac si diceret, Deus et homo, Deus qui creaverat vitam, fortis qui vinceret mortem. Cujus divinitatem, sub verbis scribae ac discipuli sui propheta Hieremias ostendens sic ait: Hic est Deus noster: non aestimabitur alius ad eum. Invenit omnem viam disciplinae; dedit Jacob puero suo, et Israel dilecto suo; et post haec in terra visus est, et inter homines conversatus [Col. 0245C] (Baruch. III, 36) . Quod si est forte, cui haec quae de antiquis ponimus, obscura videantur, legat apostolum Paulum, qui cum corporeos parentes Domini commemoraret, Quorum patres, inquit, et ex quibus Christus secundum carnem, qui est super omnia Deus benedictus in saecula (Rom. IX, 5) . Nam et Thomas apostolus, cum in resuscitati mediatoris corpore fixuras clavorum, hiulcum transpuncti lateris signum, digito tentante palpasset, virtutis experimenta inter infirmitatis indicia colligens, sic clamavit; Dominus meus, et Deus meus (Joan. XX, 28) . Ecce quibus testimoniis, velint nolint, haeretici ipsi, Judaeorum in perditione confines, de Filii divinitate vincuntur: quorum verbo credas Judaeos in Evangelio Joannis Dominum discussisse dicentes: Quadraginta annos [Col. 0245D] nondum habes, et Abraham vidisti (Joan. VIII, 57) . At ille inquit: Amen dico vobis, ante Abraham ego sum (Ibid., 58) . Est hic, rogo, quod obscurare vel volens queat? Quid nunc restat, nisi ut qui senior ab Abraham cognoscitur, junior vel mundo dicatur? Et istud, quamlibet contentiosum sit, vinci potest, ipso Domino inter passionis contumelias proclamante: Pater, clarifica me ea claritate quam habui apud [Col. 0246A] te antequam mundus fieret (Joan. XVII, 4) . Sed forte et hoc putatur addendum, ut eum filium nominatum cujuscunque exempli auctoritate doceamus. In psalmo ait: Dominus dixit ad me; Filius meus es tu; ego hodie genui te (Psal. II, 7) . Hodie hic aeternitas significatur, quae termino atque principio perinde caret: cui non pariunt crastina tempora futurum, nec rapiunt hesterna transactum. Penes nos ergo, per tenebrarum vices ista mutantur; apud Deum vero, cui nox non est, semper hodie est. Quod tamen si haeretici aliter volunt intelligere, nostra non refert. Nam cum de solo nomine filii Dei agamus, quale volunt hodie accipiant, concessuri sunt, ut ante genuerit filium pater, quam mater ediderit. Certe vel Salomon cui maximam in scripturis veteribus auctoritatem singularis [Col. 0246B] sapientia facit, planissime filium in Proverbiis et lucidissime nominat dicens: Quis colligavit aquas quasi in vestimento? quis suscitavit omnes terminos terrae? quod nomen ejus, et quod nomen filii ejus, si nosti (Prov. XXX, 4) ? De praeteritis ista sufficiant. Apostolus autem dicit: Postquam venit plenitudo temporum, misit Deus Filium suum (Gal. IV, 4) . Enimvero qui mittitur, erat antequam mitteretur. Qui si ante Mariam non fuisset, hunc similem caeteris adoptio fecerat Dei Filium, non natura. Nec in Evangeliis ipse dixisset: Tantum Deus dilexit mundum, ut Filium suum unicum daret (Joan. XIII, 16) . Non electum ergo ab ipsa ineffabili paternitate, sed genitum: cui tam Deo quam homini vero, in utraque natura fideliter proprio, in divinitate mansisse de Patre, in [Col. 0246C] corpore coepisse de matre est. Haec ergo, quia jussistis, quaedam responsionis nostrae indicula, et ad elucidandam veritatem pauca testimoniorum semina transmisi: quae possit quidem acrimonia vestra vel eloquentia in frugem salutis Christo irrigante nutrire. Sed si sit quisquam de his contra quos agimus, quem his vestro judicio ad totum respondisse credatis, licet sint vigilantissimi in catholica et fidelissimi tractatores; dabit tamen Deus, ut ego quoque possim vobis et numerosiorum exemplorum numerum, et rationem quae satisfaciat, praesumpta scribendi vocatione suggerere.

Omni quidem vitae meae tempore debitorem me [Col. 0246D] asserendi famulatus agnosco; sed impensius festivitate praesenti, quae sollicitudinem vestram non minus explorandis haereticorum conatibus, quam nostrae partis occupat cultibus celebrandis. Siquidem per annuum quoddam contagium congregatis adversis, attento vobis labore curandum est, ne alienae calliditatis fraude pullulet, quod in Dei nomine jam vestra victoria celebrabili virtute succidit, quamlibet Christo [Col. 0247A] propitio praesentibus vobis obsistat [ alia lectio absistat]. Hinc illa sollicitudine pressior, constipatio Genavensis, quae in more originis primae, virilibus animis virus anguium sibilo feminei sermonis insonuit. Unde illud, si mereor, quamprimum scire desidero, utrum cum domno clementiae vestrae patre mentio illius ordinationis acciderit, quae bonorum pestem ab infernalibus latebris excitatam, catholicis Arianisque certantibus intromisit: vel si servatur adhuc credulitatis, imo simulationis illius dolus, quem non impressum animis, sed chartulis exaratum, paulatim in antiqua sui dogmatis ⁜ a crudelitate revocat litterata promissio. Quae certe si adhuc, ut coeperat, societati Arianae communione immixta est, claret gloriosior sub principatu vestro noster triumphus; [Col. 0247B] cum duabus haeresibus in unum redactis, tam acquirentibus quam convincentibus vobis, et schismaticorum numerus decrescit et schismatum. Hinc ergo servitium curiositatis meae dignanter aspicite, et de peculiaris patroni vestri apostoli festis exspectationi nostrae prosperitatis et compellationis vestrae munera duplicate.

Nuper cum officia culmini vestro semper debita pro apostolicae festivitatis consuetudine destinavi, non minus civilitate pretioso, quam declamatione conspicuo sermone dixistis, idcirco vos tardius dedisse rescriptum, ut humilitas sui conscia quae a scribendi audacia jure temperat, eo diutius ariditatis [Col. 0247C] supplicia penderet, quo fontem splendidum vestri alloquii plus sitiret. Vindictae, sicut dignamini scribere, genus esse censentes, ut portitor a me segnius destinatus vobiscum diutius moraretur. O retributio ultionis blandissimae! o sententia crudelitatis optandae! Quis scilicet tam intolerabilem poenam aequanimiter ferat, ut paradiso vestri conspectus inclusus mora beatiore vos videat? Timeo plane, ne frequenter me jubeatis scribere, si disponitis tarditatem taliter vindicare. Aut si ego certus fuerim hujusmodi me animadversione plectendum, ipse procul dubio scripta porrigerem, quae justo rarius exarassem. Et utinam mihi vobiscum posito negaretur celeritas revertendi: et verba quae post longum tempus legere, diutius in ipso meatus sui tramite donarer audire. Certe Deus [Col. 0247D] viderit, quid ego apud judicium vestrum, vel audacia servitii, vel trepidatione promerear: tamen officii mei portitoribus reus ero, si eos prolixitate praesentiae [Col. 0248A] vestrae delicti duo arguor emendatione fraudavero.

Primum fuerat talis status rerum desiderandus, ut ipsi per nos Urbem orbi venerabilem pro dependendis divinis humanisque expeteremus officiis. Sed quia istud jam dudum per rationem temporum fieri posse cessavit, velimus quod fatendum est, vel eo securitatis accedere, ut quae in causa communi supplicari oportet, amplitudo vestra congregatorum Galliae sacerdotum relatione cognosceret. Sed quoniam hujus quoque nos voti non potes reddit provincia praefixis regnorum determinata limitibus: quamprimum supplici [Col. 0248B] prece posco, ne celeberrimo ordini vestro pagina haec aliquod moveat quasi ab uno dictata fastidium: quoniam a cunctis Gallicanis fratribus meis, ad hoc ipsum non minus per mandata, quam per litteras oneratur, quaecunque a vobis omnes ambimus, unus suggerenda suscepi. Dum de causa Romanae Ecclesiae anxianimi ac trepidi essemus, ut pote nutare statum nostrum in lacessito vertice sentientes: quos omnes una criminatio utique sine invidia multitudinis percusserat, si statum principis obruisset: perlata est sollicitudini nostrae ab Italia in exemplaribus ⁜ b sacerdotalis forma decreti, quam de papa Symmacho apud Urbem collecti Italiae antistites ediderunt. Quam constitutionem licet observabilem numerosi reverendique concilii reddat assensus, intelligimus [Col. 0248C] tamen, sanctum Symmachum papam, si saeculo primum fuerat accusatus, consacerdotum suorum solatium potius asciscere quam recipere debuisse judicium. Quia sicut subditos non esse terrenis potestatibus jubet arbiter coeli, staturos nos ante reges et principes in quacunque accusatione praedicens: ita non facile datur intelligi, qua vel ratione vel lege, ab inferioribus eminentior judicetur. Nam cum celebri praecepto Apostolus clamet (I Tim. V, 10) , accusationem vel in presbyterum recipi non debere, quid in praecipuum generalis Ecclesiae criminationibus licere censendum est? Quod synodus ipsa venerabilis laudabili constitutione prospiciens, causam quam, quod salva ejus reverentia dictum sit, pene temere susceperat inquirendam, divino potius [Col. 0248D] servavit examini: perstringens tamen, prout breviter potuit, nihil vel sibi vel gloriosissimo viro Theoderico regi, de his quae papae dicebantur objecta patuisse. [Col. 0249A] Quibus cognitis, quasi senator ipse Romanus, quasi Christianus episcopus obtestor, sic divinitatis coelestis dono temporibus vestris prosperitas optata succedat, sic dignitas in qua floretis, universo orbi speciem Romani nominis mundo labente contineat, ut in conspectu vestro non sit Ecclesiae minor quam reipublicae status; quodque vobis Deus posse praestitit, prosit et nobis; nec minus diligatis in Ecclesia vestra sedem Petri, quam in civitate apicem mundi. Si profundo illo tractatus vestri consilio rem videtis, non ea tantummodo quae Romae geritur causa cogitanda est. Sed et in sacerdotibus caeteris potest si quid forte quod vocaverat reformari; at si papa Urbis vocatur in dubium, episcopatus jam videbitur, non episcopus vacillare. Nostis bene inter quas haeresum [Col. 0249B] tempestates, veluti ventis circumflantibus, fidei puppem ducamus. Si nobiscum hujuscemodi pericula formidatis, expedit ut gubernatorem vestrum participato labore tueamini. Alias autem quae ultio est, si nautis in magistrum furentibus, non sine illorum periculo cedatur isto discrimine? Reddet rationem qui ovili dominico praeest, qua commissam sibi agnorum curam administratione dispenset: caeterum non est gregis pastorem proprium terrere, sed judicis. Quapropter reddite nobis principalem, si tamen necdum est restituta, concordiam: quoniam clienti vestro, venerabili Symmacho presbytero, idcirco laborem hujus fatigationis injunximus, ut nobis in vestrarum oraculo litterarum per reintegratae pacis nuntium supplicationis nostrae referret effectum.

Postquam multiplices Galliarum labores felicissimus potestatis vestrae visitavit adventus, nullum sum antehac in affectibus vestris desiderii mei expertus effectum. Unde licet etiam nobis prodesse credamus beneficia, quae jam dudum provincialibus spargitis, mihi tamen hactenus sitienti litteras vestras quasi primum modo venistis. Enimvero ut me offerendis ultro epistolaribus officiis non offerrem, illis occupationibus obstrepere timui, quibus me credebam tanto temporum spatio a votiva lectione suspendi. Sed quia etsi tarde, compellantibus vobis, meque ad praecelsos apices rescribente, ordo alternantis commercii in litterario sermone servatus est, qui fecistis me absque [Col. 0249D] verecundia respondentem, reddite ut cupio frequentia debitorem. Nec desunt si annuitis causae jubendi; [Col. 0250A] abundant quae possitis injungere cupientibus obedire: major siquidem potestate civilitas, nec minor est dignitate dignatio. Nam haec ipsa causa cujus vobis scribendi materiam merces ingessit, quibus inter tribunalia operibus magis studeatis florere perdocuit. Unde quod nobis a ⁜ b viro spectabili, vicario vestro, pro quorumdam captivorum liberatione suggestum est, ad praeceptionem culminis vestri laetus implevi, pretio tamen quod portitores attulerunt, non recepto. Quia si aliquid praefato viro magnifico, filio meo Gemello, conditionis personae ipsae per originem debent, potest hoc quod mihi obtulerat, pro redimendis ingenuis distribuere. Si vero istos agnoscitis liberos natos, sufficit pretium profuisse.

Scio quod revertens ad devinctissimos mihi domnos Domnolus noster, coram me vestrae piae sollicitudinis ambiguitatibus aestuantem, aliter quam voluit relaturus, aggravavit magis redeundi festinatione, quam minuit. Siquidem me apud Lugdunum in adventu ejus gravis oculorum dolor impotem luminis contuendi impetu ingruente reddiderat. Unde quia nec ipse fuit eliciendi rescripti efficax, nec ego idoneus redhibendi, omnem gratiarum, quaecunque vel pretio munerum, vel animo munerantum deberi potuit, actionem verbo potius referendam portitoris auribus alligavi. Licet minime dubitans, apud sanctae dulcedinis aviditatem parvipendendam mandatorum [Col. 0250C] seriem desiderio litterarum. Sed cum primum, rarescentibus tenebris cubicularis ergastuli, aliquantisper ordinandi officia copia fuit, solutionem debiti non moratus, praesentem bajulum destinavi cui ultra quam dici potest verbosis salutationibus onerato, quantum pertinet ad mandata loquacia, perbrevem paginam dedisse me computo. Nam ecce mihi Deus testis est, quanto lumine praefatus carissimus noster in ipsa contenebrati recessus nocturnali habitatione respersit, cum dulcissimi pignoris nostri reditu quem ante nescieram, nuntiato, resolidatam Christo propitio familiam meam ab eo quem misissem inveniendam esse firmavit. Quocirca nec vos jam de vobis aliquid semiplenum putetis: quorum contubernio, divinitate propitia, etiam oculi mei per [Col. 0250D] praesentem paginam satisfacientes accrescunt. Tum videlicet sinceritate perfecta hilares diei gratia recepturi, [Col. 0251A] si me rescribere hactenus vestra dulcedo sic ignoscens, quamlibet infirmum atque anxium, ad votivam tamen frequentiam litterarum in Dei nomen, Archadio jam dictante, solis subscriptionibus occupanda compellat.

Indicium quidem quantulaecunque prosperitatis esse manifestum est, quod amicorum affatu tantisper interlucente temporariae pacis colore visitamur. Verumtamen aestus ille diluvii quem procellis temporalibus comparastis, humanis rebus, dum per mundanum pelagus curritur, fluctu assiduae perturbationis insistit. Quandoquidem hoc ipsum quod inter [Col. 0251B] adversitates temporum respiramus, discriminum quae patiamur intervalla magis debemus putare, quam terminum. Nam idcirco tantum inter incommoda calamitatum, circumscribendis potius quam sanandis, lux quaedam videtur alludere, ut mentes fallaci securitate laxatas, instaurato gravius metu succiduus angor afficiat. Quocirca desiste, vir optime, mala ferventia credere finem malorum: et cum se, motu dissimili tempestate molita, facies tantillae serenitatis alternat, varietate proventuum non delectare, sed utere. Nec sic te aut prosperitas erigat, aut frangat adversitas, ut in animis tuis tam amicorum mutetur causa, quam temporum. Mementote semper propositae caritatis, si licet scribere: sin alias, quod prohiberi non potest, vel amate: et post gurgites [Col. 0251C] quos litteris descripsistis, in eo magis saeculo sperate portum, quo timere non poterit tranquillitas rata naufragium.

Per quosdam clericos legis alienae divinum munus in nuntio tuae incolumitatis accepi: nec minuit diligentis gratiam qualitas portitorum: sicut nec Eliae (V Reg. XVII, 6) nostro transmissi coelitus cibi inter horrida volatilium bajulorum rostra viluerunt. Ipsam tamen quam satis avidus sumpsi, tuarum dulcedinem [Col. 0252A] litterarum, illud aliquantae amaritudinis asperitate respersit, quo ad te scripta quae prius reddidi, abnegas pervenisse. Nam ⁜ c per majorem domus Tullii, qui amorem tuum, dominum meum Sigismundum, a patre suo in legatione directus, in Viennensium civitate repererat, epistolas tuas me accepisse laetatus; per ipsum rursus officia profusissimae caritatis exsolvi, et affectum tui quem corde conceperam, studio paginae famulantis excolui. Quo eventu in manus tuas perlata non fuerit, major quem supra dixi, non potest ignorare. Et ego quidem moleste tuli, et tibi molestum fuisse gavisus sum, in tam idonea opportunitate desideriis duorum unius officii periisse commercium. Verumtamen cum de institutae dilectionis proposito pars alterna secura est, nonnunquam casibus [Col. 0252B] oportet ignosci, quibus colloquia nostra potius quam vota frustratis, sollicitudini damnum potest contingere, non amori. Neque tu putes, seu negatis occasionibus, seu repertis, ullum esse negligentiae tempus, quo apud me inter quaslibet alias actiones frequentandae sospitatis tepescat ambitio. Illud igitur in mentibus amicorum censeo esse pretiosius, in quo constat fortuitis nil licere, quod nec itineris dissipat longitudo, nec oblivionis frustratur abusio. Compenso tamen in praesenti caritatis verbum, si pro damno dignatus es putare silentium. Simul et specialius adolescentem si dignaris insinuo, filium scilicet viri illustris Celeri, qui post Deum ut unicae soboli vitam incipiat sperare tu facies. Nam ita lacrymabili pignoris infirmitate constringitur, ut incertus [Col. 0252C] optandi, cujus quasi pater mortem imminere compellitur, vitam quasi orbatus deflere cogatur. Quapropter opitulaturae Divinitati junge tua quantum conjicimus de peritia singulari: vestrum promisisse jam ex parte fecisse est. Tribuat Christus, ut exsultando atque impensius laudando in hac cura magisterio tuo, simul tibi et Italia medicinae opinionem, et Gallia pueri debeat sanitatem.

Magnificentiae vestrae gratiam frequenter expertus, [Col. 0253A] quia dignanter accipitis, salutationis officium pagina famulante direxi. Et quia scitis synodalium legum esse, ut in rebus quae ad Ecclesiae statum pertinent, si quid fuerit dubitationis exortum, ad Romanae Ecclesiae maximum sacerdotem, quasi ad caput nostrum membra sequentia recurramus; ex consensu antistitum provinciae Viennensis ⁜ a ad sanctum Hormisdam, seu quicunque nunc ille est, papam debitae venerationis obsequium cum sollicitudine destinavi: audire a praefatae sedis auctoritate desiderans, quid de effectu directae a se ad Orientem legationis agnoverit. Cum ergo, ut dixi, a provincialibus meis consulor, respondere etiam ego, ni priorem consulam, non praesumo. Adminiculo igitur ordinationis vestrae opus est, ut istud ab utraque parte per ordinem [Col. 0253B] compleatur, ut vel a nobis interrogatio perveniat, vel ad nos redeat ab exponente responsio. Non ad solos sacerdotes Ecclesiae pertinet status: cunctis fidelibus sollicitudo ista communis est. Quicunque vel quocunque videmur Ecclesiam regere, vestram in catholica religione rem gerimus. Cum de fidei regula vel aegrotat aliquis vel sanatur, nobiscum vos aut gaudere oportet aut gemere. Unde nec vos aliquid de causa quam consulo, latere credendum est. Si mihi soli agerem, satis interrogationi meae notitia vestra sufficeret: nil plus a papa quam a vobis possumus veritatis audire. Sed Ecclesiarum poscit utilitas, ut quae vos nostis doctor insinuet. Ego tamen peculiaris vester rescriptum, si dignamini, a vobis peculiarius praestolabor: quo revera, ut dixi, tantum [Col. 0253C] mihi veritas innotescere poterit, quantum se Romanae urbis antistes auctoritatis privilegio expetentibus respondisse gaudebit.

Etiamsi alia causa non esset qua beatitudinem vestram litterario famulatu occursus meae devotionis expeteret, justum esset vos ab omnibus excoli, qui opinione sancta desiderium vestri omnibus intimatis. Dignum quippe est vos expeti non minus sede Romana, quia non magis potestate illa, quam vos caritate fulgetis. Cujus reverentiae ut debitum est salutatione praemissa, fateor apostolatui vestro, et si cum verecundia, ignorantiam Gallicanam. Nec [Col. 0253D] melius esse puto quemquam simulare quod sciat, [Col. 0254A] quam didicisse si nesciat. Quae inter Romanam et Constantinopolitanam Ecclesiam res agantur, non quacunque auctoritate cognoscimus, sed de rumoribus magis ac nuntiorum varietate captamus. Et ideo, ne forte quam rustici tam negligentes credamur, perinde sanctum papam et beatitudinem vestram, ⁜ c per Viennenses clericos provincia tota nunc consulit, ut quae vobis de statu fidei cum Orientis parte definita sint, rescripti salubris lumine declaretis. Quia cum magistros etiam procul positis ultro deceat prorogare doctrinam; curandum est soliditati corporis, ut semper prosperitatem capitis sui membra cognoscant. Quocirca si servis vestris filiis meis quos in id ipsum direxi, tribuatur accedendi usque ad Romam facultas, per duos Ecclesiae principes [Col. 0254B] abundabit Gallias erudiri. Quod si forsitan a sede vestra quos misimus revertantur, vestri apostolatus fida responsio fiet nobis totius instructionis quae ad cunctos perveniat, plenitudo.

Jam quidem per pueros meos litteras dedi, quibus scire vos facerem quantum fratri Imeterio apud me commendatio vestra profecerit. Tamen non dubitans eum inter initia pontificatus sui, senioris germani, sicut dignum est, officia curaturum; has etiam per ipsum libenter adjeci, quibus opusculi mei jam diu quaesitum praedonem in manus meas venisse plus gaudeo. Et quia libellum ipsum, quantum mihi indicaverat, vobis reportat, spero ut qualecunque est [Col. 0254C] opusculum ipsum, nec vacanter editum, nec omnimodis emendatum, viro sublimi ac piissimo, si dignamini, fratri nostro Apollinari publicare atque excusare dignemini. Cui impium fuerat non haec a me primum jure caritatis offerri, si non rursus fuisset absurdum, me domni Sidonii filio, inter facundiae paternae delicias, meis temporibus nausiaturum, offerre etiam de praesumptione fastidium. Quocirca volumen per vos temperatius ingerendum, si supradictus frater vel infantibus legi debere censuerit, possum per quaecunque magnificentiae suae scripta cognoscere. Si autem post flumina fontium paternorum, ut potius reor, paupertatem venae tenuissimo rore manantis abjecerit, sine verecundia [Col. 0254D] mea suaque impietate, sufficiet me reprehensionis [Col. 0255A] suae censuram hinc tantummodo intellexisse, si taceat

Quod servum cui discussio necessaria credebatur, de Viennensi ad Lugdunensem basilicam sub custodia destinavi, timoris et obedientiae fuisse manifestum est. Nam sicut eum hic inaccusatum tradere non praesumpsi, ita illic interrogationibus quas audientia postulabat, vivum fieri procuravi. Cum vero et regula ubique una sit, et eadem seu impossibilitas seu facultas, pro communis ministerii observatione nos maneat; non ego proprietatem Lugdunensis et Viennensis basilicae, sed reverentiam Ecclesiae utriusque [Col. 0255B] tractavi: unde intercessioni ⁜ b facilius de proximo suggerendae, quod utrumque nostrum tangere poterat, praesens episcopus allegaret. Siquidem in omnibus locis sanctis, sicut ministerio nostro eadem caritas, ita imperio vestro aequa potestas est. Ut taceam quod servus ipse, a Domini collocutione digressus, non debuit pro concitanda mihi offensa Viennensem expetere, qui illic positus intra Lugdunensem se potuit Ecclesiam continere. De causa vero, in qua coram examine celsitudinis vestrae callidus depositi negator arguitur, talis conscientia mea est, qualis Deo et vobis in omni actu meo et conversatione monstratur. Quanquam etiam me testante interpellantis simplicitas, quae ut pii domni dicatis non devitarer operatione diffiteri, qui in ejus consolatione [Col. 0255C] volueram, si Christum cogitare putaretur, profiteri. Quod etiam praesenti testificatione de servis vestris, civibus nostris, aliqui cognoverunt. Pulsatis autem laboriosis extra ordinem suum omnem parum stabilis dicitur esse responsio. Utrum de me erit, suggerat Deus vobis; declaret et veritas; quia qui castigatus a me, eo forte spiritu falsitatis irascitur quo contra simplicem de depositi inficiatione mentitur, licet Deo vobisque propitiis parum ad defensionem suam proficiente commento, dum se a me dicit admonitum ne redderet, diffiteri non potest quod accepit. Quae professio sua, etiamsi censeatis quod [Col. 0256A] gravare me debeat, illum non potest sublevare. Ego tamen praeceptum vestrae pietatis opperior. Quidquid habet ecclesiola mea, imo omnes ecclesiae nostrae vestrum est, de substantia quam ⁜ c vel servastis hactenus vel donastis. Quod inspirante Deo praeceperitis, in quantum vires habuero, parere conabor. Caeterum divinae majestatis aspectus nihil potest offensam suam, quam vestram semper timuissem aeternam. Hoc suppliciter quaeso, ut infelix ille ad cujus accusationem satis sufficit quod excusat, apud justitiae vestrae animos non me faciat suae infidelitatis socium, etiamsi viderit pro vestra commotione multatum.

[Col. 0256B] De festivitate ad quam profectus fueram summa quidem festinatione reversus sum. Sed quia jam duce Christo processeratis, laetificandus, ut de Deo credimus, reditu vestro, immodice tamen attonitus reddor abscessu: quod scilicet in ipso successurae prosperitatis regressu, advolvi genibus domini mei, permulcere osculis manus, et in sancto illo pectore sedem fidei nostrae adorare non merui. Nec tamen dicere audeam, istud mihi peccato fraudante cessisse: ne divinae gratiae quae mihi taliter vestram praesentit, reddar ingratus. Nam cum omnibus generale justumque sit, in gloriae vestrae cultum quod debemus ambire, illud singulariter accepisse me gaudeo, ut cum pro effectu voluntatum tenere secum a me servitii debitum impossibilitas non ferat porrigi, apud [Col. 0256C] vos pietas censeat impendi. Sed ego solus damno percellor, quoties consolationi meae interesse non mereor: quoties accensus tribulationum aestus intra me solum, a sermonis vestri refrigerio exclusus, includitur: quoties mihi dolores internos medici illius manus experta non confovet. Qui pro tuendo inter talia famulo suo pietate studens, virtute persistens, cum satis esset si favorem vellet offerre, laborem dignatur apponere. Sed praesumo majestate divina, hinc respectu mei sensibus vestris tenacius adhaesurum, quo eum nobis amor catholicae legis infudit. Sub cujus occasionis sancto praeventu, tum penes vos impossibile [Col. 0257A] erit quem suscepistis servum rejicere, quem cognovistis dominum non amare. Quod superest, egressi felices, ite sospites, redite victores. Fidem vestram telis inserite, provisionem divinam promittendo admonete, auxilia coeli precibus exigite, jacula vestra votis armate. Dabit Deus ut bellorum tropaea quae vobis ipse praestiterit, cujuscunque sermonis obsequio sub materia ejus quem dudum exsequor, triumphi pretiosioris exaggerem.

⁜ 1 Vestrae subtilitatis acrimoniam quorumcunque schismatum sectatores sententiis suis variis opinione, diversis multitudine, vacuis veritate, Christiani nominis [Col. 0257B] visi sunt obumbratione velare. At dum status nostros aeternitati committimus, dum quid recti unusquisque sentiat futuro examini reservamus, etiam in praesentibus interlucensis radius veritatis emicuit. Invenit quippe tempori nostro arbitrum quemdam divina provisio. Dum vobis eligitis, omnibus judicatis, vestra fides nostra victoria est. Solent plerique in hac eadem causa, si pro expetenda sanitate credendi, aut sacerdotum hortatu aut quorumcunque sodalium suggestione moneantur, consuetudinem generis et ritum paternae observationis opponere. Ita saluti nocenter verecundiam praeferentes, dum parentibus in incredulitatis custodia inutilem reverentiam servant confitentur se quodammodo nescire quid eligant. Discedat igitur ab hac excusatione, post talis [Col. 0257C] facti miraculum, noxius pudor. De toto priscae originis stemmate sola nobilitate contenti, quidquid omnis potest fastigium generositatis ornare, prosapiae vestrae a vobis voluistis exsurgere. Habetis bonorum auctores, voluistis esse meliorum: respondetis proavis quod regnatis in saeculo, instruitis posteros quod regnatis in coelo. Gaudeat ergo quidem ⁜ b Graecia habere se principem legis nostrae: sed non jam [Col. 0258A] quae tanti muneris dono sola mereatur illustrari, quod non desit et reliquo orbi claritas sua. Siquidem et occiduis partibus in rege non novo novi jubaris lumen effulgurat. Cujus splendorem congrue redemptoris nostri nativitas inchoavit: ut consequenter eo die ad salutem regenerari ex unda vos pareat, quo natum redemptioni suae coeli Dominum mundus accepit. Igitur qui celeber est natalis Domini, sit et vestri: quo vos scilicet Christo, quo Christus ortus et mundo: in quo vos animam Deo, vitam praesentibus, famam posteris consecrastis. Quid jam de ipsa gloriosissima regenerationis vestrae solemnitate dicatur? cujus ministeriis etsi corporaliter non accessi, gaudiorum tamen communione non defui. Quandoquidem hoc quoque regionibus nostris divina pietas [Col. 0258B] gratulationis adjecerit, ut ante baptismum vestrum ad nos sublimissimae humilitatis nuntius perveniret. Unde nos post hanc exspectationem jam securos vestri sacra nox reperit. Conferebamus namque nobiscumque tractabamus, quale esset illud, cum adunatorum numerus pontificum, manu sancti, ambitione servitii membra regia undis vitalibus confoveret: cum se Dei servis inflecteret timendum gentibus caput: cum ⁜ 2 sub casside crines nutritos salutari galea sacrae unctionis indueret; cum intermisso tegmine loricarum immaculati artus simili candore fulgerent. Faciet, si quid creditis, regum florentissime, faciet, inquam, indumentorum ista mollities, ut vobis deinceps plus valeat rigor armorum; et quidquid felicitas usque huc praestitit, addet hinc sanctitas. Vellem [Col. 0258C] vero praeconiis vestris quiddam exhortationis adnectere, si aliquid vel scientiam vestram vel observantiam praeteriret. Nunquid fidem perfecto praedicabimus, quam ante perfectionem sine praedicatore vidistis? an forte humilitatem, quam jam dudum nobis devotione impenditis, qui nunc primum professione debetis? an misericordiam, quam solutis a vobis adhuc nuper populus captivus gaudiis mundo insinuat, [Col. 0259A] lacrymis Deo? Unum ergo, quod vellemus augeri: ut quia Deus gentem vestram per vos ex toto suam faciet, ulterioribus quoque gentibus quas in naturali adhuc ignorantia constitutas nulla pravorum dogmatum germina corruperunt, de bono thesauro vestri cordis fidei semina porrigatis; nec pudeat pigeatque, etiam directis in rem legationibus, astruere partes Dei, qui tantum vestras erexit. Quatenus externi quoque populi paganorum, pro religionis vobis primitus imperio servituri, dum adhuc in alios videntur habere proprietatem, discernant potius gentem quam principem. Nulla igitur patria quasi speciali sede sibi vindicet totis quos honorum gradibus attollitis: constat vos esse, quo communis uno solis jubare omnia perfruuntur. Vicina quidem plus gaudent [Col. 0259B] lumine, sed non carent remotiora fulgore. Quapropter radiate perpetuum praesentibus diademate, absentibus majestate. Successus felicium triumphorum quos per vos regio illa gerit, cuncta concelebrant. Tangit etiam nos felicitas: quotiescunque illic pugnatis, vincimus. Inter haec tamen catholicae religionis affectum servat in vobis cura miserandi: et in apice rerum omnium gubernacula continente, non minus eminet sanctitas quam potestas. Ex qua utique factum est, ut dirigi ad vos servi vestri ⁜ a viri illustris Laurentii filium principali oraculo juberetis. Quod apud domnum meum, suae quidem gentis regem, sed militem vestrum, obtinuisse me suggero. Nihil quippe est in quo servire non potest. Commendat directum: congaudi misso, invidi vos visuro. Cui [Col. 0259C] minus computandum est ad utilitatem, parenti proprio restitui, quam patri omnium praesentari.

Quantum pertinet ad dignam judicii vestri integritatem, quoscunque honorum privilegiis erigitis, Romanos putare debetis. Ex hac ergo fiducia, non convenit ut ex toto credantur absentes, quos etsi patria separat, militia repraesentat. Unde quod solum valeo, sed utilitate officii animum devotionis ostendens, [Col. 0260A] quid assidue cuperem, vel cum possibilitas permittit allego. Vos nunc clementissimo communi principi quid vellemus asserite. Insinuate attentius obedientiae famulatum, quem nunc in obsequio, semper habemus in voto. Suggerite ac pariter commendate, ab amatore vestro domno et patre meo impletam, me intercedente, principalis reverentiae jussionem. Clientis vestri viri illustris Laurentii filius studio meo redditus additur regioni. Miseramus dudum in parente famulum: ecce adjicimus in filio famulatum. Quo uno vobis directo, qualiter cum aliis agatur advertite. Superest ut praefatus miles vester, cujus proles et illic gratiae vestrae porrigitur, et hinc patriae reservatur, commendatus vobis studio meo, ipse commendet quod vel de illius sobolis adeptione [Col. 0260B] jam compos, vel de istius quae nobiscum redit prosperitate securus est.

Constat non minus desiderii mei esse quam debiti, ut officia quae merito inclytae magnitudini orbis devotus impendit, a me qui gratiae ejus jam dudum videor obligatus, specialius excolantur: maxime cum opportunam nunc occasionem favor divinus obtulerit, in qua imperio celsitudinis suae plena meruerim devotione servire. Quapropter cultoris vestri viri illustris Laurentii filium, quem ad mundum suum dirigi jussio reverenda praecepit, magnificentiae vestrae praefato largissimae sospitatis honore commendo. Augete studio defensionis quod voluistis animo pietatis. In [Col. 0260C] regione expetit patrem, in vobis reperiat paternitatem. Tuimini etiam cum prole susceptum. Qui vobis licet satis sit debitor per honorem, plus tamen incipiet debere per sobolem: quod per vos potietur proprii affectus solatio, compensaturus erga vos affectionis experimento. De caetero autem, quantum ad fideles vestros pertinet, exspectatam semper cupimus jussionem, optamus obedientiae facultatem. Vos propitia divinitate praestate, ut Romanam sub gloriosissimo principe nostro prosperitatem, in cujus apice digna honoris arce fulgetis, tam serenitate sermonis [Col. 0261A] augusti, quam dignitatis vestrae rescripto mereamur agnoscere.

Si ut dignamini credere loqui possem, importune tum obstreperet Graecis auribus sermo Latinus. At cum in lingua nostra hoc magis abiturum sit intelligibile, quod minus fuerit expolitum; in litteris quas per conservum meum offerri praecepistis, possunt et vitia cum securitate dictari. Ipsi certe quid velimus dicere quocunque scrutentur interprete, ego in affatu consueto dignatione plus, si dici potest, quam piissimi domni experimento interpretante cognovi. De reliquo, Christus vobis pro perseverantia gratiae quam peculiaribus servis servatis, vicem rependat. [Col. 0261B] Quod etiam in hoc ipso adolescente quem dirigitis tale monstratur, dum cogitantes in neutro quidem commodum, sed in utroque mercedem, quasi vobis nutristis filium, et quasi patri redditis nutritum.

Diu est, si aut verbo meo creditis, aut de affectu mutuo digna sentitis, quod litteras aliquas vestri sumere desiderans, plus tamen officii mei offerre cupiebam, quod in persona vestra, dilectioni primum, deinde necessitudini, ad ultimum dignitati a me debentur. Non semper debemus occasionibus commeantum solvenda committere: quia licet et ipsa nobis opportunitas portitorum propter frequentiam [Col. 0261C] debeat esse votiva, necesse tamen est ut illa sollicitudo praecellat, quae se appetitu proprio, sine interventu alienae necessitatis insinuat. Hujus obsequii me obnoxium sciens, intercludi redhibitionem justam injusto obstaculi praepedientis obice jamdudum tacitus ingemiscebam. Pervenerat quippe, non ad notitiam tantummodo, sed ad moestitiam nostram, dispositi fumus incendii, quod sanctam ac simplicem innocentiam vestram, velut de effetis cineribus, conjuratio procellosa ventis mendacibus sufflans, in cassum movere tentaverat. Ob quam causam verebamur anxietatis vestrae sarcinam voto libaminis aggravare, et moeroris augmentum pro consolatione transmittere. Sub hujus ergo ambiguitatis nubilo confusa exspectatione pendentibus, litteras vestras, [Col. 0261D] serenitatis pristinae, pietatis expertae, inopinanti mihi Deus obtulit. Recognovi illic, qua satis delectatus [Col. 0262A] sum, manum vestram, qua pius, paternam declamationem, qua maxime, haereditariam benignitatem. Scripsistis igitur, Christo praestante, jam reduces, omnia tuta esse, circaque vos dignationem domni regis Alarici illaesam et pristinam permanere. Quanquam ego censeam, quod post quamcunque nutationem, gratia talium personarum ita sine augmento non redditur, sicut sine periculo non finitur. Volunt enim quasi satisfacere innocentiae lacessitae, tumque eligunt credidisse cum cernunt: et sic eis conscientia nostra sufficit, si scientia sua testis accedit. Ego tamen nuntio vestrae, imo nostrae securitatis accepto, ecce Deo teste loquor, in lacrymas mixtas laetitiae praeteritorum recordatione prorupi. Animum namque, ut ait vester poeta (Aeneid. II) , subiit cari genitoris [Col. 0262B] imago, ut memoria retractavi, usque ad nostras quamlibet dispari professione personas, quamdam ⁜ c parentum communium sortem parilitate laborum invidia exsequente perduci. Illa tamen in Dei nomine etiam nobis suppetit, quae illis consolatio fuit: quod toto aemulorum nisu, toto circumlatrantis undique livoris dente tentata, quotiescunque appeti visa est, criminationi subjacuit familia nostra, non crimini. Quoniam si vos a patre vestro Archadio didicistis, virum saeculo militantem minus inter arma quam inter obloquia periclitari; nec ego parum exempli a Sidonio meo quem patrem vocare non audeo, quantum clericus perpeti possit assumo. Quocirca illud Divinitas tribuat, ut nobis quam novum non est talia objici, tam nos nulla novitas merito faciat accusari. [Col. 0262C] Sed desistat nunc laetitiae tempore, amaritudinis ex opportunitate sermo perstrictus: quin potius ineptia vacantis audaciae unde rideatis exhibeat. Ante aliquot menses datas ad amicum quemdam communem magnificentiae vestrae litteras vidi, quibus salutatione praefata, in epistolae declamantes parte succidua, scribebatis ⁜ d placuisse vobis libellos, quos inter occupationes seria et magis necessaria conscribendi, nihilominus tamen de spiritalis historiae gestis etiam lege poematis lusi. Hic nunc nihil falso, nihil assentatorie me loqui, coram sinceritate vestra imprecor testem Deum, tantum me tuo judicio delectatum, veluti si auribus domni mei patris tui meditata confessus, cujuscunque laudis momento sub censore donarer. Primum namque gaudebam, quod sensum [Col. 0262D] vestrum huic liberius quam alteri pandebatis. Deinde quod agnovi, vos aliquod bonum de conatu fraterni [Col. 0263A] operis non minus velle quam credere: certe meritis dictionis non quantum volebatis inventis, supplere vos voto quod non poteratis implere judicio. Libellum tamen amicus, qui ut puto ad vos pervenire fecit, non de librarii, sed adhuc ex notarii manu, adeo mihi inemendatum crudumque praeripuit, ut non facile denotes, auctoris magis scriptorisve vitiis irascaris. Quapropter opusculum ipsum in membranis redactum, nec adhuc quanta volueram correctione politum, ne moram desiderio meo facerem, celeriter destinavi. Si revera non solum amantibus, sed et judicantibus vobis placet, quoniam apud extraneos forte non deerit quem audacis conatus tangat invidia, abunde mihi sufficit, ut vos quod cupio sentiatis, quia sicut non minus ad meam quam vestram gloriam [Col. 0263B] pervenit, communis Sollii opus illustrare: ita vobis, favente Christo, militari actu magis magisque florentibus, si in minimis subtilius aliquid dignum lectione confecerit, etiam sine me quodcunque Archadium non puderet.

Communi quidem sed veraci sermone vulgatum est, quod sese mutuae dilectionis intuitu concordantium cernunt motus animorum. Patet namque, tam unam nobis sollicitudinem nostri esse, ut litteris quas harum portitor filius meus attulit, ante si bene metiamini responderem, quam venirent. Nam in pagina famulatus quam per meos ex causa direxeram, [Col. 0263C] et gaudium de vestra prosperitate conceptum plus affectionibus quam sermonibus exhalavi, et necessitatem nostram patrumque communium, mixta lacrymis exsultatione perstrinxi. De caetcro autem, tribuat divina miseratio, quae spem reparandae prosapiae in personae vestrae honore constituit, et secuturae posteritatis nostrae te uno genitore etiam nos patres esse concessit, ut calcatis jugiter, prosperante successu, inimicorum conjuratione et perfidorum livore, primus victoriae vestrae gradus sit, integritatem in conscientia reponere, secundus cum discutitur in audientia comprobare, tertius criminantibus post sententiam pepercisse. Torqueatur animus etiam pro indulgentia sibi collata hostis oppressi, et duplici nostro bono, supplicio suo, cum [Col. 0263D] vos gemuerit non posse decipi, doleat posse misereri. Sic potestati vestrae ad hoc tantum redditus ne periret, dum oblatae ultro veniae amarus irascitur, vitae quodammodo suae invidere cogatur. De reliquo, domine semper piissime frater, cura pectoris mei, pompa generis tui, fer paulisper trepidantem fraternae admonitionis ineptiam. Cavete attente a malis, [Col. 0264A] et linguarum mordacium dons sibilantibus, blandimenta venenaque machinantibus, doctius post experimenta non credite. Nec minus vos solertia faciat cautos, quam innocentia praestat securos. Siquidem intercluso probis explorandi nocendique aditu, vel ob hoc gratius debetis debellandis eorum conatibus laborare, quod ultionem divino judicio reservantes, debellatis semper statuistis ignoscere. Quanquam, ut supra jam fassus sum, non ex toto impunitus abeat quem gloria lacessistis.

Dum incessabilis de amicorum fide ac salute cura mihi est, nuper prosperitatis vestrae inter prima [Col. 0264B] sollicitus agnovi, quod cum familiari catholico episcopus tacere non debeam: fructum tamen in vobis mercedis taliter acquisitae, non tam verbis valeo exaggerare quam gaudiis. Nam nisi vos a praeconio vestro maturitate senatoria temperatissimi pudoris frena cohiberent, effectum certaminis gloriosi forsitan lingua digne laudaret apud proprios, quae mirabiliter convincit adversos. Habuistis igitur, ut audio, cum rege tractatum, de quo, quantum comperi, quia non se ducebant lenibus, transistis ad praelium. Discussus est nutu divino, qui coelis dudum notus, jam et hominibus appareret religionis assertor. Os saecularis eloquentiae pompis assuetum, et fluentis exundantibus Romuleae profunditatis irriguo, alacritate debita missam sibi de supernis materiam [Col. 0264C] dignae disputationis arripuit: et facundiam quae cum interfuit, aut describendi mundi jucunditatibus, aut regalium triumphorum praeconiis patrocinabatur, ubi primum melior pars poposcit, astruendae veritati servire non puduit. Itaque sicut alias laudando regem reddidistis Caesari quod Caesaris erat, ita hic ut redderetis Deo quae Dei sunt, nec Caesari pepercistis. Quapropter habet hic in vobis, etsi non sequitur, potestas regia quod miretur, quae se aliquoties declamantibus vobis, nunc evidentius sentit ornatam. Siquidem nescire vos assentationis illecebram, cum res admonuit, etiam resistendo monstrastis. Illos igitur denotet sapientia potestatum, facile humanis fidem posse mutare, quos divinis vident terrena praeponere. Caeterum cognosci in promptu est, custodem [Col. 0264D] primarum partium etiam quae sunt residua servaturum. Haec igitur dicta sunt cum de saeculari parte tractamus. Si vero ad sacerdotum causam venitur, quorum adhuc non augetis scholam, sustinetis injuriam, atque ornandam contubernio prius informatis exemplo; quis horum vos, quis, inquam, nesciat, ad certamen hujus spiritalis palaestrae, non rudes aut [Col. 0265A] ignaros legis, sed sub longo salutarium meditationum gymnasio pervenisse? Quocirca novum sit aliis, vos necessitatem belli hujus a perfectione virtutis ordiri; ego autem in cujus animo caritatis arcem tenetis, jam dudum incunctanter agnoveram, ad catholicos sensus intuendos per studium, tuendosque per verbum, probato in vobis devotionis ardori non tam desideria deesse quam tempora. Quapropter famulatu salutationis oblato, pastu quo mentem vestram jejuno corpore satiastis, significans etiam me refectum, unde paucula haec saturitatis meae gratulatio eructat, Deum quod restat exposco, ut cui praedicatoris officium jam imposuit, honorem subjungat, et quod exercetur actu, ostendatur et habitu; nec docilem sed doctum, nec discentem sed doctorem cathedra [Col. 0265B] suscipiat. In qua, velut triumphatore conspicuo sertis gloriae victricis evincto, inter acclamantum gaudio consonas voces, quantus in clypeum assurges, etiam nolens astipuletur hostis expertus, nunquam inventurus quod de qualitate meriti contradicat, sed habiturus semper de praelii inaequalitate quod timeat.

Utinam mihi subinde contingat ut alloquii vestri fecunditate augear, eruditione corroborer. Duplicis siquidem gloriae fructus tali succedit eventu, dum et fides tepore marcida ferventis hortaminis calescit affatu, et ingenium naturali paupertate jejunum perspicui cultoris ope ditescit. Unde si dignamini, comitante salutationis officio, maximas gratias referre [Col. 0265C] praesumo, quod responsio mea apud principem habita, et ad vos ut indicastis rumore perlata, competens judicium, non ex meo ore, sed ex vestro amore promeruit. Quanquam praecellentissimus princeps, cum sit ad inveniendum igneus, profluus ad dicendum, ita sensus scrutatur humanos, ut semper conventibus mitissimo pareat auditu; tamen laboris mei seriem amputato aequore prolixitatis insinuo. Laborem inquam dico, quia procellas inopinatis flatibus irruentes imperitus nauta vix sustinet. Ergo cum, Dei beneficio tandem cessante taedio, tranquillitas publica rediisset, quasi mutatis diu castris destinatum certamen inveni. Semper enim ignavas imbellesque personas petulantior conflictus aggreditur. Primum quidem e diversa parte proprii luctaminis sermo [Col. 0265D] praelusit. Deinde velut ab insidiis repentinis fusus est vomitus transmarinus. Denique incidi in chartam [Col. 0266A] vacuam, veteri oblitterata, quae ita se circumductis irridebat erroribus, ut salva respondentis libertate, propositionis pravitas exitum non haberet, et ex propriis instrumentis in jugulum suum resistenti arma suggereret. Quid multis? pagina quae legi coeperat, ad silentium conferre se maluit: ut omnibus probabiliter innotescat, quam sit divisa, quam facilis, quam spernenda persuasio, quae excogitatis multiplicibus argumentis divinae instructionis inopem turbare non valuit. Haec itaque replico, ut quidquid est quod in causa Dei placeat, vobis procul dubio sentiam ascribendum. Enimvero in propatulo habetur, quod me sic olim collocutionis vestrae lima componit, omnisque in commune praedicationum vestrarum cultus inuberat, ut sedes illa cui vos contulit coeleste judicium, [Col. 0266B] multum administratori muneris praestitisse, sed non minus in administrantis persona meruisse videatur. Incumbe ergo orationi, domine pectoris mei, et auxilium Dei, quantum pro te tam pro omnibus, sicut facere consuesti, pius et pervicax tutor implora, ut fidei murus nulla oppugnatione quassetur. Procurandum autem est ut filios alumnosque tuos vulgata indesinenter castigatione tuearis, et validissimis doctrinae armis, sicut legimus, tecum vincere cogas.

Plurimum miror quod persona pro qua intercedere dignamini, mihi Lugduni posito sola negaret crimen [Col. 0266C] quod universitas conclamabat, et post ad hoc resipiscendo pervenit, ut vobis pro venia supplicaret. Quod si simpliciter petit, constat hominem etiam reatus ordinem confiteri. Quocirca licet in omnibus causis, pro dignatione quam mihi impenditis, liberum non habeam aliud facere quam jubetis: non possum tamen, quia sic vobis visum est, remissurus nisi prius exaggerare quod doleo. Scit enim pietas vestra, et in ecclesia legi frequenter audivit, in ipso adulterii malo quantos Scriptura divina gradus exprimat. Primo fornicandi lapsu peccavit, qui feminam conjugio carentem libidine inflammatus appetiit. Secundo quo pejori, qui furto super cuncta damnabili simplicis tori pudicitiam violavit. Cumque nihil gravius hac injuria humanus animus putet, vos conjicite qualiter [Col. 0266D] coelestis justitiae castitas moveatur, ⁜ b si sponsam Christo devotam, et in sancti altaris thalamo benedictione [Col. 0267A] dotatam, ut nihil amplius dicam, vel petulanter aspexerit. Audio tamen dicere juvenem ipsum, non se virginem temerasse, cujus turpibus votis prior multorum carnalitas sit abusa. Quapropter, cum reum facinoris manifesti, nisi satisfactio sua et intercessio vestra non liberet, dici non potest quantum miserum sit, pro reconciliatione sua aliorum crimina confiteri. Accuso in hac parte nostri temporis negligentiam sacerdotalem. Non nos ista perquirimus: offert se nobis inexplorata criminum magnitudo. Quis in malis socium quaerat? quis in aliis maculis se inserat? Atque utinam et ipsius vel sic se temperasset obscenitas ut lateret. Deinde ex duobus eligat utrum velit. Si primus in puellam carne peccavit, adhuc exspectat quod praedicit Apostolus: Si quis templum Dei [Col. 0267B] violaverit, disperdet illum Deus (I Cor. III, 17) . Si autem corruptionem quam non inchoaverat, gravavit augmento, quid excogitari turpius, quid horribilius potest, quam ut illum nec hoc prohiberet a meretrice, propter ⁜ a quod solum Deus separari virum permittit a conjuge? Nec solus, si respicitis, ex hac parte commoveor. Gemunt religiosi parentes scelus admissum, et quasi perditam prolem lugentes, orbitatem in planctibus profitentur. Quid de matris moestitia loquar, quam praedicti jam dudum mariti omni morte deterius turpis vita viduavit? Et quanquam coitu moveri solitus, tamen patienter haec tulerat, filius sine pietate, maritus sine sobole, pater sine haerede: et nutritum insuper ejus studio quamlibet ortum ex generosis adulteris nobile malum; sic tamen [Col. 0267C] quod in desiderati nativitate portenti, non est augmentum prosapiae, sed infamiae documentum. Et quidem salva quam mihi Deus in vobis praestitit defensione, plus culpam praefati quam poenitentiam pertimesco. Sed rogo ne irascatur ista dicenti. Speculator sum, tubam teneo, tacere mihi non licet. Atque utinam peccans humano animo fuerit, cui solitum est labi per facilitatem, et per satisfactionem reverti: caeterum iracundia calere, tumere superbia, lascivia fetere taurinum est. Quocirca licet diversas in me iterum flammas evomat, et ⁜ b ad Romanae forsitan Ecclesiae audientiam vocet, et si adhuc placet, etiam filios habere me dicat, nec minas suas assentatione placabo, nec fatigationes itinerum verebor, qui civicis criminibus in patria plus fatigor, nec [Col. 0267D] multos filios habere me negabo, qui unum ex eis [Col. 0268A] peperisse jam doleo. Et quidem mihi haec paucula error extorsit. Sed vos quibus summae potestatis privilegio major facultas suppetit castigandi, hominem violenter arguite. Conciliationem illi meam, quia ita praecipitis, indicate: meque, ne malum hoc vel mandatis aut nuntiis renovetur, curaturum esse praedicite: ut ei, si non corrigendo per voluntatem, certe vel per custodiam reprimendo, saltem facultas culpae possit erui, si poenitentiae salubritas non possit persuaderi.

Maximus desiderio nostro cumulus optata gaudiorum ubertate confertur, si magnificum vestrae pietatis statum florenti prosperitate pollentem avida sollicitudinis [Col. 0268B] nostrae vota cognoverint, quia hoc profectibus nostris compendio indubiae felicitatis accrescit, quidquid eminentiae vestrae coelestium beneficiorum pietas diffusa contulerit. Nam in eo metimur felicibus incrementis nostrorum propagationem successuum, in quo actionis vestrae crescit sine fine suffragium. Quapropter honorificum salve persolvens, rogo quod si, ut cupimus, felicia erga vos cuncta geruntur, magnitudo vestra occurrentis paginae elocutione perdoceat.

Audivi quod in homilia qua nuper ad populum Lugdunensem in dedicatione basilicae videor concionatus, barbarismum me incurrisse dicatis, palam scilicet [Col. 0268C] castigantes quod publica oratione peccaverim. Fateor istud potuisse contingere, praesertim mihi, cui si qua in annis viridioribus fuerunt studia litterarum, omnia fert aetas (Virg. ecl. 6) . Ambieram tamen hoc ipsum a vobis coram positus audire, etsi jam sciendi in me facultas minuitur. Sed quia vos absentes dicere comperi, quanquam absens respondere curavi. Igitur culpasse vos ferunt, quod Potitur media longa syllaba dixerim, Virgilium in hoc verbo scilicet non secutus, qui syllaba ipsa correpta usus est dicens vi potitur (Aen. III) . Sed istud remissibile est poematis necessitate, quod in opere suo saepe invenimus Virgilium praesumpsisse, ut scilicet metri legem, sicubi opus est, barbarismo contentus expediat, et syllabarum naturam certis quibusque locis artem minime secutus [Col. 0268D] invertat: quale est illud, Non erimus regno indecores [Col. 0269A] (Aen. VII) , vel Fervere Leucatem (Aen. VIII) , vel illud, Namque ut supremam falsa inter gaudia noctem Egerimus (Aen. IX) . Nullus litteratorum inficias ierit, productas naturaliter penultimas syllabas ab oratore ponendas. Virgilius usus licentia poetarum, secundum ea quae supra diximus, corripiens mediam syllabam praesumpsit, id est potitur. Quod verbum, sequestrata paulisper poetica libertate, artis potius lege tractemus. Commune verbum, tempore praesenti, numero singulari, personae primae potior, secundae personae longa media potiris; restat nunc personae tertiae, id est potitur, similiter longa sit necesse. Sicut dicimus, sortior, sortiris, sortitur: sic tempore praeterito perfecto, primae, secundae, tertiae personae, potitus sum, es, est: sic imperativo modo, [Col. 0269B] tempore praesenti, ad secundam personam potire, sicut sortire. Similiter optativo modo, tempore praesenti et praeterito imperfecto, sub totis tribus personis, aeque syllaba producta, utinam potirer, potireris, potiretur. Caeterum si tertiae personae ut potitur brevem ponas, idem facere cogeris et secundae, ut potiris dicas: quod utique ab omni exemplo atque usu integritas Latinitatis excludit. Ecce verbum pro quo a vobis reprehensus fueram, de qua audeo ratione mutuari. Nunc autem, honorificum salve persolvens, impensis precibus, quaeso ut, quia ego amicitiae jure quid mihi videretur stylo paginae liberioris expressi, vos quoque ad vicem, sublato, ut supra dictum est, Virgilianae auctoritatis exemplo, quem vel ob hoc in barbarismorum usurpatione non debemus consequi, [Col. 0269C] licet idem Virgilius (Aen. VI) potitus vel potiti producte posuerit, sicut est illud auroque potiti; vos mihi rationem quam sequi debeam, rescripto exponente tradatis. Aut si certe sciscitantem testimonii cujuscunque eligitis docere compendio, spero ut de priscis magis oratoribus quos discipulis merito traditis, perquisitum [Col. 0270A] diligentius repertumque pandatis: quod sine argumento artis, nec oratorio, invenietur pater et communis filius, quorum ingenia mallem praesenti tempore ut primus quam solus imbueris, hoc uno tantum vitio esse contentus. Qui tamen ex illo quo profluitis uberi fonte doctrinae jam nunc inter initia sua non minus quam litteras bibant, quod amicum attrahere magis studiis quam detrahere, et oratorem eloqui potius quam obloqui decet.

Festivitati sanctae cumulus, quam prospere vestra intercessione transegimus, caritatis apicibus quos direxistis accrevit: et ob id multipliciter reddidit laetiores, quod Ecclesiam quae ubique una est, unitas [Col. 0270B] complectitur gaudiorum. Tribuat Christus, ut sicut anno praesenti desideria nostra felicibus complestis indiciis, ita quoque tempore secuturo visitationem semper optandam Viennensi Ecclesiae conferatis.

Litteras beatitudinis vestrae quas diuturnitas temporis fecerat desiderabiles, vicina festivitas reddidit gratiores, quam in Dei nomine prospere celebravimus, et a vobis commode transactam esse gaudemus. Orate illud semper Ecclesiae catholicae sanctorum suffragio provenire, quod Divinitas regulae novit ac paci, salva in omnibus fraternitatis caritate congruere.

Post sancta dominicae Nativitatis officia quibus aegerrimus et vere plus quam fessus interfui, quod mihi post Deum primum ac singulare est, nuntium vestrum exspecto; quem si meruero sumere, quaecunque [Col. 0271A] illa qua dignus sum fuit, ut ego confido temperabitur, ut vos meremini detergetur asperitas.

Prospera Deo propitio festivitatis exordia, quia obtinueratis suffragio, visitastis affectu. Nam dum et curam patri solito geritis, et de incolumitate vestra quae votis conveniant nuntiatis, quod gaudemus offertis, et quod debemus exigitis. Tribuat Christus hujus ipsius pietatis ac dignationis vestrae uberem commeatum, in quo a vobis munere magisterii geminati, et per sollicitudinis beneficium confortentur senes vestri, et per caritatis exemplum posteri doceantur.

[Col. 0271B] Pro consuetudine desideria nostra votivis indiciis pietatis studio cumulatis; quorum visitatione suscepta, Nativitatis dominicae nobis festa prosperitatis vestrae geminantur augmento. Pro qua gratia quam erga nos beatitudo vestra assidua dignatione multiplicat, praesentiam vestram succedentium annorum numerositate Divinitas propitiata longaevitet.

Magnae quidem et nimis admirandae sunt deliciae quas misistis, copia, tempore, dignitate; sed tamen affectui, pietati, sollicitudini non aequantur. Per quae probatur, non tam dignatio vestra nobis quam praesentia defuisse. Expedita est suffragiorum vestrorum prosperitate festivitas: cui quantum accessit corporalium, [Col. 0271C] tantum a consuetudine spiritalium defuit epularum: quas mihi Deus si in futuro tribuit commeatu, sicut nunc per vos transmittere, ita tunc vobiscum exhibere dignetur

Nisi frequenter vota communia peccatorum impedirentur objectu, jussioni consuetudinariae caritatis solito volueram parere servitio. Nam cum festivitati vobisque occurrere duplicis compendii res fuisset, [Col. 0272A] videtis ad mei solius pertinere dispendium, quod nequeo implere praeceptum. Ita namque apud nos per momenta singula potestatum speratur adventus, ut nisi illis venientibus praesens esse curavero, ab eis qui solent in nobis etiam leviora culpare, quamlibet simplex abscessus meus, non solum negligentiae, sed etiam contumaciae deputetur. Quapropter, communi necessitate perspecta, impossibilitati meae clementer ignoscite, et ut desideriis nostris, si non jugiter, vel interdum satisfacere possimus orate.

Ad similitudinem divinae benignitatis deliberatio vestra cultorum suorum petitionibus temperetur, ut in solemnitate sancti Justi plebeculam suam apostolatus [Col. 0272B] vestri visitatio benedicat.

Ad firmitatem promissionis divinae, sit quod antea concessistis Est, Est, quod postea repetistis Non, Non; quia si bene occupatione praesentium qualitas pertractatur, conditionem inter vos habitam, etiam si tunc non debuisset interseri, modo specialiter deceret impleri.

Litteras sanctitatis tuae in Pascha quidem, sed non paschales accepi, nihil utique de caritate aut sollicitudine praeferentes; sed quibus jubebas ut fratrem et consacerdotem nostrum Candidianum, quem [Col. 0272C] ego quasi peculiarem commendaveram, non solum ad clericorum, verum etiam ⁜ c ad laicorum audientiam destinarem, a quibus constat diaconum ejus pro civili causa servili custodiae mancipatum. Et ideo, si censetis omnia de clericis vestris laicorum testimonio credenda, rescribite. Consequens erit ut dum saecularium notitiam ex omnibus quae in rumorem veniunt consulamus, clericorum libertatem prodamus. Illud tamen quasi amor tuus suggerere ac monere praesumo, ⁜ d ne propter leves causas, et [Col. 0273A] non ad Deum, sed ad saeculum pertinentes, ne laici quidem, non dicam clerici, sancta communione priventur: quia nescit cujus dignitatis sit ipsa communio, qui non eam, omni animositate seposita, et cum magno dolore suspendit, et cum maxima festinatione restituit.

Cogitans atque pertractans, inofficiositatem vestram qua ultione percellerem, nil dignius judicavi, quam si declinata injuria nihil segnius intentarem. Ne quam igitur in posterum vereamini, qui cernitis praesentem noxam protinus expiari.

[Col. 0273B] Ne festivitati occurrerem necessitas obstitit; ut mihi festivitas occurreret, humanitas procuravit. Scribitis ergo indevotionem meam marinis vos copiis luisse. Dignum scilicet genus supplicii, quod me faciat . . . . . cum desiderio gulae conflictum. Satis vobis praesentari cuperem, si non taliter puniretis absentes. Utinam censurae vestrae in contumace poena non desinat. Nihil magis timeo quam quod me jubetis in posterum nil vereri. Indulgentiam illi qui rogaverit date, cui avari esse volueritis ignoscite. Caeterum me, qualitatem districtionis expertum, offensam magis vestram constat desiderare quam veniam. De caetero, orationibus vestris tribuat Deus noster, ut qui festivitati hujus praesentis anni officiis magis quam deliciis abfui, in tempore futuro vestris [Col. 0273C] me orationibus affectu non simili praesentetis, et cum rediero, severitate simili absentasse credatis. Octo palustres quis quia se duo paria solearum, quae dentibus maceretis, aliquatenus commotus, non tamen ex integro malum pro malo reddens direxi.

Servatis dulcedinis morem, imo, ut verius dicatur, augetis. Refecistis sollicitudinem nostram de vobis prospera nuntiando: visitastis festivitatem de nobis quae optabatis agnoscere cupiendo. Inter has tamen multiplices epulas animorum, etiam corporalibus quoque deliciis ornastis et mensam, qui spiritalibus paveratis Ecclesiam. Quapropter impar ad gratias, [Col. 0274A] convertor ad preces, divinam misericordiam rogans, ut caritas cujus profectum studio asseritis, vobis ad praemium, mihi ad gaudium, cunctis proficiat ad exemplum.

Quantum ad infernum spectat et finem, aliquantulis corpusculi viribus vigeo, anxius tamen, quod de domno ⁜ c filio vestro, vel absolutione colloquii nil agnosco, quod nec eo loci fuerim ut agnoscere potuissem. Nam monasteriis ⁜ d Grenencensibus occupatus, aliquandiu jam habitaculo civitatis abfueram. Siquidem deliciae quas dignatione solita direxistis, in itinere me et adhuc ab urbe remotius positum repererunt. Quasque, quod multipliciter mirum, servus [Col. 0274B] vester Leonianus, multum gemens, minimum sumens, avido quidem, sed vacuo ventre transmisit. Putasses eulogias vestras tenaci corvorum rostro ad Eliae (III Reg. XVII, 5) pastum bajulis unguibus exhiberi. Adeo ab insultatione mea in vos justius exercenda, misit esuriens, quod vorare non potuit concupiscens. Vellem nunc scire quid prosit quod gulae peculiaris famuli sic studetis, cui ne mihi datas a Deo vobisque epulas de ore vel manibus raperet, optabilis absentandi causa me rapit. Caeterum ⁜ e de recentibus, quia praecipitis, et meas partes cedo, et multiplices suas. Utatur paterarum capacitate pro capis: atterat labris phialas, quas circumdet pitaciorum densitate pro circulis. Nam curabo ego quoque, quod eum velle cognosco, cum simile aliquid [Col. 0274C] de vestra benedictione eruero, ad multiplicandas recentes gulae calenti, si non excogitatur modus in calicibus, ponatur in piscibus.

Factum quod litteris indicastis, levi ad me ante affatum vestrum rumore pervenerat. Cujus per sanctum Archidiam acerbitate comperta, si credere dignamini, non minus quam vos dolorem vestrae commotionis ingemui. Siquidem satis gravis exempli est, ut nunc sacerdotalis ordinatio a populis regenda dicatur: cum idcirco tantum in consecrandis episcopis plebibus servetur electio, ut assiduitas constitutionis velut per quoddam mandatum electis liceat [Col. 0275A] legere quod videtur. Non autem vos pro novo debetis accipere, quid tribulandis nobis valeat comminisci clericalis nequitia, fulta subsidio insolentiae saecularis. Puto sane districtioni ecclesiasticae filii vestri expeti debere consensum, propter illos quorum abusioni consuetudinariae parum de excommunicationibus curare decretum est. Litteras quoque quas ad presbyterum illicita praesumentem non minus pie quam regulariter direxistis, inspexi: in quibus vere plus quam persona meruit patientiae reservastis. Quapropter, licet satis diabolo in tam horribili rebellione licuerit, vos tamen sine aliqua animi perturbatione Dei ac vestram injuriam castigate. Et ne quid in posterum similis ausus arripiat, impensa districtione perspicite.

Dum alii sanctis ac serenis praesentiae vestrae epulantur, ego sterilitatem desiderii mei sustento magis pauperis officii tenuitate quam ratione. Unde post festivitatem, cunctis quidem semper amabilem, sed nunc Cabilonensibus singularem, famulae sollicitudinis litteras destinavi. Quae si quantulamcunque particulam laudum vestrarum niterentur attingere, nec hoc quidem sufficienter excolerent, quod eas vel humilitati meae licet porrigere, vel dignationi vestrae sumere libet. Conjiciens ergo de tantorum laetitia multipliciter vos Deo propitio laetos, peto paschales nobis dies felici reditu faciatis: quia cum in absentia vestra quaedam nobis Quadragesimae perduret austeritas, omnibus catholicis principem Christianum, peculiari [Col. 0275C] servulo piissimum domnum, etiam per solemnitatem vidisse solemne est.

Celebravimus vobiscum, divinitate propitia, vobiscum, inquam, non loco, sed animo, pauperculi Viennenses vestri paschale festivum. Si autem interrogetis et qualiter: quia vicinum quemquam, quia adesse facilius poterat, plus doleat defuisse. Nec tamen, cum ista deflemus, discrepare nos a vestra voluntate dicatis. Jam dudum ab illo, sancte credimus, affectus illic cohibet, non hinc despectus excludit. Unam in utraque civitate vestra ecclesiam perinde diligitis; sed pio patri, in quantum expedit, donec vos ad quamlibet sequi consentiat, adhaeretis. [Col. 0275D] Unde sicut jussum est, primum Deo de solemnitate, tum quod debetur solvimus Caesari. Vos de laetitia [Col. 0276A] vestra et incolumitate sollicitis, licet Caesares sitis quod domnis exigitis, reddite pietati.

Si devotionem nostram qua vobis animo militamus, etiam corporaliter praesentari obex temporum regionumque non patitur, quod tamen habemus in votis, exserere tentamus officiis. Credimus enim toties coram sacris gloriae vestrae obtutibus intromitti, quoties sollicitudinis debitum studio paginae famulantis offerimus. Nam licet mundum latere nequeat vestra prosperitas, et orbem suum radiis perspicuae claritatis illustret, dulce tamen est, si his quos militiae fascibus et peculiaris gratiae pietate sustollitis, quos [Col. 0276B] in extremis terrarum partibus aulae pollentis contubernio et veneranda Romani nominis participatione ditatis, specialiter gaudia vestrae perennitatis agnoscant quae generaliter cunctis fama concelebrat. Ornat quippe imperii vestri amplitndinem loginquitas subjectorum, et diffusionem reipublicae vestrae asserit quod remotius possidemur. Unde suscipite propitii cum obsequio portitorem. Et quanquam universis expetentibus ad honoris apicem sufficiat, si vos merentur aspicere; et nos tamen insinuent quos praesumpsimus commendare. Quorum etiam carorum familiariumque personas, hoc intercurrendi commercio nobis quoque profore judicantes, desiderii prosiliente compendio in his quos destinamus occurrimus. Illud super omnia deprecantes, ut quia dignatio [Col. 0276C] celsitudinis vestrae oblivisci non potest beneficia sua, pro gratiarum actione qua fungimur, quam primum serenissimi oris responsa mereamur.

Praesentia domni patris gloriae vestrae biduana occupatione detentus aliquatenus portitorem tardius ordinavi, per quem annuum de sancti Vincentii solemnitate servitium consuetudinariae sollicitudinis cura dependerem: et inter actiones quibus vester pro salute nostra labor invigilat, debitus semper animus cultum meritae devotionis offerret. Sufficit ergo ad consolationem desiderii mei, si omnium nostrum sanitas in vestra post Deum prosperitate consistit. Caeterum non absque scrupulo potest accipi, [Col. 0276D] quod ⁜ d de Sapaudia itineribus exquisitis videmur ad provinciam praeteriri.

Tantum servulus vester domni nostri recenset, quantum sentio: nondum plene detersa inaequalitate, attentos reddit et anxios: ut pro contemplatione pietatis illius quam festis specialius optare consuevimus, sufficere nobis commoditatem vestram pro omni solemnium jucunditate credamus. Unde servans post cultum Natalis dominici solitae sollicitudinis servitutem, tota nosse vos voti ambitione desidero, si decus commune quod Viennensis ecclesiola praesenti vice non meruit, vel Lugdunensium populorum gaudia duplicavit. Nam si vos, Christo favente, ut ad ecclesiam potuisse procedere aut devotionem consuetudinariam [Col. 0277B] rescripseritis implesse, participes redditi laetitiae vicinorum, epulaturos nos profitemur auditu, si illos quibus praesentia vestra donata est, refectos cognoverimus intuitu.

Cum peculiarium vernularum absentando suspenditis vota, facitis nos non ad plenum consequi vel nuntiare votiva. Festis ergo Natalis Domini, in quantum sine vobis potuit, solemniter celebratis, prosperitatem piissimi domni nostri, quam justo desiderio optaveramus videre, tam dignabili alloquio praestolamur agnoscere. Illam plebem refecistis gaudio, istam ditate rescripto: quam per me vester illustret [Col. 0277C] affectus, donec vobis ejus servitium meus praesentet occursus.

Consuetudinem sollicitudinis suae pietas vestra custodit, nos dignatione pariter ac litteris visitando. Addidistis solemnitati quam gaudenter Deo praestante suscepimus, et quod spectabatur in votiva cultus consummatione supplestis. Mihi autem de laetitia, in quantum eam cognovero, gratulanti non minus dulce est, post longum tempus absentiae prospere vos redisse, quam festa paschalia cum exsultatione transigere.

Ad domnum communem litterarum servitio destinato, [Col. 0278A] etiam devinctae mihi sublimitati vestrae officia semper debenda persolvo: suadens, imo quia tantum obduruistis et supplicans, ut stomachos multis Saxoniae deliciis nausiantes tandem parcioribus iatriae vestrae jejuniis atteratis. Quod si adeo nescitis desiderii vicissitudinem repensare, ut nondum vobis videatur absentia vestra sufficere, injuria coactus hoc opto, meque baculo hujus imprecationis ulciscor, ut mutentur praesentiae vices, et quod Vienna abundat, Cabilonis obtineat. Ut si hic non habemus quod debeat expeti, illic mittamus quod libeat declinari. Et quia quod dico in via est, si adhuc in loco retardatis, excipite: si jam redire disponitis, praeterite.

[Col. 0278B] Cum ad officium vestrae magnitudini deferendum perpetua semper causa suppetat caritatis, et specialem devotionis observantiam jure debeam obnixae impensius pietati: nunc tamen desideratam mihi necessitatem ratio festivitatis indixit, ut affectui vestro vel litterarum praesentarer officio, qui cuperem et occursu. Idcirco reverentia supplicans debita, quam ex voto festa celebraveritis inquiro, Redemptoris nostri inexhaustam deprecans largitatem, ut usque ad aetatem centenariam sua protectione vos provehat, et ad ornatum nostrum, sicut hactenus fecit, bonis omnibus remuneratos attollat.

[Col. 0278C] Post festivitatem in qua de praesentia vel incolumitate domni nostri vota vestra et merita claruerunt, paginis ad ipsum officiis destinatis, jure vobis peculiaribus pectoris mei etiam praesentium litterarum famulatus offertur: per quem nos inter tantos, ut fieri potuit, rerum rumores Pascha prospere transegisse significo: sic mihi judicans ejus plenitudinem divini muneris beneficiis proventuram, si vestri quoque colloquii dignationem cum simili prosperitatis agnitione meruero.

Licet pompam convivii principalis, marinis deliciis [Col. 0279A] terrestribusque fulgentem, luculento sermone descripseris, incunctanter tamen declarare tuum amorem consuetum est. Securus enim taliter recitas, postquam datam tibi materiam non versibus, sed dentibus expedisti: cum in uno prandio, quod vix duobus burdonum terga detulerant, unus venter inclusit: cum in pransu negligens crimen, alvum nimietate concretam pectinibus pexuisti. Quod licet ad insultandum mihi exaggerasse te pateat, ego tamen constanter affirmo, nullum similem nostri, seu esuriat ille, seu comedat, beatum merito nuncupari. Nam ut de primo quod exposuisti ferculo colloquamur, parvum tibi poenae genus putabas afflictum, quod appetitum interioribus inhiantem devorabili tegmine pavus ⁜ a isicio conclusus exclusit, et trepidans [Col. 0279B] accensis faucibus gula aliquantula temporis mora sub ⁜ b docti incisoris pependit arbitrio. Sicque factum est, ut bibendo cibos, pocula ruminando, primam prandii partem esuriens querelis, mediam comedens rapinis, ultimam satur lacrymis exegeris. Nec tibi dixerim profuisse quod defui. Vel id nobis, quantum tibi superfuit, omnibus satisfecit. Nam cum tu in tanta convivii beatitudine deliciatus maxime, tardissime satiatus, vix te possis probare felicem; quid de me misero censeas interrogare praesumo, qui a regalis mensae abundantia non permittor, et in ecclesiastica frugalitate non saturor: qui sub honoris nomine custodiae mancipatus, quasi ad primam vocatus et a meliore prohibitus, ne possim fugere jacere compellor: impleor oleribus, et inflor napis; abundo [Col. 0279C] leguminibus, sed quae tellus, non pontus emisit. Inter haec qualia fuerint bonae memoriae quondam ostrea nec recordor. Si modicum quid vasculo uno minimo semipleno vini pallentis apponitur, et hic modus vel regula custoditur. Jam de cibis taceo: in accipiendis recentibus major est poena musta deposcens, aut [Col. 0280A] inediam patior, aut aliquid rapuisse confingor; summa importunitate perago ut tres recentes aliis plus praesumam. Ipsae etiam paterae, quas confictis casibus frango, quotidiana reparatione decrescunt. Quapropter laborioso in his tantum insultare desiste: quia cum utrique nostrum quotidianum fatum sit quod quisque sortitus est: tum familiaris miseriae oblivisci potero, si epulo suo domnus noster sic adesse me jubeat, ut te deesse contingat.

Confido plane, nec dubito, divino munere communem laetitiam communi praesentiae nuntiatam. Nam quod et ad vos jam suspicor pervenisse, etiam illi [Col. 0280B] qui vastare limitem dicebantur, reversi sunt. Unde causa sollicitudinis has direxi, ut quae ad vos postea de cujuscunque securitatis augmento pervenerint indicetis; aut si jam ad civitatem liber recursus a consuetudine vos, imo potius ab amore obsidionis extraxit. Praeterea ⁜ d magdaliola illa quae promisistis, posco ut cum observationis breviculo dirigi jubeatis. Hactenus familiariter: hinc quod restat, quia jam libet, paulo hilarius indicabo. ⁜ e Signatorium igitur quod pietas vestra non tam promittere quam offerre dignata est, in hunc modum fieri volo. Annulo ferreo et admodum tenui, velut concurrentibus in se delphinulis concludendo, sigilli duplicis forma geminis cardinulis inseratur. Quae ut libuerit vicissim, seu latitabunda, seu publica, obtutibus intuentium alterna [Col. 0280C] vernantis lapilli vel electri pallentis fronte mutetur. Nec quidem talis electri, quale nuper, ut egomet hausi, in sancto ac sincerissimo impollutae manus nitore sordebat, cui corruptam potiusquam confectam, auri ⁜ f nondum fornace decocti crediderim inesse mixturam: vel illam certe, quam nuperrime ⁜ g rex [Col. 0281A] Getarum, secuturae praesagam ruinae, monetis publicis adulterium firmantem mandaverat. Sed sit ejusmodi color, quem aequaliter ac modeste, ruborem ab auro, ab argento candorem, pretiositatem ab utroque, a caeteris rapientem fulgorem, artificiosa siquidem medioxima viroris commendet amoenitas. Si quaeras quid insculpendum sigillo: ⁜ a Signum monogrammatis mei per gyrum scripti nominis legatur indicio. Medium porro annuli, ab ea parte qua volae clausae vicinabitur, delphinorum quorum superius capita descripsimus, caudae tenebunt. Quibus lapisculus ob hoc ipsum quaesitus, oblongus scilicet et acutis capitibus formatus indetur. Ecce habes quoddam tantummodo speculum dogmatis exsequendi. Nec tamen amplitudinem elegantiae tuae sic ad memoratum [Col. 0281B] exemplar coacto, quasi liberum non sit addere quod videtur. Licebit porro supercurrenti ingenio vestro terminos praescriptae demandationis excedere. In fine autem epistolae, luteo operi sine quo tamen non transigetur, faeculentus sermo deposcit, ut artificem figulum brevi tenendum e vestigio dirigatis, qui nobis, qualibus strui mensuris crebrati coenaculum furni, vel intra quod spatium fossilis glebae scrobis sordibus septae animalium pedibus coctilis coeni glutinum lentari possit instituat.

Innexus pariter ac gravatus vestrae dignatione sollicitudinis, magnitudine muneris, consuetudine pietatis, qua digna vel gratiarum actione, non dicam obsequii [Col. 0281C] sedulitate, respondeam? Nisi forte multipliciter invalidus eadem in hoc sustenter gratia vestra, quae nos onerat. Concedat vos ornatui ecclesiae, consolationi et refectioni nostrae omnipotens Deus, ut quia revera non solum vobis vivitis, per aliorum [Col. 0282A] solatia vestra merita cumuletis. Fecerunt quidem peccata mea non qualemcunque necessitatem, qua nos in die susceptae festitatulae nostrae, corporali vestrae pietatis praesentia fraudaremur. Sed reddidistis ac repraesentastis nobis vicissitudinem vestri aspectus in lumine, oris in sermone, tactus in opere. Spero in Dei nostri misericordia, quod non meo tantum tempore, sed etiam secuturo, donum vestrae oblationis ecclesiola nostra venerabitur. Quod sicut ego dum vivo in testimonium inexhaustae largitatis servare desidero, ita mihi Deus praestet, ut etiam ei quem post me, cum Deus jusserit, electio vestra decreverit, peculiariter auctoritas vestra commendet.

Diu est quod rem valde necessariam, et non sine divina inspiratione a Patribus institutam, aut oblivione aut occupatione deserimus. Sed rumpenda sunt interdum vincula necessitatum, ut aliquando impleri possint a praeceptore. ⁜ d Conventus ergo quos bis per annum a sacerdotibus fieri seniorum cura decreverat, si bene perpenditis, utinam vel singula post biennia faceremus. Nam et venerabilis papae Urbis, nobis hanc negligentiam succensentis, mordacia mihi nonnunquam scripta perlata sunt. Unde supplicat per me, si dignamini, ecclesia Viennensis, poscit intermissae consuetudinis rediviva salubritas, quod hactenus infrequentatum torpuit, excitari. Justum est, quantum reor, ut constitutis prioribus sub communis praesentiae [Col. 0282C] opportunitate tractatis, nostris simul nobisque, prout ordo collocutionis invenerit, vel insinuemus vetera, vel, si necesse est, etiam nostra jungamus. Idcirco cunctos simul poscimus, fratres, ut Deo favente octavo iduum Septembrium ⁜ e in parochia Eponensi [Col. 0283A] adesse dignemini: qui locus, omnium fatigatione perpensa, conventui satis opportunus electus est; sicut et tempus, in quantum potest, ab instantia ruralis operis vacuum, liberiorem cunctis permittit excursum: quanquam ecclesiae potior causa intermitti quaslibet terrarum posceret actiones. Supplicamus ergo et quaesumus, testamur, obtestamur, ne quem a dispositione tam sancta obex ullius excusationis abducat, ne quem a tali caritatis vinculo nexus temporaneae necessitatis impediat. Sed si forte, quod Deus avertat, tanta cuicunque ⁜ a acerbitas corporeae infirmitatis ingruerit, ut spiritale desiderium carnali vincatur incommodo; ⁜ b duos presbyteros magnae ac probabilis vitae, mandati instructione firmatos, fratribus pro se praesentare procuret. Sed tales dignetur [Col. 0283B] eligere, quos episcoporum concilio non minus scientia quam reverentia jure faciat interesse, cum quibus delectet summos pontifices conferre sermonem, quos ad definitiones pro episcopo suo sanciendas subscribendasque, cum fuerit solertia eligi, sit auctoritas legi. Sed istud non extorqueat nisi summa necessitas. Caeterum dilectionis fraternae ac pastoralis diligentiae magnitudo, nisi laboris magnitudine, non probatur. Conjicit enim sanctitas vestra, post hoc longum abusionis nostrae silentium, qualiter aut definiri debeant quae Deo praestante tractanda sunt, aut quae definita fuerint, universi ecclesiarum provinciae nostrae ministri debeant imitari.

[Col. 0283C] Scio quidem curis atque occupationibus quibus sub ope coelesti pro salute patriae fideliter excubatis, importune suggeri servitium litterarum. Sed cum praecelsa pietatis vestrae dignatio adeo peculiaris famuli non sit oblita, ut in ipso susceptae expeditionis procinctu, sensibus meis desiderium sui sancto duplicaret alloquio; quis non intelligat quam patienter ineptiam tolerabitis, quam clementia provocatis? Unde qualiter sani confortante Deo sitis, sollicitus esse praesumo, aut quomodo coeptis spes voti communis arrideat. Illud autem non solum rogo, sed per illam quam a Deo accepistis mihique praestatis, gratiam [Col. 0284A] precor, ut quanquam merito de indictae fidei firmitate securis nobis, magis impenso cautelae vestrae munere trepidationi nostrae et ignaviae consulatis: neque plus cogitetis quod universitas pro vobis devota supplicat, quam quod suspensa formidat. Sed licet pavidi ex conscientia peccatores, incunctabili tamen fide praesumimus, quod etiam si vobis, protegente Christo, hic metus noster risum moverit, vel divinas aures ad donandam nobis felicitatis vestrae laetitiam permovebit.

Videtur quidem de divina promissione diffidere, quicunque minus de vestra prosperitate securus est. Sed si animum meum solida dignatione perpenditis, [Col. 0284B] facilem intelligitis veniam ignaviae meae pro nimia trepidatione deberi. Quippe cum quicunque veraciter catholicorum nomen usurpant, pervigili prece Deo supplicare nunc debeant, ut vobis vota nostra illibata atque integra relaturis, et fideliter vicina conjungat, et feliciter adversa subjiciat. Sicque in rerum necessitate multiplici ambifariam vobis Christo propugnante contingat, et pars quae cupitur, et victoria quae debetur. Quapropter si memoriae meae gratiam de animo vestro nutantem anxietatis tempus imminuit, famulus specialis salutationem quidem deferre non ausus, sed salutem vestram a Domino praestolaturus, satis suspenso attentoque animo servitium praesentis paginae destinavi, primum de vestra, post de exercitus sanitate sollicitus. Unde, licet in [Col. 0284C] Dei nomine per quoscunque transeuntes prospera cognoscamus, potestis tamen, piissimi domni, conjicere, quantum mihi dulcius erit, sicut me quibuscunque referentibus pascit illa sancti affectus recognitio, sic me rescriptio laetificet, in qua ad quamdam praesentiae vicem verba vestra pro conspectibus adipisci, et subscriptionem pro manu merear osculari.

Notum est omnibus, celsitudinem vestram non impedimenta temporum, sed subjectorum vota metiri. [Col. 0285A] Sub cujus fiduciae securitate atque laetitia, gloriosissimo principi nostro, qui corpore absumus animo praesentamur. Et quanquam istud famula vestra prosapia mea ex devotione persolverit, me tamen gratiae debitorem non magis parentalia debita, quam beneficia mihi impensa fecerunt. Vester quidem est populus meus, sed me plus servire vobis quam illi praeesse delectat. Traxit istud a proavis generis mei apud vos decessoresque vestros semper animo Romana devotio, ut illa nobis magis claritas putaretur, quam vestra per militiae titulos porrigeret celsitudo: cunctisque auctoribus meis semper magis ambitum est quod a principibus sumerent, quam quod a patribus attulissent. Cumque gentem nostram videamur regere, non aliud nos quam milites vestros credimus [Col. 0285B] ordinari. Impartit nos gaudiorum munere vestra prosperitas: quidquid illic pro salute omnium curatis, et nostrum est. Per nos administratis remotarum spatia regionum: patria nostra vester orbis est. Tangit Galliam suam lumen orientis, et radius qui illis partibus oriri creditur, hic refulget. Jubar quidem conspectus vestri contemplatione non capimus: sed lucem serenitatis quam ubique diffunditis, desiderio possidemus. Dominationem vobis divinitus praestitam obex nulla concludit, nec ullis provinciarum terminis felicium sceptorum diffusio limitatur. Salvo Divinitatis honore sit dictum. Non minuit majestatem vestram quod accurrere non omnes valent: satis ad reverentiam vobis debitam sufficit, quod omnes e propriis sedibus vos adorant. Virtute orbi eoo, felicitate [Col. 0285C] regnatis occiduo: licet vos ubicunque diligi, etiamsi non datur omnibus intueri. Sed cum jure istud de universitate dicatur, conjicite nunc quantum debeant quos honoribus fastigatis, quos socios triumphorum omnium successuumque vestrorum dignitatum titulis applicatis; ut sic virtutis vestrae decora nostra sint, et ad honoratorum ornamenta pertineat quidquid gesserit fons honorum. Offero igitur, principum inclyte, litterarum obsequia, vota gratiarum; praestolor oraculum sermonis augusti; ambio si quid sit quod jubere dignemini. Quia etiam si indigere se famulatu nostro perennitas vestra non credat, quisquis tamen felici meruerit servire, sibi militat. Offerat ergo supplex Orientalium quoque gentium distantia cruditatem; exposcat principari praesulem nostrum. [Col. 0285D] Parthicus ductor, propter pacis commodum, in Romanum imperium gaudeat transire. Indus ipse, post experimenta mansueti oris, stridula voce compressa, leges quibus servire jubeatur Graeco cognoscat interprete. [Col. 0286A] Si quis fervor est quo axis meridianus exaestuet, refrigerio temperate, et edomate per reverentiam quidquid ante vos indomitum fuerat per naturam. Incumbentia sibi sceptra religionis invictae quisquis non optat excipiat. Prorogetur per vos non minus potestate religio, quae famulantibus populis ad coelestia pariterque veneranda, et veritatem astruat, et porrigat libertatem: quaque mediante, vobis culmine aeternae salutis innisis, non humano tantum ordine, verum etiam divino amore, longum servire nos deceat.

[Col. 0286B] Quam piae majestatis judicio serenitas vestra, vel parvipendat impedimenta temporum, vel censeat corda famulorum, nullo indicio meliore cognoscitur, quam quod in sacris apicibus longinquius porrigendis, implet desiderantum vota, et supplicum non exspectat officia. Appetunt occursum vestri omnium mentes, nec tam gloriosum est quod pauci possunt, quam quod cuncti videre vos cupiunt. Quod autem nunc augustae compellationis affatus debitae vobis paginae praevenit obsequium, nihil indevotioni pius arbiter, nihil imputet tarditati. Nisi aditum conatibus nostris obex interjecta suspenderet, jam nunc profecto verbum mundo venerabile responsa potius quam oracula destinasset. Nec tamen remorando mihi tantum nocuit, quantum invidit aemulus livor. Non me [Col. 0286C] quidem legistis officii mei compotem, sed reddidistis pii oris compellatione felicem. Nec interest excipiat nos sermo augustus, an exspectet: a celsissima dignatione tantum est nostra non despici, quantum vestra concedi. Igitur post obitum devotissimi fidelissimique vobis patris mei, proceris vestri, cui ad felicissimos integra prosperitate successus, id quoque contigit divino favore votivum, ut laetam florentemque rempublicam vobis orbem regentibus sciret, vosque dominos nationum placido receptus fine derelinqueret: ad haec intimanda vobisque commendanda quin etiam meae militiae rudimenta, quae genitore quidem meo superstite nutristis, sed magis magisque post eum cumulo sacrae dignationis augebitis, sicut debebam vel optare par fuerat, unum de consiliariis [Col. 0286D] meis, qui quantum ad ignorantiam Gallicanam, caeteros praeire litteris aestimatur, venerandi comitatus vestri auribus offerebam, specialius securitate concepta, quod ⁜ b rector Italiae de pace vestra publice [Col. 0287A] plauderet, et rumore disperso redditam sibi Orientis gratiam coloraret. Interclusum est ergo atque prohibitum relationibus destinatis iter arreptum. Certe ipsa viderit quid hinc apud augustam laetitiam spectet series veritatis; parvum tamen amicitiae videtur indicium, eum quem te colere asseras, nolle a caeteris honorari: cum omnes qui vos digno cultu suscipimus, id ipsum a cunctis fieri velle debeamus. Parum enim propriae devotionis ostendit, si quis occurrendi libertate damnata, alios quoque facere studeat indevotos: cum tamen sanctitas coelestis ingenii nequeat censere culpabilem, quem vel sola voluntas reddiderit innocentem. Unde evidenter ipsum videtis allegare quid cuperem, qui tam sollicite conatus est impedire ne possem. Itaque quoniam divino vestroque [Col. 0287B] munere et sacri apices et opportuni proveniunt quam discrepat: orant augmentum regni vestri quibus nova profertis, optant custodiam quibus consueta servatis. Sic pii moderamine gubernaculi, remedia quidem altera conquisivit, et si repulsam neutra pars pertulit. Inter hos tamen peculiarius illud ego debeo, quod hujus petitionis effectum respectui meo praestitum supplicantes. Quantum peculiari servo impenderitis gratiae, gratis praestando monstrastis: solaque ob hoc commodum in thesauris vestris mercede reposita, quod pauperibus donabatis, non pretio voluistis constare, sed praemio. Et hoc ipsum qua elegantia digne meretur, reddere quod a famulis oblatum fuerat, quam spernere maluistis, et quo laetius fieret donum, contristare voluistis obsequium? Et licet [Col. 0287C] quidquid ad manus vestras pervenit, vergatur in pauperes, atque idcirco ille vos forsitan dehortetur accipere qui invidet erogare: subministrare tamen retributionis divinae, unde et dispensetis cum egent inopes, et concedatis cum supplicant debitores. Currite quapropter piissimi via gemina vestri operis unitate. Nunquam si creditis sufficientia deerit animo tali: ipso possibilitatem largiente, unde praestetur habetis, a quo voluntati infusum est ne aliquid negare possitis.

Nisi dolendum amici casum animo concussus gemerem, multa profecto exaggerarem, quod vos in lectulo, mendacis podagrae metu, medico vegetante de [Col. 0287D] arte consueta, plus quam poeticae pedibus innitentes, montium scandendorum magis moveat, cura, quam versuum. Moestus vero has et cum festinatione dictavi, revocatus videlicet ad sepulturam communis filii quondam Protendi: si tamen vel hoc ipsum patri [Col. 0288A] aliquid consolationis impendat. Vobis porro si cordi est facta de nobis ex asse jactura, ab incursibus formidandis Rhodano limitante muneri tenete adhuc dum redeo, et Ceratium nostrum, de meo habentem aliqua, de vestro nonnulla, qui a me scholasticum, a vobis asserit bellicosum: sumens de matris sapientia quod libenter barbaros fugit, de virtute paterna quod litteris terga non praebuit.

Indicastis quidem tantum doloris causam, qua epistolaris officii responsio clauderetur, et durissimo nuntio vulnus inflictum plus me lacrymis cogeret servire quam litteris: tamen metuens silentii culpam, vel pauca suspiriis meis, ut potui verba furatus [Col. 0288B] sum. Probant igitur tempora, cui rectius ascribatur nota formidinis, quem magis trepidum provisio claustris commissa designet. Ergo urbis caveas dedignatus, inter vicina discrimini constantiam pectoris planis exposui, et jam diu ad patentium locorum aequora perveni, rem ut virtutis audaciam libertate habitationis ostenderem. Vos autem, rumore comperto, ad septa urbis tanquam venturo aemulo convolastis: et quem pacis diebus jugiter rura tenuerunt, nunc de mortuorum latebris non educunt. Enimvero quam vos tunc civitas flagitabat, tam nunc intra moenia collocatos quaerit relicta possessio.

Dum religionis statui et plenis catholicae fidei regulis perspicitis convenire, ut gregem per tota vobis universalis Ecclesiae membra commissum pervigil cura vestrae adhortationis informet; Viennensem provinciam superiore anno, si meminisse dignamini, datis ad humilitatem meam litteris visitastis, quaeque ad me, secundum quod opportunitas oblata contulerat, per Arelatensis Ecclesiae clericos pervenerunt, et quidem plenissimae sollicitudine pastorali. In quibus nos, sicut per conversionem provinciarum, id est Dardaniae, Illyrici vel Scythiae, ad communionem gaudiorum provocatis, sic admonitione cautissima quid nos per ignorantiam praevenire possit, instruitis. Eutychetis igitur Nestoriique damnatio, quos jam [Col. 0288D] dudum per beatissimos decessores sanctae sedis vestrae calcavit auctoritas, ad notitiam jam pridem nostram apostolicae ad nos diligentiae provisione perlata est. Sed illud nos modo suspensos multum redigit et anxios, quod cum pendere nos ad effectum ⁜ b legationis [Col. 0289A] secundo Constantinopolim destinatae omni exspectationis studio jusseritis, nec quid filius vester sanctus frater meus Ennodius retulerit, nec utrum secuta redierit indicastis, et promissionem vestram tanta silentii diuturnitate suspenditis, ut non minus modo praedicatoris taciturnitas reddat attonitos, quam antea fecerat legationis mora suspectos. Unde sola haec causa servos vestros filios meos, Alexium presbyterum et Venantium diaconum, totius provinciae Viennensis nomine, quae ecclesiae ad me pertinenti ab universis decessoribus vestris et apostolica sede commissa est, cum praesentis famulatus pagina destinavi; per quos oraculo beatissimae responsionis agnoscam, utrum fervor schismatum praefatorum qui intra Constantinopolitanam urbem vitio perniciosae [Col. 0289B] obstinationis exarserat, cuique, quod magis dolendum est, Alexandrinam vel Antiochenam Ecclesias dicitis illigatas, vobis Christo favente docentibus, digna fuerit correctione restinctus, aut si reversa legatio in paginis evidentibus quod simplex legeretur exhibuit, an forte nuntio magis retulit, unde de vobis ad hoc qualiscunque suspicio reservetur. Veremur [Col. 0290A] enim ne pontificale judicium, dum non indicat prospera, sensisset adversa. His adjicitur, quod diversorum fida relatione comperimus, de reconciliatione vel concordia Ecclesiae Romanae jactitare se Graeciam; quod sicut amplectendum, si veraciter dicitur, ita metuendum est ne callide simuletur. Quaesumus ergo servitio meo cuncti [ In Labbei edit. Concil., juncto], ut quid filiis vestris fratribus meis, id est Gallicanis, si consular respondere debeam instruatis; et quia securus, non dicam de Viennensi, sed de totius Galliae devotione polliceor, omnes super statu fidei vestram captare sententiam; orate ut sic nos perditorum professio fucata non fallat, sicut ab unitate quam regitis veritas comperta non separat. Accepta III calendas Februarii, Agapito consule, per [Col. 0290B] Alexium presbyterum et Venantium diaconum.

Qui de his quae ad disciplinam catholicam pertinent maxime sciens instrui cupit, quid studii . . .

( Hanc epistolam dabimus ubi et Hormisdae. )

Praeter homiliam superiorem et alteram in conversione Sigismundi regis habitam cujus meminit Agobardus, restant in vetustissimis schedis Thuaneae bibliothecae tituli aliarum octo, cum primis cujusque verbis, in hunc modum.

HOMILIARUM OCTO TITULI ET INITIA.
• I. Dicta in dedicatione superioris basilicae: «Disposueram patientia taciturnitatis hodiernae.»
• II. Dicta in basilica sanctae Mariae: «Statueram, dilectissimi, et quantum arbitror.»
• [Col. 0294D] III. In restauratione baptisterii in civitate sua Vienna: « . . . . Temporum perturbationes quibus.»
• IV. Dicta in dedicatione basilicae Geneva: Novimus et miramur ex evangelica lectione divitem.»
• V. Dicta in dedicatione . . . . «Pertinet ad locum . . . . »
• VI. Dicta in basilica S. Petri, quam sanctus episcopus Tarantasiae condidit: « . . . Par est decrescat facultas virium, crescente materia gaudiorum.»
• VII. Dicta in basilica sanctorum Agaunensium, in innovatione monasterii ipsius, vel passione martyrum: «Praeconium felicis exercitus, in cujus congregatione.»
• VIII. Homilia dicta in conversione domni Segisrici, postridie quam soror ipsius ex Ariana haerese est recepta: [Col. 0295A] «Saepenumero divinitate quod dilecto suo principi nostro.»

Cum autem cognovisset Gundobadus assertiones haereticorum [Col. 0298B] nihil esse, a sancto Avito episcopo Viennensi, Christum Filium Dei et Spiritum sanctum aequalem Patri confessus, clam ut chrismaretur expetiit. Cui ait sacerdos: Si vere credis hoc quod nos ipse Dominus edocuit, exsequere. Ait autem: Si quis me confessus fuerit coram hominibus, confitebor et ego eum coram Patre meo, qui est in coelis. Sic et ipsos sanctos ac dilectos suos beatos apostolos cum de futurae persecutionis tentationibus doceret, insinuavit dicens: Attendite vobis ab hominibus. Tradent enim vos in conciliis, et in synagogis suis flagellabunt vos, et ante reges et praesides stabitis propter me in testimonium illis et gentibus. Tu vero cum sis rex, et a nullo apprehendi formides, seditionem pavescis populi, ne Creatorem [Col. 0298C] omnium in publico fatearis. Relinque hanc stultitiam, et quod corde te dicis credere, ore profer in plebe. Sic enim et beatus Apostolus ait: Corde creditur ad justitiam, ore autem confessio fit ad salutem. Sic et propheta ait: Confitebor tibi, Domine, in Ecclesia magna, in populo gravi laudabo te. Et iterum: Confitebor tibi in populis, Domine; psalmum dicam nomini tuo inter gentes. Metuens autem populum, o rex, ignoras quia satius est ut populus sequatur fidem tuam, quam tu infirmitati faveas populari. Tu enim es caput populi, non populus caput tuum. Si enim ad bellum proficiscaris, tu praecedis catervas hostium, et illae quo abieris, subsequuntur. Unde melius est, ut te praecedente agnoscant veritatem, quam te pereunte permaneant in errore. Nam Deus non irridetur. [Col. 0298D] Non enim diligit illum qui propter terrenum regnum eum non confitetur in saeculo. Ista ille ratione confusus, usque ad exitum vitae suae in hac insania perduravit, nec publice aequalitatem Trinitatis voluit confiteri.

(Agobardus in libro de Picturis et Imaginibus.)

His ita se habentibus, est modus divinae, sive angelicae, vel etiam humanae gloriae, sicut Alcimus Avitus episcopus Viennensis in dialogo, ubi cum Gundobado rege [Col. 0299A] loquitur, dicit: Illud tamen quod ab aequalitate coelestis gloriae Patrem et Filium, perinde ut creaturam angelicam secludentes, quamdam mihi invidiam illicite supernis virtutibus delati honoris obtenditis, dicentes: Ergo et angelis atque archangelis, et quaecunque in excelsis sunt, gloriam ferre debemus: licet minime pertinent ad causam, etiam ad praesens non omnino sic renuo, quasi creaturae sublimi atque praestanti gloriam ferre timeamus. Est quippe divinae, est angelicae, est etiam humanae gloriae modus, quem in multis Scripturarum locis invenimus, et sanctorum meritis, et apicibus regum sine vitio assentationis ascribi. Quae enim inter homines prima gloria, gloria haec est omnibus sanctis ejus; et in Evangelio Dominus dicit, quod nec Salomon in omni gloria sua [Col. 0299B] sic vestitus est sicut lilii flosculus specie naturali (Matth. VI, 29) .

(Agobardus idem in libro adversus legem Gundobadi.)

Quid iste venerandus et sanctus vir saepe dicto Gundebado de supradictis certaminibus responderit, audiat si placet benignitas vestra. Cum de his inter utrumque sermo esset, et beatus Avitus talia certamina reprehenderet, respondit ei Gundobadus: Quid est quod inter regna et gentes, et etiam inter personas saepe singulas, dirimendae praeliis causae divino judicio committuntur, et ei maxime parti cui justitia competit, victoria succedit? Ad quod beatus Avitus intulit dicens: Si divinum, inquam, judicium, regna et gentes expeterent, illud prius quod scribitur formidarent, dicente Psalmista: Dissipa gentes quae bella volunt [Col. 0299C] (Psal. LXVII, 31) . Et illud diligerent quod perinde dicitur: Mihi vindictam, ego retribuam, dicit Dominus (Rom. XII, 19) . An forte sine telis et gladiis causarum motus aequitas superna non judicat, cum saepe, ut cernimus, pars aut juste tenens, aut justa deposcens, laboret in praeliis, et praevaleat iniquae partis, vel superior fortitudo, vel furtiva subreptio?

(Agobardus idem libro de Picturis.)

Sicut Alcimus Avitus episcopus Viennensis dialogo, ubi cum Gundobado rege loquitur, dicit: Est quippe divinae, est angelicae, est etiam humanae gloriae modus.

Alia post haec diversorum Aviti operum plurima et illustria fragmenta suppeditavit nobis ex Carthusiae [Col. 0299D] Majoris bibliotheca, ⁜ a codex Flori diaconi Ecclesiae Lugdunensis, in quo beati Pauli Epistolas ex veterum aliquot Patrum scriptis exponere aggressus, post Cypriani, Hilarii, Fulgentii aliorumque sententias, quas [Col. 0300A] singillatim ordine describit, Aviti quoque operum, eorum duntaxat qui Pauli locum aliquem tractant, segmenta ultimo tandem loco digerit in hunc modum.

• I. Qui factus est ei ex semine David secundum carnem.
• II. Ut sit pater circumcisionis et sit pater credentium per praeputium.
• III. Igitur sicut per unum hominem in omnes homines in condemnationem, ita et per unum hominem in omnes homines in justificationem.
• IV. Nam quid oremus sicut oportet, nescimus.
• [Col. 0300B] V. Qui etiam proprio Filio suo non pepercit.
• VI. Item de eodem.
• VII. Optabam ego ipse anathema esse a Christo pro fratribus meis.
• VIII. Quorum patres, et ex quibus Christus secundum carnem, etc.
• IX. O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei!
• X. Omne quod non est ex fide peccatum est.
• XI. Ut per patientiam et consolationem Scripturarum spem habeamus.

• I. Et ignobilia et contemptibilia mundi elegit Deus, etc.
• II. Si enim cognovissent, nunquam Dominum gloriae crucifixissent.
• III. Item de eodem.
• IV. Spiritus enim omnia scrutatur, etiam profunda Dei.
• V. Ita et quae Dei sunt, nemo cognovit, nisi Spiritus Dei.
• [Col. 0304A] VI. Nescitis quia templum Dei estis, et Spiritus Dei habitat in vobis?
• VII. Etenim Pascha nostrum immolatus est Christus.
• VIII. Cum sine lege Dei non essem, sed in lege essem Christi.
• IX. Caput autem Christi Deus.
• X. Nam oportet et haereses esse, etc.
• XI. Item de eodem.
• XII. Deus, qui operatur omnia in omnibus.
• XIII. Omnia autem haec operatur unus atque idem Spiritus, dividens singulis prout vult.
• XIV. Cum tradiderit regnum Deo et Patri.
• XV. Cum autem subjecta fuerint illi omnia, etc.
• XVI. Primus homo de terra terrenus, secundus de [Col. 0304B] coelo coelestis.
• XVII. Item de eodem.

• I. Ut non possent intendere filii Israel in faciem Moysi, propter gloriam vultus ejus.
• [Col. 0308D] II. Item de eodem.
• III. Quoniam dum sumus in corpore, peregrinamur a Domino, etc.
• IV. Quoniam quidem Deus est in Christo, mundum reconcilians sibi.
• V. Audivit arcana verba quae non licet homini loqui.

• I. Mediator autem unius non est, Deus autem unus est.
• II. Misit Deus Filium suum, factum ex muliere.
• III. Item de eodem.
• IV. Mihi autem absit gloriari, nisi in cruce Domini nostri Jesu Christi.

• I. In quo signati estis in die redemptionis vestrae.
• II. Unus Dominus, una fides, unum baptisma.
• III. Qui descendit, ipse est et qui ascendit super omnes coelos.
• IV. Quia membra sumus corporis ejus, de carne ejus [Col. 0310B] et de ossibus ejus.
• V. Et erunt duo in carne una, etc.